Dat kleurige laagje verf

Door Ontwaakt!-correspondent in Canada

HET geeft kleur aan de kamers in onze huizen, aan schoollokalen, kantoorruimten en fabriekshallen. Auto’s en speelgoed worden er aantrekkelijk door gemaakt. Het beschermt gebouwen, landbouwmachines en gereedschappen tegen weer en wind en tegen de hitte van de zon. Ja, dat kleurige laagje verf geniet een grotere populariteit dan ooit in de geschiedenis.

Er worden miljarden per jaar aan besteed. Alleen Canada geeft al ongeveer 700 miljoen gulden per jaar aan verf uit. In Canada maken meer dan 150 verffabrieken dit kleurige laagje. En in de Verenigde Staten wordt door de fabrikanten jaarlijks meer dan 2.400.000.000 liter verkocht. Dat is genoeg verf om zo’n 29.500 vierkante kilometer, of een gebied bijna zo groot als Nederland, mee te bedekken!

Reeds duizenden jaren gebruikt

Het gebruik van verf is niet van recente oorsprong. Oude volken, in het bijzonder de Egyptenaren, hebben beseft dat bepaalde kleurstoffen of pigmenten die men in de grond vond, met een vloeistof vermengd en op hun gebouwen aangebracht konden worden. Rode en gele kleuren werden bijvoorbeeld verkregen door okers (natuurlijk-gekleurde grondsoorten) met water te vermengen.

Er werden ook pigmenten uit andere landen ingevoerd om de kleurstoffen die in de Egyptische bodem werden aangetroffen, aan te vullen. Uit de meekrapwortels, die uit India werden geïmporteerd, werden verschillende schakeringen rood, paars en bruin vervaardigd. En uit de indigoplant werd een diepblauwe kleur gemaakt.

Andere beschavingen hebben de verfbereidingstechnieken die de Egyptenaren hadden ontwikkeld snel overgenomen. Romeinse kunstenaars maakten van dezelfde kleuren gebruik en, op enkele uitzonderingen na, van dezelfde bereidingsmethoden. Na de val van het West-Romeinse Rijk in 476 G.T. verdween de verfbereidingskunst vrijwel geheel.

Tegen het eind van de middeleeuwen begon het gebruik van verf voor decoratieve en, beschermingsdoeleinden in Engeland weer op te duiken. Eerst werd verf voornamelijk voor kerken gebruikt. Toen werd ze voor openbare gebouwen en de huizen van de welgestelden gebruikt. Aangezien verf duur was om te maken, was het een teken van maatschappelijk aanzien als iemands huis geschilderd was.

Pas in de achttiende eeuw gingen enkele mensen in de Verenigde Staten en in Europa verf voor de handel bereiden. Deze eerste fabrikanten maakten alleen de bestanddelen voor verf, de schilder moest ze zelf volgens zijn eigen formule mengen. Pas in 1867 werd er voor het eerst kant-en-klare verf op de markt gebracht. De ontwikkeling van nieuwe machines voor het malen en mengen die aan het eind van de negentiende eeuw plaatshad, stelde verffabrikanten in staat grote hoeveelheden verf te produceren, en de verfbereiding trad nu een tijdperk van snelle ontwikkeling binnen.

De ingrediënten

Men schat dat de meeste verffabrikanten thans een inventaris van bijna 1000 verschillende bestanddelen hebben. Misschien wel 500 hiervan worden dagelijks gebruikt. De ontwikkeling van nieuwe verfsoorten is met grote stappen vooruitgegaan. Nog niet lang geleden merkte een populair tijdschrift zelfs op: „Vijfentachtig percent van de verfsoorten die thans verkocht worden, bestond vijf jaar geleden niet eens.” Toch zouden verfgrondstoffen in vier hoofdgroepen ondergebracht kunnen worden: 1. Pigmenten, 2. bindmiddelen, 3. oplos- of verdunningsmiddelen en 4. droogstoffen.

