“കണ്ടുപി​ടി​ത്ത​ങ്ങ​ളു​ടെ യുഗം”—എന്തു വില​കൊ​ടുത്ത്‌?

സ്‌പെയിനിലെ ഉണരുക! ലേഖകൻ

“ഞാൻ കണ്ടെത്തി​യി​രി​ക്കു​ന്നതു നോക്കൂ!” മനോ​ഹ​ര​മായ ഒരു ചിത്ര​ശ​ല​ഭത്തെ പിടി​ച്ചു​കൊണ്ട്‌ ആ കൊച്ചു​പെൺകു​ട്ടി വിളി​ച്ചു​പ​റ​യു​ന്നു. മുതിർന്ന​വ​രും തങ്ങളുടെ ഏററവും അടുത്ത കാലത്തെ കണ്ടുപി​ടി​ത്തങ്ങൾ പ്രദർശി​പ്പി​ക്കാൻ ഇഷ്ടപ്പെ​ടു​ന്നു.

അത്‌ ഒരു സാർവ്വ​ദേ​ശീയ പ്രദർശ​ന​ത്തിൽ അഥവാ ലോക​മേ​ള​യിൽ അല്ലാതെ മെച്ചമാ​യി മറെറ​വി​ടെ ചെയ്യാൻ കഴിയും? ആയിര​ത്തി​തൊ​ള്ളാ​യി​രത്തി തൊണ്ണൂ​റ​റി​രണ്ട്‌ ഏപ്രിൽ 20 മുതൽ ഒക്‌ടോ​ബർ 12 വരെ, എക്‌സ്‌പോ ’92 എന്നു നാമക​രണം ചെയ്‌ത, ഈ നൂററാ​ണ്ടി​ലെ അവസാ​ന​ത്തേ​തും ഏററവും വലുതു​മായ ലോക​മേ​ള​യ്‌ക്ക്‌ ദക്ഷിണ സ്‌പെ​യി​നി​ലെ സെവെൽ ആതിഥ്യം നല്‌കി.

എക്‌സ്‌പോ ’92-ന്റെ വിഷയം “കണ്ടുപി​ടി​ത്ത​ങ്ങ​ളു​ടെ യുഗം” എന്നായി​രു​ന്നു, അതു​കൊ​ണ്ടു മനുഷ്യ​വർഗ്ഗ​ത്തി​ന്റെ കഴിഞ്ഞ കാല​ത്തേ​യും ഇപ്പോ​ഴ​ത്തേ​യും കണ്ടുപി​ടി​ത്ത​ങ്ങ​ളി​ലെ തങ്ങളുടെ പങ്കിനെ ചിത്രീ​ക​രി​ക്കാൻ പങ്കെടു​ത്തവർ കഠിന​ശ്രമം ചെയ്‌തു. സന്ദർശ​കന്‌ 111 രാജ്യ​ങ്ങ​ളി​ലെ പാചക​രീ​തി​യും നാടോ​ടി​വി​ജ്ഞാ​നീ​യ​വും ശില്‌പ​വി​ദ്യ​യും സാങ്കേ​തി​ക​വി​ദ്യ​യും കാണു​ന്ന​തി​നുള്ള അനുപ​മ​മായ ഒരു അവസരം ലഭിച്ചു.

ഏതായാ​ലും, സമീപ​വർഷ​ങ്ങ​ളിൽ കണ്ടുപി​ടി​ത്ത​ത്തി​ന്റെ ഒരു ഇരുണ്ട വശം വെളി​പ്പെ​ട്ടി​രി​ക്കു​ന്നു. അനേകം കണ്ടുപി​ടി​ത്ത​ങ്ങ​ളു​ടെ​യും അസുഖ​ക​ര​മായ ഒരു ഉപോ​ത്‌പന്നം ഭൂമി​യു​ടെ ഭംഗു​ര​മായ പരിസ്ഥി​തി​യു​ടെ നശീക​ര​ണ​മാ​യി​രു​ന്നി​ട്ടുണ്ട്‌. ഒരു കൊച്ചു​പെൺകു​ട്ടി ചിത്ര​ശ​ല​ഭ​ത്തി​ന്റെ മൃദു​വായ ചിറകു​കൾ നശിപ്പി​ച്ചേ​ക്കാ​മെ​ന്ന​തു​പോ​ലെ​തന്നെ സാങ്കേ​തി​ക​വി​ദ്യ​യു​ടെ നിരു​ത്ത​ര​വാ​ദ​പ​ര​മായ ഉപയോ​ഗം നമ്മുടെ ഗ്രഹത്തിന്‌ അപരി​ഹാ​ര്യ​മായ തകരാറു വരുത്തി​യേ​ക്കാം.

