Puithunain I Nun A Thunun Em?
PUITHUNA hi khawvêl hmun tinah a awm a. A châng chuan hnam ro zînga pakhat ang hiala hlut a ni a. Thil tuiawm tênau—nun hlimna belhchhahtu—ang maia ngaih a ni thei bawk. Khawthlang lam ramahte chuan, puithuna chu ngaih thutak tehchiam a ni lo tlângpui a. Hmun dang—entîr nân, Africa ram—angah te chuan puithuna chuan mi nun a nghawng thui thei hle thung a ni.
Africa-ho hnam dân tam tak chu puithunaa innghat a ni hlawm a. Africa rama cinema chhuah te, radio-a thu tlângzarh te, leh thu leh hla chhuahte chuan puithuna chungchâng leh thlarau khawvêl lam thil, mitdawivaih te, thlahtute biak te, leh thil engemaw min vênghim theia ngaihna avânga kawl reng ang chite chu a thehlâr hle a ni. Engvângin nge mite chu puithunnain heti taka a thunun a, chu chu khawi aṭanga lo chhuak nge ni?
Puithuna Phênah Hian Eng Nge Awm?
Puithuna tam tak hi mitthite thlarau emaw, thlarau engpawh emaw hlauhna aṭanga lo awm a ni deuh ber a. Thil lo thlengte hi hêng thlaraute’n mi nung damte tihṭhaih tûr emaw, vaukhân tûr emaw, a nih loh leh malsâwm tûr emawa mihringte biak pawh an tumna nia hrilhfiah a ni ṭhîn.
Puithuna chu tihdamna leh damdawi lam nên pawh a inzawm hnaih hle bawk a. Ram hnufuala awmte tân chuan tûn lai damdawite hi a to êm êm a, neih phâk loh a ni ringawt mai a. Chuvângin, mi tam tak chuan pi pute thil chîn te, thlarau zâwlna te, leh puithuna te aṭangin damna leh invênhimna an zawng a ni. Chu bâkah, damdawi lam doctor te dâwr ai chuan an hnam dân leh an ṭawng ngei hretu dawithiamte dâwr chu nuam an ti zâwk bawk. Chutiang chuan, puithuna rinna chu a duah ta zêl a ni.
Puithuna thurochhiahah chuan dam lohna leh chêtsualnate hi thil lo thleng palh mai ni lovin, thlarau khawvêla mite thlentîr nia rin a ni a. Dawithiamte chuan an thlahtu thitate chu thil engemaw avângin an hlim lo niin an sawi mai thei a ni. A nih loh leh, thlarau zâwlte chuan natna leh chêtsualna lo thlen chhan chu tuemawin dawithiam dang hmanga ânchhia a hlawh vâng niin an sawi mai thei bawk.
Puithuna hi khawvêl pum puiah a inang lo nasa a, thehdarh an nih dân chu tualchhûng nunphungah te, thawnthuah te, leh dinhmunah te a innghat a ni. Mahse, thil inang chu hmuh theih loh thlarau khawvêl aṭanga tuemaw, a nih loh leh thil engemaw chu tihlâwm ngai nia rinna hi a ni.
Thil Hlauhawm Nge Hlauhawm Lo?
Chhûngkaw tam tak tân chuan phîr piang hi thil thleng dangdai leh hlimawm tak a ni a. Nimahsela, puithuna ringtute tân chuan thil engemaw lo thleng tûr hriltu anga ngaih a ni. West Africa ram hmun ṭhenkhatah chuan, mi tam tak chuan pathian lo piang angah an ngai a, phîr te chu chibai an bûk a. Chûng phîr pahnihte zînga a pakhat zâwk emaw, an pahnih emawa an boral chuan an lim chu te tak têin an chher a, chhûngkua chuan chûng milimte chu chaw an pe ṭhîn tûr a ni. Hmun dangah erawh phîr piang chu ânchhiaa ngaih a ni a, nu leh pa ṭhenkhat phei chuan a pakhat zâwk zâwk chu an tihlum hial ṭhîn. Eng nge a chhan? A chhan chu chûng phîrte an dam ve ve chuan, engtik nîah emaw an nu leh pate an la thah ngei an rin vâng a ni.
Hetiang chi entîrnate hian puithuna ṭhenkhat chu thil dangdai tak leh huatthlala lo angin lang mah se, ṭhenkhat chu a hlauhawm hle thei a—thihna hial a thlen thei a ni tih a târ lang a ni. Hrilhfiahna duhawm lo hman a nih chuan, thilthleng pângngai pawh thil hlauhawm takah a chang thei a ni.
