I Chhia leh Ṭha Hriatna Vêng Ṭha Rawh
CHANCHIN dik tak thun luh loh computer ringa thlâwk thlawhnaa chuan chu a hlauhawm hle a. A nih leh, tûnah chuan mi pakhatin thlawhna kaihhruaina khâwl chu a khawih chhia emaw, a chanchin chhinchhiah chu lo tidik lo lui tlatah han ngai chhin teh! Awle, i chhia leh ṭha hriatnaah chutiang chiah chu tuemawin tih a tum a tih theih a ni. Ani chuan i nungchang kaihhruaina khâwl chu tihchhiat a tum tlat a. Pathian nêna inhmêlmâktîr che hi a tum ber a ni tlat!—Joba 2:2-5; Johana 8:44.
Chu a rûka thil tichhetu sual tak mai chu tunge ni? Bible-ah chuan, ani chu “rûlpui tar Diabola leh Setana an tih, khawvêl zawng zawng bumtu,” tia sawi a ni. (Thu Puan 12:9) Ani chuan Eden huanah khân thil dik ni âwm taka lang hmangin Evi chu Pathian laka hel tûr leh thil dik nia a hriatte hnâwl tûrin a hmin a ni. (Genesis 3:1-6, 16-19) Chuta ṭang chuan, Setana chuan mi zawng zawngte chu Pathian nêna an inhmêlmâk theihna tûrin ruahmanna a siam zêl a. Chûng ruahmanna a siamte zînga demawm ber chu sakhuana dik lo hi a ni.—2 Korinth 11:14, 15.
Sakhuana Dik Lovin Chhia leh Ṭha Hriatna A Tichawlawl
Bible-a Thu Puan buah chuan, sakhuana dik lo chu Babulon Khaw Ropui tia koh, nawhchizuar anga hmuh a ni a. A zirtîrna chuan mi tam takte nungchang lam chhia leh ṭha hriatna chu a tikhaw lova, rinna hran neite huatna leh an chunga tharum thawhna hial a neihtîr a ni. Dik takin, Thu Puan sawi angin, Pathianin “leia thah zawng zawngte” thisen mawh chu sakhaw dik lote a phurhtîr bîk a, chûng thahte zîngah chuan Pathian chibai bûktute ngei pawh an tel a ni.—Thu Puan 17:1-6; 18:3, 24.
Isua’n: “A tihlum tûr che u apiangin Pathian chungah thil ṭha tiin an inhria ang, chutiang hun chu a thleng dâwn,” tia a sawi khân, sakhuana dik lovin mi ṭhenkhatte nungchang tehna ṭha chu a tikhaw lo dâwn tih a vaukhân lâwk tihna a ni. Chûng mite chu nungchang lamah an mit a va del chiang em! Isua’n: ‘Pa leh kei min hre lo,’ a ti. (Johana 16:2, 3) Hêng thu a sawi hnu rei vak lovah, an chhia leh ṭha hriatna leh tualthahna inremtîr thei sakhaw hruaitute ngenna avângin, Isua ngei chu tihhlum a ni ta a ni. (Johana 11:47-50) Chûng nêna inkalh tak maiin, Isua chuan a hnungzuitute chu an inhmangaih tawnnaa chhinchhiah an nih thu a sawi. Mahse, chu an inhmangaihna chu a pung zêl a, an hmêlmate thlengin an hmangaih a ni.—Matthaia 5:44-48; Johana 13:35.
Sakhuana dik lovin mi tam takte chhia leh ṭha hriatna a tihkhaw loh dân dang leh chu, nungchang tehkhâwng eng pawh zâwm tûr, a nih loh leh nunphung ṭha lo lâr thar apiang zâwm tûra mite tihphûr hi a ni. Hêng chungchâng hi Paula chuan hetiang hian a lo sawi lâwk diam a: “Zirtîrna dik an ngaih peih loh hun a la thleng dâwn si; an bengte a zat avângin anmahni duh zâwng angin zirtîrtute an hnênah an khâwm zâwk ang,” tiin.—2 Timothea 4:3.
