Thuhnuairawlhna—Kristian Mize Pawimawh Ber
“Thuhnuairawlhna . . . chuan inthuam rawh u.”—KOLOSSA 3:12.
1. Engin nge thuhnuairawlhna chu mize chhinchhiah tlâk tak nihtîr?
THUHNUAIRAWLHTE bula awm chu a nuam hle a. Mahse, Lal fing Solomona chuan, “thu nêm chuan ruhte a titliak ṭhîn,” a ti thung. (Thufingte 25:15) Thuhnuairawlhna chu nawmna leh chakna inkawp mize chhinchhiah tlâk tak a ni.
2, 3. Thuhnuairawlhna leh thlarau thianghlim inkârah eng inzawmna nge awm a, he thuziakah hian eng nge kan ngaihtuah dâwn?
2 Tirhkoh Paula chuan thuhnuairawlhna chu Galatia 5:22, 23-a hmuh “thlarau rah” a sawite zîngah a telh a. He Grik thu mal, The Holy Bible in Mizo (Re-edited) in “thuhnuairawhna” tia a lehlin hi Sâpṭawng Bible dang chuan “inngaihtlâwmna” emaw, “zaidamna” emaw tiin a letling a ni. A nihna takah chuan, he Grik thu mal hian pâwn lam inngaihtlâwmna emaw, zaidamna emaw ni lovin, chhûng lama thuhnuairawlhna leh ngilneihna; mi nungchang lam ni lo va, mi thinlung leh rilru lam dinhmun te a kawh zâwk avângin, ṭawng dang tam takah a awmze tlukpui chiah a awm hlei thei lo a ni.
3 Thuhnuairawlhna awmzia leh a hlutna kan hriatthiam lehzual theih nân, entîrna pali Bible-a chuangte hi lo ngaihtuah ta ila. (Rom 15:4) Chutianga kan ngaihtuah rual chuan, chu mize nihna chang ni lo, chutiang mizia kan neih ve theih dân leh kan nî tin nuna kan lantîr theih dân pawh kan zir bawk ang.
“Pathian Mithmuhin A Hlu Em Em”
4. Jehova’n thuhnuairawlhna a ngaihlu tih engtin nge kan hriat theih?
4 Thuhnuairawlhna hi Pathian thlarau rah zînga mi a nih avângin, Pathian mize ropui tak nên a inzawm hnaih hle ngei ang. Tirhkoh Petera chuan “rilru thuhnuairawlh leh nunnêm” chu “Pathian mithmuhin a hlu êm êm a ni,” tih a ziak a. (1 Petera 3:4) Ni e, thuhnuairawlhna chu Pathian lantîr mize pakhat a ni a; ani chuan a ngaihlu êm êm a ni. Hei chauh pawh hi Pathian chhiahhlawh zawng zawngte’n thuhnuai an rawlh nachhan tûr a tling a ni. A nih leh Pathian engkimtithei, lei leh vâna Thuneituin engtin nge thuhnuairawlhna a lantîr?
5. Jehova thuhnuairawlhna avângin eng beiseina nge kan neih?
5 Nupa tuak hmasa ber Adama leh Evi’n a chhia leh a ṭha hriatna thingrah ei lo tûra Pathian thupêk an bawhchhiat khân, duhrêng vânga bawhchhia an ni a. (Genesis 2:16, 17) Chu duhrêng vânga thuâwih lohna chuan anmahni leh an thlah lo la awm tûrte tân sualna te, thihna te, leh Pathian laka inmihranna te a hring chhuak a ni. (Rom 5:12) Chutianga rorêlna thlentîr chu thiam awm hle mah se, Jehova chuan mihringte chu siamṭhat theih loh leh chhandam theih loh khawp ni tûrin nunrâwng takin a hlamchhiah ṭhak lo. (Sâm 130:3) Chutih ahnêkin, a ngilneihna avâng leh phût tam lutuk nih a duh lohna—thuhnuairawlhna lantîrna—avângin, Jehova chuan sualna nei mihringte’n amah an pan a, a duhsakna an dawn theih nân ruahmanna a siam a ni. Ni e, a Fapa, Isua Krista tlanna inthâwina thilpêk hmangin, Jehova chuan a lalṭhutthlêng sâng tak chu hlau lo leh huai taka kan pan theihna kawng a hawng a ni.—Rom 6:23; Hebrai 4:14-16; 1 Johana 4:9, 10, 18.
