സ്‌പെ​യ്‌നിൽ ഗ്രാമം​തോ​റും പ്രസം​ഗി​ക്കു​ന്നു

യേശു​ക്രി​സ്‌തു “പട്ടണം​തോ​റും ഗ്രാമം​തോ​റും [നഗരം​തോ​റും ഗ്രാമംതോറും, NW] സഞ്ചരിച്ചു യെരൂ​ശ​ലേ​മി​ലേക്കു യാത്ര ചെയ്‌തു.” (ലൂക്കൊസ്‌ 13:22) യേശു​വും അവിടു​ത്തെ ശിഷ്യൻമാ​രും ശുശ്രൂഷ നിർവ​ഹി​ക്കു​ന്ന​തിന്‌ “പട്ടണം​തോ​റും” മാത്രമല്ല എന്നാൽ “ഗ്രാമം​തോ​റും”കൂടെ പ്രസം​ഗി​ച്ചു. പട്ടണങ്ങ​ളിൽ ശ്രദ്ധ കേന്ദ്രീ​ക​രി​ക്കു​ക​യാ​യി​രു​ന്നു എളുപ്പ​മെ​ങ്കി​ലും നാട്ടിൻപു​റ​ത്തുള്ള അനേകം ഗ്രാമ​ങ്ങളെ അവർ ഒഴിഞ്ഞു​മാ​റി കടന്നു​പോ​യില്ല.a

സ്‌പെ​യ്‌നി​ലു​ള്ള യഹോ​വ​യു​ടെ സാക്ഷികൾ യേശു അഭിമു​ഖീ​ക​രി​ച്ച​ത​ര​ത്തി​ലുള്ള വെല്ലു​വി​ളി​യെ അഭിമു​ഖീ​ക​രി​ച്ചി​രു​ന്നു. വിള​വെ​ടു​പ്പി​നു പാകമായ പ്രവർത്തി​ച്ചി​ട്ടി​ല്ലാത്ത വിസ്‌തൃ​ത​മായ ഗ്രാമ​പ്ര​ദേ​ശങ്ങൾ 1970-ൽപോ​ലും നിലവി​ലു​ണ്ടാ​യി​രു​ന്നു. (മത്തായി 9:37, 38) വടക്ക്‌ മഴമല​ക​ളി​ലെ നൂറു​ക​ണ​ക്കി​നു ഗ്രാമ​ങ്ങ​ളി​ലും തരിശായ മധ്യസ​മ​ത​ല​ങ്ങ​ളി​ലും തീര​പ്ര​ദേ​ശ​ത്തും രാജ്യ​സ​ന്ദേശം എത്തിയി​രു​ന്നില്ല.

ഈ പ്രദേ​ശ​ങ്ങ​ളി​ലേക്കു സുവാർത്ത കൊ​ണ്ടെ​ത്തി​ക്കാൻ കഠിന ശ്രമം ചെയ്യു​ന്ന​തി​നു സ്‌പെ​യ്‌നി​ലുള്ള യഹോ​വ​യു​ടെ സാക്ഷികൾ തീരു​മാ​നി​ച്ചു​റ​ച്ചി​രു​ന്നു. എന്നാൽ രാജ്യ​സ​ന്ദേശം ശ്രവി​ക്കു​ന്ന​തിന്‌ ഈ പ്രദേ​ശ​ങ്ങ​ളി​ലുള്ള ആളുകൾ ഇത്രയും കാലം കാത്തി​രി​ക്കേ​ണ്ടി​വ​ന്നത്‌ എന്തു​കൊ​ണ്ടാണ്‌? അവർ പ്രതി​ക​രി​ച്ച​തെ​ങ്ങനെ?

നിയമാം​ഗീ​കാ​രം ഗ്രാമ​സാ​ക്ഷീ​ക​ര​ണ​ത്തിന്‌ ഉത്തേജനം പകരുന്നു

സ്‌പെ​യ്‌നിൽ യഹോ​വ​യു​ടെ സാക്ഷി​ക​ളു​ടെ വേല 1939-ലെ ആഭ്യന്ത​ര​ക​ല​ഹ​ത്തി​ന്റെ അവസാനം മുതൽ നിരോ​ധി​ക്ക​പ്പെ​ട്ടി​രു​ന്നു. തീക്ഷ്‌ണ​ത​യുള്ള സാക്ഷികൾ 1950-കളിലും 1960-കളിലും തങ്ങളുടെ സാന്നി​ധ്യം അധികം ശ്രദ്ധി​ക്ക​പ്പെ​ടു​ക​യി​ല്ലാ​തി​രുന്ന പട്ടണങ്ങ​ളിൽ ജാഗ്ര​ത​യോ​ടെ പ്രസം​ഗി​ച്ചു. ഒടുവിൽ 1970-ൽ തങ്ങളുടെ വേല നിയമ​പ​ര​മാ​യി അംഗീ​ക​രി​ച്ച​പ്പോൾ സ്‌പെ​യ്‌നിൽ ഏകദേശം 10,000 രാജ്യ​പ്ര​സാ​ധകർ ഉണ്ടായി​രു​ന്നു. അവരിൽ എല്ലാവ​രും​തന്നെ നഗരങ്ങ​ളി​ലും വലിയ പട്ടണങ്ങ​ളി​ലും താമസി​ച്ചി​രു​ന്നു എന്നാൽ, സ്‌പെ​യ്‌നി​ലെ ഗ്രാമ​ങ്ങ​ളും രാജ്യ​സ​ന്ദേശം കേൾക്കേണ്ട ആവശ്യ​മു​ണ്ടാ​യി​രു​ന്നു. ആ വെല്ലു​വി​ളി​യെ ആർ നേരി​ടും?

