Vênnainsâng ONLINE LIBRARY
Vênnainsâng
ONLINE LIBRARY
Mizo
Ṭ
  • â
  • ê
  • î
  • û
  • ṭ
  • Ṭ
  • BIBLE
  • THU LEH HLA CHHUAHTE
  • INKHAWMTE
  • wp19 No. 3 p. 4-5
  • Dam Reina Kawng Zawnna

I thlanah hian video a awm lo.

A pawi lutuk, he video hi a load theih loh.

  • Dam Reina Kawng Zawnna
  • Vênnainsâng Jehova Lalram Puan Chhuahna (Vântlâng)—2019
  • Thupuitête
  • KAN TAR CHHANTE ZAWNNA
  • SCIENCE CHUAN KAN NUN A TISEI THEI EM?
Vênnainsâng Jehova Lalram Puan Chhuahna (Vântlâng)—2019
wp19 No. 3 p. 4-5
Scientist-te chu thil enchhinna hmun (laboratory)-ah hna an thawk

Mihring inthlahchhâwnna lam zir bingna chuan dam reina thurûk a hmu chhuak tawh em?

Dam Reina Kawng Zawnna

“Pathianin mihring fate hnêna buaipui tûra hna a lo pêk chu ka hmu ta. Engkim hi an hun ṭheuhvah chuan mawi takin a siam a; mihring rilruah chuan chatuan a dah bawk a.”—Thuhriltu 3:10, 11.

LAL fing Solomona sawi a chunga thute khian mihringte’n nun an thlîr dân chu dik takin a târ lang a. Nun chu a tawiin, thihna chu pumpelh theih ni lo mah se, mihringte hian kum zabi tam tak chhûngin thil ṭha zâwk engemaw neih an châk hle a ni. Mihringte chanchinah hian mite’n dam reina thurûk an zawn thute leh chutianga zawngtute chanchin hmuh tûr a tam hle.

Entîr nân, Sumeria lal Gilgamesh-a hi han ngaihtuah teh. Thawnthu phuahchawp tam tak chuan a chanchinte an sawi a. Gilgamesh-a chanchin thuziak pakhatah chuan ani chu thihna laka zalên dân hmu chhuak tûra zin kawng hlauhawm tak zawhtu niin a sawi a. Mahse, a thiltumah a hlawhchham a ni.

Thil enchhinna hmun (laboratory)-a medieval hun laia alchemist mi thiam

Thil enchhinna hmun (laboratory) a medieval hun laia alchemist mi thiam

B.C.E. kum zabi linaa China rama damdawi lama mi thiamte (alchemists) chuan dam reina nia an ngaih nunna tui siam chhuah an tum a. Tangkaraw tui tlêm leh tûr chawlhpawlh, damdawi chi khat an ngaihtuah chhuak a. Chu nunna tui chu China lal tam takte thihna thlentu nia hriat a ni. Kum 1,500 hma lama Europe rama mi thiam ṭhenkhat chuan rangkachaka awm tuiêk eichhiat theih lohnain nun a tihsei theih an rin avângin, pumin a pai ṭawih theih, rangkachak tui chi khat siam chhuah an tum a ni.

Tûn laiah pawh, thil nung chanchin zir mite leh inthlahchhâwnna lam zir mite chuan mihringte kan tar chhan chu hmuh chhuah an tum a. “Nunna tui” siam chhuah tumna ang bawkin, chûng mi thiamte thawhrimna chuan tarna leh thihna hneh beiseina chu mite rilruah a la châm reng tih a târ lang a ni. Chûng thawhrimnate chuan eng nge a rah chhuah?

PATHIANIN “MIHRING RILRUAH CHUAN CHATUAN A DAH.”—THUHRILTU 3:10, 11

KAN TAR CHHANTE ZAWNNA

Mihringte cell chanchin zirtu mi thiamte chuan kan tar a, kan thih chhan hrilhfiah nân ngaih dân 300 aia tam an nei a. Tûn hnai kumahte khân, thil nung chanchin zirtu mi thiamte chuan ramsa leh mihringte cell chu dam rei deuh tûrin an ti thei tawh a. Chumi avâng chuan, mi hausate’n mi thiamte chu kan thih chhan an hmuh chhuah theih nân sumte an pe a. Chûng hma lâknate chuan eng nge a an zêl?