6. Pathianin Kaina a dâwrnaah khân, engtin nge thuhnuai a rawlhzia a lan?
6 Isua leia a lo kal hma hun rei tak, Adama fapa Kaina leh Abela’n Pathian hnêna thilhlan an rawn pêk khân Jehova thuhnuairawlhna chu a lo lang a. An thinlung dinhmun hriain, Jehova chuan Kaina thilhlan chu a hnâwl a, Abela thilhlan erawh chu “a lâwm a.” Mi rinawm Abela leh a thilhlan chunga Pathian thlîr dân duhawm tak chuan Kaina chu a ni lo zâwngin a chêttîr ta a. “Kaina chu a thinur êm êm a, a hmêl chu a lo dur ta khup mai a,” tiin Bible chuan a sawi. Engtin nge Jehova’n a chhân lêt? Kaina rilru put hmang ṭha lo chuan a tithinrim êm? Rim lo. Nêm tak leh thuhnuairawlh takin Kaina thinur chhan a zâwt zâwk a ni. Jehova chuan “lawm” hlawh tûra Kaina tih tûr pawh a hrilhfiah bawk a ni. (Genesis 4: 3-7) Dik takin, Jehova chuan thuhnuairawlhna lama entawn tûr ṭha famkim a siam a ni.—Exodus 34:6.
Thuhnuairawlhnain Mi A Hîp A, A Tihahdam Bawk
7, 8. (a) Engtin nge Jehova thuhnuairawlhna chu kan hriatthiam theih ang? (b) Matthaia 11:27-29 thu hian Jehova leh Isua chungchâng eng nge a târ lan?
7 Jehova mize ṭha chungchuang kan hriatthiam theih dân kawng ṭha ber chu, Isua Krista nun kawng leh a rawngbâwlna chungchâng zir hi a ni. (Johana 1:18; 14:6-8) A thuhrilh beihpui thlâk kum hnihnaa Galili-a a awm chhûngin, Isua chuan Korazin-ah te, Bethsaida-ah te, Kapernaum-ah te leh a chhehvêl khuaah te thil mak tam tak a ti a. Mahse, chûng khuaa mi tam zâwkte chuan an chapo avângin an ngaihven duh lo va, an âwih duh lo a ni. Engtin nge Isua’n a chhân lêt? An rin lohna rahchhuahte fiah taka a hrilh rual rualin, an zînga mi narân, mi hnuaihnung, ʽam ha·ʼaʹrets-ho chu an thlarau lam dinhmun lungchhiatthlâk tak avângin a khawngaih êm êm a ni.—Matthaia 9:35, 36; 11:20-24.
8 A hnua Isua thiltih chuan ‘Pa a hriata,’ a entawnzia a târ lang a ni. Isua chuan mi narânte hnênah he sâwmna duhawm tak: “Nangni thawk rim leh phurrit phur zawng zawngte u, ka hnênah lo kal ula, keiman ka chawlhtîr ang che u. Ka nghâwngkawl bât ula, ka hnênah zir rawh u; thuhnuairawlh leh rilrua inngaitlâwm tak ka nih hi: tichuan . . . chawlhna in hmu ang,” tih hi a pe chhuak a ni. Chûng thute chuan awpbeh leh rahbeha awmte chu a thlamuanin a va tiharh tak êm! Chu chu tûn laiah keini tân pawh a duhawm a ni. Thuhnuairawlhnaa kan inthuam tak zet chuan, a Pa chanchin “Fapain a puan duhnate” zîngah kan tel ve ang.—Matthaia 11:27-29.
