‘A Hun A La Thleng Lo’
“A hun a la thlen loh avângin tuman an khawih si lo.”—JOHANA 7:30.
1. Eng thil pahnihten nge Isua thiltih engkim chu thunun tlat?
“MIHRING Fapa hi rawngbâwlsaka awm tûrin a lo kal lo va, rawngbâwl tûr leh mi tam tak tlan nâna a nun pe tûr zawka a lo kal ang khân,” tiin Isua’n a tirhkohte chu a hrilh a. (Matthaia 20:28) Rom ram awptu Pontia Pilata hnênah pawh: “Thutak hriattîr hi ka pian chhan leh khawvêla ka rawn kal chhan a ni,” a ti bawk. (Johana 18:37) Isua chuan a thih chhan leh a thih hmaa a thiltih tûrte chu a hre hle a. A hna tihhlawhtlin nân hun engtia rei nge ngai dâwn tih a hre bawk. Messia anga leia a rawngbâwl hun chu kum thum leh a chhanve chauh a ni dâwn a. Chu chu Jordan Luia baptisma a chhan hun (C.E. 29) khân a inṭan a, entîr nei chawlhkâr 70-na pawh a inṭan chiah a, chu chawlhkâr laihâwl vêl (C.E. 33) chu nghaisakna bana a thih khân a tâwp a ni. (Daniela 9:24-27; Matthaia 3:16, 17; 20:17-19) Chuvângin, Isua thiltih engkim chu thil pawimawh pahnih: a lo kal chhan leh a hun dik tak hriatna te chuan a thunun tlat a ni.
2. Chanchin ṭha ziakah Isua Krista chu eng anga târ lan nge ni a, a hna a ngaihsakzia engtin nge a lantîr?
2 Chanchin ṭha ziakte chuan Isua Krista chu Palestine ram dung leh vângah zin kuala, Pathian Lalram chanchin ṭha puan paha thilmak tam tak ti ṭhîntu angin a târ lang a. A rawngbâwlna ṭantirh lam chhûngin: ‘A hun a la thleng lo’ tia a chungchâng sawi a ni a. Isua ngei pawhin: ‘Ka hun a la thleng lo’ a ti bawk. Mahse, a rawngbâwlna tâwp dâwnah chuan ‘a hun a thleng tawh’ tih ṭawngkam a hmang a ni. (Johana 7:8, 30;12:23) A thihna tûr tiamin, hnathawh tûr ngaihsakna emaw, a hun a ngaihsakna emaw chuan, Isua thusawi leh thiltih chu a nghawng tlat a ni. Chu mi hriatthiamna chuan a mizia leh a thil chhût dân te min hriatthiamtîr a, chu chuan ‘a hniaka zui’ nasa lehzual tûrin min ṭanpui ang.—1 Petera 2:21.
Pathian Duhzâwng Tih A Tum Tlat
3, 4. (a) Kanna khuaa inneihnaah eng thil nge thleng? (b) Engvângin nge Pathian Fapa chuan uain tlâkchhamna chungchânga thil engemaw ti tûra Mari rawtna chu a hnâwl a, chuta ṭang chuan eng nge kan zir theih?
3 A hun chu C.E. 29 a ni a. Isua’n a zirtîr hmasa berte a thlanna a la rei vak lo va. Tichuan, anni chu Galili rama Kana khuaah lawi chaw ei tûrin an kal khâwm a. Isua nu Mari pawh a tel bawk a. Chuti chuan uain-in a daih ta lo va, Mari chuan a fapa hnênah: “Uain an tlachham ta e,” a ti a. A fapain engemaw a tih a beisei a ni. Mahse, Isua chuan: “Hmeichhia, nanga mi lo hriatsak tûr engnge awm? ka hun a la thleng lo ve,” tiin a chhâng a.—Johana 1:35-51; 2:1-4.
