Mi Rinawm Nih Hian Hlâwkna A Nei
RAM ṭhenkhatah chuan, naupangte’n inchhaih nâna an infiampui kawr lum hâka chabet tihtânsak chu nuam an ti hle a. Chabette chu kawr phiarah a tâng tlat a, an infiampui chuan engpawh ti se—a kal emaw, a tlân emaw, a inthing emaw, a zuang emaw pawh ni se—a bet tlat mai ṭhîn. A thenfai dân awmchhun chu pakhat tê têa pawh chhuah a ni a. Chutianga inchhaih chu naupangte tân hlimawm tak a ni.
Dik takin, mi zawng zawngin an kawra chabet tihkai chu an lâwm kher lo vang a; mahse, an beh theih dân chu mak an ti ṭheuh a ni. Mi rinawm chuan chutiang mizia chu a nei a. Tuemaw nên inlaichînna nghet tak a nei reng a ni. Dinhmunte a harsat châng pawhin, chu inlaichînnaa a tih tûrte chu rinawm takin a hlen a ni. “Rinawmna” tih thu mal hian dikna, nghehna, leh inpêkna mize ṭhate min hriatchhuahtîr a. Amaherawhchu, i laka mite rinawmna i hlut laiin, mi dang laka rinawm chu i tum tlat em? I tum a nih chuan, tu chungah nge i rinawm ang?
Inneihnaa Rinawmna—Thil Mamawh Bul Ber Chu
Inneihna hi rinawm a pawimawhna lai hmun khat chu a ni a; mahse, lungchhiatthlâk takin a tlâkchhamna hmun a ni fo va. Nupui pasal an inneihna thutiama rinawm—chu chu, chêng dûn a, hamṭhatna tûr intihsak tawn—te chuan hlimna leh himna nei tûrin rahbi pawimawh tak an rap tawh a ni. Engvângin nge? Mihringte hi rinawmna lantîr tûr leh dawng tûra siam an nih avângin. Eden huana Adama leh Evi an inneih khân, Pathian chuan: “Mipain a nu leh a pa a kalsan ang a, a nupui a vuan ang,” tiin a puang a. Chutiang bawkin nupui chuan a pasal chu a vuan tlat tûr a ni. Nupui leh pasalte chu an rinawm tawnin, an inṭanpui tawn tûr a ni.—Genesis 2:24; Matthaia 19:3-9.
Chu chu kum sâng têl liam tawha thilthleng zawng a ni ngei mai. Chu chuan tûn laiah inneihnaa rinawm chu a hmân lai tawh tih a kâwk em? Kâwk lo ve, tiin mi tam zâwk chuan an chhâng ngei ang. Mi zaa 80 chuan inneihnaa rinawm chu thil pawimawh tak niin an ngai tih, German rama thil zir chîk mite chuan an hmu chhuak a. Mipa leh hmeichhiaa mize duhawm ber hriat nân ngaih dân lâk leh a ni. Mipa ho khat chu hmeichhiate neih miziate zînga an ngaihsân ber pa-nga zawh an ni a, hmeichhe ho khat pawhin mipaa an ngaihsân ber mize pa-nga an ziak bawk a. Mipa leh hmeichhiate’n an ngaihsân ber mizia chu rinawmna a ni ve ve a ni.
Ni e, rinawmna chu inneihna hlawhtling neih nâna lungphûm nghet zînga mi a ni. Amaherawhchu, thuziak hmasaa kan hmuh angin, rinawmna hi mize fak hlawh tak a ni a, nunpuitu erawh an tlêm hle thung. Entîr nân, ram tam taka inṭhenna pung chho chuan rinawm lohna a nasatzia a târ lang a ni. Engtin nge nupate chuan chu chu an do theih ang a, an rinawm tawn ve ve theih ang?
Rinawmna Chuan Inneihna A Titlo
Nupate chuan an kawppuite laka an inpêkzia nemngheh theihna hun remchângte an zawn hian rinawmna chu târ lan a ni a. Entîr nân, “ka” tih ai chuan “kan” tih hi a ṭha zâwk fo va—“kan ṭhiante,” “kan fate,” “kan in,” “kan thiltawnte,” leh chutiang zâwng ṭawngkam hmante chu. Thiltih tûr remruat hunah leh thu thlûkna siam hunah—in leh lo, hnathawh, fanau neih, intihhlimna, chawlh hmanna, a nih loh leh sakhaw lam thiltihte atân pawh ni se—nupa chuan an kawppuite rilru leh ngaih dân chu an ngaihtuah tel tûr a ni.—Thufingte 11:14; 15:22.
