Wie heeft schuld — Rusland of de toerist?
„IK ZAL dit land heus geen tweede keer bezoeken”, verklaarde de man die naast mij zat in een operagebouw in Leningrad (USSR). Hij had zojuist enkele vervelende ervaringen verhaald die hij tijdens zijn rondreizen in de Sovjet-Unie had beleefd, en hij gaf daar het land de schuld van. Op dat moment was ik geneigd hem gelijk te geven omdat ik zelf ook enkele onaangename ervaringen had gehad. Maar waar lag in werkelijkheid de schuld — bij het land of bij de toerist? Het oordeel is aan u.
Camera-etiquette in Rusland
Wij kwamen uit Finland, en Vyborg was de eerste Russische stad waar mijn vrienden en ik stopten. Wij waren van plan het spoorwegstation binnen te gaan om even te rusten of wat geld te wisselen. Maar aangezien dit mijn eerste gelegenheid was om de karakteristieke Rus in zijn eigen omgeving te zien, kon ik de verleiding niet weerstaan om enkele foto’s te maken van de mensenmenigten die op het trottoir af en aan liepen.
Toen ik de foto maakte, liepen er in de menigte twee soldaten in mijn richting. Tegen de tijd dat ik mijn camera liet zakken, stonden zij pal voor mij strak naar mijn camera te staren. Een van hen wees ernaar en maakte enkele snelle, vinnige gebaren. Uiteraard wilden zij dat ik de camera openmaakte, maar aangezien zij niet specifiek waren en geen woord hadden gezegd, probeerde ik hen te ontmoedigen door hen verbaasd aan te kijken. Zij herhaalden eenvoudig hun gebaren, deze keer alleen nog wat beslister. Ik kon zien dat zij ongeduldig begonnen te worden en ik opende dus de camera, in de mening verkerend dat zij alleen maar wilden dat de film belicht zou worden. Mijn hoop was dat ten minste enige van de foto’s die ik reeds gemaakt had, de belichting zouden overleven. Wat een verrassing toen zij het hele rolletje met foto’s die ik de afgelopen twee dagen had genomen, in beslag namen!
Mijn eerste reactie was het land de schuld te geven van dit voorval. Aan wie was het echter te wijten? Als ik voor mijn vakantie enig nazoekwerk zou hebben gedaan, zou ik op de hoogte zijn geweest van de Russische bepalingen ten aanzien van het nemen van foto’s. In het buitenland reizend is het goed om in gedachte te houden dat het in vele landen verboden is foto’s te maken in plaatsen of onder omstandigheden die met de staatsveiligheid te maken hebben. Eén reisgids over Rusland verklaart eenvoudig: „Fotografeer niets waaraan duidelijk een ’veiligheids’-aspect verbonden is — vliegvelden, fabrieken, militaire installaties of soldaten, gevangenissen, spoorwegknooppunten of stations, . . . enz.” En ’fotografeer geen mensen voordat u hun toestemming hebt gevraagd’. En daar stond ik een foto te maken van soldaten in een station! Aan wie was deze pijnlijke situatie nu te wijten — aan het land of aan de toerist? Als ik wat had gelezen over de plaatselijke gewoonten en bepalingen zou mij dit vervelende voorval bespaard zijn gebleven. Maar er stonden mij nog meer verrassingen te wachten.
Hoe binnen te komen in musea
Wij waren nu in Leningrad, door sommigen het Venetië van het Noorden genoemd. Ons bezoek aan het Winterpaleis herinnerde mij eraan dat daar de laatste tsaar had geheerst. Op die plek vestigde ook de eerste Sovjet-regering (afkomstig van het Russische woord voor „raad”) haar hoofdkwartier. Het was een opwindende ervaring voor mij om op de plaats te staan waar enkele van de belangrijkste gebeurtenissen in de Russische geschiedenis hadden plaatsgevonden. Recht tegenover ons zagen wij een van de beroemdste musea in de wereld, de Hermitage, waar men prachtige schilderijen vindt van da Vinci, El Greco, Titiaan, Rubens, Velázquez, Van Dyck, Rembrandt en anderen. Maar stelt u zich eens voor hoe teleurgesteld wij waren toen wij hoorden dat de Hermitage niet in onze stadstour was opgenomen.
Hetzelfde was het geval met de Kazan-kathedraal aan de Nevski Prospekt, die nu veranderd is in het Museum van de Geschiedenis van Religie en Atheïsme. Wij wonnen in formaties in en kwam en te weten dat wij konden proberen het laatstgenoemde museum op eigen gelegenheid te bezoeken. Op een dag liepen wij erheen en bemerkten een grote drom mensen die trachtten binnen te komen. Eens in de zoveel tijd gingen de deuren open en werden slechts zekere personen toegelaten. Wij trachtten vergeefs een systeem te ontdekken in de gang van zaken, en pas na enig geredetwist met de portier lukte het ons ten slotte binnen te komen. Wiens schuld was het?
In een recent gesprek met een in New York gestationeerde ambtenaar van de Sovjet-regering kwam ik erachter dat ook al zijn musea op sommige dagen misschien overvol, een buitenlander alleen maar zijn paspoort aan de portier hoeft te laten zien om toegelaten te worden zonder in de rij te hoeven staan en soms zelfs zonder entree te hoeven betalen. Het was spijtig dat ik dit tijdens mijn verblijf in Rusland niet wist en de prijs moest betalen voor het feit dat ik niet op mijn reis naar een ander land voorbereid was. Eerlijk gezegd kan ik alleen maar mijzelf, de toerist, de schuld geven.
Hoe staat het met winkelen?