സുവാർത്ത​യു​മാ​യി ഈ ഉപദീ​പി​ന്റെ എല്ലാ പ്രദേ​ശ​ങ്ങ​ളി​ലും എത്തി​ച്ചേ​രു​ന്ന​തിന്‌ 1970-കളിൽ ഒരു പ്രചര​ണ​പ​ര്യ​ടനം സമാരം​ഭി​ക്ക​പ്പെട്ടു. രാജ്യ​ത്തി​ന്റെ വ്യത്യസ്‌ത ഭാഗങ്ങ​ളി​ലുള്ള ആവശ്യം വിവരി​ച്ചു​കൊണ്ട്‌ 1973 മുതൽ 1979 വരെ മിക്കവാ​റും എല്ലാ മാസങ്ങ​ളി​ലും യഹോ​വ​യു​ടെ സാക്ഷി​ക​ളു​ടെ സഭകൾക്കു​വേ​ണ്ടി​യുള്ള പ്രതി​മാസ സേവന പ്രസി​ദ്ധീ​ക​ര​ണ​മായ നമ്മുടെ രാജ്യ ശുശ്രൂ​ഷ​യിൽ പ്രത്യേക അറിയി​പ്പു​കൾ പ്രത്യ​ക്ഷ​പ്പെട്ടു. മനസ്സൊ​രു​ക്ക​വും ചുമത​ലാ​ബോ​ധ​വു​മുള്ള അനേകം കുടും​ബങ്ങൾ ആ ആഹ്വാ​ന​ത്തിന്‌ ഉത്തരം കൊടു​ക്കു​ക​യും ആവശ്യം കൂടു​ത​ലു​ണ്ടാ​യി​രുന്ന സ്ഥലങ്ങളിൽ പ്രവർത്തി​ക്കു​ന്ന​തി​നു സന്നദ്ധരാ​കു​ക​യും ചെയ്‌തു.

അതിനു മാതൃ​ക​യാണ്‌ റൊ​സെൻഡൊ​യു​ടെ​യും ഭാര്യ ലൂസി​യു​ടെ​യും ദൃഷ്ടാന്തം. അവരെ പ്രത്യേക പയനി​യർമാ​രാ​യി (മുഴു​സമയ രാജ്യ പ്രസം​ഗകർ) സ്‌പെ​യ്‌നി​ന്റെ വടക്കു​പ​ടി​ഞ്ഞാ​റുള്ള ഒരു മുക്കുവ ഗ്രാമ​ത്തി​ലേ​ക്ക​യച്ചു, മാതാ​പി​താ​ക്ക​ളാ​യ​പ്പോൾ ആ പ്രദേ​ശ​ത്തു​തന്നെ താമസി​ക്കാൻ അവർ തീരു​മാ​നി​ക്കു​ക​യും ചെയ്‌തു. “ഞങ്ങൾ വളരെ പ്രയാ​സ​ക​ര​മായ കാലഘ​ട്ട​ങ്ങ​ളി​ലൂ​ടെ കടന്നു​പോ​യി എന്ന്‌ എനിക്കു പറയേ​ണ്ടി​യി​രി​ക്കു​ന്നു” എന്നു റൊ​സെൻഡോ സമ്മതി​ച്ചു​പ​റ​യു​ന്നു. “തൊഴിൽ കണ്ടെത്തുക പ്രയാ​സ​ക​ര​മാ​യി​രു​ന്നു, എന്നാൽ ഞങ്ങൾ യഹോ​വ​യിൽ ആശ്രയി​ച്ചു, തത്‌ഫ​ല​മാ​യി ഒരിക്ക​ലും വിശപ്പു​ള്ള​വ​രോ തലചാ​യ്‌ക്കാൻ ഇടമി​ല്ലാ​ത്ത​വ​രോ ആയി കഴിഞ്ഞു​കൂ​ടി​യില്ല. തീർച്ച​യാ​യും അതു​കൊ​ണ്ടു പ്രയോ​ജ​ന​മു​ണ്ടാ​യി.” സ്‌പെ​യ്‌നി​ന്റെ ഈ പ്രദേ​ശത്തു വർഷങ്ങൾകൊ​ണ്ടു നാലു സഭകളു​ടെ രൂപീ​ക​ര​ണ​ത്തി​നു സഹായം നൽകു​ന്ന​തിന്‌ അവർക്കു കഴിഞ്ഞു.

‘യോഗ്യ​ത​യു​ള്ളവർ ആരെന്ന്‌ അന്വേ​ഷി​ക്കുക’

ഓരോ പട്ടണത്തി​ലും ഗ്രാമ​ങ്ങ​ളി​ലും യോഗ്യ​ത​യു​ള്ളവർ ആരെന്ന്‌ “അന്വേ​ഷി​പ്പിൻ” എന്ന്‌ യേശു തന്റെ ശിഷ്യൻമാ​രോ​ടു പറഞ്ഞു. (മത്തായി 10:11) അൽകോ​യിൽനി​ന്നുള്ള (അലികാൻറ്‌) ഒരു സഹോ​ദ​ര​നായ ആൻകെൽ കണ്ടെത്തി​യ​തു​പോ​ലെ, സ്‌പെ​യ്‌നി​ന്റെ ഗ്രാമ​പ്ര​ദേ​ശ​ങ്ങ​ളിൽ അന്വേ​ഷണം നടത്തു​ന്ന​തി​നു ശുഷ്‌കാ​ന്തി​യും മുൻ​കൈ​യെ​ടു​ക്ക​ലും ആവശ്യ​മാ​യി​രു​ന്നു. അദ്ദേഹം മാസീ​യാസ്‌ ഗ്രാമ​ത്തി​ലെ ചില ഭവനങ്ങൾ സന്ദർശി​ച്ചു​ക​ഴിഞ്ഞ ഉടനെ ഒരു കോഴി കൂവുന്ന ശബ്ദം കേട്ടു. അദ്ദേഹം വിചാ​രി​ച്ചു, “ഒരു കോഴി​യു​ണ്ടെ​ങ്കിൽ അവിടെ എവി​ടെ​യെ​ങ്കി​ലും ഒരു വീടും കാണണം—നമ്മുടെ ശ്രദ്ധയിൽപ്പെ​ടാ​തെ​പോയ ഒരു വീടു​തന്നെ.” ചുററു​പാ​ടും അന്വേ​ഷി​ച്ച​ശേഷം ആൻകെൽ ഒരു കുന്നിൻപു​റ​ത്തി​ന്റെ അരികി​ലൂ​ടെ ഒടുവിൽ ഒററപ്പെട്ട ഒരു വീട്ടി​ലേ​ക്കുള്ള ഒരു നടപ്പാത കണ്ടെത്തി.

