Waartoe heeft de religie in de Zuidvietnamese oorlog geleid?
DUIZENDEN jonge katholieken, protestanten en leden van andere religies hebben in Vietnam gevochten. Velen vechten er nog. Tot op het slagveld toe verschaffen geestelijken de mannen geestelijke verzorging. Heeft de religie deze mannen mede in de oorlog geleid?
Wat is thans de houding van de protestantse religies ten aanzien van het conflict? In zijn onlangs uitgegeven boek Vietnam and Armageddon wijst jezuïet R. Drinan op „het praktisch eensgezinde gevoelen onder de protestantse theologen dat de oorlog in Vietnam in moreel opzicht onverdedigbaar is”.2 Verscheidene protestantse groeperingen hebben onlangs verklaringen tegen de oorlog afgelegd.
Ook joodse religieuze organisaties zijn onlangs tegen de oorlog in opstand gekomen. Een kop in de Washington Post van december jongstleden luidde: „RESOLUTIE KENSINGTON-SYNAGOGE DRINGT AAN OP EINDE OORLOG VIETNAM.” In de resolutie werd er bij president Nixon op aangedrongen „de volledige terugtrekking van alle Amerikaanse troepen welke in en boven Vietnam, Laos en Cambodja opereren, te bepalen en af te kondigen”.3
Het katholieke standpunt
Wat is het rooms-katholieke standpunt? Jongstleden november kwamen Amerikaanse bisschoppen op een nationaal congres bijeen en het opschrift op de voorpagina van de New York Times luidde: „KATHOLIEKE BISSCHOPPEN IN V.S. VRAGEN OM EINDE OORLOG IN INDO-CHINA.”4 In de door de bisschoppen aangenomen resolutie werd gewezen op „de vernietiging van menselijk leven en van de morele waarden” en er werd in gezegd: „Het is daarom onze vaste overtuiging dat het spoedige einde van deze oorlog een moreel vereiste van de hoogste prioriteit is.”5
De titulair bisschop Th. Gumbleton van Detroit verklaarde dat de resolutie „betekent dat de oorlog onrechtvaardig is”.6 Daarom zei hij dat iedereen die het met de katholieke stelling eens is „niet aan deze oorlog mag deelnemen”.7
Uit zulke berichten zou men kunnen concluderen dat religie de mensen juist van de oorlog vandaan heeft geleid, maar waarom hebben honderdduizenden jonge katholieken en protestanten dan jarenlang in Vietnam gevochten? Hebben zij in strijd gehandeld met de leiding welke zij van hun religie hebben ontvangen?
Verwarde leiding
In werkelijkheid is de tegenstand van de religie tegen de oorlog in Vietnam niet zo scherp omlijnd als het voorgaande doet vermoeden. Aartsbisschop Ph. Hannan van New Orleans bijvoorbeeld zei dat er „een aanzienlijk aantal bisschoppen was, waartoe ook hij behoorde, die de resolutie welke onlangs door de Amerikaanse bisschoppen was aangenomen, niet volledig ondersteunden”.8 Daarom is het begrijpelijk dat katholieken zelfs nu nog betreffende de gegeven leiding in twijfel kunnen verkeren!
Bij de protestantse religies is het hetzelfde. In 1968 werd in de lutherse Kerk in Amerika officieel het recht tot dienstweigering op grond van bepaalde gewetensbezwaren erkend. Sindsdien hebben de lutheranen zich echter ook ten gunste van de oorlog in Vietnam uitgesproken. In de voorjaarsuitgave van de lutherse publikatie de Springfielder van 1970, schrijft professor-aalmoezenier M. Scharlemann bijvoorbeeld:
„Wij horen dat er gezegd is dat wij onze naaste moeten liefhebben als onszelf. Dat is natuurlijk zo. Wie zou dit willen betwisten terwijl het een uitspraak van de Heer is? Er komt echter nog iets bij. . . . Mijn verhouding tot een Noordvietnamese soldaat is geen zaak van mens tot mens. Tussen ons in staan twee soorten van trouw: mijn trouw tegenover mijn land en de zijne tegenover zijn land. Ik draag een verantwoordelijkheid ten opzichte van mijn land welke uitgaat boven mijn bezorgdheid voor hem; en dat is van zijn kant precies hetzelfde. Wanneer hij nu echter gewond is en hulp nodig heeft, dan wordt hij in de ethische zin van het Nieuwe Testament opnieuw mijn naaste. De mens-tot-mensverhouding is teruggekeerd.”9
Deze bedienaar beweert dus dat loyaliteit jegens het vaderland Christus’ gebod de naaste lief te hebben teniet doet. Het moet beslist erg verwarrend werken op de mensen, wanneer hun kerk het recht tot dienstweigering op grond van gewetensbezwaren erkent en een bedienaar toch tot het strijden in de oorlog aanmoedigt!
Men zou kunnen concluderen dat de zienswijze van deze lutherse bedienaar thans een uitzondering is en dat de religie de mensen nu van het strijden in Vietnam afkeert. Was dit echter vijf of zes jaar geleden ook zo?
Hoe de oorlog eerst werd bezien
Ruim vijf jaar geleden werden overal in de Verenigde Staten rooms-katholieke priesters ondervraagd door het Katholieke Enquêtebureau N.V. Men vroeg hun: „Dienen de Verenigde Staten een harde politiek te voeren om de oorlog in Vietnam te winnen?”
