Thihna Chungchâng Rin Dân Ṭhenkhat Bihchianna
THILTHLENG chanchin pumpuiah hian, mihringte chu thih inbeiseina thim tak chuan a tibuaiin, a tihrilhhai hle a. Chu mai bâkah, thih hlauhna chu sakhaw dik lo ngaih dân te, hnam chîn dân lâr tak tak te, leh mi mal rin dân nghet tak te chuan a tizual bawk a ni. Thih hlauh a pawina chu nun hlim tak min neihtîr thei lo va, nunin awmzia a nei tih rinna pawh a tibo thei bawk hi a ni.
Sakhaw lian leh lâr tak hi thihna chungchânga rin dân tam tak awmtîrtu a ni. Bible hmanga chûng rin dân zînga ṭhenkhat enfiahna chuan thihna chungchânga i mi mal ngaih dânte a thlitfîm leh fîm loh enfiah ang che.
Rin Dân 1: Thihna hi nunna tâwp dân tûr rêng a ni.
“Thihna hi . . . kan nuna pêng pawimawh tak pakhat a ni,” tiin Death—The Final Stage of Growth lehkhabu chuan a sawi. Hetiang ngaih dân sawite hian thihna hi thil pângngai a ni a, thil nung zawng zawngte tâwp dân tûr rêng ni âwmin a lantîr a. Chu chuan, mi tam takte thinlungah engkim hnâwl vek duhna leh mahni ṭhat nâna hun remchâng hman khaw loh duhna a tuh a ni.
Thihna hi nun tâwp dân tûr rêng a ni rêng em? Zir chîk mi zawng zawng chuan an ring vek lo. Entîr nân, mihring upat dân chungchâng zir mi, Calvin Harley-a chuan, an biangbiaknaah mihringte hi “thi tûra siam a ni” tih a rin theih loh thu a sawi a. Mihring tisaa natna do pâwl chungchâng zir mi William Clark-a pawhin: “Thihna hi nunna nên a inzawm tlat kher tûr a ni lo,” a ti bawk. California Institute of Technology-a hnathawk, Seymour Benzer-a pawhin “kum upatna hi hun kal tawh lêt leh thei lo ang ni lovin, thlâk danglam thei tûra kan inbeisei thil kal zêl angin a sawi theih ang,” tiin mûk taka ngaihtuah chungin a sawi bawk a ni.
Mi thiamte’n mihring insiamzia an zir chîk hian mak tihnain an khat tlat a. Kum 70 emaw, 80 emaw chhûng mai atâna kan mamawh chakna leh thiltihtheihna aia nasa taka tam zâwk chu pêk kan ni tih an hmu chhuak a ni. Entîr nân, mihring thluak hian thil chhinchhiah theihna nasa tak a nei tih mi thiamte chuan an hmu chhuak a. Zir chîk mi pakhat chuan kan thluak hian, “khawvêl library lian ber bera lehkhabu dah theih zawng zawng ang hû, lehkhabu lian maktaduai sawmhnih vêla thu awmte chu a dahkhâwl thei” tih a chhût chhuak a ni. Thluak lam chanchin zir mi ṭhenkhat chuan, mihring dam chhûng hun pângngai chhûng hian, miin a thluak thiltihtheihna hmun 10,000-a ṭhen hmun khat (.0001) chauh a hmang tih an ring bawk. ‘Kan dam chhûnga kan thluak thiltihtheihna tlêm tê chauh kan hmang a nih si chuan, engvângin nge chutiang khawpa thiltithei thluak chu kan neih?’ tih hi zawhna inzawh âwm tak a ni ta a ni.
Chu bâkah, mihringte’n thihna an tawrh nasat dân hi han ngaihtuah bawk teh. Mi tam zâwk tân chuan, nupuite thihna te, pasalte thihna te, a nih loh leh fate thihnate chu an dam chhûnga an thiltawn râpthlâk ber a ni a. An hmangaih êm êmte an thih hnu hun rei takah pawh mite rilru chu a dam thei mawlh lo a ni. Thihna hi mihringte nih dân tûr pângngai anga thlîrtute pawhin anmahni thihna chu thil zawng zawng tâwpna a ni tih chu pawm harsa an ti tho mai. British Medical Journal pawhin, “mi zawng zawng hian a theih anga rei dam chu an duh ṭheuh tih mi thiamte ngaih dân tlângpui” chu a sawi a ni.