4 Isua chhânna: “Hmeichhia, nanga mi lo hriatsak tûr eng nge awm?” tih chu rawtna an pêk duhlohzia lantîrna hmân lai ṭawngkam a ni. Engvângin nge Isua’n Mari thu a hnial? Awle, tûnah chuan kum 30 mi a ni tawh a. Baptisma a channa pawh chawlhkâr engemaw zât lek a la ni a. Chutah chuan thlarau thianghlima hriak thih a ni a, Baptistu Johana chuan “Pathian Berâm No, khawvêl sual kalpuitu tûr” angin mi a hmêlhriattîr tawh bawk a ni. (Johana 1:29-34; Luka 3:21-23) Chuvângin, tûnah chuan ani chu a tîrtu Chungnungbera chauhvin a kaihruai tawh tûr a ni. (1 Korinth 11:3) Tumahin, chhûng leh khatte takngial pawhin, leia a lo kal chhan a thawhna chu a dang thei lo. Mari a chhânna chuan a Pa duhzâwng ti tûra Isua tumruhna chu a va lantîr teh rêng êm! Keini pawhin, Pathian hmaa kan “tih tûr” zawng zawng chu tih i tum tlat ang u.—Thuhriltu 12:13.
5. Isua Krista’n Kana khuaah eng thilmak nge a tih a, chu chuan engtin nge mi dangte a nghawng?
5 A fapa thusawi awmzia chu hre thiamin, Mari chuan fatute hnênah: “In hnêna a sawi apiang chu ti zêl ang che u,” tiin a ngawihsan ta a. Tichuan, Isua chuan fatute chu tuibêlahte chuan tui a chhûnkhahtîr a, chu chu uain ṭha berah a chantîr ta a. Chu chu Isua’n Pathian thlarau a neihzia târ langtu a thilmak tih bul inṭanna a lo ni. Zirtîr tharte’n chu thilmak an hmuh chuan an rinna chu tihnghehin a awm ta a.—Johana 2:5-11.
Jehova In Atâna Ṭhahnemngaihna
6. Jerusalem biak ina a thil hmuh avângin engati nge Isua chu a thinur a, eng thil nge a tih?
6 C.E. 30 ṭhâl lai a lo thleng thuai a, Isua leh a ṭhiante chu Kalhlen Kût hmang tûrin Jerusalem lam panin an lo kal a. Juda sumdâwng duhâm takte chuan inthâwina tûr ran leh savate chu biak in chhûng ngeiah an zuar a. Juda ringtute hnênah man to tak takin an hralh bawk a. Chutah chuan le, zirtîrte chuan an Hruaitu thiltih dân dangdai tak chu an hmu ta. Thinur takin Isua chuan thil a ti ta a. Hruihrual siamin thil zuartute chu a hnawtchhuak a. Pawisa thlengtute pawisa chu a theh chhuak vek a, an dawhkânte a namthlûksak bawk a. Ṭhuro zuartute hnênah chuan, “Hêng thil hi heta ṭangin kalpui rawh u,” tiin thu a pe bawk a ni. Thinur taka Isua thiltih a zirtîrte’n an hmuh chuan, Pathian Pafa chungchâng hrilh lâwkna: “I ina ka ṭhahnemngaihin mi ei zo vang,” tih chu an hre chhuak a ni. (Johana 2:13-17; Sâm 69:9) Keini pawh, Pathian chibai kan bûkna kawng chu khawvêl lam thil engmahin a zarbuai loh nân ṭhahnem kan ngai tûr a ni.
7. (a) Messia hnêna lêng tûrin Nikodema chu engin nge tur? (b) Samaria hmeichhe hnêna Isua thu hrilhna aṭangin eng nge kan zir theih?
7 Jerusalema a awm laiin, Isua chuan thilmak tam tak a ti a, mi tam tak chuan an ring ta a. Juda Rorêltuho zînga mi, Nikodema pawhin mak a ti a, a hriat belh theih nân zânah Isua hnênah a lo kal a. Isua leh a zirtîrte chu “Judai ramah” thla riat lai an awm a, thu hrilin zirtîrte an siam a. Mahse, Baptistu Johana tântîr a nih hnuah Galili ramah an chhuahsan ta a ni. Samari ram an kaltlangnaah, Isua chuan Samari hmeichhe pakhat hnênah thu hril tûrin hun remchâng a zawng a. Chu chuan, Samari mi tam tak ringtu an lo nih theih nân kawng a hawng a ni. Keini pawhin, Pathian Ram chanchin mite hriattîr nân hun remchâng i zawng ve ang u.—Johana 2:23; 3:1-22; 4:1-42; Marka 1:14.