അതു​കൊണ്ട്‌ എക്‌സ്‌പോ ’92 ഒഫിഷ്യൽ ഗൈഡ്‌ വിശദീ​ക​രി​ച്ച​തു​പോ​ലെ, “കണ്ടുപി​ടി​ക്കാ​നുള്ള മനുഷ്യ​വർഗ്ഗ​ത്തി​ന്റെ പ്രാപ്‌തി​ക്കു ബഹുമതി” കൊടു​ക്കുക മാത്രമല്ല, പിന്നെ​യോ നമ്മുടെ ഭംഗു​ര​മായ ഗ്രഹത്തെ സംരക്ഷി​ക്കു​ന്ന​തി​നാ​വ​ശ്യ​മായ സാർവ്വ​ദേ​ശീയ ഐക്യ​ദാർഢ്യ​ത്തെ ഉന്നമി​പ്പി​ക്കുക എന്നുള്ള​തു​മാ​യി​രു​ന്നു ലക്ഷ്യം.

“ലോകം ഒരു ദ്വീപിൽ”

ആതിഥേയ നഗരമായ സെവിൽ കണ്ടുപി​ടി​ത്ത​ത്തി​ന്റെ സുവർണ്ണ​യു​ഗ​ത്തിൽ സമ്പന്നമാ​യി. ക്രിസ്‌റ​റഫർ കൊളം​ബസ്‌ തന്റെ രണ്ടാമത്തെ വലിയ സമു​ദ്ര​പ​ര്യ​വേ​ക്ഷ​ണ​യാ​ത്ര ആരംഭി​ച്ചത്‌ സെവി​ലിൽനി​ന്നാ​യി​രു​ന്നു. പതിനാ​റാം നൂററാ​ണ്ടിൽ അമേരി​ക്ക​ക​ളി​ലെ സ്വർണ്ണ​ത്തി​ന്റെ​യും വെള്ളി​യു​ടെ​യും അധിക​ഭാ​ഗ​വും സ്‌പാ​നിഷ്‌ കപ്പലുകൾ സെവി​ലി​യി​ലേക്കു കൊണ്ടു​പോ​യി. സ്വർണ്ണ​ക്ക​ട്ടി​കൾ—ആദിമ പര്യ​വേ​ക്ഷ​ക​രു​ടെ മുഖ്യ​പ്രേ​ര​ക​ഘ​ടകം— നഗരത്തി​ന്റെ പ്രസി​ദ്ധ​മായ അടയാ​ള​ങ്ങ​ളിൽ ഒന്നായ റേറാറെ ഡെൽ ഓറാ​യിൽ (സ്വർണ്ണ​ഗോ​പു​രം) ഇറക്കി.

ഏതായാ​ലും, അടുത്ത​കാ​ലത്തു പണം വരുന്ന​തി​നു​പ​കരം പുറ​ത്തേക്ക്‌ ഒഴുകു​ക​യാ​യി​രു​ന്നു. കഴിഞ്ഞ അഞ്ചുവർഷം​കൊണ്ട്‌ ആൻഡലൂ​ഷ്യൻ തലസ്ഥാ​ന​ന​ഗ​രി​യെ എക്‌സ്‌പോ ’92-വിനു​വേണ്ടി ഒരുക്കി​ക്കൊണ്ട്‌ ആയിരം കോടി ഡോളർ ചെലവ​ഴി​ച്ചു. ആ പണമെ​ല്ലാം എന്തു സൃഷ്ടിച്ചു?