Miin thihna an tawrh dân tlângpui te, thil chhinchhiah theihna leh zir theihna mak ropui tak a neih te, leh chatuana nun a châkna te han ngaihtuah hian mihring hi nung tûra siam a ni tih a chiang hle a ni lo vem ni? Ni e, Pathian chuan mihringte hi thihnaa tâwp tûr ni lovin, chatuana nun beiseina neiin a siam a ni. Pathianin mihring nupa hmasa berte nakin hun tûra a ruahman hi lo chhinchhiah teh: “Chi tam tak thlaha lo pungin, leilung hi luah khat ula, in thu thuin awmtîr rawh u; tuifinriata sangha chungah te, chunglêng sava chungah te, thil nung leia bawkvâka kal zawng zawng chungah te thu nei bawk rawh u,” tih hi. (Genesis 1:28) Hmabâk ropui leh hlun a va ni êm!
Rin Dân 2: Pathianin mite chu a hnêna chêng tûrin thihna hmangin a la.
Kum 27-a upa fa pathum nei nu pakhat thi lek lek chuan Catholic nun pakhat hnênah: “Hei hi ka tâna Pathian duhzâwng a ni tih min rawn hrilh miah suh. . . . Mi dangin hetiang min hrilh hian ka lungngai thei lutuk,” tiin a hrilh a ni. Mahse, chu chu thihna chungchânga sakhaw tam takte zirtîrna a ni—Pathianin mite a hnênah a la tih chu.
Kan tuar nasa dâwn tih hre reng siin, khawngaihna nei lêk lo va kan chunga thihna rawn thlentîr tûr khawpin Siamtu chu a nunrâwng tak zet em? Bible-a Pathian hi chu nunrâwng lul lo ve. 1 Johana 4:8 sawi angin, “Pathian chu hmangaihna a ni.” Pathian chuan hmangaihna a nei emaw, Pathian chu mi hmangaih thei tak a ni emaw a ti mai lo va; Pathian chu hmangaihna a ni a ti zâwk tih hi chhinchhiah ang che. Pathian hmangaihna chu a nasa a, a thianghlim a, a ṭha famkim a; a mizia leh thiltihte chu a nghawng vek avângin hmangaihna a ni tih dik takin a sawi theih a ni. He Pathian hi mite a hnêna chêng tûra thihna hmanga la ṭhîntu a ni lo.
Sakhuana dik lo chuan mite chu mitthite dinhmun leh an awmnate chungchângah a tibuai hle bawk a. Vân, hremhmun mei dîl, sual kan faina hremhmun, baptisma chang lote khung hranna hmun—hêngte leh hmun dang dang, hmun hriatthiam theih loh aṭanga hmun râpthlâk tâwpkhâwk thlengin a awm tih an zirtîr a ni. Bible erawh chuan mitthite chuan engmah an hre lo va; muhîl nêna dinhmun inangah a dah a ni. (Thuhriltu 9:5, 10; Johana 11:11-14) Chuvângin, thih hnua thil thleng chungchânga kan lungkham a ngai lo; mi tuemaw tui taka a muhîl kan hmuh a, kan lungngaih loh ang bawk hian. Isua chuan lei paradis-a nunna nei leh tûra ‘thlâna awm zawng zawng an lo chhuah vek’ hun tûr a sawi a ni.—Johana 5:28, 29; Luka 23:43.
Rin Dân 3: Pathianin naupangte chu vântirhkoh atân a la.
Thihpui khawp natna tuarte chanchin zir mi, Elisabeth Kübler-Ross-i chuan sakhaw ngaihsak mite zînga ngaih dân tlânglâwn tak dang chungchâng a sawi a. Thilthleng tak tak chungchâng sawiin, ani chuan “thihnaa a unaupa chân ta hmeichhe naupang hnêna Pathianin mipa naupangte a hmangaih êm êm a; chuvângin, i unaupa Johnny-a chu vânah a la ta a ni tih hrilh chu thil finthlâk loh tak a ni” tiin a sawi. Chûng thu chuan Pathian chungah ngaih dân dik lo tak a neihtîr a, Pathian mizia leh nungchang a târ lang lo a ni. Dr. Kübler-Ross-i chuan tihian a sawi zawm a: “Chu hmeichhe naupang chu a lo ṭhanlen a, puitling a lo nih hnuah pawh Pathian chunga a thinurna chu a reh chuang lo va, a hnu kum sawmthuma ama fapa ngei a chân hnu phei chuan, lungngaihna avânga rilru kim lohna a neih phah hial a ni,” tiin.