Galili Rama Zirtîr Zualsauhna
8. Isua’n Galiliah eng hna nge a thawh ṭan?
8 A thih “hun” a thlen hmain, Isua chuan a Pa, vâna mi rawngbâwl tûr tam tak a nei a. Galili ramah chuan, Judai ram leh Jerusalema a rawngbâwlna aia nasa zâwk rawngbâwlna chu a ṭan a ni. Tichuan, “inkhâwmna inahte zirtîrin, ram chanchin ṭha chu hrilin mite zînga natna tinrêng leh chak lohna tinrêng tidamin Galili ram zawng zawng a fang vêl a.” (Matthaia 4:23) A thuchah ken: “Sim rawh u! vân ram a hnai tawh e,” tih chu, chu mi ram zawng zawngah a thangchhuak ta a. (Matthaia 4:17) A hnua Isua chungchâng chanchin rinawm tak dawng tûra Baptistu Johana zirtîrte an lo kal khân, Isua chuan: “Kal leh ta ulang, thil in hmuh leh in hriat hi Johana va hrilh rawh u; mitdelte an mit a lo vâr ta, kebaite kein an lo kal ta, phârte an lo thianghlim ta, bengngawngte pawh an beng a lo vâr ta, mitthite kaihthawhin an awm ta, pachhiaten chanchin ṭha hrilh an dawng ta. Tin, tupawh ka chunga lungnih lohna hmu lo chu an eng a thâwl e,” tiin a hrilh a ni.—Luka 7:22, 23.
9. Engvângin nge mipuite’n Isua an pan a, chuta ṭang chuan zir tûr eng nge kan neih?
9 ‘Isua chanchin chu, chu mi vêl ram tinah chuan a thang ta a,’ tichuan, Galili ram aṭang te, Dekapoli khua aṭang te, Jerusalem khua aṭang te, Judai ram aṭang te, Jordan râl aṭang tea mipui tam takte chuan an pan a. (Luka 4:14, 15; Matthaia 4:24, 25) Mak taka tihdam theihna a neih vâng mai ni lovin, a zirtîrna ropui tak avâng pawhin an lo pungkhâwm a ni. A thuchah ken chu a duhawmin, a thlamuanpui awm hle a. (Matthaia 5:1–7:27) Isua ṭawngkam chhuakte chu a ngainatawm hle bawk. (Luka 4:22) Thuneihna nêna Bible thute a sawi avângin mipuite chuan “mak an ti hle” a ni. (Matthaia 7:28, 29; Luka 4:32) Chuvângin, tu fa nge chutiang mi lama hîp lohvin awm thei ang ni? Mi rilru ṭhate thutak lama kan hîp theih nân, keini pawhin, zirtîr thiamna neih i tum ang u.
10. Engvângin nge Nazareth khaw mite chuan Isua chu thah an tum a, engvângin nge an hlawhchham?
10 Amaherawhchu, a ngaithlatu zawng zawngte chuan Isua thusawi chu an dawngsawng duh lo. A rawngbâwlna ṭantirh lamah phei chuan, a seilenna Nazareth khua inkhâwmna ina a zirtîr laiin, amah chu tihhlum an tum hial a ni. Khaw chhûng mite chu a ṭawngkam chhuak ngainatawm takte chuan a hneh hle chung pawhin a thilmak tihte chu hmuh an la duh ṭâlh a. Mahse, Isua chuan thilmak tam tak tih ai chuan mahni hma an sialzia leh rinna an tlâkchhamzia a hai lang zâwk a ni. Chuvângin an thinur ta hle a, inkhâwmna ina awmte chu an tho hlawm a, khua ata chu an nam chhuak a, paih thlâk tûrin khâm kovah chuan an hruai ta a. Nimahsela ani chu an kârah a kal tlang a, a tlânchhuak ta a ni—a thih “hun” a lo la thlen loh avângin.—Luka 4:16-30.