Nupate chuan an kawppuite chu duh leh mamawh nia inhriatna an neihtîr hian rinawmna chu lantîr a ni ṭhîn. Nupui pasal neiin a mipat hmeichhiatpui ni lo tuemaw a nêl lutuk hian a kawppui chuan him lo nia inhriatna a nei ṭhîn a. Bible chuan mipate chu an ‘tleirâwl lai nupui’ vuan tlat tûrin a fuih a ni. Pasal chuan mahni nupui ni lo hmeichhe dang ngaihsakna dawn chu a châk tûr a ni lo. Chiang takin, hmeichhe dang nêna mipat hmeichhiatna lama sual chu a pumpelh tûr a ni. Bible chuan: “Mi nu uiretu chuan hriatna a nei lo a ni, ama nunna tichhe tûr thil a ti a ni,” tiin a vaukhân a. Chu rinawmna tehna sâng tak chu nupui lakah pawh beisei a ni.—Thufingte 5:18; 6:32.
Inneihnaa rinawmna chuan thawh rim a phu em? Phu tehrêng mai. Chu chuan inneihna chu a tingelnghetin, a titlo a, a mi malin an hlâwkpui ve ve a ni. Entîr nân, pasalin rinawm taka a nupui ṭhatna tûra thil a tihin, a nupui chu him nia inhriatna a neihtîr a, chu chuan a mize ṭha lantîr tûrin a ṭanpui a. Chutiang bawk chu pasalah pawh a dik a ni. A nupui laka rinawm a tum tlatna chuan a nun kawng engkima felna thu bulte vuan tlat tûrin a ṭanpui a ni.
Nupa chuan harsatna an tâwk ve ve a nih pawhin, rinawmna chuan an pahnihin him nia inhriatna a neihtîr ang. Kawng leh lamah chuan, rinawmna tlâkchhamna inneihnaah chuan, buaina an chhân lêt dân chu awm hran emaw, inṭhen emaw a ni fo. Chutianga hma lâkna chu buaina tihvenna ai mahin, buaina dang nêna thlâkthlengna mai a ni ṭhîn. Kum 1980 chho bâwr vêl khân, fashion lama râwn hlawh tak pakhat chuan a nupui leh a chhûngte a chhuahsan a. Mahnia awm chu a hlim phah em? Chu a chhuahsanna chuan “mal intihna leh lungngaihna neiin a siam a, zân a ṭhangharh chângin a fanute han mangṭha chu a châk ngawih ngawih ṭhîn” tih kum sâwmhnih hnuah a sawi a ni.
Nu leh Pate leh Fate Inkâra Rinawmna
Nu leh pate an rinawm tawn ve ve hian an fate chuan chu mizia chu an chhawm a rinawm hle a. Hmangaihna leh rinawmna awmna chhûngkuaa seilian naupangte chuan an upat hunah an kawppuite leh tar avânga bawrhsâwm tawh an nu leh pate chunga mawhphurhna lâk chu an awlsam zual ang.—1 Timothea 5:4, 8.
Nu leh pate chu an fate aiin dam lo enkawl ngai an ni hmasa ziah ṭhîn chuang lo. A chhâng chuan, naupang chuan rinawm taka ngaihsak a mamawh thei a. Chu chu kum 40 chuang Jehova Thuhretute ni tawh Herbert-a leh Gertrud-i dinhmun chu a ni. An fapa, Dietmar-a chuan tihrâwl tizeng thei natna khirh tak (muscular dystrophy) chu a vei a. Kum 2002 November thlaa a thih hma kum sarih chhûng chu, Dietmar-a chuan a chhûn a zâna enkawl leh ngaihsak chu a mamawh a ni. A nu leh pate chuan hmangaih takin an enkawl a. An inah damdawi lam hmanruate chu an kawlin, a hman dân thlengin an zir a ni. Chhûngkaw rinawmna entawn tûr ṭha a va ni tak êm!
Inṭhiannaah Rinawmna A Pawimawh
“Nupui pasal nei lovin mi chu a hlim thei a; mahse, ṭhian tel lova hlim chu a harsa,” tiin Birgit-i chuan a sawi. Chu chu i pawmzâwng tak a ni mai thei. Pawmlai nei i ni emaw, la nei lo i ni emaw pawh ni se, ṭhian ṭha rinawmna chuan a tihlim ang che a, i nun a tihmasâwn ang. Pawmlai nei i nih chuan, i ṭhian hnai ber chu i kawppui a ni ngei tûr a ni.
