Lalpa Zanriah Hian I Tân Awmze Ropui Tak A Nei
LALPA Zanriah chuan i tân awmze pawimawh leh tluantling a nei em? Chu mi hriat nân, Isua Krista ngeiin he thilthleng pawimawh tak nêna a thlunzawm a awmzia chu lo ngaihtuah ta ila.
Nisan 14, C.E. 33 tlai chuan, Isua’n a tirhkoh 12 te chu kum tina hman ṭhin Kalhlên Kût hmang tûrin Jerusalema pindan chungnungah a ko khâwm a. Kalhlên Kût chaw an kîl zawh chuan phatsan chîng Juda chuan Isua phatsan tûrin pindan chu a chhuahsan ta a. (Johana 13:21, 26-30) Isua’n chuta la châmbâng 11-te chu “Lalpa Zanriah” a hmanpui ta a ni. (1 Korinth 11:20) Isua’n a hnungzuitute hnênah: “Mi hriat reng nân hei hi ti ṭhîn rawh u,” tia thu a pêk avângin Hriatrengna tia koh a ni bawk. Hei chauh hi a ni, Kristiante hnêna hriat reng nâna ti ṭhîn tûra hrilh chu ni.—1 Korinth 11:24.
Hmun tam takah chuan, mite’n mi tuemaw, thil pawimawh engemaw hriat reng nân lung an phun emaw, hriat chhuah lehna tûr nî an ruat emaw ṭhîn a. He mi ṭumah hian, Isua chuan hriat rengna chaw hlui chu a siam a ni—chu mi ni pawimawh taka thilthleng pawimawh takte chu rilrua an vawn tlat theih nâna a zirtîrte ṭanpuitu tûr chaw hlui chu. Chhuan lo la awm zêl tûrte tân, he hriat rengna chawhlui hian a hmangtute chu chu mi zâna Isua thiltih ropui tak—a bîk takin a entîrna hmante awmzia chu—a hriatnawntîr dâwn a ni. Isua’n eng ang chhinchhiahna, a nih loh leh entîrnate nge a lo hman a, chûng chuan eng awmzia nge a neih? Chu mi zân C.E. 33-a thilthleng, Bible-a chhinchhiahte chu i lo bih chiang ang u.
Chhinchhiahna Thianghlim
“Chhang a la a, lâwmthu a sawi zawhin a phel a, an hnênah a pe a, ‘Hei hi ka taksa [“aiawhtu,” NW] in aia pêk tûra chu a ni; mi hriat reng nân hei hi ti ṭhîn rawh u,’ a ti a.”—Luka 22:19.
Isua’n chhang a lâk a, “Hei hi ka taksa aiawhtu” a tih khân, chhang dawidim telh loh chu a taksa sualna nei lo, ‘khawvêl nun nâna a pêk tûr’ entîrna a ni, a tihna a ni. (Johana 6:51) Mizo Bible leh Bible lehlin dang ṭhenkhatin, “hei hi [Grik, es·tinʹ] ka taksa” tiin letling mah se, Thayer’s Greek-English Lexicon of the New Testament chuan, he thiltih sawina verb hi “a hril, a entîr, a kâwk” tihna a nihzia a sawi. Chu chuan a aiawh, a nih loh leh a entîr tihna a kâwk a ni.—Matthaia 26:26.
Uain no chungchâng pawh chutiang bawk chu a ni. Isua chuan heti hian a sawi: “He no hi ka thisena thuthlung thar [“aiawhtu,” NW] chu a ni, in aia chhuak tûra chu.”—Luka 22:20.
Matthaia ziakah chuan, no chungchângah Isua’n: “Hei hi ka thisen [“aiawhtu,” NW], sualte ngaihdam nâna mi tam tak tâna chhuak tûr, thuthlunna chu a ni,” a ti. (Matthaia 26:28) Isua chuan nova uain chu a thisen aiawhtu, a nih loh leh entîrtu atân a hmang a ni. A thisen chhuak chu vâna lal leh puithiam nia rorêl tûr, thlarau lama hriak thih zirtîrte tân “thuthlung thar” innghahna tûr a ni.—Jeremia 31:31-33; Johana 14:2, 3; 2 Korinth 5:5; Thu Puan 1:5, 6; 5:9, 10; 20:4, 6.