De priesters antwoordden: ja — 2706; nee — 371.10
Dikwijls hebben priesters door hun spreken en handelen de oorlogsverrichtingen volledig ondersteund. Een krant vermeldde bijvoorbeeld dat een priester en twee andere geestelijken geprobeerd hadden „een groep studenten te Brooklyn ervan te overtuigen dat het uitdrukkelijke bijbelse gebod niet te doden, niet van toepassing was op de oorlog in Vietnam”. R.J. McNamara, de priester, beweerde: „Wat wij daar doen is noodzakelijk om oligarchie te voorkomen.”11
Sommige priesters hebben zelfs nog actiever aan de oorlog deelgenomen. In het tijdschrift Life stond op anderhalve bladzijde een grote foto van een priester afgedrukt met het vetgedrukte onderschrift: „Een dappere priester vecht zijn eigen strijd.” In het artikel stond: „Te midden van de oorlog vormt de gehelmde figuur hierboven met zijn geweer een vreemd en bezielend verschijnsel — een katholieke priester die zijn eigen persoonlijke oorlog tegen de Vietcong voert.”12
Waarom waren de priesters bijna eensgezind in hun streven naar een overwinning voor de Verenigde Staten in Vietnam? De leiding van hun bisschoppen was hierbij ongetwijfeld van grote invloed. In november 1966 zeiden de Amerikaanse bisschoppen in een officiële verklaring: „Het is redelijk te beweren dat onze tegenwoordigheid in Vietnam gerechtvaardigd is . . . Wij prijzen de moed van onze mannen in de strijdkrachten en wij brengen onze verschuldigde dank aan hen tot uitdrukking. . . . wij kunnen het standpunt van ons land in de huidige omstandigheden gewetensvol ondersteunen.”13
Sommige bisschoppen deden bijna voorkomen alsof de oorlog een heilige kruistocht was. Wijlen kardinaal Spellman zei dat de troepen van de Verenigde Staten „soldaten van Christus”14 waren, die streden voor de beschaving en dat ’minder dan de overwinning onaanvaardbaar was’.15 Aan personen die de juistheid van de Amerikaanse zaak in twijfel mochten trekken, gaf Spellman ten antwoord: „Het blijft mijn vaderland, of het nu wel of niet gelijk heeft.”16
G.R. Davis, predikant van de christelijke National City Church te Washington, D.C., zei over Spellmans oproep tot de „overwinning”: „Daar ben ik het mee eens.”17 Andere protestantse predikanten gaven op verscheidene manieren blijk van hun instemming.
R. Mummey, een bedienaar van de Christian Science, sprak tot een groep studenten van een universiteit ten gunste van de oorlog en beweerde: „Het doden moet uit een zuiver hart geschieden, anders doodt men op immorele wijze. Indien onze soldaten werd ingeprent de vijand te haten, dan zou het doden van hem een immorele daad zijn.”18
Ook hebben geestelijken hun steun aan de oorlog bewezen door hen die in de strijd gesneuveld zijn, te eren. M. Haerther, een lutherse predikant te Des Moines, in de Amerikaanse staat Iowa, zei bij een zekere begrafenis: „Wanneer een soldaat in een rechtvaardige oorlog (Vietnam) op zijn post sneuvelt, is dit niet slechts een heldhaftige dood in dienst van zijn land, maar ook een gezegend einde voor hemzelf . . . Ik weet zeker dat de engelen nabij waren om zijn ziel de hemel binnen te dragen en dat hij thans vrede geniet.”19
Waartoe heeft religie geleid?
Het is ons duidelijk geworden dat de kerken in de Verenigde Staten in het begin de oorlog in Vietnam hebben gesteund. En waartoe heeft dit geleid?
Ten eerste heeft het ertoe geleid dat leden van dezelfde religie elkaar op het slagveld hebben gedood. Er wonen bijvoorbeeld in Noord-Vietnam naar schatting een miljoen katholieken. Welk standpunt hebben de priesters daar ingenomen? De New York Times meldde: „De pastoor van de Kerk van St. Anthonius van Padua te Hanoi, de Eerw. J. Nguyen Van Que, . . . zei dat hij gewoon was jonge katholieken die zich bij de (Noordvietnamese) strijdkrachten voegden, te zegenen.”20 Zo hebben dus leden van dezelfde religie elkaar op de slagvelden in Vietnam gedood en nog wel met de zegen van de geestelijkheid!
Onlangs is er echter, zoals hiervoor reeds werd opgemerkt, een verandering opgetreden. Er is zelfs een interkerkelijke „Oproep tot boetedoening en actie” gepubliceerd, waarin op het beëindigen van de oorlog werd aangedrongen.21
Waarom hebben religieuze leiders hun zienswijze echter herzien? Het antwoord op deze vraag zal mede onthullen wat dikwijls het standpunt van religie in diverse aangelegenheden bepaalt, en daarmee tevens duidelijk maken waarheen dit de mensheid leidt.
[Illustratie op blz. 6]
Sommige geestelijken namen actief aan de oorlog deel, zoals deze priester, wiens foto in het tijdschrift „Life” verscheen
[Illustratie op blz. 7]
Sprekend over de oorlog in Vietnam, zei kardinaal Spellman dat de troepen van de Verenigde Staten „soldaten van Christus” waren