Ni e, a nihna takah chuan puithuna hi rinna a ni a, sakhuana chi khat a ni a. Puithuna hlauhawmna lam thilte han ngaihtuah hian he zawhna hi inzawh âwm tak a ni: Tuin nge puithuna rinna leh thiltihte hlâwkpui tak zet? tih hi.
Puithuna Lo Chhuahna
Setana a awm tak zetzia târ langtu a awm chung pawhin, tûn laia mi tam tak chuan Setana leh thlarau sualho an awm tih chu an pawm duh tlat lo. Nimahsela, indo laia hmêlma hlauhawm tak a awm tih pawm duh lohna chuan chhiatna râpthlâk tak bâk a thlen thei lo va. Mihring aia chungnung thlarau thil siamte nêna indonaah pawh chutiang chu a ni thei a ni, Paula’n hetiangin a lo ziak si a: “Kan buante hi . . . thlarau sualho awmte an ni,” tiin.—Ephesi 6:12.
Hmu thei lo mah ila, thlarau thil siam sualho chu an awm ngei a. Bible chuan chu hmuh theih loh thlarau chuan hmeichhe hmasa ber Evi biak nân rûlpui a hmang a, Pathian lakah a heltîr tâk thu a sawi a. (Genesis 3:1-5) Chu thlarau nihna chu Bible chuan “rûlpui tar Diabola leh Setana an tih, khawvêl zawng zawng bumtu,” tiin a târ lang a ni. (Thu Puan 12:9) Chu mi, Setana, chuan vântirhkoh dangte pawh hel tûrin a thlêmthlu thei a. (Juda 6) Chûng vântirhkoh suaksualte chu Pathian hmêlma, ramhuaiho an lo ni ta a ni.
Isua chuan mite kawchhûng aṭangin ramhuaite a hnawt chhuak a, a zirtîrte pawhin chutiang chuan an ti ve bawk a. (Marka 1:34; Tirhkohte 16:18) Chûng thlaraute chu thlahtu thitate thlarau an ni lo, mitthite chuan ‘engmah an hriat loh’ avângin. (Thuhriltu 9:5) Chutiang ni lovin, anni chu Setana hruaisual vântirhkoh helhote an ni. Anni nêna inzawm emaw, an thununna hnuaia intukluh emaw chu ho lam taka lâk tûr a ni lo; a chhan chu an hruaitu, Diabol-Setana ang bawka min ei an duh avângin. (1 Petera 5:8) An tum ber chu mihringte beisei tûr awmchhun—Pathian Ram—aṭanga mi lâk pên hi a ni.
Bible chuan Setana leh a ramhuaiho tihdân chi khat hetiang hian a târ lang a: “Setana meuh pawh êng tirhkohvah a insiam chawp si ṭhîn,” tiin. (2 Korinth 11:14) Setana chuan nun kawng ṭha zâwk min pe thei tih ring tûra min bum chu a duh a ni. Chuvângin, rei lo te chhûng hlâwkna chu thlarau suak sualte hmangin a lo thlen a rinawm mai thei. Mahse, chatuan daih hlâwkna chu an awmtîr thei lo. (2 Petera 2:4) Anni chuan chatuan nunna chu tu hnênah mah an pe thei lo va, anmahni ngei chu tihboral thuai tûr an ni. (Rom 16:20) Min Siamtu chauh hi chatuan nunna leh hlimna dik tak lo chhuahna hnâr awmchhun a ni a, thlarau suaksual thiltithei takte laka inhumhimna ṭha ber a ni.—Jakoba 4:7.
Pathian chuan thlarau zâwlna aṭanga ṭanpuina zawn chu a dem tlat a. (Deuteronomy 18:10-12; 2 Lalte 21:6) Chu chu hmêlma nêna inkawmna, Pathian phatsantute nêna ṭanhona a ni. Horoscope en te, dawithiam râwn te, a nih loh leh puithuna lam thiltih engpawha inhnamhnawihna te chuan i nuna thutlûkna i siamna chu thlarau suaksualte i thununtîr tih a târ lang a. Pathian laka an helnaa telvena nên a intluk reng a ni.
Ramhuai Laka Inhumhim—Thil Theih A Ni Em?