Tûn laiah hian, sakhaw hruaitute chuan innei si lova mipat hmeichhiatna hman pawh hi Pathianin a pawm mai thei tia sawiin mipuite beng an tiza a. Ṭhenkhat lahin mawngkawhurna chu pawi lo an ti bawk. Dik tak chuan, puithiam ṭhenkhatte chu mawngkawhur an ni a, chutiang thilah chuan nasa takin an inhnamhnawih a ni. British chanchinbu The Times-a thu ziak chuan “tlâng hriat mawngkawhur puithiam sâwmpathumte” chu Synod of the Church of England hotu lû atâna thlan an nih thu a târ lang. Kohhran hruaitute mahin Bible nungchang tehkhâwng an bânsan a, kohhranah nungchang ṭha an zirtîr bawk si loh chuan, an mi leh sate chuan eng tehkhâwng nge an vawn tâk ang le? Chuvângin, a ngaihna hre lo mi maktaduai tam tak an awm pawh hi thil mak a ni hauh lo.
Bible-in a zirtîr thlarau lam leh nungchang lam tehkhâwng nghet tak inkaihhruaitîr chu a va ṭha zâwk tak êm! (Sâm 43:3; Johana 17:17) Entîr nân, Bible chuan inngaih hmangte emaw uirête emaw chuan “Pathian ram an luah lo vang” tiin min zirtîr a. (1 Korinth 6;9, 10) Tin, mipa leh hmeichhiate chu “an awm dân pianpui chu dân lo anga hmang tûrin an intidanglam” a, chûng mite chuan Pathian mithmuhah “thil tenawm tak an ti,” a ni. (Rom 1:26, 27, 32, NW) Hêng nungchang lam tehkhâwngte hi ṭha famkim lo mihringte siam chawp mai a ni lo; thlarauva thâwk khum Pathian dân inthlâkthleng ngai lo a ni. (Galatia 1:8; 2 Timothea 3:16) Mahse, Setana chuan chhia leh ṭha hriatna tihchhiat dân kawng dang a la nei cheu.
Intihlimna Thlang Fîmkhur Rawh
Thil sual ti tûra mi dang tur luih chu a ṭha lo hle a, chûng thil sualte tih duhna neihtîr chu a ṭha lo lehzual a ni. Chutiang duhna neihtîr chu a ni, “khawvêl lal,” Setana thiltum chu ni. Mi â leh thil chhût ngun lo mite—a bîk takin chutiang lama dêrthâwng lehzual, naupangte—thinlung leh rilrua chutiang ngaihtuahna tenawm tak chu tuh tûrin thil tam tak a hmang a: rinhlelh kai thu leh hla te, cinema te, rimawi te, computer games te, leh Internet-a zahmawh lam thilte chu a hmang a ni.—Johana 14:30; Ephesi 2:2.
“[United States-a] naupangte chuan kum tinin tharum thawhna chi thil hrang hrang 10,000 vêl an en nia chhût a ni,” tiin Pediatrics chanchinbu chuan a sawi a; tin, “naupang tâna TV program siam chu tharum thawhna tamna ber a ni” a ti bawk. Chu bâkah, “kum tinin naupangte chuan mipat hmeichhiatna lam tlang tak emaw, a thawi emawa kaihhnawih thil leh chutiang lam kaihhnawih fiamthu lanna 15,000 vêl an en ṭhîn” tih a târ lang bawk a ni. Chhûngkuaa television en hunah takngial pawh “dârkâr khat lek chhûngin mipat hmeichhiatna lam thil vawi 8 chuang a lang a, chu chu kum 1979 kum lêt li laiin a pung tihna a ni” tiin a sawi bawk. Enchhinna pawhin “ṭawngkam bawlhhlawh pawh mak tak maiin a pung a ni” tih a hmu chhuak pawh thil mak a ni lêm lo. Chutichung chuan, Bible leh science lam mi thiamte chuan chutiang thil en ṭhinna chuan mihring chu a tichhe zual tih a vaukhân a ni. Chuvângin, Pathian tihlâwm i duh tak zet a, i ṭhatpui duh chuan, Thufingte 4:23 thu: “Thil dang bera aiin i thinlung vêng ṭha rawh, nunna lo chhuahna a ni si a,” tih hi zâwm ang che.—Isaia 48:17.
