Bung 3
Tu Nge Pathian Dik Chu?
1. Bible-a thu hmasa ber hi engvângin nge mi tam takin an pawm?
ZAN thiang taka vân lam i han en a, arsi tam tak i hmuhte hian mak i ti viau lo maw? An lo awm dân engtin nge i sawifiah ang? Chubâkah, leia thil nung tam tak—pangpâr rawng mawi takte, sava hrâm mawi tak takte, tuifinriata rawn inperh chhuak ṭhîn whale sangha lian takte lo awm dân pawh hi engtin nge i sawifiah ang? Hetiang thil hmingte hi ziah tûr tam tak a awm a ni. Hêng zawng zawng hi thil lo thleng palh vânga lo awm a ni thei lo vang. Mi tam takin Bible-a thu hmasa ber “Atîrin Pathianin lei leh vân a siam a,” tih thu an pawm pawh hi a mak lo ve!—Genesis 1:1.
2. Bible-in Pathian chungchângah eng nge a sawi a, eng ti tûrin nge min fuih?
2 Pathian nihna chungchângah mihringte hian ngaihdân hrang hrang an nei a. Mi ṭhenkhat chuan Pathian chu zia bîk nei lo thiltihtheihna ringawtah an ngai a ni. Mi maktaduai tam takte chuan Pathian chu hnaih phâk rual lohva hlaah awm nia an rin avângin thlahtu thi tawhte an be bawk a. Mahse, Bible chuan mi mal ṭheuhva min ngaihsaktu Pathian dik chu mi a nih tak takzia a târlang a ni. Chu chu ‘Pathian zawng’ tûra min fuih nachhan a ni a: “Ani chuan min hlat lo ṭheuh si a,” tiin a sawi a ni.—Tirhkohte 17:27.
3. Engvângin nge Pathian lim a siam theih loh?
3 Pathian chu eng ang hmêl pu nge a nih? A chhiahhlawhte zînga tlêmtê chauhvin a ropuina chu inlârnain an hmu a. Hêng inlârnaahte hian amah chu lalṭhutthlênga ṭhu a, amah aṭanga êng nasa tak chhuak ang tein a inlantîr ṭhîn a ni. Amaherawhchu, chutiang inlârna hmutute chuan a hmaifang chiang taka an hmuh thu an sawi ngai lo. (Daniela 7:9, 10; Thu Puan 4:2, 3) A chhan chu “Pathian chu Thlarau a ni” a, tisa a nei ve lo. (Johana 4:24) Dik takin, min Siamtu taksa pianzia ang chiah chiah chu a siam theih lo va, a chhan chu Bible-in “tuman eng lai mahin Pathian an hmu lo” a tih vâng a ni. (Johana 1:18; Exodus 33:20) Chuti chung chuan Bible hian Pathian chanchin tam tak min hrilh a ni.
PATHIAN DIK CHUAN HMING A NEI
4. Bible-a Pathian nihna awmze nei tak takte kha engte nge ni?
4 Bible-ah hian Pathian dik tak chu “Pathian Engkimtitheia,” “Chungnungbera,” “Siamtu,” “Zirtîrtu,” “Lalpa Chungnungber,” leh “Lalber chatuana awm” tia sawi a ni a. (Genesis 17:1; Sâm 50:14; Thuhriltu 12:1; Isaia 30:20; Tirhkohte 4:24 [NW]; 1 Timothea 1:17) Hetiang nihnate hi ngun taka kan chhût chuan Pathian hriatna lamah ṭhanglian tûrin min ṭanpui thei a ni.