9. Thuhnuairawlhna hi eng mizia nêna thlunzawm nge ni a, engtin nge Isua chu he mi chungchângah entawn tûr ṭha tak a nih?
9 Thuhnuairawlhna nêna inhnaih êm êm mizia chu inngaihtlâwmna, “rilrua inngaitlâwm” nih hi a ni. A lehlamah chuan, mi chapo chu a indah sâng a, chu chuan pawisak nei lovin mi a cheibawltîr fo ṭhîn. (Thufingte 16:18, 19) Isua chuan a lei rawngbâwl chhûng zawngin inngaihtlâwmna a lantîr a. A thih hma ni ruka Jerusalemah Judate Lal anga lawmluh a nih pawh khân, Isua chu khawvêl lalte lakah a danglam hle a ni. Ani chuan Messia chungchâng Zakaria hrilh lâwkna: “En teh, i Lal chu, thuhnuairawlh takin, sabengtung chungah—sabengtung no chung ngeia—chuangin i hnênah a lo kal dâwn e,” tih thu chu a tifamkim a ni. (Matthaia 21:5; Zakaria 9:9) Zâwlnei rinawm tak Daniela chuan Jehova’n rorêl tûra thu neihna a Fapa hnêna a pe lai inlârna chu a lo hmu bawk a. Mahse, chu mi hmaa a hrilh lâwknaah Isua chu ‘mi hnuaihnung ber’ angin a sawi a ni. Thuhnuairawlhna leh inngaihtlâwmna chu a inkawp tak zet a ni.—Daniela 4:17; 7:13, 14.
10. Engvângin nge Kristian thuhnuairawlhna chu chak lohna a nih loh?
10 Jehova leh Isua lantîr thuhnuairawlhna duhawm tak chuan anmahni hnaih tûrin min ṭanpui a. (Jakoba 4:8) Thuhnuairawlhna chu chak loh vâng a ni lo hul hual! Pathian engkimtithei, Jehova chuan chakna leh thiltihtheihna nasa tak chu a lantîr a. A thinurna mei chu mi fel lote chungah a alh a ni. (Isaia 30:27; 40:26) Chutiang bawkin Isua chuan Diabol-Setana beihna hnuaiah pawh tlâwm loh a tum tlat a. A hun laia sakhaw hruaitute dân lo anga sumdâwnna chu a paizam mai mai lo. (Matthaia 4:1-11; 21:12, 13; Johana 2:13-17) Chuti chung chuan, a zirtîrte tlin lohnate a hmachhawn hunah pawh thuhnuairawlhna a lantîr reng a, an chak lohnate chu a dawh zêl a ni. (Matthaia 20:20-28) Bible lama mi thiam pakhat chuan thuhnuairawlhna chu: “Zaidamna mize phênah chuan thîr ang mai chakna a awm,” tiin inchawih takin a hrilhfiah a ni. He Krista lantîr ang mizia—thuhnuairawlhna hi i lantîr ve ang u.
A Hun Laia Mi Thuhnuairawlh Ber
11, 12. Enkawl seilen a nih dân ngaihtuahin, engin nge Mosia thuhnuairawlhna chu langsâr tak nihtîr?
11 Entîrna kan en tûr a pathumna chu Mosia a ni. Bible chuan ani chu “lei chunga mihring zawng zawnga zaidam lâwtlak [“mi thuhnuairawlh ber,” NW, footnote]” tiin a sawi a ni. (Number 12:3) He thuziak hi Pathian thâwk khuma ziak a ni a. Mosia thuhnuairawlhna langsâr tak chuan Jehova kaihhruaina chu a pawmtîr a ni.