11. (a) Engvângin nge sakhaw hruaitu ṭhenkhatte chu Isua thusawi ngaithla tûra an lo kal? (b) Engvângin nge Isua chu Sabbath bawhchhetu nia puh a nih?
11 Sakhaw hruaitute—lekhaziaktute, Pharisaite, Zadukaite leh mi dangte—chu Isua thu sawina hmunah an awm fo va. Mahse, tam takte chu a thu ngaithla tûr ni lovin, an man theihna tûra a thil tihsual châng râna awm an ni zâwk a ni. (Matthaia 12:38; 16:1; Luka 5:17; 6:1, 2) Entîr nân, C.E. 31-a Kalhlenkût hmang tûra Jerusalem a tlawh khân, Isua chuan kum 38 lai damlo chu a tidam a. Lâwm ahnêkin, Juda sakhaw hruaitute chuan Isua chu Sabbath dân bawhchhiaah an puh a ni. Mahse, ani chuan: “Ka Pain tûn thleng pawhin hna a thawk reng a ni, kei pawhin ka thawk ve a ni,” tiin a chhâng a. Judate chuan Pathian chu ka Pa tia kova, Pathian Fapaa a inchhâl avângin Pathian sawichhiaah an puh leh a. Isua chu tihhlum an tum a, mahse a zirtîrte nên Jerusalem chhuahsanin Galili lamah an kalsan ta daih a ni. Chutiang bawkin, kan chakna chu Lalram thuhrilhna leh zirtîr siamnaa kan hman laiin, dodâltute pumpelh chu a finthlâk a ni.—Johana 5:1-18; 6:1.
12. Eng anga nasain nge Isua’n Galili ramah thutak a hrilh?
12 A hnu kum khat leh a chanve vêl chhûng chu Isua chuan Galili-ah rawng a bâwl char char a, Judate kum tin kût pathum an neiha tel tûr chauhvin Jerusalem chu a tlawh a ni. A vaiin, Galili-ah thuhrilha zin kualna vawi thum a nei a ni: a vawikhatnaah zirtîr 4-te nên, a vawihnihna chu tirhkoh 12-te nên, tichuan zirtîrna dawng tirhkohte tirhchhuahna hmangin rawngbâwlna a zauh a, chu chu a vawithumna a ni. Galili ramah chuan thutak hrilh a va ni nasa êm!—Matthaia 4:18-25; Luka 8:1-3; 9:1-6.
Judai Ram leh Perea Rama Huai Taka Thuhrilhna
13, 14. (a) Judate chuan eng hunah nge Isua chu man an tum? (b) Tiangkengtute chu engvângin nge kut ruaka an haw leh?
13 C.E. 32, favâng lai a ni a, Isua “hun” chu a la thleng rih lo va. Bâwkte Kût chu a hnai tawh a. Isua unaute chuan Jerusalem kûta mipui pungkhâwmhote hmaa a thiltihtheihna mak tak lantîr an duh avângin a hnênah: “Heta ṭangin Judai ramah va kal rawh,” tiin an fuih a. Mahse, Isua chuan hlauhawm a awm tih a hai lo. Chuvângin, a unaute hnênah chuan: “Kei zawng tûn kûtah hian ka han kal dâwn rih lo va, ka hun a la thlen loh avângin,” tiin a chhâng a ni.—Johana 7:1-8.
14 Galili-a a châm deuh hnuah, Isua chu Jerusalem khuaah “vântlâng hriat lohvin, arûk angin a han kal ve a.” Judate chuan kûtnaah chuan Isua chu an zawng a, “Khawiah nge a awm?” an ti hlawm a. Kût vâng lai takin, Isua chu biak inah kalin, huaisen takin a zirtîr a. Mipui chuan tihhlum an tum vâng emaw, tântîr an duh vâng emawin man an tum a. Chutichung pawhin, “a hun a la thlen loh” avângin, an hlawhtling lo. Mi tam takin Isua chu an ring tawh a. Isua man tûra Pharisaiho tirh tiangkengtute tak ngial pawhin: “Sawtiang rêngin miin thu an sawi ngai lo,” an ti tawp mai a, kut ruakin an haw leh a ni.—Johana 7:9-14, 30-46.