De fout die veel toeristen maken is dat zij in het buitenland precies dezelfde omstandigheden verwachten aan te treffen als in hun eigen land. Dat overkwam ons op een dag toen wij besloten eropuit te gaan om wat levensmiddelen te kopen op de nabijgelegen Nevski Prospekt. Het bleek niet zo eenvoudig als wij gedacht hadden. Na het in enkele winkels geprobeerd te hebben, hadden wij nog steeds niet ontdekt welke procedure men moest volgen om iets te kopen. Wij probeerden het met gebarentaal en wezen precies aan wat wij wilden hebben, maar het lukte niet. Ten slotte, na twee uur en na in verschillende winkels te zijn geweest, slaagden wij erin een brood en wat kaas te bemachtigen!
Enkele maanden later las ik in een reisgids hoe het winkelsysteem in de Sovjet-Unie werkt: „U zult bemerken dat u drie keer in de rij moet staan — eerst om uit te zoeken wat u wilt kopen en daarvoor een bonnetje te krijgen, dan om aan de kassa te betalen en uw bon te laten afstempelen, en ten slotte om uw boodschappen op te halen.” Ja, de informatie was voorhanden, maar ik had er weinig aan om die te lezen nadat de reis voorbij was. De tijd om bekend te raken met het land dat u zult bezoeken, is niet na, noch gedurende, maar voor uw bezoek.
De taalbarrière
Het is duidelijk dat de meeste van deze voorvallen nooit gebeurd zouden zijn indien ik de taal gesproken had. Natuurlijk wordt van niemand verwacht dat hij de taal leert voordat hij Rusland, of enig ander land, bezoekt. Maar als iemand daartoe in de gelegenheid is, zal hij er beslist baat bij hebben als hij de grondbeginselen van de betreffende taal leert. Wat u op zijn minst zou moeten hebben is een zakboekje met allerlei korte zinnetjes. U kunt dan altijd woorden aanwijzen als u iets duidelijk probeert te maken.
De taalbarrière was de oorzaak van enkele van mijn teleurstellingen in Rusland. Maar waarom daar het land de schuld van geven? Het is goed om te beseffen dat toeristen die ons eigen land bezoeken soms dezelfde teleurstellingen meemaken.
Illegale activiteiten
Sommige toeristen komen in heel vervelende situaties terecht omdat zij zich opzettelijk met onwettige praktijken inlaten alleen om op een gemakkelijke manier wat geld te verdienen. Daardoor geeft men van weinig respect blijk voor degenen die gastvrij een deur naar hun land hebben geopend.
Meer dan eens werden wij benaderd door mannen die probeerden wat van onze kleding of valuta te kopen. Ik kan mij er een herinneren die op mij afkwam en vroeg: „Hebt u dan helemaal niets dat u kunt verkopen?” Geen wonder dat reisgidsen waarschuwen zich niet met de zwarte markt in te laten, of het nu het verhandelen van geld, kleding, camera’s of iets anders betreft.
Hoewel velen dit wel deden, lieten wij ons als Jehovah’s Getuigen nooit met zwarthandelaren in, noch namen wij opzettelijk deel aan enige andere onwettige praktijk. (Het voorval met de camera was het gevolg van onwetendheid van onze zijde.) Als christenen moeten wij respect tonen voor de plaatselijke autoriteiten. Wij ’geven aan caesar wat van caesar is’ (Matth. 22:21). Als iemand over iets twijfelt, is het misschien het beste deze regel te volgen: Als u er niet zeker van bent of iets is toegestaan, is het veiliger om te veronderstellen dat het zonder meer verboden is. Zo’n instelling kan u op reis tot bescherming dienen, ongeacht welk land u bezoekt.
Hoe luidt uw oordeel?
Wel, hoe luidt nu uw oordeel? Wie is er schuldig — Rusland of de toerist? Zonder twijfel heeft de toerist en niet het land de meeste schuld. En dit is waarschijnlijk het geval met vele anderen die Rusland of andere landen met culturele en bestuurlijke verschillen bezocht hebben. Het punt waar het om draait, is dat veel reizigers, ofschoon goed voorbereid in andere opzichten, wellicht niet gereed zijn om met een vreemd land in contact te komen. Als u zich dus voorbereidt op uw volgende buitenlandse reis, vraag uzelf dan af: Hoeveel weet ik van de mensen die ik zal ontmoeten, van hun taal en hun gewoonten? Misschien bemerkt u dat ofschoon uw bagage gereed is, dat niet met uw geest het geval is.
Maar misschien vraagt u zich af of u wel aan al deze informatie kunt komen? Ja, en in wat een overvloedige mate! Als u bijvoorbeeld naar de Sovjet-Unie reist, zult u bemerken dat het Intourist Reisbureau, dat eigendom is van de Sovjet-regering en door haar wordt geleid, kantoren heeft in de meeste landen en bereid is op alle mogelijke manieren te helpen. Hier kunt u zowel officiële gegevens over de laatste bepalingen verkrijgen alsook allerlei andere nuttige informatie.
Voor vele landen bestaan er reisgidsen in overvloed en deze zijn in veel boekwinkels en bibliotheken te vinden. Waarom zou u er niet een lezen over het land dat u van plan bent te bezoeken, voordat u de reis maakt? Het zal u helpen van uw vakantie te genieten, onnodige moeilijkheden te vermijden en terug te keren zonder dat er een kostbaar filmrolletje in beslag genomen is!
Wie zult u dus de volgende keer dat u tijdens een vakantie in het buitenland een onprettige ervaring opdoet, daar de schuld van geven? Het land of uzelf? — Ingezonden.