12 Mosia enkawl seilen a nih dân hi a mak hle a. Jehova chuan he Hebrai nupa rinawm takte fapa hi inbumna leh inthahna kârah a dam khawchhuahtîr a ni. Mosia chuan a naupan lai chu Pathian dik Jehova chungchâng ngun taka zirtîrtu, a nu enkawlna hnuaiah a hmang a. Chu mi hnuah, Mosia chu a chên ngai lohna hmuna chêng tûra a in aṭanga lâk a ni ta a ni. “Mosia chu Aigupta rama mite finna zawng zawng an zirtîr a,” tiin Kristian hmasa martara thi Stephena chuan a sawi. “[Mosia chu] a thu-ah leh a thiltihah a ropui êm êm a.” (Tirhkohte 7:22) A unaute chunga Pharaoa bâwih enkawltute nunrâwnzia a hmuh chuan, a rinna chu a lo lang ta a. Hebrai mi vawtu Aigupta mi a thah avângin, Mosia chu Aigupta ram aṭangin Midian rama a tlânchhiat a ngai ta a ni.—Exodus 1:15, 16; 2:1-15; Hebrai 11:24, 25.
13. Midian rama kum 40 chhûng a chênna khân, Mosia chungah eng nghawng nge a neih?
13 Kum 40 mi a nihin, Mosia chu thlalêra a khawsak a ngai a. Midian ramah chuan Reuela fanu pasarihte a hmu a, an pa ranrual hung tak atâna an tuichawi chu a ṭanpui a ni. In an thlen chuan chûng hmeichhiate chuan “Aigupta mi pakhatin” berâm vêngtute lak ata anmahni a chhamhim thu Reuela hnênah phûr takin an sawi a. Reuela sâwmna angin, Mosia chu an chhûngkaw zîngah chuan a khawsa ve ta a. Vânduaina a tawh zawng zawngte chuan a rilru a tina lo va; a awmna hmun thara nun dân thar mila nung tûra a insiamremna lah a dâl hek lo. Jehova duhzâwng tih a duhna chu a nghîng ngai lo a ni. Reuela berâm a vên a, Zipori nupuia a neih a, a fate a enkawl seilen hun, chûng kum 40 chhûng chuan, Mosia chuan amah chhinchhiahna mizia chu a tichangkâng zêl a ni. Ni e, Mosia chuan dinhmun harsa tak hnuaiah thuhnuairawlh dân a zir a ni.—Exodus 2:16-22; Tirhkohte 7:29, 30.
14. Israel hruaitu a nih laia Mosia thuhnuairawlhzia târ langtu thilthleng pakhat sawi rawh.
14 Jehova’n Israel hnam hruaitu atâna a thlan hnu pawh khân, Mosia thuhnuairawlhna chu a la lang zêl a. Mosia ṭanpuitu atâna upa 70 thlante chunga Jehova’n a thlarau a leihbuak laia awm ve lo Eldada leh Medada’n bûkah zâwlnei anga thu an sawi tih tlangvâl pakhatin Mosia a rawn hrilh a. Chutah Josua chuan: “Ka pu, Mosi, khap rawh khai,” a ti a. Mosia chuan thuhnuairawlh takin: “Keimah avânga ngaimawh em i nih? LALPA mi zawng zawngte chu zâwlnei ni vek sela, LALPAN an chungah a thlarau chu dah ṭheuh sela tih nâk alaiin,” tiin a chhâng a ni. (Number 11:26-29) Thuhnuairawlhna chuan chu dinhmun ipik tak chu a thawidam a ni.
15. Mosia chu ṭha famkim lo ni mah se, engvângin nge a entîr siam chu zui tlâk a nih?
15 Ṭum khat chu Mosia’n thuhnuairawlhna a tlachham tlat mai a. Kades bul, Meriba-ah chuan Thilmak Titu Jehova hnênah chawimawina a pêk theihnghilh tlat mai a ni. (Number 20:1, 9-13) Mosia chu ṭha famkim lo a ni chung pawhin, a rinna nghîng thei lo chuan a damchhûngin a ṭanpui reng a, a thuhnuairawlhna chu tûn laiah pawh kan ngaina êm êm a ni.—Hebrai 11:23-28.
