Schepen op rails door de lucht

Door Ontwaakt!-correspondent in België

EEN schip van 1350 ton dat achttien meter boven de vaste grond voorbijdrijft! En zonder de traditionele kanaalsluizen! Neen, u verbeeldt het zich niet. U bent in Ronquières in België.

Deze in een internationale waterweg tussen Brussel en Charleroi uiterst belangrijke verbinding stelt boten en schuiten tot 1350 ton in staat om, bij wijze van spreken, in één stap een verschil in waterhoogte van 68 meter te overbruggen. Hoe kan men echter schepen van de ene op de andere waterhoogte brengen zonder sluizen en kanaal?

In plaats van een brugkanaal liggen hier parallel lopende spoorbanen die elk vier rails hebben. Over deze spoorbanen lopen reusachtige metalen waterbakken met een waterhoogte variërend van 2,75 tot 3,65 meter en voorzien van een reeks rollen bestaande uit 236 schijven van 70 centimeter diameter. Elke schijf kan een gewicht van 20 ton dragen. Zes elektromotoren met een totaal vermogen van 1000 paardekracht stellen acht kabels van 5 centimeter dik en ongeveer anderhalve kilometer lang in werking. Hiermee worden de waterbakken op de hellende spoorbaan omhoog getrokken of omlaag gelaten.

De kanaalvakken aan de twee uiteinden van het project, het boven- en het benedenpand, zijn elk ruim 300 meter lang bij 61 meter breed. De waterbakken — 91 meter lang bij 12 meter breed — zijn in het verlengde van deze panden geplaatst en kunnen onafhankelijk van elkaar in werking worden gesteld — de ene bijvoorbeeld omhoog en de andere omlaag. Elke bak kan òf één schip van 1350 ton òf verscheidene kleinere vaartuigen opnemen.

Het schip vaart het ene einde van het project de met water volgelopen bak binnen, waarop zowel de deuren van het kanaal als van de bak worden gesloten. Dan brengt de bak zijn drijvende last de helling die de twee waterhoogten scheidt op of af. Aan het andere einde gaan de deuren van het kanaal en de bak open en vervolgt het vaartuig zijn weg. Als de bak in gebruik is, varieert het gewicht van 4500 tot 5100 ton.

Ten einde een stevige verbinding tussen de bovendam en het feitelijke hellende vlak te verzekeren, is er een 290 meter lange kanaalbrug, gesteund door zeventig pijlers met een diameter van 2 en een hoogte van 19 meter. Het totale gedeelte van dit bouwwerk dat zich hoog boven de grond bevindt strekt zich uit over een afstand van ongeveer 700 meter. Op deze wijze kunt u dus de sensatie beleven schepen hoog boven de vaste grond voorbij te zien drijven!

Er is speciaal zorg voor gedragen geen afbreuk te doen aan de schoonheid van de omgeving. Er waren echter ernstiger problemen waaraan men van tevoren aandacht moest schenken en in verband waarmee maatregelen moesten worden genomen. Zou er bijvoorbeeld een storing optreden in de elektriciteitsvoorziening, dan heeft de installatie haar eigen waterkrachtstation. Alle ingewikkelde handelingen, vooral bij veel verkeer, zijn gemakkelijk van een afstand op het televisiescherm te volgen. Het ’brein’ van het hellende vlak bevindt zich boven aan de helling in een controlekamer met een 125 meter hoge toren.

De gevolgen van vorst worden onder controle gehouden door de buitenkant van de bakken met warmte-isolerend materiaal te bedekken. Ten einde slippen bij koud weer te voorkomen, is er een systeem om de kabels te ontdooien. Met behulp van veiligheidsschijven of -rollen wordt het mechanisme van de bakken bediend. Het bewegen van het water en de vaartuigen in de bakken was een van de neteligste problemen die opgelost moesten worden.

Een compensatiesysteem corrigeert automatisch elke eventuele oneffenheid in de bodem eronder of in de hellende rails. Automatische grendels voorkomen iedere verkeerde manoeuvre. In periodes van droogte wordt door aanvullende reservoirs de watervoorziening van het hele project in geval van nood een maand lang in stand gehouden.

Door dit eminente staaltje van bouwkunst kon het aantal sluizen in het Brussel-Charleroikanaal van vijfenvijftig tot tien worden teruggebracht. Het heeft de tijd die nodig was om de afstand tussen Charleroi en Antwerpen af te leggen, tot de helft teruggebracht en daardoor de vrachtkosten met ruim 2 gulden per ton verminderd.

Het hele complex is bovendien een toeristische attractie geworden die jaarlijks een stroom van duizenden bezoekers trekt. In 1968 waren dit er meer dan 250.000, van wie de meesten van het onvergetelijke panorama hebben genoten dat men vanaf de hoge toren kan aanschouwen.