Pigmenten zijn stoffen die kleur en dekking aan de verf geven. De mensen uit de oudheid gebruikten vaak plantaardige of dierlijke stoffen om hun verf te kleuren, doch deze zijn heden ten dage van weinig belang in de verfbereiding. Er worden echter nog altijd pigmenten uit de grond gebruikt, natuurlijke of minerale pigmenten genoemd. Deze worden uit bepaalde grondsoorten gehaald die afgegraven, tot poeder vermalen en gezuiverd worden. Tegenwoordig worden echter merendeels chemische pigmenten gebruikt.

Het bindmiddel is het deel van de verf dat de kleurstof bevat. Het kan uit oliën of harsen bestaan. Drogende oliën die in verfbindmiddelen worden gebruikt, hebben de eigenschap een vloeistof, als deze aan de zuurstof in de lucht wordt blootgesteld, in een vaste stof te doen overgaan. Het verfbindmiddel droogt en verhardt dus als het met de lucht in aanraking komt. Het harde laagje dat daardoor ontstaat, houdt het pigment op de geverfde oppervlakte vast.

De meest algemene verdunningsmiddelen zijn misschien wel water en terpentijn. Deze worden toegevoegd om de verf tot de juiste vloeibaarheid of dikte te verdunnen om gemakkelijk op een oppervlak uitgestreken te kunnen worden. Hoewel ook ’verdunners’ als een onderdeel van het bindmiddel kunnen worden beschouwd, werken ze enigszins anders in een verf. Ze vervliegen als de verf op een oppervlak is aangebracht, waardoor het overgebleven verflaagje permanent kan verharden.

Droogstoffen bevatten vaak lood, mangaan of kobalt. Deze bespoedigen het drogen van de verf.

Hoe verf wordt gemaakt

Verf is in wezen gedispergeerde (colloïdaal verdeelde) kleurstof in een bindmiddel of vloeistof. De verfbereider maakt een tamelijk dikke pasta door droge kleurstoffen met een gedeelte van het bindmiddel te vermengen. Dit proces zou vergeleken kunnen worden met wat een huisvrouw doet als zij in haar elektrische mixer de ingrediënten mengt om bijvoorbeeld het deeg voor een cake te maken. Bij het maken van verf wordt er zo lang gemengd totdat er een vloeibare, doch enigszins klonterige pasta is ontstaan.

De volgende stap is het zogenaamde malen. Hiervoor wordt vaak een walsmachine van stalen cilinders die tegen elkaar aanrollen gebruikt. Het doel van het malen is de pigmentdeeltjes uit elkaar te trekken zodat elk deeltje met een laagje harsachtig bindmiddel bedekt wordt. Een ander type molen bestaat uit een ronddraaiende trommel die gedeeltelijk met stalen kogels is gevuld. Door vele uren achtereen rond te draaien, kunnen de stalen kogels de pigmentdeeltjes door het hele bindmiddel heen verdelen.

Na het maalproces worden de rest van het bindmiddel en ook de oplosmiddelen toegevoegd. Ook de droogmiddelen worden er dan vaak aan toegevoegd. Wanneer de gesloten kogelmolen wordt gebruikt, worden al deze ingrediënten er over het algemeen echter van het begin af ingedaan. Met de ontwikkeling van verf op waterbasis worden er natuurlijk nieuwe soorten van machines gebruikt om pigmenten en vloeistoffen te verdelen. Vervolgens komt het op-kleur-brengen van het mengsel door er de juiste hoeveelheid kleurstof aan toe te voegen om het mengsel precies de gewenste tint te geven. Ten slotte wordt de verf naar automatische machines overgebracht die de blikken vullen, van een deksel voorzien en coderen.

De te gebruiken kleuren

Aangezien wij allen van een prettige omgeving houden, zal het u interesseren na te gaan hoe u uw huis gezelliger kunt maken met behulp van dat kleurige laagje — verf. Binnenhuisarchitecten kiezen gewoonlijk kleuren die andere voorwerpen in een kamer, zoals de kleuren in meubelen, vloerbedekking en gordijnen, aanvullen.