Tûn laia lâr thar rimawite pawh hian chhia leh ṭha hriatna a tichawlawl bawk. Khawthlang ram tam taka lâr êm êm zaithiam pakhat chuan mite “maksak tih a hlawh nân a thawk ngawrh hle” tih The Sunday Mail chanchinbu chuan a târ lang a. Chuta thu ziak chuan, “a hlate chuan ruihtheih thil te, chhûngkhat hnai inngaih te, leh pâwngsual te a fakmawi” a; tin, “ama nupui ngei that a, a ruang luia a paih thu a sa” bawk tiin a sawi a ni. A hla thu dangte chu heta ziah lan atân a tenawm lutuk ringawt. Chutichung chuan, lâwmman ropui tak a dawng mah zâwk a ni. Khîng a chunga kan sawi tâk, ngaihtuahna tenawm tak takte khi, rimawi lâr ber berte nêna cheimawi mah ni se, i rilru leh i thinglungah chi anga theh i duh ang em? I duh loh a rinawm, chutianga titute chuan an chhia leh ṭha hriatna an tihbawlhhlawh bâkah, a tâwpah chuan anmahni ngeiah “thinlung sual” an insiam a, Pathian hmêlmaah an inchantîr ṭhin avângin.—Hebrai 3:12; Matthaia 12:33-35.
Chuvângin, intihhlimna thlang thiam hle ang che. Bible chuan: “A dik apiang te, a zahawm apiang te, a fel apiang te, a thianghlim apiang te, a duhawm apiang te, a thangmawi apiang te—ṭhatna rêng a awm a, fakna rêng a awm phat chuan—chûng chu ngaihtuah rawh u,” tiin min fuih a ni.—Philippi 4:8.
Ṭhiankawmte’n I Chhia leh Ṭha Hriatna An Nghawng
An naupan laiin, Neil-a leh Franz-a te chuan Kristian dik takte nên inkawmhona duhawm tak an nei a.a Nimahsela, a hnu-ah Neil-a chuan, “Ṭhian ṭha lote ka kâwm ṭan a,” a ti. Chu chuan a tâwpah a inchhîr ngawih ngawihna tûr dân bawhchhiatna leh lung in tânna a thlen a ni. Franz-a pawhin, chutiang bawk chanchin chu a nei ve a. Ani chuan “anmahni nungchang inthununtîr si lo va khawvêla ṭhalaite kianga awm theih ka lo inring a; mahse, Galatia 6:7 sawi angin, ‘Pathian chu hmusit zia a ni lo ve; miin a theh apiang, chu mi vêk chu a seng bawk dâwn’ a nih hi. Ka dik lo va, Jehova a dik zâwk a ni tih chu thil tawn khirh tak aṭangin ka hmu chhuak a ni. Ka thil tih sual avângin dam chhûnga lung in tâng tûr ka lo ni ta si a,” a ti.
Neil-a leh Franz-a te anga dân bawhchhiatnaa tlu lût mite chu zan khat thilthua sual lama inher thut an ni ngai lo tlângpui a; atîrah chuan dân bawhchhiatna thil an tih pawh an inring hauh lo vang. Chutiang thlenga tawlh bona chu zâwi zâwia inṭan chho hret hret a ni ṭhîn a. A inṭanna chu ṭhian sual kawm hi a ni. (1 Korinth 15:33) Chutah, damdawi emaw, zu emaw hman khaw lohnain a zui leh a. Dik tak chuan, chhia leh ṭha hriatna chu “mize pêng khat, zu-a tihral theih” anga sawi a ni ṭhîn. Chutiang thilte chîn a nih hnu chuan, dân bawhchhiatna emaw, nungchang bawlhhlawhna emaw chu thil ho taka ngaih a ni tawh mai ṭhîn a ni.