Tawh Khirhna leh Thuhnuairawlhna Inkhînna
16, 17. Nabala leh Abigaili te chanchin aṭangin eng vaukhânna nge kan hmuh theih?
16 Vaukhânna entîrna pakhat chu Pathian zâwlnei Samuela thih hnu rei lo tê, Davida hunah khân a thleng a. Chutah chuan nupa tuak khat, Nabala leh a nupui Abigaili an tel a ni. Hêng mi pahnihte hi an va inkalh tak êm! Abigaili chu “bengvâr tak” a nih laiin, a pasal chu “mi tawh khirh tak leh sual tak” a ni thung. Nabala chuan a berâm rual hung tak rûkru kut ata humsaktu Davida tlangvâlte’n ei tûr an dîl chuan vîn takin a lo hnial a. Davida chu a thinrim ta êm êm a, amah leh a mite chuan an khandaihte an pai a, Nabala bei tûr chuan an chhuak ta rup mai a ni.—1 Samuela 25:2-13.
17 Abigaili’n thil awm dân a hriat chuan, chhang te, uain te, sa te, leh grep rah pho ro te, theipui hlâwm te a buatsaih sawk sawk a, Davida hmu tûrin a chhuak ta a. Tichuan, Davida hnênah: “Keiman, ka pu, keimah ngeiin khawlohna chu ka hlawh mai ang e, tin, i chhiahhlawhnu hian i beng hriatah thu sawi sela i chhiahhlawhnu thusawi chu khawngaih takin ngaihthlâksak ang che,” tiin a ngên chiam a. Thuhnuairawlh taka Abigaili ngenna chuan Davida thinlung a tinêm ta a. Abigaili thusawi a ngaihthlâk hnuah, Davida chuan: “Vawiina mi lo hmuak tûra tîrtu che LALPA, Israelte Pathian chu fakin awm rawh se: tin, i remhriatna chu malsâwmin awm sela, tin, nang thisen chhuah thiam loh channa laka mi humtu . . . chu malsâwmin awm bawk ang che,” tiin a puang chhuak a ni. (1 Samuela 25:18, 24, 32, 33) Nabala chuan a tawh khirhna chu a tâwpah boral phah a. Abigaili mize ṭha tak chuan a tâwpah Davida nupui a nihtîr ta a ni. A thuhnuairawlhna chu tûn laia Jehova rawngbâwltu zawng zawngte tân engtawn tlâk a ni.—1 Samuela 25:36-42.
Thuhnuairawlhna Ûm Zêl Rawh
18, 19. (a) Thuhnuairawlhnaa kan inthuam chuan eng inthlâkthlengna nge keimahniah lo lang chhuak? (b) Engin nge mahni inenfiahna ṭangkai tak nei tûrin min ṭanpui thei?
18 Thuhnuairawlhna chu neih ngei ngei tûr a ni a. Chu chu nunphunga zaidamna mai a ni lo; mi dangte tihahdam thei nunphung duhawm tak chu a ni. Tûn hmain, ṭawngkam na tak tak kan lo hmang ṭhînin, râwng takin kan lo che ṭhîn pawh a ni thei. Mahse, Bible thutak kan zir hnu chuan, kan inthlâkthleng a, kan ngainatawm sawt a ni. “Lainatna thinlung te, ngilneihna te, inngaihtlâwmna te, thuhnuairawlhna te, dawhtheihna te chuan inthuam rawh u,” tia Paula’n a Kristianpuite a fuih khân, he mi inthlâkthlengna chungchâng hi a sawi a ni. (Kolossa 3:12) Bible chuan he mi inthlâkthlengna hi ramsa kawlh tak tak—chinghnia te, keitê te, sakeibaknei te, savawm te, leh chawngkawr te—chu khawi theih ran nunnêm tak tak—berâm te, kêl te, bâwng no te, leh sebâwng te anga an inthlâkthleng nên a tehkhin a ni. (Isaia 11:6-9; 65:25) Chûng mize inthlâkthlengnate chu a lansarh êm avângin, a lo hmutute chuan mak an ti hle a ni. Mahse, keini chuan he inthlâkthlengna hi Pathian thlarau hnathawhah kan pawm a ni: thlarau rah chhinchhiah tlâk tak zîngah chuan thuhnuairawlhna a tel tlat avângin.