Dam rei lehzual tûra beihna. Thil nung chanchin zirtu mi thiamte chuan kan tar chhan ber chu telomeres tia koh cell pêngte chunga thilthleng avâng niin an ring a. Telomere-te chuan cell-in cell dangte a tihpun zêl rualin inthlahchhâwnna chu a vênghim tlat a ni. Mahse, chutianga cell-te an pun apiangin, telomere-te chu an tâwi telh telh a. A tâwpah chuan, chûng cell-te chu an pun theih tawh loh avângin, kan lo tar ṭan ta a ni.

Kum 2009-a Nobel chawimawina dawngtu Elizabeth Blackburn-i leh a hnathawhpuite chuan telomere-te tâwina timuangtu thil chu an hre fiah thei ta a. Mahse, telomere-te chu mihringte dam reitîrtu an ni lo tih an pawm a ni.

Cell siam danglamna hi tarna sawhkhâwk lungchhiatthlâk tak tihtâwp tumna kawng dang a ni a. Kan cell hi amah ang cell dang siam chhuak thei lo khawpa a upat chuan a bul hnaia awm natna dotu cell (immune cell) hnênah hriattîrna dik lo a pe thei a, chu chuan bâwk te, natna benvawn te, leh dam lohnate a tichhuak a ni. Tûn hnai mai khân, France rama mi thiamte chuan kum upa takte cell ṭhenkhat chu lain, an siam danglam thei a, tichuan chûng cell-te chuan amah ang cell dang a siam chhuak leh thei a ni. Chu zir bingna nei pâwla hotu ber Professor Jean-Marc Lemaître-a chuan an hnathawhin cell “upatna chu sût lêt theih” a ni tih a târ lan thu a sawi a ni.

SCIENCE CHUAN KAN NUN A TISEI THEI EM?

Scientist tam tak chuan tar lo tûra inenkawl dân kawng tam tak awm mah se, mihringte hi tûn laia kan dam chen pângngai aia reiin kan dam thei chuang lo tiin an sawi. Mihring nun chu kum zabi 19-na aṭangin zawi zawiin a sei deuh hret hret tih chu a dik ngei mai. Mahse, chutiang a nih chhan chu invawn thianghlimna a ṭhat zâwk vâng te, natna inkaichhâwn theihna dan theih vâng te, leh natna hrik do theihna leh vên theihna hman avângte a ni deuh ber a. Inthlahchhâwnna lam zir mite chuan mihringte’n kan dam rei theih chin tûr kan thleng tawh niin an ring a ni.

Kum 3,500 vêl kal ta khân, Bible ziaktu Mosia chuan: “Kan dam chhûng kumte chu kum sawmsarih a ni a, chakna avângin kum sawmriat pawh a ni thei e; Nimahsela, a reina chu thawhrimna leh lungngaihna mai a ni; a ral thuai a, keini pawh kan thlâwk bo ṭhîn a nih hi,” tih a pawm a. (Sâm 90:10) Mite chuan kan dam chhûng kumte tihsei tum mah se, kan dam chhûng chu Mosia sawi angin a la ni reng a ni.

Kawng leh lamah chuan, tuifinriata thil nung chi khat (urchin), leh tuikeplung chi khat (quahog) chu kum 200 chuang dam thei nia sawi a ni a, sequoia thingkûng lian takte chu kum sâng chuang an dam thei a ni. Kan dam chhûng kumte chu chûng thil nungte leh thil nung dangte nêna khaikhin chuan ‘nun chu kum 70 emaw, 80 emaw chhûng chauh hi em ni?’ tiin kan ngaihtuah ngei ang.

    Mizo Thu leh Hla Chhuahte (1990-2025)
    Chhuahna
    Luhna
    • Mizo
    • Share
    • I Duh Dânte
    • Copyright © 2026 Watch Tower Bible and Tract Society of Pennsylvania
    • Hman Dân Tûr
    • Privacy Policy
    • Privacy Settings
    • JW.ORG
    • Luhna
    Share