Skopri l-Kantina taʼ l-Inbid fil-Moldova
MINN KITTIEB GĦAL STENBAĦ! FIL-MOLDOVA
MIDFUN xi 80 metru taħt il-pajjiż taʼ Cricova, raħal f’Chişinău, il-kapitali tal-Moldova, insibu labirint taʼ mini twil 120 kilometru magħmul mill-bniedem. Fil-passat, f’dawn l-għerien mudlama kienu jħaffru għall-ġebel tal-ġir.
Madankollu, għal dawn l-aħħar 50 sena, il-kantini friski taʼ taħt l-art ipprovdew post eċċellenti biex jinħażnu l-aqwa nbejjed fl-Ewropa. Ħafna ringieli taʼ btieti u fliexken jimlew iktar minn 60 kilometru taʼ mini fil-kantina antika. Minħabba li din il-kantina tistaʼ taħżen 93 miljun gallun inbid, jingħad li din hija l-akbar kantina taʼ l-inbid fix-xlokk taʼ l-Ewropa.
Tinżamm Tradizzjoni Antika
Il-Moldova huwa pajjiż ideali biex fih jiġi kultivat l-għeneb. Dan il-pajjiż jinsab fl-istess latitudni tal-provinċja taʼ Borgonja fi Franza, li hi magħrufa għall-inbid li tipproduċi, u għandu temp moderat li jsaħħan il-ħamrija fertili tiegħu. Il-produzzjoni taʼ l-inbid fil-Moldova tmur lura għas-sena 300 Q.E.K., meta n-negozjanti Griegi ġabu l-ewwel dwieli lejn dan il-pajjiż. Matul is-sekli taʼ wara, it-tradizzjoni tal-produzzjoni taʼ l-inbid kompliet, avolja l-pajjiż ġie maħkum mill-Goti, mill-Unni, u minn diversi sidien fewdali.
L-Imperu Ottoman ħakem il-pajjiż bejn is-16 u t-18-il seklu u minħabba raġunijiet reliġjużi skuraġġixxa l-produzzjoni taʼ l-inbid. Madankollu, fis-seklu 19, il-kżarijiet Russi sostnew li l-art kienet tagħhom bi dritt u inkuraġġew ħafna l-industrija taʼ l-inbid. Huma ġabu fil-pajjiż varjetà taʼ għeneb minn Franza, u d-dwieli kibru ġmielhom. Wara t-tieni gwerra dinjija, il-gvern li beda jaħkem mill-ġdid fuq il-Moldova, l-Unjoni Sovjetika, uża sistema biex jimmodernizza l-industrija taʼ l-inbid. Fil-fatt, din is-sistema għamlet lill-Moldova ċ-ċentru taʼ l-Unjoni Sovjetika kollha għall-produzzjoni taʼ l-inbid u l-frott. Kienu s-Sovjetiċi l-ewwel uħud li rrealizzaw li dawn il-mini kienu eċċellenti biex jaħżnu l-inbid fihom. Ejja mmorru dawra flimkien f’din il-kantina unika u nitgħallmu ftit mis-sigrieti tagħha.
Mawra bil-Karozza f’Raħal taħt l-Art
Hekk kif nivvjaġġaw lejn il-fabbrika taʼ l-inbid ninnotaw daħla forma taʼ torri, li hija parti minn bini maqtugħ fil-ġebel tal-ġir. Il-bini qisu xalè fil-kampanja taʼ Franza. Madankollu, din l-istruttura ma tagħtix indikazzjoni dwar kemm hu kbir il-bini li qiegħed midfun taħt l-art. Ftit ’il bogħod mill-grada prinċipali naraw quddiemna l-fetħa kbira tal-mina u ninsabu skantati bil-kobor tagħha. Żewġ trakkijiet jistgħu jaqbżu lil xulxin mingħajr ebda problema.
