Thawhlehna—Beiseina Ropui Tak
THAWHLEHNA rinna chu a darh zau êm êm a. Islam lehkhabu thianghlim, Koran bung pumpui pakhat chu thawhlehna thu hlîrin a khat a ni. Surah 75-na a ṭhen lai chuan: “Thawhlehna Nî hmingin chhia ka chham e . . . Mihringin a ruhte Kan tuahrem theih loh a ring em ni? ‘Thawhlehna Nî chu engtikah nge?’ tia a zawh ni? Ani (ngai renga) chuan, mitthite hnêna nunna pe tûrin thiltihtheihna a nei lo vem ni?,” a ti.—Surah 75:1-6, 40.
The New Encyclopædia Britannica chuan, “Zoroaster sakhuain a tâwpa Sual hnehna te, mi nâwlpui thawhlehna te, Rorêlna Hnuhnûng Ber te, leh mi felte awm nâna khawvêl thianghlim din thar te chu a ring tlat” tih a sawi.
Encyclopaedia Judaica chuan thawhlehna chu “a tâwpa mitthite chu mahni taksa pua leia lo nun leh rinna,” tiin a hrilhfiah a. Chu lehkhabu bawk chuan Juda sakhuaa lâk luh mihringin thlarau thi thei lo a neih rinna chuan lu a tihai hle tih a sawi bawk. Chu chuan: “A bul berah chuan thawhlehna leh thlarau thi thei lo rinna chu a inkalh tlat a ni,” tih a pawm a ni.
Hindu sakhuana chuan mihring chu piangnawn, a nih loh leh piangchhâwng zêl niin a zirtîr a. Chu chu a dik a nih chuan, mihringin thih hnua la nung zêl thei thlarau a nei ngei tûr a ni. Hindu lehkhabu thianghlim Bhagavad Gita chuan: “Chu taksa pêng zawng zawnga awm thlarau chu tihboral theih a ni lo. Tumahin thlarau thi thei lo chu an tiboral thei lo,” a ti.
Hindu sakhua ang lo takin, Buddhist sakhua ve thung chuan thlarau thi thei lo a awm tih chu a hnâwl a. Amaherawhchu, tûn lai Khawchhak Lam Buddist tam takte chuan thlarau thi thei lo luhchilha awm chu an ring a ni.a
Thawhleh Zirtîrna Chungchânga Buaina
Kristianna rama mitthi vuinaah chuan thawhlehna leh thih hnua thlarau nung zawm zêl awm angin an sawi kawp ta ṭhîn a. Entîr nân, Anglican sakhaw hruaitute chuan: “Heta kan unau duh tak mual liam ta thlarau chu Pathian Engkimtitheia’n a khawngaihna nasa tak avânga a hnêna lâk chhoh a duh avângin, lei chu leiah, vut chu vutah, vaivut chu vaivuta kîr leh tûrin; kan Lalpa Isua Krista zâra chatuan nuna Thawhlehna chiang tak leh nghet tak nei chungin a ruang chu leiah kan zalh a ni,” tiin an chham chhuak ṭhîn a ni.—The Book of Common Prayer.
He thu hian mi chu Bible-in thawhlehna nge a zirtîr a, thlarau thi thei lo thurin a zirtîr zâwk tih a ngaihtuahtîr mai thei. Mahse, French Protestant Professor Oscar Cullmann-a thusawi hi lo chhinchhiah rawh. Ani chuan Immortality of the Soul or Resurrection of the Dead? (Thlarau thi thei lo nge mitthi thawhlehna?) tih a lehkhabuah chuan: “Kristian thurin mitthi thawhleh beiseina leh Grik thurin thlarau thi thei lo chu a inkalh hulhual a ni. . . . Kristianna chuan a hnuah he thurin pahnih hi thlun zawm mah se, tûn lai Kristian a tam zâwkte chu a tihrilhhai chiang hle a, keimah leh mi thiam tam zâwkte’n thu dik nia kan hriat chu zêp chhan tûr a awmin ka hre lo. . . . Thuthlung Thar-in a tum ber chu thawhlehna rinna hian a thunun pumhlûm ṭhak a. . . . Mi a puma thi tak tak chu Pathian thil siam tharna hmanga nuntîr leh hi a ni,” tiin a ziak a ni.
Mi nâwlpuite chu thihna leh thawhlehna avânga an hrilhhai pawh hi hriatthiam awm tak a ni a. He buaina tiveng tûr hian, mihringte Siamtu, Pathian Jehova laih lan thudik awmna Bible kan en chu a ngai a ni. Bible-ah thawhlehna chungchâng chhinchhiah a ni nual a. Chûng zînga palite chu bih chiangin, thawhlehna chungchâng a târ lante chu i ngaihtuah ang u.