ഈ കളപ്പു​ര​യിൽ താമസി​ച്ചി​രു​ന്നത്‌ തങ്ങളുടെ 60-കളിൽ എത്തിയ കൊ​സെ​യും ഡൊ​ളൊ​റെ​സും ആയിരു​ന്നു. അവർ ആങ്ങളയും പെങ്ങളും ആയിരു​ന്നു. അവർ വളരെ ഏകാ​ഗ്ര​ത​യോ​ടെ ശ്രദ്ധി​ച്ചു​കൊണ്ട്‌ ഒരു ബൈബി​ള​ധ്യ​യ​ന​ത്തി​നുള്ള ക്ഷണം തത്‌ക്ഷണം സ്വീക​രി​ച്ചു. എഴുത്തും വായന​യും വശമി​ല്ലാഞ്ഞ ഈ എളിയ​വ​രു​മൊത്ത്‌ അധ്യയനം നടത്തുക അത്ര എളുപ്പ​മാ​യി​രു​ന്നില്ല, സകലതും സ്‌പാ​നിഷ്‌ ഭാഷയിൽനിന്ന്‌ അവർക്കു മനസ്സി​ലാ​കു​മാ​യി​രുന്ന ഒരേ​യൊ​രു ഭാഷയായ വാലെൻസ്യൻ ഭാഷയി​ലേക്കു തർജമ ചെയ്യേ​ണ്ട​താ​യും വന്നു. കൂടാതെ, തങ്ങളുടെ അയൽവാ​സി​ക​ളിൽനിന്ന്‌ അവർ നിസാ​ര​മ​ല്ലാത്ത എതിർപ്പി​നെ അഭിമു​ഖീ​ക​രി​ച്ചു. ഈ തടസ്സങ്ങ​ളെ​ല്ലാം ഉണ്ടായി​രു​ന്നി​ട്ടും കൊ​സെ​യും ഡൊ​ളൊ​റെ​സും സത്യത്തിൽ പുരോ​ഗ​മി​ച്ചു. യോഗ​ങ്ങൾക്കു ഹാജരാ​കാൻ മലമു​ക​ളി​ലൂ​ടെ നീണ്ട വഴിദൂ​രം സഞ്ചരി​ക്കേ​ണ്ടി​വ​ന്ന​തും അവർ പ്രശ്‌ന​മാ​ക്കി​യില്ല. ക്രമേണ അവർ സ്‌നാ​പ​ന​ത്തി​നു യോഗ്യ​രാ​യി, അവർ രണ്ടു​പേ​രും യഹോ​വയെ വിശ്വ​സ്‌ത​യോ​ടെ സേവി​ക്കു​ന്ന​തിൽ തുടരു​ന്നു.

വടക്കു പടിഞ്ഞാ​റൻ സ്‌പെ​യ്‌നിൽ മോവാ​ന്യക്ക്‌ അടുത്തുള്ള ഒരു ഒററപ്പെട്ട വീട്ടിൽ തളർവാ​തം പിടി​പെട്ട ഒരു വ്യക്തി സത്യം സ്വീക​രി​ച്ച​തെ​ങ്ങ​നെ​യെന്നു നേരത്തെ സൂചി​പ്പിച്ച റൊ​സെൻഡൊ​യും ലൂസി​യും അനുസ്‌മ​രി​ക്കു​ന്നു. ആ സ്‌ത്രീ​യു​ടെ പേര്‌ മാരിയ എന്നായി​രു​ന്നു. കുട്ടി​ക്കാ​ലത്തു പോളി​യോ ബാധിച്ച കാരണ​ത്താൽ അവർക്കു വായി​ക്കു​ന്ന​തി​നോ എഴുതു​ന്ന​തി​നോ കഴിയാ​തെ വർഷങ്ങ​ളാ​യി ശയ്യാവ​ലം​ബ​യാ​യി​രുന്ന അവസ്ഥയി​ലാണ്‌ അവർ സാക്ഷി​ക​ളോട്‌ ആദ്യമാ​യി സംസാ​രി​ക്കു​ന്നത്‌. അന്നവർക്ക്‌ എഴുത്തും വായന​യും അറിയി​ല്ലാ​യി​രു​ന്നു. റോഡിൽനിന്ന്‌ ഏകദേശം രണ്ടു മൈൽ ദൂരെ​യാ​യി​രു​ന്നു അവരുടെ വീട്‌. എന്നിരു​ന്നാ​ലും, ബൈബിൾ പഠിക്കു​ന്ന​തിന്‌ അവർ ഉത്സുക​യാ​യി​രു​ന്നു, യഹോ​വയെ സേവി​ക്കു​ന്ന​തി​നുള്ള അവരുടെ തീരു​മാ​നം പെട്ടെന്നു പ്രകട​മാ​യി. സഭയുടെ അർപ്പണ​ബോ​ധ​ത്തോ​ടെ​യുള്ള ശ്രമങ്ങ​ളു​ടെ ഫലമായി മാരിയ എഴുതാ​നും വായി​ക്കാ​നും പഠിക്കു​ക​യും യോഗ​ങ്ങൾക്കു ഹാജരാ​കാൻ തുടങ്ങു​ക​യും ചെയ്‌തു. സഹോ​ദ​രങ്ങൾ അവരെ വീട്ടിൽനിന്ന്‌ 200 മീററർ അകലെ​യുള്ള ടാറി​ടാത്ത ഇടവഴി​വരെ എടുത്തു​കൊ​ണ്ടു​പോ​യി​രു​ന്നു. വഴിയി​ലെ​ത്തി​ക്ക​ഴിഞ്ഞ്‌ മെല്ലെ അവരെ കാറിൽ ഇരുത്തു​മാ​യി​രു​ന്നു. ആദ്യകാ​ല​ങ്ങ​ളിൽ കുടും​ബ​ത്തിൽനിന്ന്‌ എതിർപ്പു​ണ്ടാ​യി​രു​ന്നി​ട്ടും സ്‌നാ​പ​ന​ഘ​ട്ട​ത്തോ​ളം അവർ പുരോ​ഗ​മി​ച്ചു. അവരുടെ ആത്മീയ നേട്ടങ്ങൾ അവർക്കു നൽകിയ ആത്മവി​ശ്വാ​സം ഹേതു​വാ​യി ഒരു പ്രത്യേ​ക​വി​ധം സംവി​ധാ​നം ചെയ്‌ത കാർ ഓടി​ക്കു​ന്ന​തിന്‌ ഇപ്പോൾ അവർ പഠിക്കു​ക​യും അടിസ്ഥാന വിദ്യാ​ഭ്യാ​സം പൂർത്തി​യാ​ക്കു​ക​യും ചെയ്‌തി​രി​ക്കു​ന്നു. “മാരി​യാ​യെ​പ്പോ​ലുള്ള ആളുകളെ സഹായി​ക്കാൻ കഴിയു​ന്നത്‌ ഏതു ത്യാഗ​ത്തെ​യും മൂല്യ​വ​ത്താ​ക്കി​ത്തീർക്കു​ന്നു” എന്ന്‌ റൊ​സെൻഡൊ വിശദീ​ക​രി​ക്കു​ന്നു.