സെവി​ലി​ന്റെ പ്രാന്ത​പ്ര​ദേ​ശ​ങ്ങ​ളിൽ ഗ്വാഡൽക്വി​വിർ നദി സൃഷ്ടിച്ച എക്കൽദ്വീ​പായ ലാ കാർറ​റൂഹ ഒരു പഴയ സന്യാ​സി​മ​ഠ​വും ക്ഷയിക്കാ​റായ ഒരു കളിമൺപാ​ത്ര ഫാക്ടറി​യും നില​കൊണ്ട സ്ഥലമാ​യി​രു​ന്നു. ഇരുവ​ശ​വും വൃക്ഷനി​രകൾ നിറഞ്ഞ വീഥി​ക​ളും പൂന്തോ​പ്പു​ക​ളും വെള്ളച്ചാ​ലു​ക​ളും ആവൃത​ന​ട​പ്പാ​ത​ക​ളും ശോഭ​യാർന്ന പ്രദർശ​ന​മ​ണ്‌ഡ​പ​ങ്ങ​ളും കൊണ്ടു നിറഞ്ഞ ബൃഹത്തായ ഒരു തീം പാർക്ക്‌ ആയി അതു മാററ​പ്പെട്ടു, അവയെ​ല്ലാം മനോ​ജ്ഞ​മായ പല പാലങ്ങൾമു​ഖാ​ന്തരം നഗര​ത്തോ​ടു ബന്ധിപ്പി​ച്ചി​രു​ന്നു. സ്‌പെ​യി​നി​ലെ രാജാ​വായ ജുവാൻ കാർലോസ്‌ I ഈ പുതിയ ലാ കാർറ​റൂ​ഹയെ “ഒരു ദീപിലെ ലോകം, ലോക​ത്തി​നാ​യുള്ള ഒരു ദ്വീപ്‌” എന്നു വർണ്ണിച്ചു. എക്‌സ്‌പോ ’92 സന്ദർശി​ച്ചവർ ഏതുത​ര​ത്തി​ലുള്ള ഒരു ലോക​മാ​ണു കണ്ടെത്തി​യത്‌?

എക്‌സ്‌പോ ’92 സങ്കേതിക വൈദ​ഗ്‌ദ്ധ്യ​ങ്ങ​ക്കെ​ന്ന​പോ​ലെ സംസ്‌കാ​ര​ത്തി​നും പാചക​രീ​തി​യ്‌ക്കും വിനോ​ദ​ത്തി​നും ഊന്നൽ കൊടു​ത്ത​താ​യി തോന്നി. എഴുത്തു​കാ​ര​നായ സെസ്സാർ ആലൻസോ ഇപ്രകാ​രം പ്രസ്‌താ​വി​ച്ചു: “എക്‌സ്‌പോ ’92-ൽ പുരോ​ഗ​തി​യു​ടെ ശുഭാ​പ്‌തി​വി​ശ്വാ​സ​പ​ര​മായ ഒരു ആദരവിൽനി​ന്നു ശാസ്‌ത്ര​ത്തി​ന്റെ​യോ സാങ്കേ​തി​ക​വി​ദ്യ​യു​ടെ​യോ കേവല നേട്ടങ്ങൾ സംബന്ധിച്ച ജാഗരൂ​ക​മായ ഒരു അവിശ്വാ​സ​ത്തി​ലേക്കു നാം പുരോ​ഗ​മി​ച്ചി​രി​ക്കു​ന്നു.” പങ്കെടുത്ത ചെറിയ രാജ്യ​ങ്ങ​ളു​ടെ റെക്കോ​ഡു സംഖ്യ ഈ പ്രദർശ​ന​ത്തി​നു സാങ്കേ​തി​ക​വ​ശ​ത്തി​നു​പ​കരം ഒരു മാനു​ഷിക വശം നല്‌കി.