No chhûnga uain chuan Isua thisen chhuak tûr chu “sualte ngaihdam nâna” nghahchhan a nih tûrzia min hriattîr a, a in tute tân vâna Isua roluahpuitute nih theihna kawng a hawng a ni. Hriatthiam theih takin, chutianga vân lam kohna dawngte—bithliah chin neite—chauh chu Hriatrengnaa chhang ei a, uain in thei tute an ni.—Luka 12:32; Ephesi 1:13, 14; Hebrai 9:22; 1 Petera 1:3, 4.
A nih leh, thuthlung thara tel lo Isua hnungzuitu dangte hi engtin nge ni ta ang? Chûng mite chu Lalpa “berâm dang,” Krista nêna vâna rorêlna beisei lo va, lei paradis-a chatuana nun beisei tute an ni. (Johana 10:16; Luka 23:43; Thu Puan 21:3, 4) Kristian rinawm “mipui tam tak,” zînga mi ‘achhûn azâna [Pathian] rawng bâwl ṭhîn’ an nih angin, Lalpa Zanriaha lâwm nachâng hriaa lo thlîrtute zînga tel chu nuam an ti a. An ṭawngkam leh thiltihte chuan: “Kan Pathian lalṭhutphaha ṭhua hnênah leh, Berâm No hnênah chhandamna” tih a puang chhuak a ni.—Thu Puan 7:9, 10, 14, 15.
Enganga Zînga Hman Tûr Nge?
“Mi hriat reng nân hei hi ti ṭhîn rawh u.”—Luka 22:19.
Krista thih hriat reng nân Hriatrengna chu enganga zînga hman tûr nge? Isua chuan a sawi chiah lo. Mahse, amah ngei chuan Lalpa Zanriah chu Israelte’n kumkhata vawikhat an hman ṭhîn, Nisan 14, Kalhlên Kût tlaia a lo ṭan avângin, Hriatrengna pawh chutianga hman ṭan a rilrûk tih a lang a ni. Israelte’n Aigupta sal tânna aṭanga an chhuahna chu kum tina an lawm angin, Kristiante chuan sual leh thihna bâwih aṭanga chhanchhuah an nih hriat rengna chu kum tinin an hmang a ni.—Exodus 12:11, 17; Rom 5:20, 21.
Thilthleng pawimawh tak hriat rengna kum tina neih chu thil thar a ni hauh lo. Entîr nân, nupain an inneih champha emaw, ram pakhatin a chanchina thilthleng pawimawh tak hriat rengna emaw a siam hun hi han ngaihtuah teh. A hriat rengna hman hun chu kum khata vawikhat, chu thilthleng champha phâk nîah chiah a ni ṭhîn. Mak tak maiin, Krista thih hnu kum zabi engemaw zâtah chuan, Kristiana inchhâl tam takte chu kum khata vawikhat, Nisan 14-a Isua thih hriat rengna an hman ṭhin avângin, Quartodecimans, tia koh an ni a, “Sâwmpalinate” tihna a ni.
Mâwlmang Sia Pawimawh Tak
Lalpa Zanriah hmanna chuan Isua zirtîrte chu “Lalpa thihna . . . entîr [“puang zâr,” NW] ṭhîn” tûrin a ṭanpui dâwn tih Paula chuan a sawi a. (1 Korinth 11:26) Chuvângin, he hriat rengna hun serh hian Isua’n Pathian thiltum hlenchhuahna kawnga a thihna hmanga chanvo pawimawh tak a chelh chu a thlûr bîk dâwn a ni.