Chuti a nih chuan, engvângin nge rahbi hmasa ber chu i rah kher ang ni? Chu ai chuan, Pathian hmangaih tak taktu, mi fingte chu kâwm zâwk rawh. Anni chuan i chhia leh ṭha hriatna chu humhim tûrin an pui che ang a, chu chuan ṭha takin a hruai ang che a, hrehawmna tam tak lakah a hum ang che. (Thufingte 13:20) Lung inah tâng reng mah se, Neil-a leh Franz-a te chuan an chhia leh ṭha hriatna chu Pathian thilthlâwnpêk a ni a, ṭha taka sawizawi tûr a ni tih an hre thiam ta a, an hlut tak zet tawh a ni. Chumai bâkah, Pathian Jehova nêna inlaichînna ṭha nei tûrin an thawk rim êm êm bawk a ni. Fing la, an thiltih sual aṭangin inzir ang che.—Thufingte 22:3.
I Chhia leh Ṭha Hriatna Vênghim Rawh
Pathian Jehova ṭihna ṭha lantîr chunga amah hmangaihna leh rinna kan insiamna hian, kan chhia leh ṭha hriatna chu vênhim kan duh tih a lantîr a ni. (Thufingte 8:13; 1 Johana 5:3) Hêng thilte tlachham chhia leh ṭha hriatna chuan nungchang lama nghehna a tlachham ṭhîn tih Bible chuan a târ lang. Entîr nân, Sâm 14:1 chuan: An rilrua “Pathian rêng a awm lo” titute chungchâng a sawi a. Engtin nge he rinna tlâkchhamna hian an chêtzia a nghawng? Hetiang hian a sawizawm: “An chhe zo va, thil tenawm tak an ti a,” tiin.
Pathiana rinna dik tak nei lo mite chuan nakin hun ṭha zâwk beiseina nghet an nei lo bawk. Chuvângin, an dam chhûng nun chen chu an duh a, tisa nawmsipbâwlna thilah an inhmang ṭhîn. An thufing chu; “I eiin i in ang u hmiang, naktûkah kan thi dâwn alâwm,” tih hi a ni. (1 Korinth 15:32) Kawng lehlamah chuan, chatuan nunna lâwmman thlîr tlattute chu, rei lo tê chhûng khawvêl nawmsipbâwlnate hian a kalpêntîr ve lo. Zinkawng kaihruaitu computer ṭha tak ang maiin, an chhia leh ṭha hriatna sawizawi tawh chuan rinawm taka Pathian thuawihna kawngah chuan a hruai zâwk a ni.—Philippi 3:8.
I chhia leh ṭha hriatna chu thiltithei tak leh dik tak nihtîr reng tûr chuan, Pathian Thu aṭanga kaihhruaina mumal tak i mamawh a ni. Bible chuan chutiang kaihhruaina chu hmuh theih a nihzia entîr nei ṭawngkam hmangin hetiang hian a sawi a ni: “Ding lama in pên veleh emaw, vei lama in pên veleh emaw, in bengin in hnung lama thu, ‘Hei hi kawng a nih hi, tah hian kal rawh u,’ tiin a hre zêl ang,” tiin. (Isaia 30:21) Chuvângin, nî tina Bible chhiar nân hun insiam rawh. Chu chuan thil ṭha tih i tum hrâm hrâm lai emaw, lungngaihna leh manganna chhûm a zîn hunah emaw a tichak chein, a fuih ang che. Amah i rin tlat chuan, Jehova chuan nungchang lamah leh thlarau lamah a kaihruai dâwn che tih ring tlat ang che. A ni, “LALPA chu ka hmâah ka awmtîr fo va: ka ding lama a awm avângin ka nghîng lo vang,” titu, fakna hla phuahtu hi entawn ang che.—Sâm 16:8; 55:22. (w01 11/01)
[Footnote]
a Hming dik tak hman a ni lo.
[Phêk 5-naa milemte]
Bible-a “Babulon Khaw Ropui” tia sawi sakhaw dik lo hi mi tam takte chhia leh ṭha hriatna tichawlawltu a ni
[Milem Hawhtîrtu]
Puithiamin sipaite mal a sâwm lai: U.S. Army photo
[Phêk 6-naa milemte]
Tharum thawhna leh nungchang bawlhhlawhnate thlîrna chuan i chhia leh ṭha hriatna a tihchawlawl ang
[Phêk 7-naa milem]
Pathian Thu aṭanga inkaihhruaina mumal tak chuan i chhia leh ṭha hriatna a vêng ṭha ang