ബൈബിൾ വായന​ക്കാർ താമസ​മെ​ന്യേ പ്രതി​ക​രി​ക്കു​ന്നു

സ്‌പെ​യ്‌നി​ലെ പൊതു​ജ​ന​ങ്ങൾക്ക്‌ 1970-കളിൽ ബൈബിൾ ആദ്യമാ​യി ലഭ്യമാ​യി. അനേകം സ്‌പെ​യ്‌ൻകാർ ബൈബി​ളി​ന്റെ ഒരു പ്രതി വാങ്ങു​ക​യും തിരു​വെ​ഴു​ത്തു​കൾ വായി​ക്കാൻ തുടങ്ങു​ക​യും ചെയ്‌തു. മെദിനാ ദെൽ കോം​ബൊ​യിൽനി​ന്നുള്ള (വലദോ​ലിഡ) പിലോർ, യഹോ​വ​യു​ടെ സാക്ഷികൾ 1973-ൽ ആദ്യമാ​യി അവരുടെ പട്ടണം സന്ദർശി​ക്കു​ന്ന​തി​നു മുമ്പു​തന്നെ ബൈബിൾ വായി​ക്കു​ന്നു​ണ്ടാ​യി​രു​ന്നു. ഒരു കത്തോ​ലി​ക്കാ മതവി​ശ്വാ​സി ആയിരു​ന്ന​തു​കൊ​ണ്ടു സാക്ഷി​ക​ളിൽനി​ന്നു പുസ്‌തകം സ്വീക​രി​ക്കു​ന്ന​തിൽ അവർക്ക്‌ ആശങ്കയു​ണ്ടാ​യി​രു​ന്നു. എന്നാൽ, ബൈബിൾ മനസ്സി​ലാ​ക്കാൻ അവർ ആഗ്രഹി​ച്ചി​രു​ന്നു. തത്‌ഫ​ല​മാ​യി തന്റെ ബൈബിൾ ചോദ്യ​ങ്ങൾക്ക്‌ ഉത്തരം കണ്ടെത്തു​ന്ന​തി​നു പ്രതി​വാര ചർച്ചകൾക്ക്‌ അവർ സമ്മതം​മൂ​ളി.

വാച്ച്‌ ടവർ സൊ​സൈ​ററി പ്രസി​ദ്ധീ​ക​രിച്ച സാഹി​ത്യ​ങ്ങൾ നല്ലവണ്ണം പ്രയോ​ജ​ന​പ്പെ​ടു​ത്തി​ക്കൊണ്ട്‌, പിലോ​റി​നെ സന്ദർശിച്ച പയനിയർ സഹോ​ദ​രിക്ക്‌ അവരുടെ അനേകം ചോദ്യ​ങ്ങൾക്ക്‌ ഉത്തരം നൽകു​ന്ന​തി​നു കഴിഞ്ഞു. താൻ പഠിക്കുന്ന കാര്യ​ങ്ങ​ളിൽ മതിപ്പു​ള​വാ​യ​തി​നാൽ ഏതാനും വാരങ്ങൾക്കു ശേഷം നിത്യ​ജീ​വ​നി​ലേക്കു നയിക്കുന്ന സത്യം എന്ന പുസ്‌തകം ഉപയോ​ഗി​ച്ചു​കൊ​ണ്ടു ബൈബിൾ പഠിക്കു​ന്ന​തി​നു പിലോർ സമ്മതിച്ചു. സത്യം​പു​സ്‌ത​ക​ത്തി​ന്റെ പഠനം പൂർത്തി​യാ​ക്കു​ന്ന​തി​നു​മുമ്പ്‌ അവർ മുഴു ബൈബി​ളും വായി​ച്ചു​തീർക്കു​ക​യും താൻ സത്യം കണ്ടെത്തി​യെന്ന്‌ അവർക്കു ബോധ്യ​മാ​വു​ക​യും ചെയ്‌തു. അവർ, മെദിനാ ദെൽ കോം​ബൊ​യി​ലെ ആദ്യത്തെ സാക്ഷി​യാ​യി​ത്തീർന്നു. ഇന്നവിടെ ഒരു നല്ല രാജ്യ​ഹാ​ളും 63 പ്രസാ​ധ​ക​രും ഉണ്ട്‌.

തങ്ങളുടെ “ആത്മീയ ആവശ്യങ്ങൾ സംബന്ധി​ച്ചു ബോധ​മുള്ള”വരും ദൈവ​ത്തി​ന്റെ ഹിതം എന്തെന്നു മനസ്സി​ലാ​ക്കാ​നുള്ള ശ്രമത്തിൽ നിരന്തരം ബൈബിൾ വായി​ക്കു​ന്ന​വ​രു​മായ ആളുകളെ സ്‌പാ​നിഷ്‌ സാക്ഷികൾ ഇപ്പോ​ഴും കണ്ടെത്തു​ന്നു. (മത്തായി 5:3) ഒരു മുൻകാല കത്തോ​ലി​ക്കാ മതവി​ശ്വാ​സി​യും സുമാ​യ​യി​ലെ (വടക്കൻ സ്‌പെയ്‌ൻ) ഇടവക​യിൽ വേദോ​പ​ദേശം പഠിപ്പി​ച്ചു​കൊ​ണ്ടി​രു​ന്ന​വ​ളു​മായ പേപി അടുത്തുള്ള ഒരു ഗ്രാമ​ത്തിൽ പ്രസം​ഗ​വേല ചെയ്യു​ന്ന​തി​നി​ട​യിൽ ഇടവക പാതി​രി​യെ കണ്ടുമു​ട്ടി.

പാതിരി അവരോ​ടു പറഞ്ഞു, “പേപീ, നിങ്ങൾ സമയം പാഴാ​ക്കു​ക​യാണ്‌.” “ഈ ഇത്സിയാർ ഗ്രാമ​ത്തിൽ വെറും രണ്ടാളു​കൾ—ഒരു വിവാ​ഹിത ദമ്പതികൾ— മാത്രമേ ആത്മീയ​മാ​യി ചായ്‌വു​ള്ള​വ​രാ​യി​ട്ടു​ള്ളു. ബാക്കി​യു​ള്ള​വ​രെ​ല്ലാം ഒരു ശീലത്തി​ന്റെ​പേ​രിൽ പള്ളിയിൽ പോകു​ന്നു​വെന്നേ ഉള്ളു.”

പേപി പറഞ്ഞു, “കൊള്ളാം, ആത്മീയ​മാ​യി ചായ്‌വുള്ള രണ്ടാളു​കൾ ഉണ്ടെങ്കിൽ അവർ യഹോ​വ​യു​ടെ സാക്ഷി​ക​ളാ​യി​ത്തീ​രും.”