5. Tu nge Pathian hming ni a, Hebrai Pathian Lehkhathuah vawi engzât nge a lan?
5 Amaherawhchu, Pathian hian hming danglam bîk tak a nei a, Hebrai Pathian Lehkhathuah ringawt pawh vawi 7,000 deuhthaw a lang a—a nihnate aiin a hming chu a lang zing zâwk a ni. Kum 1,900 vêl kal taah khân Juda-te chuan an puithuna avângin Pathian hming lam an lo bânsan a. Hebrai Bible hi vowel tel lova ziah a ni a. Chuvângin, Pathian hming hawrawp palite (יהוה) hi Mosia te, Davida te leh hmân laia mi dangte khân engtin nge an lo lam ṭhin tih dik takin a hriat theih tawh loh a ni. Mi thiam ṭhenkhatte chuan Pathian hming chu “Yahweh” tia lam tûr a ni an ti a, mahse an chiang thei chiah bîk lo. Sâp ṭawnga an lam dân “Jehova” tih hi kum zabi tam tak lo hman tawh a ni a, tûn laiah pawh ṭawng hrang tam takah a lam dân anpui chu zau taka pawm a ni bawk.—King James Version-ah Exodus 6:3 leh Isaia 26:4 en rawh.
PATHIAN HMING I HMANNA TUR CHHAN
6. Sâm 83:18-in Jehova chungchângah eng nge a sawi a, engvângin nge a hming chu kan hman ang?
6 Pathian hming danglam bîk tak, Jehova tih hian pathian dang zawng zawngte lakah a thliar hrang a. Chu chu Bible-a Pathian hming a lan ngun êm êm nachhan a ni a, a bîkin Hebrai Bible-ah a lang tam a ni. Ṭawnglettu tam takte chuan Pathian hming hi an hmang lo va, mahse, Sâm 83:18 chuan: “Nangmah chauh hi JEHOVA hming pu, leilung zawng zawng chunga Chungnungber i nih an hriat theih nân,” tiin chiang takin a sawi a ni. Chuvângin a chanchin kan sawiin Pathian hming bîk kan hman chu a âwm hle a ni.
7. Jehova tih hming awmzia hian Pathian chungchângah eng nge min zirtîr?
7 Jehova tih chu Hebrai ṭawnga verb chi khat “lo ni” tihna a ni a. Tichuan, Pathian hming awmzia chu “A Nihtîr” tihna a ni. Hetiang hian Pathian Jehova chu Ruahmantu Ropui tak angin a inhriattîr a. A thil tumte rêng rêng chu a tak a nihtîr ziah a ni. Mihringte chuan an ruahmannate chu a hlawhtlin dâwn leh dâwn loh an hriat chian theih ngai loh avângin, Pathian dik tak chauhvin he hming hi a pu thei a ni. (Jakoba 4:13, 14) Jehova chauh hian: “Chutiang bawkin ka kâ aṭanga ka thu chhuak chu a awm ang. . . . Thil ti tûra ka tirhnaah chuan a hlawhtling bawk ang,” tiin a sawi thei a ni.—Isaia 55:11.
8. Jehova’n Mosia hmangin a thil tum eng nge a puan chhuah?
8 Hebrai hnam thlahtu Abrahama te, Isaka te, leh Jakoba te khân “LALPA [“Jehova,” NW]a hming an lam” ṭheuh a, mahse Pathian hming pawimawhna tak tak an hre lo. (Genesis 21:33; 26:25; 32:9; Exodus 6:3) A hnua Jehova’n an thlah Israel-te Aigupta sal ata hruai chhuah a tum thu leh, “hnutetui leh khawizu luanna ram” pêk a tum thu a puan khân thil theih loh niin a lang ngei ang. (Exodus 3:17) Mahse, Pathianin chatuana a hming pawimawhzia chu uar takin a zâwlnei Mosia hnênah: “Nangin Israela thlahte hnênah chuan, ‘LALPA in thlahtute Pathian, Abrahama Pathian, Isaka Pathian leh Jakoba Pathian chuan in hnênah hian mi rawn tîr a ni e: hei hi kumkhuaa ka hming chu a ni a, tin, hei hi chhuan zawng zawng thlenga mi hriat rengna chu a ni,’ ti ang che,” tiin a sawi a ni.—Exodus 3:15.