19 A nih leh, kan inthlâk thleng a, Jehova hnêna kan inpumpêk tawh hnu chuan, thuhnuairawlh tûra kan beih zui a ngai tawh lo tihna em ni? Ni lo ve. Entîr nân, thawmhnaw thar chu fai tak leh fel taka a lan reng theihna tûrin kan enkawl reng a ngai a. Pathian Thu chhiar leh a chhûnga entawn tûr awmte ngaihtuahna chuan mahni inbihchiang reng tûrin min ṭanpui a ni. Thâwk khum Pathian Thu dârthlalang chuan kan chungchâng eng nge a târ lan?—Jakoba 1:23-25.
20. Engtin nge thuhnuairawlhna lantîrna kawngah kan hlawhtlin theih?
20 Pianpui mizia azirin nungphung chu a inang lo nuai a. Pathian chhiahhlawh ṭhenkhat chuan mi dangte aiin thuhnuairawlhna lantîr chu an awlsam zâwk a ni. Mahse, Kristian zawng zawng chuan Pathian thlarau rah an neih vek a ṭûl a, chutah chuan thuhnuairawlhna pawh a tel a ni. Paula chuan Timothea chu: “Felna te, Pathian ngaihsakna te, rinna te, hmangaihna te, dawhtheihna te, thuhnuairawlhna te ûm zêl rawh,” tiin a fuih a ni. (1 Timothea 6:11) “Ûm zêl” tih hian thawh rim a ngaihzia a târ lang a. Bible lehlin pakhat chuan he fuihna hi ‘i thinlung nghat rawh’ tiin a letling a ni. (New Testament in Modern English, by J. B. Phillips) Pathian Thu aṭanga entîrna ṭha tak takte i ngaihtuah hrâm hrâm chuan i taksa pêng pakhat ang a lo ni ang. Chûng chuan a chher chein, a kaihhruai ang che.—Jakoba 1:21.
21. (a) Engvângin nge thuhnuairawlhna kan ûm zêl ang? (b) Thuziak dawtlehah eng nge kan sawiho dâwn?
21 Mi dangte laka kan nungchang chuan thuhnuairawlhna kan lantîr dân a târ lang a ni. Tirhkoh Jakoba chuan: “In zîngah tunge finga thu hre thei awm?,” tiin a zâwt a. “Thuhnuairawlh tak leh fing takin a thiltihte awm dân ṭhatin entîr rawh se,” tiin a sawi bawk. (Jakoba 3:13) Engtin nge he Kristian mizia hi in lamah te, Kristian rawngbâwlnaah te, leh kohhranah te kan lantîr theih ang? Thuziak dawtleha mi hian kaihhruaina ṭangkai tak a pe a ni. (w03 4/1)
Ennawn Nân
• Hêng mite entawn tûr siam aṭang hian thuhnuairawlhna chungchâng eng nge i zir?
• Jehova
• Isua
• Mosia
• Abigaili
• Engvângin nge thuhnuairawlhna kan ûm a ngaih?
[Phêk 12-naa milem]
Engvângin nge Jehova chuan Abela thilhlan a pawm?
[Phêk 13-naa milem]
Isua chuan thuhnuairawlhna leh inngaihtlâwmna chu a inkawp tlat tih a târ lang
[Phêk 14-naa milem]
Mosia chuan thuhnuairawlhna entawn tûr ṭha tak a siam