വൈവി​ധ്യ​മാർന്ന പ്രദർശ​ന​മ​ണ്ഡ​പങ്ങൾ വിദൂ​ര​രാ​ജ്യ​ങ്ങൾ ഒരിക്ക​ലും സന്ദർശി​ക്കാൻ അവസരം ലഭിക്കാ​ത്ത​വർക്ക്‌ അത്തരം രാജ്യ​ങ്ങ​ളു​ടെ മനോ​ഹാ​രി​ത​യു​ടെ​യും ജനങ്ങളു​ടെ​യും ചരി​ത്ര​ത്തി​ന്റെ​യും ഒരു വീക്ഷണം നല്‌കി. ന്യൂസി​ലാൻഡിൽനി​ന്നും പാപ്പുവ ന്യൂ ഗിനി​യ​യിൽനി​ന്നും ഉള്ള നാടകീയ ഗോത്ര നൃത്തങ്ങൾ സന്ദർശ​ക​രു​ടെ ശ്രദ്ധയ്‌ക്കു​വേണ്ടി മനോ​ജ്ഞ​മായ റഷ്യൻ നാടോ​ടി നൃത്തവു​മാ​യും സ്‌പാ​നിഷ്‌ സെവി​യാ​നാ​സ​മാ​യും ആകർഷ​ക​മായ ഇൻഡോ​നേ​ഷ്യൻ താളല​യ​വു​മാ​യും മത്സരിച്ചു. സംഗീ​ത​നാ​ട​ക​ങ്ങ​ളും കരിമ​രു​ന്നു​പ്ര​ക​ട​ന​ങ്ങ​ളും തെരു​വു​വി​നോദ സംഘങ്ങ​ളും ഏറെ വർണ്ണപ്പ​കി​ട്ടാർന്ന ഒരു അന്തരീക്ഷം പ്രദാനം ചെയ്‌തു.

പണ്ടത്തെ​യും ഇന്നത്തെ​യും കണ്ടുപി​ടി​ത്ത​ങ്ങൾ

കഴിഞ്ഞ അഞ്ചുനൂ​റ​റാ​ണ്ടു​കൊ​ണ്ടു ലോകം എത്ര മാറി​യി​രി​ക്കു​ന്നു​വെന്നു സന്ദർശ​കനു കാണാൻ കഴിഞ്ഞു. ലാ കാർറ​റൂ​ഹ​യി​ലെ പുതു​ക്കി​പ്പ​ണിത സന്യാ​സി​മ​ഠ​ത്തി​ലെ ഒരു പ്രദർശനം 1492-ൽ ജീവിതം എങ്ങനെ​യി​രു​ന്നു എന്നു കാണിച്ചു—യൂറോ​പ്പി​ലെ മാത്രമല്ല അമേരി​ക്ക​ക​ളി​ലെ​യും പൗരസ്‌ത്യ​ദേ​ശ​ത്തി​ലെ​യും ഇസ്ലാമിക ലോക​ത്തി​ലെ​യും. അക്കാലത്ത്‌ ആ നാലു മേഖലകൾ സമു​ദ്ര​ങ്ങ​ളാ​ലും മരുഭൂ​മി​ക​ളാ​ലും സംശയ​ത്താ​ലും അന്യോ​ന്യം ബന്ധമി​ല്ലാ​തെ വമ്പിച്ച ദ്വീപു​കൾ പോ​ലെ​യാ​യി​രു​ന്നു.