Niger rama mi Ade-a,a chu hun bi kima thuhriltu Jehova Thuhretu pakhat hian Bible a zirpui a. Ade-a chuan ramhuai laka inhumhimna thil a dâwra a kawl chhan chu a hrilhfiah a: “Hmêlma an tam êm vâng a ni,” tiin. Ade-a Bible zirpuitu chuan inhumhimna tak tak atân chuan Jehova chauh hi a rin tlâk a ni tih a hrilh a. Sâm 34:7 thu: “Amah ṭihtute chu, an vêlah LALPA vântirhkoh chuan a awm chilh a, a chhanhim ṭhîn,” tih a chhiarsak a. Tichuan, Ade-a chuan: “Jehova’n min humhim theih tak tak chuan, he ramhuai laka inhumhimna thil hi ka paih bo ang,” a ti ta a ni. Tûnah kum engemaw zât a liam hnuah chuan, kohhran upa niin, hunbi kima rawngbâwltu a ni bawk a. A hmêlma tumahin an tina lo rêng rêng a ni.
Bible chuan puithuna ring mi kan ni emaw, ni lo emaw mi zawng zawng chungah hun leh khawrêl ang angin thil a thleng tih a târ lang a. (Thuhriltu 9:11) Mahse, Jehova chuan chhiatna hmangin min fiah ngai lo. (Jakoba 1:13) Thihna leh ṭhat famkim lohna chu Adama hnên aṭanga kan rochun sualna vâng a ni. (Rom 5:12) Chu mi avâng chuan, mi zawng zawng hian dam loh châng te kan nei a, chhiatna min thlen thei thilte pawh kan ti palh ṭhîn. Chuvângin, dam lohna emaw, harsatna kan tawn rêng rêng emaw hi thlarau sualho hna thawha puh vek chu a dik lo. Chutiang rinna chuan kawng engemawti taka thlaraute tihlâwm duhna bâk min neihtîr lo a ni.b Kan dam loh chuan, damdawi lama inenkawlna ṭha kan zawng tûr a ni a, ‘dawthei leh dâwt pa ni bawk’ Diabol-Setana hnên aṭangin thurâwn kan la tûr a ni lo. (Johana 8:44) Thlahtute puithuna a hluarna rama chêngte chu ram danga chêngte aiin an dam reiin, an nun a ṭha zâwk chuang lo tih thil awmze chhuina lam chuan a târ lang a ni. Chuvângin, puithuna chuan hrisêlna lamah sâwtna rêng a nei lo tih a chiang hle.
Pathian chuan thlarau sualho engpawh aiin thil a tithei zâwk a, chu bâkah kan ṭhatna tûr A ngaihtuah bawk a ni. “Lalpa mit chu mi felte chungah a fu a, a beng pawh an ṭawngṭaina lamah a chhi si ṭhîn.” (1 Petera 3:12) Vênhimna leh finna dîlin a hnênah ṭawngṭai ang che. (Thufingte 15:29; 18:10) A Thu Thianghlim, Bible hi hriatthiam tumin theihtâwp chhuah bawk ang che. Bible hriatna dik hi invênhimna kan neih theih zînga ṭha ber a ni. Chu chuan thil ṭha lote a lo thlen chhan leh Pathian Engkimtitheia lawm zâwng nih theih dân hre tûrin min ṭanpui ang.
Pathian Hriatna Avânga Hlâwknate
Jehova leh a thiltumte hriatna dik—mâwlna leh puithuna ep chiah—neih hi vênhimna dik tak neih theihna chabi a ni a. Chutiang a nihzia chu Benin rama mi Jean-a chungah hian a lang a ni. Jean-a te chhûngkuaah chuan puithunain zung a kaih thûk hle a. An puithuna dânah chuan, nuin fapa a hrin veleh, a tân bîka sak in têah ni kaw chhûng a khawsa hrang tûr a ni a. Hmeichhia a hrin erawh chuan ni sarih chhûng chauh a khawsa hrang thung tûr a ni.
Kum 1975 chuan, Jean-a nupui chuan mipa naupang hmêl ṭha tak mai a hring a, a hmingah Marc-a an sa a. Bible hriatna an neih avângin, Jean-a a nupui chu thlarau sualho nêna inhnamhnawih chu an duh lo a ni. Mahse, hlauhna leh an puithuna chu zâwm tûra nêksâwrna chuan hnehin, note nu chu in têah chuan an khawsak hrantîr mai dâwn em ni? Teh suh e—chu an puithuna chu an hnâwl zâwk a ni.—Rom 6:16; 2 Korinth 6:14, 15.
