Oriġene—It-​Tagħlim Tiegħu Kif Effettwa lill-​Knisja?

“L-​akbar għalliem tal-​Knisja wara l-​Appostli.” Hekk qal Ġirolmu, li ttraduċa l-​Bibbja Vulgata bil-​Latin, biex ifaħħar lil Oriġene, li kien teologu tat-​tielet seklu. Imma mhux kulħadd wera din l-​istess stima lejn Oriġene. Xi wħud ħarsu lejh bħala għerq mill-​agħar li minnu nibtu l-​ereżiji. Fi kliem kittieb tas-​seklu 17, dawk li kkritikaw lil Oriġene qalu: “Id-​duttrina tiegħu b’mod ġenerali hija assurda u tagħmel il-​ħsara, velenu qattiel bħal taʼ Serpent, li hu rremetta għal ġod-​dinja.” Fil-​fatt, madwar tliet sekli wara mewtu, Oriġene ġie dikjarat formalment bħala eretiku.

ORIĠENE għala ġibed lejh kemm ammirazzjoni u kemm mibegħda? X’influwenza kellu fuq l-​iżvilupp tad-​duttrina tal-​knisja?

Żeluż għall-​Knisja

Oriġene twieled madwar is-​sena 185 E.K. fil-​belt Eġizzjana taʼ Lixandra. Hu rċieva edukazzjoni sħiħa f’dik li hi letteratura Griega, imma missieru, Leonide, ġagħlu jagħmel l-​istess sforz biex jistudja l-​Iskrittura. Meta Oriġene kellu 17-il sena, l-​imperatur Ruman ħareġ digriet li bih ordna li jekk xi ħadd ibiddel ir-​reliġjon tiegħu jkun qed iwettaq att kriminali. Missier Oriġene ġie mixħut il-​ħabs għaliex kien sar Kristjan. Mimli żelu taż-​żgħożija, Oriġene kien determinat li jingħaqad maʼ missieru fil-​ħabs u jmut martri miegħu. Meta rat dan, omm Oriġene ħbietlu ħwejġu biex ma tħallihx joħroġ mid-​dar. Permezz taʼ ittra, Oriġene talab bil-​ħrara lil missieru: “Oqgħod attent li ma tbiddilx il-​ħsieb minħabba fina.” Leonide baqaʼ sod u ġie maqtul, u b’hekk ħalla lill-​familja lampa stampa. Imma Oriġene kien diġà avanza biżżejjed fl-​istudji tiegħu biex ikun jistaʼ jmantni lil ommu u lis-​sitt ħutu iżgħar minnu billi jgħallem il-​letteratura Griega.

L-intenzjoni taʼ l-​imperatur kienet li ma jħallix il-​Kristjanità tinxtered. Ladarba d-​digriet tiegħu ma kienx immirat biss lejn l-​istudenti imma wkoll lejn l-​għalliema, il-​Kristjani kollha li kienu għalliema reliġjużi ħarbu minn Lixandra. Meta dawk li ma kinux Kristjani fittxew l-​istruzzjoni Skritturali u daru għall-​għajnuna għand iż-​żagħżugħ Oriġene, hu ħaddan dan ix-​xogħol bħala inkarigu mingħand Alla. Ħafna mill-​istudenti tiegħu sofrew il-​martirju, xi wħud saħansitra qabel ma lestew l-​istudji tagħhom. B’riskju kbir għalih innifsu, Oriġene inkuraġġixxa lill-​istudenti tiegħu quddiem kulħadd, kemm jekk kienu quddiem xi mħallef, fil-​ħabs, jew waslu biex jingħataw il-​mewt. Ewsebju, kittieb taʼ l-​istorja fir-​rabaʼ seklu, jirrapporta li meta Oriġene kien jarahom sejrin għall-​mewt, “bi qlubija kbira, hu kien isellmilhom waqt li jbushom.”