Engvângin nge Pathian chuan naupangte chu a nu leh pa ai pawha mamawh zâwk ang hrimin vântirhkoh dang a neih theih nân a lâk bo vang ni? Pathianin naupangte a la bo tak zet a nih chuan, Siamtu chu hmangaihna nei lo leh mahni hma sial tak a ni dâwn lo’m ni? Chutiang rin dân nêna inkalh tak maiin Bible chuan: “Hmangaihna hi Pathian laka chhuak a ni,” a ti. (1 Johana 4:7) Hmangaihna Pathian chuan mihringte pawhin âwm ang lo an tih tûr chânna nasa tak chu a awmtîr dâwn em ni?
Chuti a nih chuan, engvângin nge naupangte chu an thih le? A chhânna ṭhenkhat chu Thuhriltu 9:11-ah hetiang hian chhinchhiah a ni: “Mi zawng zawng chungah hun leh khawrêl ang angin a thleng mai zâwk,” tiin. Tin, Sâm 51:5 pawhin kan za hian pumchhûnga kan awm lai aṭanga ṭha famkim lo leh sual nei kan ni tih min hrilh bawk a, tûna mihringte chunga khawrêl chu chhan chi hrang hrang avânga thihna hi a ni. Pian hma pawha thih theih a nih avângin, a châng chuan thi saa piang an awm a. Kawng dangah chuan, naupangte chu an dinhmun râpthlâk tak avâng emaw, tawhsual tawh vâng emawin an thi bawk a ni. Chûng thilahte chuan Pathianin mawh a phur lo.
Rin Dân 4: Mi ṭhenkhat chu thih hnua nghaisak an ni.
Sakhaw tam tak chuan mi sualte chu hremhmun mei dîlah an tla ang a, chatuana nghaisakin an awm ang tih an zirtîr a. Chu zirtîrna chu a dikin, Pathian Lehkha Thu nên a inmil em? Mihringte dam chhûng chu kum 70 emaw, 80 emaw chauh a ni a. Tuemaw chuan a dam chhûng zawngin sual râpthlâk ber pawh ti mah se, chatuana nghaisak chu hremna dik a ni ang em? Ni lo. Mi a dam chhûng hun tawi têa a thiltih sual avânga chatuana nghaisak chu dik lohna nasa tak a ni dâwn a ni.
Pathian chauhvin mi an thih hnua thil thleng chu a sawi thei a, chu chu a Thu, Bible hmangin a sawi tawh a ni. Hei hi Bible sawi dân chu a ni: “[Ramsa] a thih ang bawkin [mihring] pawh kha a thi a; an zain thâwk dân thuhmun an ni a, . . . An zain hmun khatah an kal vek a, an zain vaivuta mi an ni vek a, an zain vaivutah an chang leh vek a ni,” tih hi. (Thuhriltu 3:19, 20) Hetah hian hremhmun mei dîl sawina rêng rêng a awm lo. Mihringte chu an thih hian vaivutah—awm tawh lohnaah—an kîr leh vek a ni.
Nghaisak theih ni tûr chuan, mi chuan thil hriat theihna a neih a ngai a. Mitthite chuan thil hriat theihna an nei em? Bible bawkin a chhânna a pe a: “Mi nungdamte chuan an la thi dâwn tih an hre si a, mitthi erawh chuan engmah an hre lo va, lâwmman an nei tawh ngai lo va, hriat reng pawh an hlawh tawh hek lo,” tiin. (Thuhriltu 9:5) Mitthi, ‘engmah hre lote chuan’ khawi emaw laia hrehawm an tawrh chu thil awm thei a ni lo.
Rin Dân 5: Thihna chu tâwp hlenna a ni.
Kan thih chuan kan awm tawh lo ngei mai; mahse, kan nun beiseina zawng zawng a tâwp hlen tihna erawh a ni lo. Mi rinawm Joba chuan a thih hunah chuan thlân, Seol-ah, a kal dâwn tih a hria a ni. Mahse, Pathian hnêna a ṭawngṭaina hi ngaithla teh: “Seolah chuan mi thukru teh la, i thinur a reh hma chu mi thukru teh la, hun bîk mi ruatsakin mi hre reng teh la aw! Mi a thih chuan a nung leh ang em ni? . . . Mi ko vang a, keiin ka chhâng ang che,” tih hi.—Joba 14:13-15.