“Hmeichhiaten An Mitthite Tho Leh An Hmu”
Kristian lo nita Judate hnêna a lehkha thawnah, tirhkoh Paula chuan rinna nei hmeichhiate chuan “an mitthite tho leh an hmu” a ti a. (Hebrai 11:35) Chûng hmeichhiate zînga pakhat chu Mediterranean Tuipui Kam Sidon khaw kianga awm Kanaan khaw pakhat Zarephath khuaa mi a ni a. Ani chu Pathian zâwlnei Elija lo mikhual a, ṭâm nasa tak a tlâk chhûng zawnga lo châwmtu hmeithai a ni. Lungchhiatthlâk takin, a fapa chu a dam lo va, a thi ta a. Elija chuan a awmna pindanah chuan a pawm chho vat a, Jehova hnênah a nunna awmtîr leh tûrin a ngên chiam a ni. Chutah thilmak a lo thleng a, naupang chu “a lo harh leh ta a.” Elija chuan naupang chu a nu hnênah pein, “En teh, i fapa hi a dam leh ta e,” a ti a. Chu nu chuan entin nge a tih? Lâwm takin: “Tûnah zet chuan Pathian mi i ni a, i kâa LALPA thu hi thutak a ni tih ka lo hre ta,” tiin a sawi a ni.—1 Lalte 17:22-24.
Zarephath khua chhim lam mêl 60 vêla hlaah chuan, Elija thlâktu zâwlnei Elisa enkawltu nupa tuak thilphal tak an awm a. Nu ber chu a awmna Sunem khuaa neinung tak a ni. Amah leh a pasal chuan an ina Elisa chênna tûr in chhâwng tê pakhat siamsak chu an rem ti a. Chu nuin fapa a hrin chuan fa an neih loh avânga an lungngaihna chu lâwmnaah a lo chang ta a. Naupang chu a lo sei lian a, buh sengtute rualin a pa buh sengnaah a kal ve ṭhîn a. Nikhat chu vânduaina a thleng ta thut mai. Naupang chu a lû a nat thu sawiin a au chhuak a. Chhiahhlawh pakhat chuan inah a tlân hawpui a. A nu’n a malpuiah chuan a ṭhuttîr a; mahse, naupang chu zâwi zâwiin a thi ta a ni. A nu lungngai lutuk chuan Elisa hnêna ṭanpuina dîl a tum a. Elisa awmna hmâr thlang lama Karmel tlângah chuan chhiahhlawh pakhat nên an zin ta a ni.
Zâwlnei chuan lo chhâng lêtin, a chhiahhlawh Gahazia chu a kaltîr hmasa a, naupang chu a thi tak tak tawh tih a va hmu a ni. Elisa leh hmeichhia chuan an zui a; mahse, a tâwpa Sunem an va thlen chuan eng thil nge thleng? 2 Lalte 4:32-37-a chanchin chhinchhiah chuan heti hian a sawi: “Tin, Elisa chu ina ava luh chuan ngai teh, naupang chu a lo thi tawh reng a, a khumah chuan an lo la mut a. Chutichuan a va lût a, an pahnih chuan kawng a khâr hnan a, LALPA hnênah a ṭawngṭai a. Tin, a han lâwn a, naupang chu a bawhkhuh a, a hmui leh a hmui, a mit leh a mit, a kut leh a kut a chuktuah a; tin, a chungah chuan a kaikûn a; tichuan naupang taksa chu a lo lum ta tial tial a. Chutichuan a zuk chhuk leh a, in chhûngah chuan a han vei a; tin, a han lâwn a, a chungah chuan a han kaikûn leh a; tichuan naupang chu vawi sarih a han hahchhiau va, naupang chu a lo meng ta a. Tin, Gehazia a ko va, ‘He Sunam nu hi han ko teh,’ a ti a. Chutichuan a va ko va. Tin, a hnêna a va luh chuan, ‘I fapa hi pawm rawh,’ a ti a. Tichuan a va lût a, a ke bulah a bawkkhup a, a hmaia lei siin chibai a bûk a; tin, a fapa chu a pawm a, a chhuak ta a,” tiin.
Zeraphath khuaa hmeithai angin, Sunem khuaa hmeichhia chuan thilthleng chu Pathian thiltihtheihna vâng a ni tih a hria a. An pahnih chuan Pathianin an fa hmangaih êm êmte a tihnun leh avângin an hlim hle a ni.
Isua Rawngbâwl Chhûnga Thawhlehnate
Kum 900 vêl hnu chuan, Sunem hmâr lam hla vak lo Nain khaw pâwnah thawhlehna a thleng a. Isua Krista leh a zirtîrte’n Kapernaum chhuahsan a, Nain khaw luhna kulh kawngkhâr kiang an thlen chuan mitthi vui tûr an tâwk a, Isua chuan a fapa neih chhun chân hmeithai chu a hmu a, ṭap tawh lo tûrin a hrilh a ni. Dâktawr Luka chuan: “Tin, [Isua’n] a va hnaih a, hlâng chu a khawih a; tichuan a zâwntute chu an ding ta a. Tin, ‘Rawlthar, Tho rawh, ka ti a che,’ a ti a. Tin, mitthi chu a ṭhu chhuak a, a lo ṭawng ta a. Tin, Isua chuan a nu hnênah a pe ta a,” tiin thil awm dân chu a târ lang a ni. (Luka 7:14, 15) Chu thilmak tih hmutute chuan Pathian an chawimawi a. Chu thawhlehna chanchin chu chhim lam Judai ram zawng zawngah leh a kiang vêl ram tinah a thang ta a ni. Ngaihven tlâk takin, Baptistu Johana zirtîrte chuan chu chu an lo hriatin, Johana hnênah an hrilh a. Ani chuan anni chu Isua va hmu a, Amah chu an beisei Messia a nih leh nih loh zâwt tûrin a tîr a. Isua chuan an hnênah: “Kal leh ta ulang, thil in hmuh leh in hriat hi Johana va hrilh rawh u; mitdelte an mit a lo vâr ta, kebaite kein an lo kal ta, phârte an lo thianghlim ta, bengngawngte pawh an beng a lo vâr ta, mithite kaihthawhin an awm ta, pachhiaten chanchin ṭha hrilh an dawng ta,” a ti a.—Luka 7:22.