ആ ഗ്രാമം പ്രവർത്തി​ച്ചു തീരു​ന്ന​തു​വരെ മററു സഹോ​ദ​ര​ങ്ങ​ളോ​ടൊ​പ്പം പേപി വീടു​തോ​റു​മുള്ള തന്റെ പ്രസം​ഗ​വേല തുടർന്നു. പ്രതീ​ക്ഷി​ച്ച​പോ​ലെ ഒരു ഒററപ്പെട്ട വീട്ടിൽ പാതിരി സൂചി​പ്പിച്ച അതേ ദമ്പതി​കളെ സഹോ​ദ​രങ്ങൾ കണ്ടെത്തി. അവർ ബൈബിൾ വായി​ക്കു​ന്നു​ണ്ടെ​ങ്കി​ലും അതു മനസ്സി​ലാ​കു​ന്നി​ല്ലാ​യി​രു​ന്നു. അവർ ഒരു ബൈബി​ള​ധ്യ​യ​ന​ത്തി​നുള്ള ക്ഷണം ഉത്സാഹ​ത്തോ​ടെ സ്വീക​രി​ക്കു​ക​യും അതിശീ​ഘ്രം പുരോ​ഗ​മിച്ച്‌ 1991 ഏപ്രി​ലിൽ സ്‌നാ​പ​ന​മേൽക്കു​ക​യും ചെയ്‌തു.

ഹൃദയ​പ​ര​മാർഥ​ത​യുള്ള ചില ആളുകൾ വാച്ച്‌ ടവർ സൊ​സൈ​ററി പ്രസി​ദ്ധീ​ക​രിച്ച ബൈബി​ള​ധി​ഷ്‌ഠിത സാഹി​ത്യ​ങ്ങൾ സ്വന്തമാ​യി വായി​ച്ചു​കൊ​ണ്ടും സത്യം പഠിച്ചു. ദൃഷ്ടാ​ന്ത​ത്തിന്‌, അൽമ​ഡെ​നിൽ (സിയു​ഡാഡ്‌ റീൽ) നിന്നുള്ള സാക്ഷികൾ ചെറിയ പട്ടണമായ സിറൂ​ലാ​സിൽ (ബാഡാ​ജോസ്‌) പ്രസം​ഗി​ക്കു​മ്പോ​ഴാ​ണു തങ്ങളുടെ സന്ദേശം ഏകാ​ഗ്ര​ത​യോ​ടെ ശ്രദ്ധിച്ച ഒരു സ്‌ത്രീ​യെ കണ്ടെത്തി​യത്‌. അവരിൽ പ്രകട​മാ​യി​ക്കണ്ട താത്‌പ​ര്യ​ത്തെ മുൻനിർത്തി അവർ ഒരു ഭവന ബൈബി​ള​ധ്യ​യനം വാഗ്‌ദാ​നം ചെയ്‌തു. പ്രായം​ചെന്ന ഒരാൾ അവരെ ബൈബിൾ പഠിപ്പി​ക്കു​ന്നു​ണ്ടെ​ന്നു​പ​റഞ്ഞ്‌ അവർ അതു നിരസി​ച്ചു. ആ ഭാഗത്തുള്ള മററ​നേ​ക​രും അതേ സംഗതി​തന്നെ പറഞ്ഞു. സഹോ​ദ​ര​ങ്ങ​ളു​ടെ ജിജ്ഞാസ വർധി​ക്കു​ക​യും അവർ പ്രായം​ചെന്ന ആളെക്കു​റിച്ച്‌ അന്വേ​ഷി​ക്കു​ക​യും ചെയ്‌തു. അദ്ദേഹ​ത്തി​ന്റെ മേൽവി​ലാ​സം കൈപ്പ​റ​റു​ക​യും അദ്ദേഹത്തെ സന്ദർശി​ക്കു​ക​യും ചെയ്‌തു.

ഫെലിപ്പെ എന്നു പേരുള്ള ഈ മനുഷ്യൻ, നിങ്ങൾക്കു ഭൂമി​യി​ലെ പരദീ​സ​യിൽ എന്നേക്കും ജീവി​ക്കാൻ കഴിയും എന്ന പുസ്‌തകം മാഡ്രി​ഡിൽവെച്ചു വാങ്ങി​യെന്ന വസ്‌തുത അവരെ ആശ്‌ച​ര്യ​ഭ​രി​ത​രാ​ക്കി. അതു വായി​ച്ചു​ക​ഴി​ഞ്ഞ​പ്പോൾ അയൽക്കാ​രു​മാ​യി സുവാർത്ത പങ്കിടുക എന്നതു തന്റെ കർത്തവ്യ​മാ​ണെന്ന്‌ അദ്ദേഹം മനസ്സി​ലാ​ക്കി. അതു​കൊണ്ട്‌, അവരെ ബൈബിൾ പാഠങ്ങൾ പഠിപ്പി​ക്കു​ന്ന​തിന്‌ അദ്ദേഹം ഈ പുസ്‌തകം ഉപയോ​ഗി​ച്ചു​കൊ​ണ്ടി​രു​ന്നു. അദ്ദേഹ​ത്തോ​ടൊ​പ്പം ബൈബിൾ പഠിക്കു​ന്ന​തി​നു സഹോ​ദ​രങ്ങൾ ക്രമീ​ക​രണം ചെയ്‌തു. അദ്ദേഹ​ത്തോ​ടൊ​പ്പം ബൈബിൾ പഠിച്ചു​കൊ​ണ്ടി​രുന്ന ഒരു സ്‌ത്രീ​യും ബൈബി​ള​ധ്യ​യ​ന​ത്തി​നു സമ്മതിച്ചു. എൺപതു വയസ്സിൽ നല്ല ആരോ​ഗ്യ​മി​ല്ലെ​ങ്കി​ലും ഫെലിപ്പെ സത്യത്തിൽ നല്ലവണ്ണം പുരോ​ഗ​മി​ക്കു​ന്നുണ്ട്‌.