Ṭhian chu inhmêlhriatna mai a ni lo. Hmêlhriat tam tak—ṭhenawmte, hnathawhpuite, leh mi kan tawn leh ṭhinte chu—kan nei mai thei a. Inṭhianna dik tak nei tûr chuan hun te, tha leh zung te, leh rilrua intiam tlatna te a ngai a. Tuemaw ṭhian nih chu a hlutawm a ni. Inṭhianna chuan hlâwkna a thlen a; mahse, mawhphurhna pawh a keng tel bawk.
Kan ṭhiante nên chuan inbiakpawhna ṭha neih ngei ngei a ngai a. Chutianga inbiakpawhna chu a ṭûl avânga neih châng a awm thei. Birgit-i chuan: “Tuemaw zâwk zâwkin buaina kan tawhin, ka ṭhiannu nên chawlhkâr khatah vawi khat emaw, vawi hnih emaw kan in-phone ṭhîn a. Min ngaithla tûrin a awm a, min ngaithla duh a ni tih hriat chu a thlamuanthlâk a ni,” a ti. Awm hmun inhlatna chuan inṭhianna a daidang chung lo. Gerda-i leh Helga-i chu mêl sâng têla inhlatah an awm a; mahse, kum 35 chuang lai chu an inṭhian ṭha tawh a ni. Gerda-i chuan: “Lehkha kan inthawn reng a, a hlimawm emaw, a lungchhiatthlâk emaw pawh ni se, kan thiltawnte leh kan rilru chhûngril chu kan inhrilh ṭhîn. Helga-i lehkha thawn chuan nasa takin min tihlim a. Kan ngaituahna chu a inang reng a ni,” tiin a sawi.
Inṭhian nân rinawmna chu a pawimawh a. Rinawm lohna thiltih pakhat chuan hun rei tak chhûng inṭhianna pawh a tichhe thei a ni. Ṭhian inkârah chuan thurûk takngial pawh inhrilh a ni tlângpui a. Ṭhiante chuan hmuhsita an awm emaw, an thurûkte puanzâra a awm emaw hlauhna nei miah lovin an thinlung aṭangin thu an sawi ang. Bible chuan: “Ṭhian chuan englai pawhin a hmangaih reng a, mangan nî atâna unauva piang a ni,” a ti.—Thufingte 17:17.
Kan ṭhiante chuan kan ngaihtuahna te, rilru te, leh thiltihte a thunun avângin, kan nun nêna inmil mite ṭhiana siam chu a pawimawh a. Entîr nân, rinna hmun khat nei, nungchang lama thlîr dân thuhmun nei, leh thil dik leh dik lo tehna thuhmun neite ṭhianah siam ngei ngei rawh. Chutiang ṭhiante chuan i thiltumte hlen tûrin an ṭanpui ang che. Chu bâkah, tehnate leh nungchangtea i anpui loh mite chu engah nge i hnaih duh ang? Bible chuan: “Mi fing pâwl la, i lo fing ang a, mi â pâwl erawh chu hrehawm tuar phahna a ni,” tia sawiin, ṭhian dik thlan a pawimawhzia a târ lang a ni.—Thufingte 13:20.
Rinawmna Chu Zir Theih A Ni
Naupangin tuemaw kawra chabet tihkai dân a zir chuan, chutianga infiam leh ṭhin chu a duh ngei ang a. Mi rinawm chungchângah chutiang bawk chu a ni. Engvângin nge? Rinawmna kan lantîr tam poh leh lantîr a awlsam zual vâng a ni. Miin a têt tê aṭanga chhûngkuaa rinawm a zir chuan, rinawmnaa innghat inṭhianna neih chu awlsam a ti ang. A hnuah, chutiang inṭhianna nghet leh tlo chuan inneihnaa rinawm tûrin kawng a sialsak thei a ni. Chu chuan inṭhianna zawng zawnga pawimawh berah pawh rinawm tûrin a ṭanpui thei bawk ang.
Isua’n thupêk ropui ber chu Pathian Jehova kan thinlung zawng zawng, kan rilru zawng zawng, leh kan chakna zawng zawnga hmangaih a ni tih a sawi a. (Marka 12:30) Chu mi awmzia chu Pathian lakah rinawmna pumhlûm kan bâ tihna a ni. Pathian Jehova laka rinawmna chuan lâwmman tam tak a nei a. Bible chuan, “Pathian zawng a rinawm a ni” a tih avângin, ani chuan min kalsan emaw, mi tilunghnual emaw ngai lo vang. (1 Korinth 10:13) Dik takin, Pathian laka rinawmna chuan chatuan daih lâwmman a pe a ni.—1 Johana 2:17. (w05 9/1)
[Phêk 6-naa thu lâk chhuah]
Ṭhian ṭha rinawmna chuan a tihlim ang che
[Phêk 5-naa milem]
Chhûngkaw rinawmte chuan an mamawh an inngaihsak tawn ṭheuh