15. Isua den nân engvângin nge Judate chuan lung an chhar a; mahse, chu mi hnu chuan eng thuhrilhna beihpui nge Isua’n a thlâk?
15 Isua leh amah dodâltu Judate inngeihlohna chu kût hun chhûnga a Pa chanchin biak ina a zirtîr khân a zual zêl a. Kût tâwp ni khân, Isua’n mihringa a lo pian hma chungchâng a sawi a, chu chuan Judate a tithinur ta êm êm a, an denna tûr lung an chhar a; mahse, hliam tuar lovin an zîng ata a chhuak a ni. (Johana 8:12-59) Jerusalem khaw pâwnah khawsain, Isua chuan Judai ramah thuhrilhna beihpui a thlâk a. Zirtîr 70 thlangin, a zirtîr hlawm a, chumi hnuah chuan ram chhûnga rawngbâwl tûrin tuakkhat zêlin a tîrchhuak ta a ni. Isua leh a tirhkohte kalna tûr khua apiangah chuan an kal lâwk zêl a.—Luka 10:1-24.
16. Inpumpêk Kûtah eng hlauhawm lak ata nge Isua chu a tlânchhuah a, eng hnaah nge a buai leh?
16 C.E. 32 thlasik a lo thlen chuan, Isua “hun” chu a lo hnai ta tial tial a. Jerusalem khuaah Inpumpêk Kût hmang tûrin a lo kal a. Judate chuan tihhlum an la tum ta reng a. Chuvângin, biak in hulhliapa a kal laiin an va hual a. Pathian sawichhiaah puhin, den hlum tumin lung an chhar leh a. Mahse, tûn hma ang bawkin a tlânchhuak leh a. A hnu lawkah Judai ram ata Jordan lui kânin, Perea ram khawpuiahte leh khawtêahte a zirtîr leh a. Tam tak chu ringtu an lo ni ta. Mahse, a ṭhian duh tak Lazara chung thua kohna chuan, Judai ramah a ko haw leh a ni.—Luka 13:33; Johana 10:20-42.
17. (a) Perea rama thu a hrilh lai khân chanchin hmanmawh thlâk tak eng nge a dawn? (b) Isua’n a thil tih tûrin a tum chu a hria a, a tih hun tûr pawh a hre bawk tih engin nge tilang?
17 A chanchin dawn hmannawh thlâk tak chu Judai ram Bethany khuaa awm, Lazara farnu, Marthi leh Mari te hnên aṭangin a ni. “Lalpa, ngai teh, i hmangaih kha a dam lo ve,” tiin, an mi tirh chuan a sawi a. Isua erawh chuan: “He nâ hi thihna tûr a ni lo, Pathian mawi nân a ni zâwk e, Pathian Fapa chu he mi avâng hian a la mawina tûrin,” tiin a chhâng a. He thiltum hi a thlen famkim theih nân, Isua chu ni hnih dang a la châmbâng lui a. Tichuan, a zirtîrte hnênah: “Judai ramah i kal leh ang u,” a ti ta a ni. Rin harsa ti tak chungin: “Rabbi, hmân lawkah khân Judaten lunga den an tum che kha; chuti pawhin chutah chuan i kal leh bawk dâwn em ni?” an ti a. Mahse, Isua chuan ‘chhûn’ chu a rei tawh dâwn lo tih a hria a ni. Chu chu a lei lam rawngbâwlna hun a tlêm tawh tih a hria tihna a ni. Chuvângin, a tih tûr leh a tih chhan a hre chiang hle a ni.—Johana 11:1-10.