മുൻവി​ധി​കൾ തരണം ചെയ്യൽ

ഗ്രാമ​പ്ര​ദേ​ശ​ങ്ങ​ളിൽ തനതായ ചില പ്രശ്‌നങ്ങൾ നില​കൊ​ള്ളു​ന്നു. അങ്ങനെ​യുള്ള പ്രദേ​ശങ്ങൾ മതസ​മ്പ്ര​ദാ​യ​ങ്ങ​ളു​ടെ​യും അന്ധവി​ശ്വാ​സ​ങ്ങ​ളു​ടെ​യും ശക്തി​കേ​ന്ദ്ര​ങ്ങ​ളാ​യി​രി​ക്കും. ഗ്രാമ​ങ്ങ​ളിൽ ജീവി​ക്കുന്ന അനേകർക്കും ഒരു “പുതിയ മതം” സംബന്ധിച്ച്‌ ആഴമായ ശങ്കയുണ്ട്‌. മതം മാറി​യാൽ തങ്ങളുടെ അയൽക്കാ​രും ബന്ധുക്ക​ളും എന്തു വിചാ​രി​ക്കു​മെ​ന്ന​തി​നെ​ക്കു​റി​ച്ചു ചില ഗ്രാമീ​ണർ വിശേ​ഷി​ച്ചും ചിന്താ​കു​ല​രാണ്‌. എന്നാൽ ദൈവ​വ​ച​ന​ത്തി​ന്റെ ശക്തിക്ക്‌ അപ്രകാ​ര​മുള്ള പ്രശ്‌ന​ങ്ങളെ തരണം ചെയ്യു​ന്ന​തി​നും ഒരു വ്യക്തി​യു​ടെ ജീവി​ത​ത്തി​നു മാററം വരുത്തു​ന്ന​തി​നും കഴിയും. സ്‌പെ​യ്‌നി​ന്റെ വടക്കു​പ​ടി​ഞ്ഞാ​റുള്ള മുക്കുവ ഗ്രാമ​മായ കാങ്കാസ്‌ ദെ മൊറാ​സൊ​വി​ലെ​യും കാര്യം ഇതുത​ന്നെ​യാണ്‌.

ഈ ഗ്രാമ​ത്തിൽ ജനിച്ച റോ​ബെർട്ടോ സ്വാത​ന്ത്ര്യ​വാഞ്‌ഛ നിമിത്തം 14-ാം വയസ്സിൽ ഒരു നാവി​ക​നാ​യി വേല​ചെ​യ്യാൻ തുടങ്ങി. വാണി​ജ്യ​ക്കപ്പൽ ജോലി​ക്കാ​ര​നെന്ന നിലയി​ലുള്ള അയാളു​ടെ ജീവിതം, അയാളെ, കടലിൽ കഴിച്ചു​കൂ​ട്ടുന്ന മണിക്കൂ​റു​ക​ളി​ലെ ഏകാന്ത​തയെ അകററു​വാ​നാ​യി കഠിന​മാ​യി മദ്യപാ​നം ചെയ്യു​ക​യും മയക്കു​മ​രുന്ന്‌ ഉപയോ​ഗി​ക്കു​ക​യും ചെയ്‌തി​രുന്ന ചെറു​പ്പ​ക്കാ​രായ മററു നാവി​ക​രു​ടെ സുഹൃ​ദ്‌വ​ല​യ​ത്തി​ലാ​ക്കി​ത്തീർത്തു. താമസി​യാ​തെ റോ​ബെർട്ടോ​യും ഒരു കനത്ത മദ്യപാ​നി​യും മയക്കു​മ​രു​ന്നിന്‌ അടിമ​യു​മാ​യി.

നാളു​കൾക്കു​ശേഷം റോ​ബെർട്ടോ വീട്ടി​ലേക്കു തിരി​കെ​പോ​യി എന്നാൽ, തന്റെ ദുഷിച്ച ശീലങ്ങൾ ഉപേക്ഷി​ക്കാൻ അപ്രാ​പ്‌ത​നും മനസ്സൊ​രു​ക്ക​മി​ല്ലാ​ത്ത​വ​നും ആയിരു​ന്നു. തന്റെ മയക്കു​മ​രു​ന്നാ​സ​ക്തി​ക്കു പണമു​ണ്ടാ​ക്കാൻ അയാൾ ഒരു മോഷ്ടാ​വാ​യി​ത്തീ​രു​ക​യും ആറു വ്യത്യസ്‌ത അവസര​ങ്ങ​ളിൽ ജയിലി​ല​ട​യ്‌ക്ക​പ്പെ​ടു​ക​യും ചെയ്‌തു. 18 വയസ്സു​പ്രാ​യ​മു​ള്ള​പ്പോൾ അയാൾ വീഞ്ഞും മയക്കു​മ​രു​ന്നും കൂടി​ക്ക​ലർന്ന മാരക​മായ ഒരു മിശ്രി​തം കഴിച്ചു. ഡോക്ടർമാർ അയാളു​ടെ ജീവൻ രക്ഷി​ച്ചെ​ങ്കി​ലും അയാൾക്കു കൈകാ​ലു​ക​ളു​ടെ ഉപയോ​ഗം നഷ്ടമായി. കൈകാ​ലു​ക​ളിൽ തളർവാ​തം പിടി​പെ​ട്ട​വ​നാ​യി അയാൾ ആശുപ​ത്രി വിട്ടു. ഒരു വീൽചെ​യ​റിൽ ഒതു​ങ്ങേ​ണ്ടി​വ​ന്നി​ട്ടും മയക്കു​മ​രു​ന്നി​ന്റെ ഉപയോ​ഗം നിർത്താൻ അയാൾക്കു കഴിഞ്ഞില്ല. മതത്തെ സംബന്ധിച്ച്‌ അയാളു​ടെ ധാരണ മാറി, ജീവിതം മൂല്യ​വ​ത്താ​ക്കു​ന്ന​തി​നു മയക്കു​മ​രു​ന്നി​നു മാത്രമേ കഴിയൂ എന്ന്‌ അയാൾക്കു തോന്നി—മൂന്നു വർഷത്തി​നു​ശേഷം യഹോ​വ​യു​ടെ സാക്ഷികൾ അയാളെ സന്ദർശി​ക്കു​ന്ന​തു​വരെ.

