Pogingen tot Europese eenwording
Door Ontwaakt!-correspondent in Luxemburg
NA DE Tweede Wereldoorlog stonden de Westeuropese landen voor een kolossale taak: het economische herstel. Hun industrieën lagen in puin en de mensen waren arm. Het streven een vrijere internationale handel en nauwere samenwerking in het leven te roepen, was een logische reactie op de situatie. In de jaren vijftig werd de vrees van vele Europeanen dat de dreiging van Sovjetagressie toenam, voor deze landen nog een drijfveer te meer om zich te verenigen.
Welke stappen werden er ondernomen om deze eenwording van Westeuropese landen te bereiken? Zijn de organisaties die voor dit doel werden opgericht succesvol gebleken? Welke vooruitzichten zijn er thans op een grotere eenheid in de toekomst?
Vroege pogingen
Na lange voorbereiding werd in mei 1949 de Raad van Europa opgericht. Het doel van deze organisatie is een nauwere eenheid tussen haar ongeveer achttien lidstaten te bevorderen zodat er economische en sociale vooruitgang geboekt kan worden. De Raad heeft echter geen werkelijke bevoegdheid. Hij kan zijn doel alleen nastreven door het doen van aanbevelingen aan de deelnemende regeringen.
In 1951 werd met de oprichting van de Europese Gemeenschap voor Kolen en Staal echter de eerste werkelijke vooruitgang geboekt op de weg naar Europese samenwerking. De zes lidstaten omvatten België, Italië, Frankrijk, Luxemburg, Nederland en West-Duitsland. De zetel van de organisatie is in Luxemburg.
De Europese Gemeenschap voor Kolen en Staal werd opgericht om in West-Europa een gemeenschappelijke markt voor kolen en staal en voor de nevenprodukten daarvan te creëren. Het lag in de bedoeling de barrières voor de handel in kolen en staal tussen de lidstaten, zoals tarieven, contingenten en andere importbeperkingen, uit de weg te ruimen.
Toen Robert Schuman van Frankrijk dit project op 9 mei 1950 officieel bekendmaakte, sprak hij over het uiteindelijke doel een Verenigde Staten van Europa in het leven te roepen. Hij erkende echter dat hiervoor progressieve stappen in de richting van grotere eenwording nodig zouden zijn.
De grondgedachte van de organisatie is economische integratie tot stand te brengen en aldus de produktie en distributie van goederen te verbeteren. Het succes dat deze organisatie bij het nastreven van deze doeleinden behaalde, leidde tot de oprichting van twee andere, overeenkomstige zes-landengemeenschappen.
Verdere pogingen tot eenwording
Een hiervan is de Europese Economische Gemeenschap, gewoonlijk Euromarkt of eenvoudig gemeenschappelijke markt genoemd. De lidstaten zijn dezelfde zes die de Europese Gemeenschap voor Kolen en Staal vormen — België, Italië, Frankrijk, Nederland, West-Duitsland en Luxemburg. De Euromarkt werd opgericht bij het Verdrag van Rome en trad op 1 januari 1958 in werking. De zetel ervan is in Brussel.
Het doel van de Euromarkt is geleidelijk de beperkingen ten aanzien van de vrije circulatie van goederen, arbeidskrachten, diensten en kapitaal tussen de lidstaten op te heffen, en er is inderdaad enig succes in het nastreven van deze doeleinden behaald. Niettemin bestaat er slechts in verband met een beperkt aantal produkten, zoals auto’s, huishoudelijke artikelen, enzovoort, een werkelijke gemeenschappelijke markt. Een groter doel van deze organisatie is een politieke eenwording van Europa.
De andere zes-landenorganisatie die gelijktijdig met de Euromarkt werd opgericht, is de Europese Gemeenschap voor Atoomenergie, ook Euratom genoemd. Hiervan maken dezelfde zes landen deel uit als die van de Euromarkt en de Europese Gemeenschap voor Kolen en Staal.
Euratom werd in het leven geroepen na de crisis in het Suezkanaal in 1956, toen men dacht dat er een ernstig tekort aan olie zou ontstaan en dat de Europese landen spoedig tot het aanwenden van kernenergie zouden moeten overgaan. Hoewel de handel in olie snel was hersteld, werd Euratom toch opgericht met het doel kernenergie voor vreedzame doeleinden te ontwikkelen.
Deze drie gemeenschappen of organisaties die werden opgericht om een verenigd Europa tot stand te brengen, zijn in verschillende opzichten met elkaar verbonden. Ze hebben bijvoorbeeld gemeenschappelijk een uit 142 leden bestaand Europees Parlement en een zeven leden tellend Gerechtshof. De drie gemeenschappen hebben ook een executief orgaan, de Commissie genoemd. Deze Commissie heeft haar zetel in België.
De vooruitzichten
Er zijn werkelijk heel wat raderen om een verenigd Europa tot stand te brengen. Hoe zijn de vooruitzichten thans echter? Komen de Europese landen dichter bij een Verenigde Staten van Europa?
De omstandigheden die na de Tweede Wereldoorlog en in de jaren vijftig bestonden, zijn veranderd. Dit is van grote invloed geweest op de vooruitzichten. De mensen in Europa hebben geen gebrek meer en zijn niet meer arm, maar over het algemeen in materieel opzicht welvarend. Veel Europeanen zijn nu van oordeel dat het gevaar van een aanval door Rusland gering is. Zodoende wordt, in plaats dat zij het verlangen hebben voor het gemeenschappelijke welzijn van allen samen te werken, de geest van het nationalisme sterker. Het enthousiasme voor een verenigd Europa, dat enkele jaren geleden bestond, is zo goed als verdwenen.
Sommige Europese hoofdsteden nemen zelfs stelling tegen de Euromarktcommissie. Een Duitse waarnemer merkte op: „Het vertrouwen heeft een nieuw dieptepunt bereikt. Er heerst meer en meer teleurstelling en gelatenheid. ’De Zes’ komen praktisch geen stap verder meer.” De Euromarktemployés in Brussel zijn met honderden weggegaan om elders een veelbelovender werkkring te zoeken.
S. Alsop merkte nog niet lang geleden in Newsweek op: „Er was een tijd waarin de zwakheid van Europa, de verschrikkelijke herinnering aan de oorlog en de vrees voor Rusland het mogelijk maakten ernstig over een Verenigde Staten van Europa te spreken. Nu is het dwaas om erover te spreken.”
En U.S. News & World Report zei onder de kop DE VERBLEKENDE DROOM VAN „ÉÉN EUROPA”: „De tendens is meer en meer dat elk land voor zichzelf zorgt. De eens hooggespannen verwachtingen dat de markt de kern van een Verenigde Staten van Europa zou worden, zijn wel ongeveer de bodem ingeslagen.”
Ondanks de eenmaal gekoesterde hoge verwachtingen om Europese buurlanden te verenigen, zijn zelfzucht en nationale belangen er dus grotendeels voor verantwoordelijk dat zulk een hoop is vervlogen. Deze pogingen tot Europese eenwording zijn alleen maar een voorbeeld te meer van ’s mensen onvermogen de vrede te brengen waarnaar de mensheid zozeer verlangt. Voor blijvende vrede moeten de mensen tot God opzien.