Jean-a te chhûngkuaah thil ṭha lo a lo thlen phah em? Kum tak tak a liam tawh a, Marc-a phei chu tualchhûng Jehova Thuhretute kohhranah kohhranho rawngbâwltu a ni tawh a. An nun chu puithuna thununtîr a, an thlarau lam dinhmun an tihchhiat loh avângin an chhûngkua chu an hlim hle a ni.—1 Korinth 10:21, 22.
Kristian dikte chuan puithuna chîn dân hlauhawm takte chu an nun ata paihbovin, Siamtu, Jehova leh a Fapa, Isua Krista pêk chhuah thlarau lam êng chu an pawm tûr a ni a. Chutianga an tih chuan, Pathian mithmuha thil ṭha an ti tih an inhriatna aṭangin rilru thlamuanna tak tak chu an nei thei a ni.—Johana 8:32. (w02 8/1)
[Footnote-te]
a A hming tak hman a ni lo.
b “Diabola’n Min Tina Ṭhîn Em?” tih thuziak September 1, 1999, Vênnainsâng [English] en rawh.
[Phêk 5-naa bâwm/milem]
Khawvêl Puma Puithuna Lâr Tak Ṭhenkhatte
•Chaw thlênga chopsticks phun bûr vâ a nih chuan mitthi an nei tihna
•Chhûn pachan laia chhimbuk hmuh chu vânduaina thlentu
•Hun serh hman laia mombati êng a mih chuan thlarau sual a awm hnai tihna
•Chhuata nihliap thlauh chu, chu inah chuan tualthahna a thleng dâwn tihna
•Khum chunga lukhum dah chuan vânduaina a thlen
•Bell ri chuan ramhuai a hnawt bo
•Birthday cake-a mombati chhit zawng zawng vawikhatnaa chhêm hlum vek theih chu duhthusâm a thleng famkim dâwn tihna
•Khum nghênga hmunphiah dah chu hmunphiaha thlarau sualin khum a dâwi thei
•Zawhte dumin i kawng a kân chu vânduaina
•Chaw eina thîrkut thlauh chu mikhual neihna
•Kawngka lam hawia sai lem târ chu vânneihna thlentu
•Kawngkaa sakawr pheikhawk bel chuan vânneihna a thlen
•Ina ivy zâmtîr chu ramhuai laka invênhimna
•Leilâwn hnuaia kal chu vânduaina
•Dârthlalang tihkeh chu kum sarih chhûng vânduaina
•Thinghmarhcha phut tihbuak chu i ṭhian ṭha ber nên in inhau dâwn tihna
•Chi tihbuak a, sawh khat koki vei lama theh si loh chuan vânduaina a thlen
•Ṭhut loh laia chair bûk thei tihbûk chu ramhuai a ṭhu duh
•Pheikhawk a letling zâwnga dah chu vânduaina thlentu
•Mi an thihin, a thlarau a chhuah nân tukverh hawn tûr
[Phêk 6-naa bâwm]
Puithuna Thununna Ata Zalenna
Jehova Thuhretute chuan South Africa ram hmun pakhatah thuhrilhna an nei a. Kawngkhâr an kik hnu chuan, hmeichhe pakhat Sangoma (dawithiam chikhat) thuama inthuam chuan Thuhretute chu kawngkâ a rawn hawn a. Anni chuan kal chhuah leh mai an duh a; mahse, hmeichhia chuan an thuchah ken chu sawi tûrin a tilui tlat si. Thuhretute zînga pakhat chuan Pathianin thlarau zâwlna lam thil a thlîr dân hriattîr nân Deuteronomy 18:10-12 a chhiarsak a. Dawithiam hmeichhia chuan chu thuchah chu a pawm a, Bible zir chu a remti ta a. Ani chuan Sangoma anga a ṭan chu Jehova duhzâwng kalh a ni tih a Bible zirna aṭanga a hmin chuan, a bânsan hmak tûr thu a hrilh a ni.
You Can Live Forever in Paradise on Earth tih bu bung 10-na a zir zawh chuan, a dawithiam thil nêna inkungkaihna nei a bungrua zawng zawng chu a hâlral vek a, Kingdom Hall-ah a inkhâwm ṭan ta a. Chu bâkah, kum 17 chhûng a lo kalsan tawh a pasal nêna an dinhmun chu siamṭhain, an innei ṭha bawk. Tûnah chuan, an pahnihin baptisma changa inpumpêk tawh Jehova Thuhretu an ni ve ve tawh a ni.
[Phêk 6-naa milem]
“Sangoma” pakhatin dam lo natna thlentu hriat nân ruhro a vawrh
[Phêk 7-naa milemte]
Pathian hriatna dikin vênhimna leh hlimna dik a thlen