നിവൃ​ത്തി​യേ​റി​യ ബൈബിൾ പ്രവച​നങ്ങൾ സംബന്ധിച്ച പഠനം തന്റെ സംശയ​വാ​ദത്തെ തരണം ചെയ്യു​ന്ന​തി​നു റോ​ബെർട്ടോ​യെ സഹായി​ച്ചു. സത്യമതം മനുഷ്യ​രു​ടെ ജീവി​തത്തെ കൂടുതൽ അർഥപൂർണ​മാ​ക്കു​ന്നു​വെന്ന്‌ രാജ്യ​ഹാ​ളിൽ ലഭിച്ച ഊഷ്‌മ​ള​മായ സ്വാഗതം അദ്ദേഹത്തെ തീർച്ച​യാ​യും ബോധ്യ​പ്പെ​ടു​ത്തി. ഒമ്പതു മാസത്തി​നു​ള്ളിൽ റോ​ബെർട്ടോ തന്റെ മയക്കു​മ​രു​ന്നാ​സ​ക്തി​യെ തരണം ചെയ്യു​ക​യും സ്‌നാ​പ​ന​മേൽക്കു​ക​യും ചെയ്‌തു. തന്റെ കഠിന​മായ ശാരീ​രിക വൈക​ല്യം ഗണ്യമാ​ക്കാ​തെ എട്ടു വർഷമാ​യി അദ്ദേഹം പയനി​യ​റിങ്‌ നടത്തുന്നു. കഴിഞ്ഞ രണ്ടു വർഷമാ​യി അദ്ദേഹം ഒരു സഭാ മൂപ്പനു​മാ​യി സേവി​ക്കു​ന്നു. അദ്ദേഹ​ത്തി​ന്റെ പഴയ സുഹൃ​ത്തു​ക്ക​ളി​ലൊ​രാ​ളായ ഫ്രാൻതെ​സ്‌കൊ റോ​ബെർട്ടോ​യു​ടെ ജീവി​ത​ത്തി​ലു​ണ്ടായ മാററ​ത്തിൽ വളരെ മതിപ്പു​തോ​ന്നി​യിട്ട്‌ ഒരു സാക്ഷി​യാ​യി​ത്തീർന്നു, ഇപ്പോൾ ഒരു ശുശ്രൂ​ഷാ​ദാ​സ​നാ​യി സേവി​ക്കു​ക​യും ചെയ്യുന്നു. ഭേദ​പ്പെ​ടു​ത്താ​നാ​കി​ല്ലെന്നു കരുതി​യി​രുന്ന ഈ ആസക്തനിൽ ഉണ്ടായ അതിശ​യ​ക​ര​മായ മാററം നമ്മുടെ സേവന​ത്തി​ന്റെ സ്വഭാവം മെച്ചമാ​യി മനസ്സി​ലാ​ക്കാൻ ആ പ്രദേ​ശ​ത്തുള്ള ആളുകളെ സഹായി​ച്ചു. ഒരു സ്‌ത്രീ മയക്കു​മ​രു​ന്നിന്‌ അടിമ​യായ തന്റെ മകനെ സാക്ഷി​കൾക്കു സുഖമാ​ക്കാൻ കഴിയു​മോ എന്നു കാണു​ന്ന​തി​നു​വേണ്ടി രാജ്യ​ഹാ​ളി​ലേക്കു കൊണ്ടു​വ​രു​ക​പോ​ലും ചെയ്‌തു.

സത്യം കണ്ടെത്താൻ ബൈബിൾ തിരയു​ന്നു

സത്യ​ത്തോ​ടു പൊതു​വേ ഗ്രാമീ​ണർക്കുള്ള വിലമ​തിപ്പ്‌ ലൗകിക ജ്ഞാനി​കളെ മിക്ക​പ്പോ​ഴും ലജ്ജിപ്പി​ക്കു​ന്നു. (1 കൊരി​ന്ത്യർ 1:26, 27) ആഡെലി​നാ എന്നു​പേ​രുള്ള ലജ്ജാശീ​ല​യായ ഒരു മധ്യവ​യസ്‌ക വിലമ​തി​പ്പു പ്രകട​മാ​ക്കു​ന്ന​വ​രിൽ ഒരാളാണ്‌. അവർ കത്തോ​ലി​ക്കാ വിശ്വാ​സം വളരെ ഗൗരവ​മു​ള്ള​താ​യി കണക്കാ​ക്കി​യി​രു​ന്നു. ഓരോ പ്രഭാ​ത​ത്തി​ലും മറക്കാതെ മുട്ടു​കു​ത്തി​നി​ന്നു​കൊ​ണ്ടു അനേകം പ്രാവ​ശ്യം സ്വർഗ​സ്ഥ​നായ പിതാ​വും നൻമനി​റ​ഞ്ഞ​മ​റി​യ​വും ചൊല്ലി പ്രാർഥി​ക്കു​മാ​യി​രു​ന്നു. ചില പ്രാർഥ​ന​ക​ളെ​ങ്കി​ലും ചെവി​ക്കൊ​ള്ളു​മെന്ന്‌ ഉറപ്പു​വ​രു​ത്താൻ ആഴ്‌ച​യിൽ ഓരോ ദിവസ​വും അവർ ഓരോ വ്യത്യസ്‌ത “പുണ്യ​വാള”ൻമാ​രോ​ടു പ്രാർഥി​ക്കു​മാ​യി​രു​ന്നു.

ആഡെലി​നാ ബൈബിൾ പഠിക്കാൻ തുടങ്ങി​യ​പ്പോൾ മതപര​മായ ഇതേ തീക്ഷ്‌ണത പുതു​താ​യി കണ്ടെത്തിയ വിശ്വാ​സ​ത്തി​നു​നേരെ തിരിച്ചു. അവരും ഭർത്താ​വും രാജ്യ​ഹാ​ളിൽ ആദ്യമാ​യി പോയ​പ്പോൾ ഉള്ളിൽ പ്രവേ​ശി​ക്കാ​നുള്ള ധൈര്യം സംഭരി​ക്കാൻ അവർക്കു പത്തു മിനി​ററു വേണ്ടി​വ​ന്നെ​ങ്കി​ലും അവരുടെ ലജ്ജാശീ​ലം​പോ​ലും അവരെ തടഞ്ഞു​നിർത്തി​യില്ല. ഒരിക്കൽ ഉള്ളിൽ പ്രവേ​ശി​ച്ചു​ക​ഴി​ഞ്ഞാൽ അവർ വളരെ ഏകാ​ഗ്ര​ത​യോ​ടെ ശ്രദ്ധി​ക്കു​മാ​യി​രു​ന്നു. ഒരവസ​ര​ത്തിൽ അവർ ക്രിസ്‌തു​വി​ന്റെ സഹസ്രാബ്ദ വാഴ്‌ച​യെ​ക്കു​റി​ച്ചു കേട്ടു. ഈ വിഷയം അവരെ ആകർഷി​ച്ചു, വീട്ടിൽ തിരി​ച്ചെ​ത്തി​യ​പ്പോൾ അതിനെ സംബന്ധി​ച്ചു തന്റെ ബൈബി​ളിൽനി​ന്നു കൂടുതൽ വായി​ക്കാൻ ആഗ്രഹി​ച്ചു. എന്നാൽ, വെളി​പ്പാ​ടു പുസ്‌ത​ക​ത്തിൽ എവി​ടെ​യോ ആണ്‌ ഈ വിവരങ്ങൾ നൽകി​യി​രി​ക്കു​ന്ന​തെന്ന്‌ അവർ വിചാ​രി​ച്ചെ​ങ്കി​ലും എവിടെ കണ്ടെത്താ​മെന്ന്‌ അവർക്കോ ഭർത്താ​വി​നോ അറിയി​ല്ലാ​യി​രു​ന്നു. അതു​കൊണ്ട്‌, ആഡെലി​നാ ആ രാത്രി​യിൽ വെളി​പ്പാ​ടു പുസ്‌തകം വായി​ക്കാൻ തുടങ്ങി; ഒടുവിൽ, പ്രഭാ​ത​ത്തി​ന്റെ ആദ്യയാ​മ​ങ്ങ​ളിൽ 20-ാം അധ്യാ​യ​ത്തിൽ എത്തുന്ന​തു​വരെ അവർ വായി​ച്ചു​കൊ​ണ്ടേ​യി​രു​ന്നു.