എന്നാൽ എല്ലാറ​റി​നു​പരി, എക്‌സ്‌പോ ’92 പരിസ്ഥി​തി​യു​മാ​യി സ്‌നേ​ഹ​ത്തി​ലാ​യി​രി​ക്കാൻ ലക്ഷ്യം വച്ചു. ഒരു അന്തർദ്ദേ​ശീയ പ്രദർശ​ന​ത്തിൽ ആദ്യമാ​യി പരിസ്ഥി​തി സംരക്ഷ​ണ​ത്തിന്‌ അജൻഡാ​യിൽ വലിയ പ്രാമു​ഖ്യത നൽക​പ്പെട്ടു. ഒരു ത്രിമാന ഡോക്യു​മെൻററി ചിത്രം ഓസോൺ പാളി​യി​ലെ വിള്ളൽ പോ​ലെ​യുള്ള അടുത്ത​കാ​ലത്തെ കണ്ടുപി​ടി​ത്തങ്ങൾ നമ്മുടെ ഗ്രഹം നേരി​ടുന്ന മനുഷ്യ​നിർമ്മിത ഭീഷണി​കളെ പ്രതീ​പ്‌തമാ​ക്കി​യി​രി​ക്കു​ന്ന​തെ​ങ്ങ​നെ​യെന്നു വിശദീ​ക​രി​ച്ചു. പരിസ്ഥി​തി​യെ​ക്കു​റി​ച്ചുള്ള പ്രദർശ​ന​മ​ണ്ഡപം അധികൃ​ത​സം​ര​ക്ഷ​ണ​വു​മാ​യി സാമ്പത്തിക വളർച്ചയെ സന്തുലി​ത​മാ​ക്കു​ന്ന​തി​ലെ പ്രശ്‌നം വിശക​ലനം ചെയ്‌തു. ആമസോൺ മഴക്കാ​ടി​ന്റെ ചെറിയ തോതി​ലുള്ള ഒരു മാതൃക കാണിച്ച പ്രകൃ​തി​യേ​ക്കു​റി​ച്ചുള്ള പ്രദർശ​ന​മ​ണ്ഡപം ഈ അമൂല്യ​സ​മ്പ​ത്തി​ന്റെ വിനാ​ശ​സാ​ധ്യ​ത​യ്‌ക്ക്‌ ഊന്നൽ കൊടു​ത്തു.

യൂറോ​പ്പി​ലെ ഏററവും വലിയ പൂന്തോ​ട്ട​നിർമ്മാണ പദ്ധതി​ക​ളി​ലൊ​ന്നിൽ 30,000 വൃക്ഷങ്ങ​ളും 3,00,000 കുററി​ച്ചെ​ടി​ക​ളും ലാ കാർറ​റൂഹ ദ്വീപിൽ വച്ചുപി​ടി​പ്പി​ച്ചു. പ്രദർശ​ന​സ്ഥ​ലത്തെ മനോ​ഹ​ര​മാ​ക്കു​ക​യും കണ്ടുപി​ടി​ത്തം പരിസ്ഥി​തി​യു​ടെ വിനാ​ശ​ത്തി​ലേക്കു നയിക്ക​രു​തെ​ന്നു​മുള്ള സന്ദേശം അറിയി​ക്കു​ക​യാ​യി​രു​ന്നു ലക്ഷ്യം. ചുവപ്പും മഞ്ഞയു​മായ ജലലി​ല്ലി​കൾ സങ്കീർണ്ണ​മായ വാർത്താ​വി​നി​മയ ഉപഗ്ര​ഹ​ത്തിന്‌ അടുത്തു​ത​ന്നെ​യു​ണ്ടാ​യി​രു​ന്നു. അതേസ​മയം, ജെക്കാരന്ത വൃക്ഷങ്ങൾ ഒഴിച്ചു​കൂ​ടാ​നാ​വാത്ത ഒററ​റെ​യിൽപാ​ത​യ്‌ക്കു​കീ​ഴെ പുഷ്‌പ​മ​ണി​ഞ്ഞു, വിശാ​ല​മായ പച്ചപ്പുൽത്ത​കി​ടി​കൾ സങ്കീർണ്ണ​മായ ഫൈബർ ഓപ്‌റ​റിക്‌ വാർത്താ​വി​നി​മയ ശൃംഖ​ലയെ മറച്ചു.