Oriġene ġab fuqu l-​għadab taʼ ħafna li ma kinux Kristjani. Dawn żammewh responsabbli għall-​konverżjoni u l-​mewt taʼ ħbiebhom. Spiss kien jeħlisha b’xagħra milli jiġi attakkat minn xi folla nies irrabjata u jinqatel b’mod vjolenti. Għalkemm ġie mġiegħel jaħrab minn post għal ieħor biex jiskansa minn dawk li kienu qegħdin jiġru warajh, Oriġene ma battiex fit-​tagħlim tiegħu. Din il-​qlubija u d-​dedikazzjoni impressjonaw lil Demetriju, l-​isqof taʼ Lixandra. Għaldaqstant, meta Oriġene kellu biss 18-il sena, Demetriju ħatru bħala kap taʼ l-​iskola għall-​istruzzjoni reliġjuża f’Lixandra.

Maż-żmien, Oriġene sar studjuż magħruf u kittieb kbir. Kien hemm min qal li kiteb 6,000 ktieb, għalkemm din x’aktarx li hi esaġerazzjoni. Hu baqaʼ l-​iktar famuż għall-​Hexapla, edizzjoni enormi taʼ l-​Iskrittura Ebrajka b’50 volum. Oriġene qasam il-​Hexapla f’sitt kolonni paralleli li poġġa fihom: (1) it-​test Ebrajk u Aramajk, (2) rappreżentazzjoni taʼ dan l-​istess test b’karattri Griegi, (3) il-​verżjoni Griega taʼ Akwila, (4) il-​verżjoni Griega taʼ Simmaku, (5) is-​Settanta Griega, li tagħha Oriġene għamel reviżjoni biex tikkorrispondi iktar bl-​eżatt mat-​test Ebrajk, u (6) il-​verżjoni Griega taʼ Teodozjonu. “Billi għaqqad it-​testi b’dan il-​mod,” kiteb l-​istudjuż Bibliku John Hort, “Oriġene ttama li jitfaʼ dawl fuq it-​tifsira taʼ ħafna siltiet li lil qarrej Grieg kienu jew iħawduh jew jiżvijawh jekk quddiemu jkollu biss is-​Settanta.”

“Iktar Milli Hemm Miktub”

Minkejja dan, il-​klima reliġjuża mħawda tat-​tielet seklu effettwat profondament il-​mod kif Oriġene kien jgħallem l-​Iskrittura. Għalkemm il-​Kristjaneżmu kien għadu fil-​bidu, kien diġà tniġġes bi twemmin mhux skritturali, u l-​knejjes tiegħu mxerrdin ’l hawn u ’l hinn kienu qegħdin jgħallmu varjetà taʼ duttrini.

Oriġene aċċetta xi ftit minn dawn id-​duttrini mhux skritturali, u qal li kienu t-​tagħlim taʼ l-​appostli. Imma ħass li setaʼ jagħti l-​opinjoni tiegħu dwar mistoqsijiet oħrajn. Ħafna mill-​istudenti tiegħu kienu qed jitqabdu maʼ kwistjonijiet filosofiċi taʼ dak iż-​żmien. Fi sforz biex jgħinhom, Oriġene studja bir-​reqqa d-​diversi skejjel taʼ filosofija li kienu qegħdin jifformaw l-​imħuħ taʼ l-​istudenti żgħażagħ tiegħu. Hu pprova jwieġeb b’mod sodisfaċenti l-​mistoqsijiet filosofiċi taʼ l-​istudenti tiegħu.

Biex jipprova jirrikonċilja l-​Bibbja mal-​filosofija, Oriġene strieħ ħafna fuq il-​metodu simboliku biex jinterpreta l-​Iskrittura. Hu assuma li l-​Iskrittura dejjem kellha tifsira spiritwali imma ma kellhiex neċessarjament tifsira letterali. Bħalma nnota wieħed studjuż, permezz taʼ dan, Oriġene kellu “l-​mezz li japplika għall-​Bibbja dawk l-​ideat kollha li ma kinux bibliċi imma li kienu jaqblu mas-​sistema teoloġika tiegħu stess, waqt li stqarr (u bla dubju immaġina sinċerament lilu nnifsu) li kien interpretu leali u partikolarment entużjasta tal-​ħsieb tal-​Bibbja.”