ഒരു ഭർത്താവ്‌ പ്രാർഥ​ന​യിൽ ഭാര്യയെ പ്രതി​നി​ധാ​നം ചെയ്യു​ന്നത്‌ ഉചിത​മാ​ണെന്ന്‌ ആഡെലി​നാ മറെറാ​ര​വ​സ​ര​ത്തിൽ പഠിച്ചു. അദ്ദേഹം പ്രാർഥി​ക്കാൻ തയ്യാറാ​യി​രു​ന്നെ​ങ്കി​ലും പ്രാർഥ​ന​യിൽ എന്തു പറയണ​മെന്ന്‌ അറിഞ്ഞു​കൂ​ടാ​യി​രു​ന്നു. നിർദേ​ശ​ങ്ങൾക്കാ​യി അതേ രാത്രി​യിൽത്തന്നെ ബൈബി​ളിൽ നോക്കു​ന്ന​തി​നു ആഡെലി​നാ തീരു​മാ​നി​ച്ചു. പ്രാർഥ​ന​യെന്ന വിഷയം വിശദ​മാ​യി പരിചി​ന്തി​ച്ചി​രി​ക്കുന്ന മത്തായി 6-ാം അധ്യായം കണ്ടെത്തി​യെന്നു പറയാൻ രാവിലെ രണ്ടുമ​ണിക്ക്‌ തന്റെ ഭർത്താ​വി​നെ വിളി​ച്ചെ​ണീ​പ്പി​ച്ചു. യേശു​വി​ന്റെ നിർദേശം വായി​ച്ച​ശേഷം അവരുടെ ഭർത്താവ്‌ ഒടുവിൽ രണ്ടു​പേർക്കും​വേണ്ടി പ്രാർഥന ചൊല്ലി. ഇപ്പോൾ ആഡെലി​നാ​യും ഭർത്താ​വും യഹോ​വ​യു​ടെ സാക്ഷി​ക​ളാണ്‌.

ഒരു നല്ല വിള​വെ​ടുപ്പ്‌

യഹോ​വ​യു​ടെ തീക്ഷ്‌ണ​ത​യുള്ള സേവക​രു​ടെ ഏകദേശം 25 വർഷത്തെ ഗ്രാമ സാക്ഷീ​ക​ര​ണ​ത്തോ​ടെ സ്‌പെ​യ്‌നി​ന്റെ എല്ലാ കോണു​ക​ളും സുവാർത്ത കേട്ടി​രി​ക്കു​ന്നു. ഒന്നാം നൂററാ​ണ്ടിൽ ഏഷ്യാ​മൈ​ന​റിൽ വാസ്‌ത​വ​മാ​യി​രു​ന്ന​തു​പോ​ലെ ‘യഹോ​വ​യു​ടെ വചനം ആ നാട്ടിൽ എങ്ങും വ്യാപി​ച്ചു.’ (പ്രവൃ​ത്തി​കൾ 13:49) തത്‌ഫ​ല​മാ​യി ആയിര​ക്ക​ണ​ക്കി​നു ഗ്രാമീ​ണർ അനുകൂ​ല​മാ​യി പ്രതി​ക​രി​ച്ചി​രി​ക്കു​ന്നു.

സ്‌പെ​യ്‌നി​ലും മററി​ട​ങ്ങ​ളി​ലും ഗ്രാമീണ പ്രദേ​ശ​ങ്ങ​ളിൽ മുഴു​വ​നാ​യി പ്രസം​ഗി​ക്കു​ന്ന​തിന്‌ ക്ഷമയും ആത്മത്യാ​ഗ​വും ആവശ്യ​മാണ്‌. എന്നാൽ ‘സകലതരം മനുഷ്യ​രും രക്ഷപ്രാ​പി​ക്കുക’യെന്നതു ദൈവ​ഹി​ത​മാ​യ​തി​നാൽ വിലമ​തി​പ്പു​ള്ള​വരെ തിരഞ്ഞു​പി​ടി​ക്കു​ന്ന​തിൽ യഹോ​വ​യു​ടെ സാക്ഷികൾ സന്തുഷ്ട​രാണ്‌. (1 തിമൊ​ഥെ​യൊസ്‌ 2:4) മേൽപ്പറഞ്ഞ അനുഭ​വങ്ങൾ പ്രകട​മാ​ക്കുന്ന പ്രകാരം സ്‌പെ​യ്‌നിൽ ഗ്രാമം​തോ​റും പ്രസം​ഗി​ക്കു​ന്ന​തി​നു നടത്തി​യി​രി​ക്കുന്ന ശ്രമത്തെ യഹോവ സമൃദ്ധ​മാ​യി അനു​ഗ്ര​ഹി​ച്ചി​രി​ക്കു​ന്നു.

[അടിക്കു​റിപ്പ്‌]

[23-ാം പേജിലെ ഭൂപടം]

[പൂർണ​രൂ​പ​ത്തിൽ കാണു​ന്ന​തി​നു പ്രസി​ദ്ധീ​ക​രണം നോക്കുക]

ഫ്രാൻസ്‌

പോർട്ടുഗൽ

സ്‌പെയ്‌ൻ

ബാളീറിക്‌ ദ്വീപു​കൾ

കാനറി ദ്വീപു​കൾ

[24-ാം പേജിലെ ചിത്ര​ത്തി​നു കടപ്പാട്‌]

Vilac, Lérida

[24-ാം പേജിലെ ചിത്ര​ത്തി​നു കടപ്പാട്‌]

Puebla de Sanabria, Zamora

[25-ാം പേജിലെ ചിത്ര​ത്തി​നു കടപ്പാട്‌]

Casarabonela, Málaga

[25-ാം പേജിലെ ചിത്ര​ത്തി​നു കടപ്പാട്‌]

Sinués, Huesca

[26-ാം പേജിലെ ചിത്ര​ത്തി​നു കടപ്പാട്‌]

Lekeitio, Vizcaya