Joba chuan a thih thlenga a rinawm chuan Pathianin a hre reng ang a, a hnuah a kaitho leh dâwn tih a ring tlat a ni. Hei hi hmân lai Pathian chhiahhlawh zawng zawngte rin dân a ni. Isua ngei pawhin he beiseina hi tinghetin, Pathian chuan mitthite kaitho tûrin a hmang dâwn tih a târ lang a ni. Krista ṭawngkam ngei chuan: “Hêng hi mak ti suh u, a hun a thleng dâwn ta, chutih hunah chuan thlâna awm zawng zawngin [Isua] aw an hria ang a, an chhuak vek ang; thil ṭha titute chu nunna changin an tho leh ang a, thil sual titute chu thiam loh changin an tho leh ang,” tih min tiam a ni.—Johana 5:28, 29.
Nakin lawkah Pathianin suahsualna zawng zawng hi a paih bo vek ang a, vân awpna hnuaia khawvêl thar chu a din dâwn a ni. (Sâm 37:10, 11; Daniela 2:44; Thu Puan 16:14, 16) A rah chhuah chu Pathian rawngbâwltute luah tûra khawvêl pum pui paradis-a chantîr hi a ni ang. Bible-ah chuan hetiang hian kan chhiar: “Lalṭhutphah aṭangin aw ring takin, ‘Ngai teh, Pathian bâwktê chu mihring zîngah a lo awm ta, ani chu an hnênah a awm ang a, anni chu a mite an ni ang a, Pathian ngei chu an hnênah a awm ang a, an Pathian a ni bawk ang; an mit ata mittui zawng zawng a hrufai ang a; thihna a awm leh thei tawh lo vang a, lungngaih te, ṭah te, nat te pawh a awm leh tawh hek lo vang; thil hmasate chu a ral ta,’ a tih ka hria,” tiin.—Thu Puan 21:3, 4.
Hlauhna Ata Zalenna
Thawhleh beiseina hriatna leh chu mi ruahmantu Ber hriatna chuan a thlamuan thei che a ni. Isua chuan: “Thutak in hria ang a, thutak chuan bâwih a bân ang che u,” a ti a. (Johana 8:32) Chu bâwih ata bânnaah chuan thih hlauhna ata zalenna pawh a tel a ni. Jehova chauh chu kum upatna leh thihna tibo va, chatuana nunna min pe theitu awmchhun a ni. Pathian thutiamte chu i ring thei em? Aw, Pathian Thute chu a thlen dik ziah avângin i ring thei a ni. (Isaia 55:11) Mihringte tâna Pathian thiltumte zir belh zêl tûrin kan fuih che a ni. Jehova Thuhretute chuan ṭanpui che an châk hle ang. (w02 6/1)
[Phêk 6-naa thu lâk chhuah]
Thih hlauh a pawina chu nun hlim tak min neihtîr thei lo hi a ni
[Phêk 7-naa chart]
THIHNA CHUNGCHANGA RIN DAN LAR ZUAL ṬHENKHATTE ENG NGE PATHIAN LEHKHA THUIN A SAWI?
● Thihna hi nunna tâwp dân tûr rêng a ni. Genesis 1:28; 2:17; Rom 5:12
●Pathian chuan mite chu a hnêna chêng tûrin thihna hmangin a la. Joba 34:15; Sâm 37:11, 29; 115:16
●Pathianin naupangte chu vântirhkoh atân a la. Sâm 51:5; 104:1, 4; Hebrai 1:7, 14
●Mi ṭhenkhat chu thih hnua nghaisak an ni. Sâm 146:4; Thuhriltu 9:5, 10; Rom 6:23
●Thihna chu tâwp hlenna a ni. Joba 14:14, 15; Johana 3:16; 17:3; Tirhkohte 24:15
[Phêk 8-naa milem]
Mitthi chungchâng thudik hriatna chuan hlauhna ata min zalentîr
[Phêk 5-naa Milem Hawhtîrtu]
Barrators—Giampolo/The Doré Illustrations For Dante’s Divine Comedy/Dover Publications Inc.