Bil-karozza, ninżlu f’labirint taħt l-art, u wara biss ftit minuti taʼ sewqan, tingħaqad magħna l-gwida turistika tagħna. Id-dawriet kollha li hemm f’dan il-labirint iġagħluna nirrealizzaw li nistgħu nintilfu faċilment mingħajr l-għajnuna tal-gwida.
Xi ħadd minna jistaqsi, “X’sar mill-ġebel tal-ġir li xi darba kienu jħaffru għalih hawnhekk?”
“Intuża fil-proġetti taʼ kostruzzjoni f’Chişinău,” twieġeb hi. “Il-ġebel tal-ġir huwa tajjeb ħafna għall-bini, ladarba dan jipproteġi l-materjal u ma jħallix il-ħsejjes jippenetraw.”
Hekk kif ninżlu madwar 70 metru taħt l-art, id-dawl fil-mina jibda jonqos, u joħloq atmosfera stramba u ftit mudlama. Nieqfu f’salib it-toroq, fejn hemm ringieli twal taʼ btieti enormi taʼ l-inbid li jiħduk f’direzzjonijiet differenti. Ninnotaw li t-toroq huma msemmijin għal diversi tipi taʼ nbid. Pinot, Feteasca, u Cabernet huma biss ftit mill-ismijiet li jqanqlulna l-immaġinazzjoni.
Il-gwida tagħna tgħidilna li l-btieti tal-ballut jintużaw l-iktar fil-produzzjoni taʼ nbejjed bla tfexfix, filwaqt li l-btieti tal-metall jintużaw biex jagħmlu nbid ifexfex. Naraw verament ftit ħaddiema, u għalhekk nistaqsu kemm nies jaħdmu hawnhekk. Hi twieġeb: “Għandna madwar 300 impjegat. Matul is-sena kollha, jilbsu ħwejjeġ ħoxnin minħabba t-temperatura friska. Il-ħaddiema tagħna jemmnu li din mhux biss tagħmel il-ġid lill-inbid iżda wkoll il-bnedmin jibqgħu jħossuhom żgħar fiha, allura ma tantx idejjaqhom il-ksieħ.”
Il-produzzjoni taʼ l-inbid ifexfex huwa dak li se naraw issa. Naraw mijiet taʼ fliexken immejlin rashom ’l isfel f’angolu taʼ 30 grad. Jintqalilna: “Meta l-fliexken jiġu mmejlin f’dan l-angolu, it-tartru jinġabar fuq it-tapp tas-sufra. Wara li dan isir, jiffriżaw it-tapp tas-sufra. Issa t-tapp tas-sufra jistaʼ jinqalaʼ faċilment flimkien mat-tartru, u mbagħad il-flixkun ikun lest biex jiġi siġillat b’tapp tas-sufra.”
Malajr naslu fil-post fejn jaħżnu l-fliexken taʼ l-inbejjed taʼ staġun tajjeb. Il-gwida tagħna tintroduċi dan il-post billi tgħid: “Iktar minn miljun flixkun taʼ nbid taʼ staġun tajjeb huma maħżuna hawnhekk. Kważi l-pajjiżi Ewropej kollha li jipproduċu l-inbid iddepożitaw ftit mill-aqwa prodotti tagħhom fil-kantini taʼ taħt l-art tagħna. L-eqdem inbid huwa dak taʼ l-1902, flixkun tal-Qbiż Lhudi minn Ġerusalemm. Xi ftit tas-snin ilu, wieħed offra iktar minn Lm43,000 għal dan il-flixkun. Madankollu, l-offerta ġiet rifjutata. Jidher ċar li dan il-flixkun ġie kunsidrat bħala li hu imprezzabbli.”
Jintqalilna wkoll li l-fliexken taʼ l-inbid f’dan il-post normalment jinħażnu fi dlam ċappa, minbarra l-ftit minuti meta xi grupp iżur dan il-post. Hekk kif malajr niflu t-tikketti tal-fliexken miksijin bit-trab, nirrealizzaw li bosta mill-inbejjed għandhom żmien iktar minna!