അനേകം പ്രദർശ​ന​മ​ണ്ഡ​പങ്ങൾ പരമ്പരാ​ഗത ശില്‌പ​വി​ദ്യ​യെ ഓർമ്മി​പ്പി​ച്ചു, അവ രൂപത്തി​ലോ നിർമ്മാ​ണ​വ​സ്‌തു സംബന്ധി​ച്ചോ ശ്രദ്ധേ​യ​മാ​യി​രു​ന്നു. ജപ്പാന്റെ പ്രദർശ​ന​മ​ണ്ഡപം ലോക​ത്തി​ലെ മരം​കൊ​ണ്ടുള്ള ഏററവും വലിയ കെട്ടി​ട​മാ​ണെന്ന്‌ അവകാ​ശ​പ്പെട്ടു. എന്നാൽ സ്വിറ​റ്‌സർല​ണ്ടു​കാർ കടലാ​സു​കൊ​ണ്ടുള്ള മനോ​ഹ​ര​മായ ഗോപു​രം പണിതു. മൊ​റോ​ക്കോ ഒരു അറേബ്യൻ കൊട്ടാ​ര​വും യു​ണൈ​റ​റഡ്‌ അറബ്‌ എമി​റേ​റ​റ്‌സ്‌ ഒരു കൊച്ചു​മാ​ളി​ക​യും നിർമ്മി​ച്ചു. ന്യൂസി​ലാൻഡി​ന്റെ പ്രദർശ​ന​മ​ണ്ഡ​പ​ത്തി​ന്റെ പൂമുഖം വെള്ളച്ചാ​ട്ട​വും ഒരു പർവ്വത​ശൃം​ഗ​വും യഥാർത്ഥ​മെന്നു തോന്നി​ക്കുന്ന പരുഷ​മാ​യി കരയുന്ന കടൽപ​ക്ഷി​ക​ളു​ടെ ഒരു കോള​നി​യും സഹിത​മുള്ള ഒരു കിഴക്കാം​തൂ​ക്കായ പാറയാ​യി​രു​ന്നു. ഇന്ത്യയു​ടെ മരം​കൊ​ണ്ടുള്ള പ്രദർശ​ന​മ​ണ്ഡ​പത്തെ അസാധാ​രണ വലിപ്പ​ത്തി​ലുള്ള ഒരു ആൺമയി​ലി​ന്റെ വാൽ മകുടം ചാർത്തി​യി​രു​ന്നു.

അത്യു​ഷ്‌ണ​മു​ള്ള സെവി​ലി​യൻ വേനൽക്കാ​ലത്തു തണുപ്പ്‌ നിലനിർത്തുക എപ്പോ​ഴും ഒരു പ്രശ്‌ന​മാണ്‌. സെവി​ലി​യിൽ നൂററാ​ണ്ടു​കൾക്കു​മു​മ്പു അധിവ​സി​ച്ചി​രുന്ന നീ​ഗ്രോ​ക​ളു​ടെ പണ്ടുമു​ത​ലേ​യുള്ള രീതികൾ ഉപയോ​ഗി​ച്ചു​കൊണ്ട്‌ ഈ എക്‌സ്‌പോ സംഘാ​ടകർ ഈ പ്രശ്‌നത്തെ സ്വാഭാ​വിക രീതി​യിൽ പരിഹ​രി​ക്കാൻ ശ്രമിച്ചു. ചൂടു സഹിക്കാ​വു​ന്ന​താ​ക്കു​ന്ന​തി​നു വൃക്ഷങ്ങ​ളോ​ടും കുററി​ച്ചെ​ടി​ക​ളോ​ടും തണലുള്ള നടപ്പാ​ത​ക​ളോ​ടു​മൊ​പ്പം അനേകം ജലധാ​രാ​യ​ന്ത്ര​ങ്ങ​ളും ജലത്തു​ള്ളി​ക​ളു​ടെ കൃത്രിമ മേഘങ്ങ​ളും കൂട്ടി​ച്ചേർത്തു.