Ittra miktuba minn Oriġene lil wieħed mill-​istudenti tiegħu tipprovdi dehen fuq kif kien jaħsibha. Oriġene wera li l-​Iżraelin għamlu għodod mid-​deheb Eġizzjan għat-​tempju taʼ Jehovah. F’dan hu sab appoġġ simboliku ħalli juża l-​filosofija Griega meta jgħallem il-​Kristjanità. Hu kiteb: “Kemm kienu utli għal ulied Iżrael l-​affarijiet li ġabu mill-​Eġittu, affarijiet li l-​Eġizzjani ma kinux użawhom kif suppost, imma li l-​Ebrej, gwidati mill-​għerf t’Alla, użawhom għas-​servizz t’Alla.” B’hekk, Oriġene inkuraġġixxa lill-​istudent tiegħu biex “jislet mill-​filosofija tal-​Griegi dak li setaʼ jservi bħala kors taʼ studju jew tħejjija għall-​Kristjanità.”

Minħabba dan il-​metodu bla rażan taʼ kif tiġi interpretata l-​Bibbja, kien diffiċli li wieħed jagħżel bejn id-​duttrina Kristjana u l-​filosofija Griega. Per eżempju, fil-​ktieb tiegħu intitolat On First Principles, Oriġene ddeskriva lil Ġesù bħala ‘l-​Iben uniġenitu, li kien imwieled, imma ma kellux bidu.’ U żied: ‘It-​tnissil tiegħu hu etern u għal dejjem. Ma kienx billi rċieva n-​nifs tal-​ħajja li hu jintgħamel Iben, b’xi att minn barra, imma bin-​natura t’Alla stess.’

Din l-​idea Oriġene ma sabhiex fil-​Bibbja, għax l-​Iskrittura tgħallem li l-​Iben uniġenitu taʼ Jehovah hu l-​“kbir fost il-​ħlejjaq kollha” u “minnu l-​bidu tal-​Ħolqien taʼ Alla.” (Kolossin 1:15; Apokalissi 3:14) Skond Awgustu Neander, kittieb reliġjuż taʼ l-​istorja, Oriġene wasal għall-​idea taʼ “tnissil etern” permezz taʼ l-​“edukazzjoni filosofika [tiegħu] fl-​iskola Platonika.” B’hekk, Oriġene kiser dan il-​prinċipju Skritturali bażiku: “Mhux iktar milli hemm miktub.”—1 Korintin 4:6.

Kundannat Bħala Eretiku

Matul l-​ewwel snin tiegħu bħala għalliem, Sinodu f’Lixandra ordna li Oriġene ma jibqax jaqdi bħala qassis. Dan x’aktarx li ġara għaliex l-​Isqof Demetriju kien qed jgħir għall-​fama taʼ Oriġene li kienet qed tikber kontinwament. Oriġene mar joqgħod fil-​Palestina, fejn l-​ammirazzjoni lejh bħala difensur taʼ fama tad-​duttrina Kristjana baqgħet bla limitu. Hemmhekk hu kompla bħala qassis. Fil-​fatt, meta tfaċċaw xi “ereżiji” fil-​Lvant, is-​servizzi tiegħu kienu mfittxijin biex jikkonvinċu lill-​isqfijiet li kienu qegħdin jiżbaljaw ħalli jirritornaw lejn id-​duttrina stabbilita. B’mod speċjali wara mewtu fis-​sena 254 E.K., isem Oriġene beda jiġi mżeblaħ serjament. Għala?

Wara li l-​Kristjanità taʼ l-​isem kienet saret reliġjon prominenti, dak li l-​knisja aċċettat bħala tagħlim stabbilit sar iktar definit b’mod preċiż. Għaldaqstant, ġenerazzjonijiet taʼ teoloġi li ġew wara m’aċċettawx ħafna mill-​ideat filosofiċi taʼ Oriġene li kienu bbażati wisq fuq l-​opinjonijiet tiegħu u kultant żbaljati. Għalhekk, it-​tagħlim tiegħu kebbes kontroversji ħorox ġewwa l-​knisja. Fi sforz biex tirranġa dawn id-​differenzi u tippreserva l-​unità tagħha, il-​knisja akkużat formalment lil Oriġene li kien eretiku.