Id-dawra tagħna tispiċċa fil-kmamar fejn tistaʼ dduq l-inbid. L-akbar kamra tissejjaħ Is-Sala Presidenzjali tal-Pranzu. Fiha hemm mejda twila ħafna tal-ballut bis-siġġijiet pariġġ fejn jistgħu jpoġġu 65 persuna. Matul l-era Sovjetika, din il-kamra kienet tintuża għall-pranzijiet uffiċjali taʼ l-Istat. Illum, dan il-post imdawwal sew b’sala mimlija kuluri jgħajtu, għadu post addattat fejn isiru funzjonijiet uffiċjali taʼ l-Istat.
F’Sala Casa Mare (il-Kamra tal-Mistidnin) jistgħu jpoġġu 15-il persuna u l-għamara hija kollha fuq stil tradizzjonali tal-Moldova, filwaqt li fis-Sala tal-Pranzu t’Isfel tal-Baħar Sarmatiku jistgħu jpoġġu 10 persuni biex iduqu u jieklu madwar mejda tonda. L-iktar aspett interessanti taʼ din il-kamra huwa s-saqaf. Oriġinalment din il-kamra kienet għar taħt l-ilma, u hawnhekk tistaʼ tara ċar fossili tal-gandoffli u fdalijiet oħra tal-ħajja akkwatika. Il-gwida turistika tfakkarna li fil-passat il-Moldova kienet, fil-fatt, “fil-qiegħ tal-Baħar tas-Sarmazja.”
L-għamara taʼ dawn il-kmamar kollha, inkluż is-Sala tal-Pranzu Yury Gagarin, saret mis-siġar tal-ballut li jikbru f’dan il-post. Dan il-kosmonawta magħruf żar lil Cricova fit-8 u d-9 t’Ottubru, 1966. Hu kiteb ittra taʼ apprezzament u fiha qal li ‘anki l-akbar kritiku taʼ l-inbid se jsib inbid li jkun jogħġbu.’
Il-gwida tagħna tosserva: “Ġew iżuruna nies minn iktar minn mitt pajjiż differenti tul dawn il-50 sena li ilhom jeżistu dawn il-kantini. Tul iż-żminijiet Sovjetiċi, l-inbejjed ifexfxu tagħna kienu magħrufin bħala x-xampanja Sovjetika. Ftit kienu dawk li kienu jafu li dawn ġew mill-Moldova. Illum inbigħu l-inbejjed ifexfxu tagħna bil-marka Cricova, u għandna varjetà taʼ nbid aħmar u abjad.” Aħna napprezzaw l-informazzjoni kollha li tatna l-gwida u nirringrazzjawha għad-dawra mill-aqwa li ħaditna.
Hekk kif nitilqu minn dan il-labirint taʼ taħt l-art, inħossuna qisna ġejna minn dinja oħra. Barra hemm is-sħana u x-xemx. Lanqas tara sħaba waħda fis-sema. Fi triqitna lura lejn Chişinău, ngħaddu minn ħdejn ringieli li ma jispiċċaw qatt taʼ dwieli kultivati sew mimlijin għeneb kważi lesti għall-ħsad.
[Mappa f’paġna 17]
(Għall-formazzjoni sħiħa tat-test, ara pubblikazzjoni)
L-UKRAINA
IR-RUMANIJA
IL-MOLDOVA
Chişinău
[Stampa f’paġna 16]
Il-Fabbrika taʼ l-Inbid f’Cricova, bid-daħla qisha torri
[Stampa f’paġna 16]
Wieħed mis-sinjali tat-toroq fil-labirint taʼ mini taħt l-art twil 120 kilometru
[Stampa f’paġna 16]
Il-mina minfejn jidħlu l-karozzi għall-kantini taʼ l-inbid
[Stampa f’paġna 16]
Iktar minn miljun flixkun taʼ l-inbid taʼ staġun tajjeb jinħażnu hawnhekk