9. Pharaoa’n Jehova chu eng angin nge a lo ngaih?
9 Israel mite thlalêra Jehova be tûra kaltîr tûrin Mosia’n Pharaoa, Aigupta lalber chu a dîl a. Mahse, pathian pakhat anga ngaih leh Aigupta pathian dangte betu a nih avângin: “Tunge maw ni LALPA, a thu ka han zawm a, Israel-hote ka han chhuahtîrna tûr chu ni le? LALPA chu ka hre lo ve, tin, Israel-hote lah ka chhuahtîr hek lovang,” tiin a lo chhâng a ni.—Exodus 5:1, 2.
10. Hmân lai Aigupta-ah khân Israel-te chungchângah a thil tum tifamkim tûrin Jehova’n eng thil nge a tih?
10 Chutah Jehova chuan a hming nêna inmila thil tiin, a thil tumte tihlawhtling tûrin hna a thawk ta a ni. Hmasâng Aigupta mite chungah chuan hri sâwm a lêntîr a. Hri hnuhnûngber chuan Aigupta rama fa tîr zawng zawng, mi chapo tak Pharaoa fa tîr pawh tiamin a tihlum vek a ni. Chu mi hnuah chuan Aigupta mite chuan Israel mite chhuahtîr chu an nghâkhlel ta hle mai a. Amaherawhchu, Jehova thiltihtheihnain an rilru a khawih êm avângin Aigupta mi ṭhenkhatte chuan Israel mite rualin an ram an chhuahsan ve ta a ni.—Exodus 12:35-38.
11. Tuipui Sen-ah khân Jehova’n eng thilmak nge a tih a, a hmêlmaten loh theih lohvin eng nge an pawm tâk?
11 Mi luhlul tak mai Pharaoa chu a sipaite nên a bawihte man leh tûrin indo tawlailîr 600 nên a thawk chhuak a. Aigupta mite an lo hnaih chuan Israel mite lei châra an kal theih nân Pathianin mak tak maiin Tuipui Sen chu a ṭhen ta a ni. Anmahni ûmtuten tuipui chhûng an han luh ve chuan Jehova’n “an tawlailîr kete chu a thlawnsak a, an khalh chak thei ta lo va.” Aigupta sipaite chu: “Israel-hote hi i tlânsan ang u; LALPAN an lama ṭangin he mite hi Aigupta mite a dopui a nih hi,” tiin an au va. Mahse a tlai lutuk ta. Tui bang sâng tak chu a rawn chim a, tichuan “tawlailîrte leh sakawr chungchuang mite . . . Pharaoa sipaiho zawng zawngte lam chuan tuiin a chîm pil ta vek a.” (Exodus 14:22-25, 28) Chutiang chuan Jehova’n a hming a tiropui a, chu thil thleng chu vawiin nî thleng hian theihnghilh a la ni lo.—Josua 2:9-11
12, 13. (a) Tûn laiah Pathian hmingin kan tân eng nge awmzia a neih? (b) Miten hmanhmawh taka an zir ṭûl chu eng nge ni a, engvâng nge?
12 Pathian hming lo chher chuan tûn laiah kan tân awmze ropui tak a nei a. A hming, Jehova hi a thil tum zawng zawng a tifamkim ngei ngei ang tih a tiamna a ni. Chu a tiamkamnaah chuan kan lei paradis ni tûra atîra a thil tum pawh kha a tel a. (Genesis 1:28; 2:8) Chumi ni thei tûr chuan Pathianin tûn laia a lal chungnungna dodâltute zawng zawng hi a tiboral vek ang, a chhan chu: “Kei hi LALPA ka ni tih an hria ang,” tia a lo sawi avângin. (Ezekiela 38:23) Tichuan, Pathianin amah betute felna khawvêl tharah hruai lût tûra thu a lo tiam chu a tifamkim dâwn a ni.—2 Petera 3:13.
13 Pathian duhsakna dawng duhtu zawng zawng chuan rinnaa a hming lam an zir ngei ngei tûr a ni. “Tupawh Lalpa [“Jehova,” NW] hming lam apiangte chu chhandamin an awm ang,” tiin Bible chuan a lo tiam a ni. (Rom 10:13) Jehova tih hming hian awmze thûk tak a nei a. I Pathian leh Chhan Chhuaktu anga Jehova hming i lam chuan hlimna tâwp lovah a hruai thei che a ni.