Lichte kleuren in een kleine kamer zullen de indruk wekken dat ze groter is, iets om te onthouden als men een flat aankleedt. Een ononderbroken stroom neutrale tinten door verschillende kamers heen geeft een gevoel van ruimte en bevat een uitnodiging om deze tinten met kleurige kleden, kussens of schilderijen te accentueren. Houd evenwel in gedachten dat al te veel kleuren een kamer druk kunnen maken.

Hier zijn nog een paar nuttige wenken: Gele, roze en perziktinten zijn warme kleuren. Ze geven een behaaglijke en zachte charme aan kamers die op het noorden en oosten uitzien. Groene en blauwe pasteltinten zijn bladzijden uit de schitterende schepping om ons heen. Men kan gewoon de koele, ontspannende sfeer voelen die in kamers welke op het zuiden en westen liggen, van deze kleuren uitgaat. Volle, heldere kleuren, zoals rood en oranje, zijn opwindend. Een woord ter waarschuwing echter. Ze konden wel eens snel gaan vervelen. Ze hebben een stimulerende uitwerking en weerspiegelen dikwijls de persoonlijkheid van iemand die jong is of van veranderingen houdt. Ze kunnen daarom vaak in slaapkamers van kinderen worden toegepast.

Denkt u er bij het kiezen van kleuren om, dat de verf donkerder zal lijken als ze over een groot oppervlak wordt uitgestreken dan als kleurmonster. Kies dus een lichtere tint, want als dan de verf op een muur is aangebracht, zal deze waarschijnlijk de kleur krijgen die u wenst. Ook is het verstandig kleurmonsters zowel bij dag- als bij avondlicht te bekijken, aangezien kleuren bij kunstlicht veranderen.

Het kiezen van de juiste verf

Verf wordt in elke diepte van glans geleverd, van hoogglanzend tot mat. Een halfmatte of matte verf zal op een groot oppervlak meestal het prettigste aandoen. Matverven bevatten in verhouding tot het bindmiddel meer pigment en geven daardoor een ruwere deklaag die het licht in alle richtingen verspreidt. Als men een matverf gebruikt, zijn er dus meer onregelmatigheden op het oppervlak te zien. Matverven hebben echter het nadeel dat ze eerder vuil worden en moeilijker schoon te maken zijn.

Als de verf dus vaak gereinigd moet worden, zoals in een keuken, badkamer, gang of in kasten en op houtwerk, zou het praktisch zijn een halfglanzende of hoogglanzende verf op te brengen. Halfglanzende verf lijkt ons een goed compromis omdat ze gemakkelijk schoon te houden is en niet al te veel onvolkomenheden laat zien.

In woon- en slaapkamers gaat een aardig aanzien vaak boven hetgeen praktisch is. Binnenhuisarchitecten kiezen daarom wellicht een matverf. In de kasten echter, waar gemakkelijk vlekken op de wanden zouden kunnen komen, zou een halfmatte verf gemakkelijker schoon te maken zijn en een frisser aanzien geven. Aangezien een matverf meer kan verbergen en dus vaak maar één laagje nodig heeft, is dit een punt van overweging als tijd en geld een rol spelen.

Het is ook belangrijk zorg aan de te verven oppervlakte te besteden. Muren en houtwerk dienen schoon te zijn voordat ze geschilderd worden. Als een oude laag halfglanzend of glanzend is, geef de nieuwe verf dan „houvast” door te schuren.

Het verfraaien van huizen met verf is al duizenden jaren de gewoonte en er wordt zelfs in de bijbel op gezinspeeld (Jer. 22:14). Als er goede materialen worden gebruikt en passende tinten worden gekozen, is verf inderdaad een kleurig laagje dat kan bijdragen tot de bescherming, fraaiheid en gezelligheid van uw omgeving.