Thih thlenga a rinawmna hmangin, Isua Krista chuan Pathian Jehova chu Siamtu hmangaihna ngah leh fing, leh Rorêltu fel a ni tih a nemnghet a ni. Setana puhna nêna inkalh leh Adama ang lo takin, Isua chuan mihringte hi nêkchêpna nasa tak hnuaiah pawh Pathian lakah an rinawm tlat thei tih a fiah a ni.—Joba 2:4, 5.
Lalpa Zanriah chuan Isua neih mahni inphat hmangaihna chunga kan lâwmna chu a vawng ṭha bawk. Fiahna nasa tak tuar chung pawhin, Isua chuan a Pa thu chu a âwih famkim a. Chuvângin, Adama sualnain a thlen tlanna man to tak chu pe tûrin a hringnun ṭha famkim chu a hlan theih phah a ni. Amah Isua ngeiin a sawi angin, ani chu “mi tam tak tlan nâna a nun pe” tûra lo kal a ni. (Matthaia 20:28) A tâwpah chuan, Isuaa rinna nei apiang chuan sual ngaihdamna an chang thei a, Jehova’n mihringte tâna atîra a thiltum nêna inremin chatuan nunna an chang thei a ni.—Rom 5:6, 8, 12, 18, 19; 6:23; 1 Timothea 2:5, 6.a
Hêng zawng zawngte hian mihringte chhandamna a ruahmannaa Jehova ṭhatna nasatzia leh a phu loh ngilneihna nasatzia chu a târ lang bawk. Bible chuan: “He miah hian Pathian hmangaihna kan chungah a lo lang ta, amah avânga kan nun theihna tûrin Pathianin a Fapa neih chhun khawvêla a rawn tirhah hian. He miah hian hmangaihna a awm, keimahnin Pathian kan hmangaih ka ti a ni lo va, amahin min hmangaih a, kan sualte thupha chawina ni tûrin a Fapa a rawn tîr ka ti a ni zâwk e,” a ti.—1 Johana 4:9, 10.
Ni e, Hriatrengna chu hun serh ropui a va ni êm! Khawvêl dinhmun chi hrang hrang hnuaia hman theih tûrin a mâwlmang tâwk a; mahse, hun rei tak chhûng min hriat rengtîr thei tûrin entîr a nei ṭha a ni.
I Tâna A Awmzia
Inthawina atâna Kan Lalpa Isua Krista thihna chu amah leh a Pa, Jehova tân a hautak hle a. Ṭha famkim a nih avângin, Isua chuan kan zaa kan rochun thihna hi a rochung ve lo. (Rom 5:12; Hebrai 7:26) Chatuana nung thei reng a ni a. A phalna lo chuan a nun chu tumahin, tihluih thil pawhin, an lâksak thei lo a ni. Amah ngei chuan: “Tuman [ka nun] mi lâksak lo vang, keima thu thuin ka pe zâwk dâwn a ni,” a ti.—Johana 10:18.
Chuti chung chuan, “thihnain thihna thuneitu (chu chu Diabola a ni) a tihboral theihna tûr leh, thih hlauh avânga dam chhûnga bâwiha awm zawng zawngte chu a chhan chhuah theihna tûrin” a nun ṭha famkim chu inthawi nân inhuam takin a pe a ni. (Hebrai 2:14, 15) Krista mahni inphat hmangaihna chu a thih dân chuan a tichiang lehzual a ni. A tawrh dân tûr leh thih dân tûr chu a hre chiang hle a ni.—Matthaia 17:22; 20:17-19.
Hriatrengna chuan hmangaihna lantîr tawh zawng zawnga ropui ber, vâna kan Pa, Jehova lantîr hmangaihna chu min hriat chhuahtîr bawk a ni. ‘Khawngaihnaa khat leh zah ngai thei tak’ tân chuan, Gethsemani huana Isua “nasa taka au leh mittui tla” lai te, diriam taka an sawisak lai te, râwng taka an khenbeh lai te, leh hrehawm taka zawi zawia a thih laite lo hmua lo hriat chu a lungchhiatthlâk hle ang. (Jakoba 5:11; Hebrai 5:7; Johana 3:16; 1 Johana 4:7, 8) Kum zabi engemaw zât hnuah pawh chu mi chungchâng ngaihtuahna chuan mi tam takte hnuk chu a la tiulh ṭeuh a ni.