Oriġene ma kienx waħdu fl-​iżball. Attwalment, il-​Bibbja kienet bassret li kien se jkun hemm ħafna li jitilqu mit-​tagħlim safi taʼ Kristu. Din l-​apostasija bdiet tiffjorixxi lejn tmiem l-​ewwel seklu, wara li kienu mietu l-​appostli taʼ Ġesù. (2 Tessalonikin 2:​6, 7) Maż-​żmien, ċerti wħud li kienu jgħidu li huma Kristjani ddikjaraw lilhom infushom bħala “stabbiliti,” filwaqt li pproklamaw li l-​oħrajn kollha kienu “eretiċi.” Imma fir-​realtà, il-​Kristjaneżmu tbiegħed bil-​kbir mill-​Kristjanità vera.

“L-​Għerf Falz”

Minkejja li Oriġene ħareġ b’ħafna opinjonijiet persunali, ix-​xogħlijiet tiegħu fihom elementi taʼ benefiċċju. Per eżempju, fil-​Hexapla nsibu l-​isem t’Alla fil-​forma Ebrajka u oriġinali tiegħu b’erbaʼ ittri, imsejħa t-​Tetragrammaton. Dan jipprovdi evidenza importanti li l-​Kristjani bikrin kienu jafuh u kienu jużawh l-​isem persunali t’Alla—Jehovah. Minkejja dan, patrijarka tal-​knisja li għex fil-​ħames seklu u li kien jismu Teofilu, darba wissa: “Ix-​xogħlijiet taʼ Oriġene huma bħal mergħa b’kull tip taʼ fjura. Jekk hemmhekk insib xi fjura sabiħa, naqtagħha; imma jekk nara xi ħaġa li għalija tidher li xxewwek nevitaha daqslikieku kienet niggieża.”

Peress li Oriġene ħallat it-​tagħlim Bibliku mal-​filosofija Griega, it-​teoloġija tiegħu saret miżgħuda bl-​iżbalji, u l-​konsegwenzi kienu diżastrużi għall-​Kristjaneżmu. Per eżempju, għalkemm il-​biċċa l-​kbira mill-​opinjonijiet bla bażi taʼ Oriġene ġew iktar tard miċħudin, il-​ħarsa tiegħu lejn it-​“tnissil etern” taʼ Kristu għenet biex jitpoġġa l-​pedament għad-​duttrina mhix Biblika tat-​Trinità. Il-​ktieb The Church of the First Three Centuries josserva: “Il-​preferenza għall-​filosofija [introdotta minn Oriġene] kellha tibqaʼ teżisti għal perijodi twal taʼ żmien.” B’liema riżultat? “Is-​sempliċità tar-​reliġjon Kristjana ġiet korrotta, u għadd bla tarf taʼ żbalji daħlu bħal għargħar ġol-​Knisja.”

Min-naħa tiegħu, Oriġene setaʼ ta kas it-​twissija taʼ l-​appostlu Pawlu, u b’hekk ma jikkontribwixxix għal din l-​apostasija. Kieku għamel dan kien ‘jaħrab il-​kliem profan u fieragħ u l-​kontradizzjonijiet taʼ l-​għerf falz.’ Minflok, billi bbaża ħafna mit-​tagħlim tiegħu fuq dan “l-​għerf,” Oriġene ‘tbiegħed mill-​fidi.’—1 Timotju 6:​20, 21; Kolossin 2:8.

[Stampa f’paġna 31]

Il-​“Hexapla” taʼ Oriġene turi li l-​isem t’Alla ntuża fl-​Iskrittura Griega Kristjana

[Sors]

Pubblikat bil-​permess tas-​Syndics of Cambridge University Library, T-​S 12.182

[Sors tal-​Istampa f’paġna 29]

Culver Pictures