Isua thawhlehna thilmak tih hriat hlawh ber chu a ṭhian ṭha Lazara a kaihthawh leh kha a ni a. He mi ṭumah hian, an ina Isua a va thlen chuan Lazara thihna a lo rei tawh a. A tâwpa Bethani khua a va thlen chuan, Lazara thihna chu ni li lai a liam tawh a ni. Isua’n thlân kawngkaa lung chu chawi sawn tûra a tih chuan Marthi chuan a khap a: “Lalpa tûnah zawng a uih tawh ang, a thihna ni li a ni tawh si a,” a ti a ni. (Johana 11:39) Mahse, Lazara taksa chhiatna engpawh chuan a thawhlehna chu a dâl lo. Chutah Isua’n thu a pe a, “mitthi chu a kut a ke thlân puana tuam chungin a lo chhuak ta a, a hmai pawh inhrûkna puana tuam a ni a.” A hnua Isua hmêlmate thiltih chuan Lazara ngei chu a lo nung leh a ni tih a târ lang a ni.—Johana 11:43, 44; 12:1, 9-11.
He thawhlehna chanchin palite aṭang hian eng nge kan hriat? Lo tho leh apiangte chu anmahni mihring pângngaiah an lo kîr leh a ni. An chhûngkhat hnaite pawh tiamin mite chuan an hre vek a. Tho leh tumahin a thih hun rei lo te chhûnga thilthleng engmah an sawi lo. Tumahin khawvêl danga an zin thu an sawi lo bawk. An vaiin hrisêlna ṭha an neih leh hmêl hle a ni. An tân chuan, Isua sawi angin muhîl a, harh chhuak leh ang lek a ni. (Johana 11:11) Amaherawhchu, a hnuah chuan an vaiin an thi leh a ni.
Hmangaihte Nêna Intawh Lehna Hun—Beiseina Ropui Tak Chu
Thuziak hmasaa târ lan, Owen-a chu râpthlâk taka a thih hnu lawkah, a pa chu a ṭhenawmte inah a va lêng a. Chutah chuan an dawhkân chunga Jehova Thuhretute huaihawt vântlâng thusawi ngaithla tûra sâwmna lehkha chu a hmu a. A thupui “Mitthite Khawiah Nge An Awm?,” tih chuan a hîp ta hle a. Chu chu a rilrua a ngaihtuah ṭhin chu a ni. Chu vântlâng thusawiah chuan a va tel a, Bible aṭanga thlamuanna dik tak chu a hmu chhuak ta a ni. Mitthiin hrehawm a tuar lo tih a zir a. Meidîla hrem emaw, vâna vântirhkoh ni tûra Pathian lâk emaw ni lovin, Owen-a pawh tiamin, mitthite chuan thawhlehna hmanga kaihthawh an nih hma chu thlânah an nghâk a ni.—Thuhriltu 9:5, 10; Ezekiela 18:4.
In chhûngkuaah vânduaina in tâwk ngai em? Owen-a pa angin, tûna i hmangaih thite awmna leh anmahni hmuh leh chu thiltheih a nih leh nih loh hriat i duh em? I duh chuan, thawhlehna chungchânga Bible zirtîrna dangte ngaihtuah belh tûrin kan sâwm a che. ‘Engtikah nge thawhlehna a awm ang? Tuin nge chu mi chu hlâwkpui ang?’ tiin i ngaihtuah a ni thei. Khawngaihin hêng zawhnate leh zawhna dangte sawihona, a dawta thuziak hi chhiar ang che. (w05 5/1)
[Footnote]
a Jehova Thuhretute chhuah, Mankind’s Search for God bu phêk 150-4-na en rawh.
[Phêk 5-naa milem]
Elija’n Jehova hnênah naupang nunna awmtîr leh tûrin a ngên
[Phêk 5-naa milem]
Jehova’n Sunam nu fapa kaitho tûrin Elisa a hmang
[Phêk 6-naa milem]
Isua’n Nain khuaa hmeithai fapa a kaitho
[Phêk 7-naa milem]
Thawhlehna chuan chhûngkhatte leh an hmangaihte chu a inhmuhkhâwmtîr leh dâwn