Pathian Jehova leh Isua Krista’n keini mi sualte min lei tozia chu han ngaihtuah teh! (Rom 3:23) Nî tinin kan pianpui sualna leh ṭhat famkim lohnate chu kan tuar reng a. Mahse, Isua tlanna inthawina zârah Pathian ngaihdamna kan ngên thei a ni. (1 Johana 2:1, 2) Chu chuan chhia leh ṭha hriatna thiang tak pu chungin Pathian chu huai takin min hnaihtîr thei a ni. (Hebrai 4:14-16; 9:13, 14) Chu bâkah, he lei paradis-a chutuana nun beiseina chu kan nei thei bawk. (Johana 17:3; Thu Puan 21:3, 4) Hêngte leh malsâwmna dang tam takte chu Isua mahni inpêkna ropui ber avânga lo awm thei a ni.
Lalpa Zanriah Ngaihhlutna Lantîrin
Lalpa Zanriah chu “Pathian khawngaihna nasa êm êm” lantîrna a ni tak meuh va. Isua mahni inphat hmangaihna hmanga tihpuitlin, tlanna inthawina Pathian Jehova ruahman chu “thilpêk sawi hleih theih loh” a ni tak zet a ni. (2 Korinth 9:14, 15) Isua Krista hmanga hêng Pathian ṭhatna lantîrnate hian lâwmna leh ngaihhlûtna thûk tak a pe che a ni lâwm ni?
A pe ngei ang che tih kan ring tlat a ni. Chuvângin, Isua thih Hriatrengna chu Jehova Thuhretute nêna hmangho tûrin tih tak zetin kan sâwm che a ni. Kumin Hriatrengna chu Nilaini, April 16, ni tlâk hnuah neih a ni ang. In vêngchhûnga Jehova Thuhretute chuan he thilthleng pawimawh ber hmanna tûr hmun leh hun dik tak hriattîr che chu an châk hle ang. (w03 4/1)
[Footnote]
a Tlanna chungchâng hriatchian lehzual nân, Chatuan Nunnaa Hruaitu Hriatna tih lehkhabu Jehova Thuhretute chhuah chu en ang che.
[Phêk 6-naa bâwm/milemte]
“HEI HI KA TAKSA . . . A NI,” NGE, “HEI HI KA TAKSA AIAWHTU . . . A NI” KHAWI ZAWK NGE?
Isua’n, “Kawngkhâr chu ka ni,” tih leh, “Kei grêp hrui taktak ka ni” a tih hian, tumahin Isua chu kawngkhâr tak tak leh grêp hrui tak takah an ngai lo. (Johana 10:7; 15:1) Chutiang bawkin, The Holy Bible in Mizo (Re-edited)-ah Isua’n: “He no hi ka thisena thuthlung thar chu a ni,” a tih hian a no hrim hrim chu thuthlung tharah kan ngai lo. Tin, chhang pawh a taksa ‘nia’ a sawi khân, chhâng chuan a taksa a entîr, a nih loh leh a ai a awh tihna a ni tih a chiang hle. Chuvângin, Charles B. Williams-a lehlin chuan: “Hei hian ka taksa ai a awh a ni,” a ti.—Luka 22:19, 20.
[Phêk 5-naa milem]
Chhang dawidim telh loh leh uain chu Isua taksa sualna nei lo leh a thisen chhuak entîr nân a inhmeh hle
[Phêk 7-naa milem]
Hriatrengna chu Pathian Jehova leh Isua Krista hmangaihna ropui tak lantîrna min hriatnawntîrtu a ni