“നമ്മുടെ കാലത്തെ ഏററവും വലിയ കണ്ടുപി​ടി​ത്തം”

കൊള​മ്പസ്‌ തന്റെ ആദ്യത്തെ സമു​ദ്ര​യാ​ത്ര തുടങ്ങു​ന്ന​തി​നു മുമ്പ്‌ അദ്ദേഹം ലാ കാർറ​റൂ​ഹ​യി​ലുള്ള പഴയ സന്യാ​സി​മ​ഠ​ത്തിൽ താമസി​ച്ചി​രു​ന്നു. അദ്ദേഹ​ത്തി​ന്റെ സമു​ദ്ര​യാ​ത്ര, ഈ പ്രദർശനം ആഘോ​ഷിച്ച കണ്ടുപി​ടി​ത്ത​ത്തി​ന്റെ യുഗം ആനയിച്ചു. എന്നാൽ അനേകം മണ്ഡലങ്ങ​ളി​ലെ പുരോ​ഗ​തി​യു​ടെ അഞ്ചുനൂ​റ​റാ​ണ്ടു​കൾ ഉണ്ടായി​രു​ന്നി​ട്ടും മനുഷ്യ​വർഗ്ഗം വർദ്ധിച്ച ഉത്‌ക​ണ്‌ഠ​യോ​ടെ ഭാവി​യി​ലേക്കു നോക്കു​ന്നു. “സമൂഹ​പ​ര​മായ അഭിവാ​ഞ്ച​ക​ളും ശുഭാ​പ്‌തി​വി​ശ്വാ​സ​വും അടിസ്ഥാ​ന​പ​ര​മാ​യി രാഷ്‌ട്ര​ങ്ങൾക്കി​ട​യി​ലുള്ള സംഭാ​ഷ​ണ​ത്തി​ലും പരസ്‌പര ധാരണ​യി​ലും ആശ്രയി​ച്ചി​രി​ക്കു​ന്നു”വെന്ന്‌ ജുവാൻ കാർലോസ്‌ I രാജാവ്‌ ചൂണ്ടി​ക്കാ​ട്ടി.

അതു​കൊണ്ട്‌ “നമ്മുടെ . . . ഭൂഗ്ര​ഹ​ത്തി​ലെ എല്ലാ നിവാ​സി​കൾക്കും സമാധാ​ന​ത്തി​ന്റെ​യും നല്ല അയൽബ​ന്ധ​ത്തി​ന്റെ​യും ഐക്യ​ദാർഢ്യ​ത്തി​ന്റെ​യും ഒരു സന്ദേശം വെച്ചു​നീ​ട്ടാൻ” എക്‌സ്‌പോ ’92 ശ്രമിച്ചു—ദീർഘ​കാ​ല​മാ​യി ഛിദ്രി​ച്ചി​രി​ക്കുന്ന ലോക​ത്തി​ന്റെ വീക്ഷണ​ത്തിൽ എളുപ്പ​മുള്ള ഒരു ലക്ഷ്യമല്ല. ഒഫിഷ്യൽ ഗൈഡ്‌ തിരി​ച്ച​റി​ഞ്ഞ​തു​പോ​ലെ “ഈ തത്ത്വങ്ങ​ളിൽ അടിസ്ഥാ​ന​പ്പെട്ട ഒരു പുതിയ ലോക​ക്ര​മ​മാ​യി​രി​ക്കും തീർച്ച​യാ​യും നമ്മുടെ കാലത്തെ ഏററവും വലിയ കണ്ടുപി​ടി​ത്തം.” (g92 12/22)

[25-ാം പേജിലെ ചിത്രം]

സെവിലിയിലുള്ള 13-ാം നൂററാ​ണ്ടി​ലെ പ്രസി​ദ്ധ​മായ റേറാറെ ഡെൽ ഓറ (സ്വർണ്ണ​ഗോ​പു​രം)

[26-ാം പേജിലെ ചിത്രം]

വാർത്താവിനിമയ ഉപഗ്ര​ഹ​പ്ര​ദർശ​ന​ത്തി​ന​ടു​ത്താ​യി ജലലി​ല്ലി​കൾ

[27-ാം പേജിലെ ചിത്രം]

മൊറോക്കൻ പ്രദർശ​ന​മ​ന്ദി​രം ഒരു മൂറിഷ്‌ കൊട്ടാ​ര​ത്തി​ന്റെ മാതൃക അനുക​രി​ക്കു​ന്നു