Tuma Ngaihthah Theihloh Thilmak
18. Isua’n Bathany khua a lo luh laia thil awm dân chu eng nge ni a, chu mi hnuah eng thil nge thleng ta?
18 Bethany khuaah chuan, Marthi chuan Isua a hmu hmasa ber a, a hnênah: “Lalpa, heta awm ni la chu ka nuṭa a thi lo tûr,” a ti a. Mari leh khawhar hnêm tûra lo kal zawng zawngte pawh an zaa ṭap chungin an lo thleng ve a. Isua’n: “Ani chu khawiah nge in zalh?” tiin a zâwt a. Anni chuan: “Lalpa, lo kal la, en teh,” an ti a. An zalhna hmun an thlen chuan Isua chuan: “Lung hi chawi sawn rawh u,” a ti a, an zalhna hmun chu pûk a ni a, a kawngkaah chuan lung pakhat a awm a ni. Isua thil tih tum chu hre thiam lovin, Marthi chuan: “Lalpa, tûnah zawng a uih tawh ang, a thihna ni li a ni tawh si a,” a ti a. Mahse, Isua’n: “I rin chuan Pathian ropuizia i hmu ang, ka ti lo che em ni?” a ti a.—Johana 11:17-40.
19. Lazara a khaihthawh hma khân, engvângin nge mipui hmaah Isua a ṭawngṭai?
19 Thlân kawngka chu hawn a nih chuan, a thil tih tûr chuan Pathian thiltihtheihnaa tih a ni tih mite’n an hriat theih nân, Isua chu a riin a ṭawngṭai a. Tichuan, aw ring takin: “Lazar, lo chhuak rawh,” a ti a. Lazara chu a kut a ke thlân puana tuam chungin a lo chhuak ta a, a hmai pawh puana tuam a ni. Tichuan, Isua’n: “Phelh ula, kaltîr rawh u,” a ti a.—Johana 11:41-44.
20. Isua’n Lazara a kaihthawn dân lo hmutute’n engtin nge an chhân lêt?
20 He thilmak tih an hmuh avângin, Marthi leh Mari hnêm tûra lo kal Juda tam takte chuan Isua chu an ring ta a. A ṭhente chu thil thleng chanchin Pharisaite hriattîr tûrin an kal chhuak a. Anni’n engtin nge an lo chhân lêt? Vawileh khatan anmahni leh puithiam lalte chuan rorêltuho inkhâwmna an ko nghâl a. Thlabâr takin: “Engtin nge kan tih ang? He mi hian thilmak tam tak a ti si a. Hetianga kan thlahthlam chuan mi zawng zawngin amah an ring ang a, tin, Roma mite an lo kal ang a, kan hmun leh kan chite hi min lâksak ang,” an ti a. Mahse, Puithiam Lalber Kaiapha chuan: “Nangnin engmah in hre hauh lo, kan chi zawng zawng boral lohna tûrin mi zawng zawng aia mi pakhat thih, in tân a ṭha tih in ngaihtuah bawk lo,” a ti a. Chuvângin, chu mi nî achin chu, amah tihlum tûrin an inrâwn ṭhîn a.—Johana 11:45-53.
21. Lazara thawhlehna mak tak chu eng hmahruaitu nge a nih?
21 Tichuan, Bethany khua a lo thlen tlai avângin, Isua chuan tuma ngaihthah theihloh thilmak a tih theih phah a. Pathian thiltihtheihnaa thuama awmin, ni li lai thi tawh chu a kaitho a ni. Chuvângin, Rorêltuho zahawm takte pawh a pawm luihtîr a, Thilmak Titu tihhlum thu a rêl thlûktîr ta hial a ni! Tichuan, chu thilmak tih chu Isua rawngbâwlna hun pawimawh lai tak hmahruaitu a lo ni ta a ni—‘a hun a la thleng lo’ tih ata “a hun a thleng ta” tih inthlâkthlengna hun chu. (w00 9/15)
ENGTIN NGE I CHHAN ANG?
• Isua’n Pathian hna pêk a ngaihsakzia engtin nge a tihlan?
• Uain chungchânga a nu rawtna chu engvângin nge Isua’n a hnial?
• Dodâltute Isua’n a dâwr ṭhin dân aṭangin eng nge kan zir theih?
• Lazara dam loh a hriat khân, Isua chu engvângin nge a intihkhawtlai?
[Phêk 24-naa milemte]
Isua’n a chakna chu Pathian pêk mawhphurhna hlen nân a hmang