PATHIAN DIK MIZIATE
14. Bible-in Pathian mize bul engte nge a sawi uar?
14 Aigupta aṭanga Israel fate chhan chhuahna chungchâng kan zirnaah hian Pathianin inbûk tâwk chiah ṭheuhva a neih mize bul palite a rawn sawi uar a. Pharaoa a dâwr dân khân a thiltihtheihna mak tak chu a târlang a. (Exodus 9:16) Pathianin chu dinhmun hnawk tak mai thiam taka a chinfel dân chuan a finna chungchuang tak chu a lantîr a. (Rom 11:33) A mite râwng taka awpbettute leh luhlul taka amah dodâltute chunga hremna a hlen chhuahnaah chuan a rorêl dikna a târlang a. (Deuteronomy 32:4) Pathian mize langsâr ber chu hmangaihna a ni. Abrahama thlahte chungchânga thu a lo tiam tawhte a tihfamkimnaah hian Jehova chuan hmangaihna ropui tak a lantîr a. (Deuteronomy 7:8) Aigupta mi ṭhenkhatte chu an pathian dik lote kalsan leh, Pathian dik tak lamṭang ni a hlâwkna ropui tak an hmuh ve phalsakin a hmangaihna chu a lantîr bawk a ni.
15, 16. Eng kawngtein nge Pathianin hmangaihna a lantîr?
15 Bible i chhiar chuan Pathian mize ropui ber chu hmangaihna a ni tih leh, chu hmangaihna chu kawng tam takin a lantîr tih i lo hre dâwn a ni. Entir nân, Siamtu lo nia nun hlimna chu thlarau fate a ṭâwmpui hmasak ber nachhan pawh a hmangaihna vâng a ni a. Chûng vântirhkoh maktaduai tam takte chuan Pathian chu an hmangaihin an fak a ni. (Joba 38:4, 7; Daniela 7:10) Leilung hi siamin leh, mihringte hlim taka an chênna atân buatsaihin Pathian chuan a hmangaihna a lantîr bawk a ni.—Genesis 1:1, 26-28; Sâm 115:16.
16 Sawisên loh khawpa tam kawng hrang hrangin Pathian hmangaihna chu kan hlâwkpui a. Pakhatah chuan, nun hi nuam kan tih theihna tûrin Pathianin a hmangaihnain kan taksa hi mak danglam takin a siam a. (Sâm 139:14) A hmangaihna chu ‘vân ata ruahte leh kum ṭhat kumte min pein, kan rilru ei tûr leh lâwmnain a tihkhah ṭhinahte’ a lang bawk a ni. (Tirhkohte 14:17) Pathianin “mi sualte leh mi ṭhate chungah chuan a nî a chhuahtîr ṭhîn a, mi felte leh fel lote chungah pawh ruah a sûrtîr ṭhîn a ni.” (Matthaia 5:45) Pathian hriatna nei tûr leh amah biaa hlim taka a rawng bâwl tûra min ṭanpui tûrin min Siamtu chu hmangaihnain a chettîr bawk a ni. Dik takin, “Pathian chu hmangaihna a ni si a.” (1 Johana 4:8) Mahse a miziaah hian hmangaihna bâkah a dang tam tak a la awm a ni.
“PATHIAN LAINATNAA KHAT, MI KHAWNGAIH THEI TAK”
17. Exodus 34:6, 7-ah hian Pathian chungchâng eng nge kan hriat?
17 Israel miten Tuipui Sen an kân hnu pawhin Pathian hriat chian lehzual an la mamawh cheu va. He an mamawhna hi Mosia’n hriain: “Chuvângin i mit ka tlun si chuan, nangmah ka hriat chian theih nân che leh i mittlunga ka awm theih nân tûnah hian i kawngte hi khawngaih takin mi hriattîr ang che,” tiin a ṭawngṭai a. (Exodus 33:13) Mosia’n: “LALPA chu, LALPA chu, Pathian lainatnaa khat, mi khawngaih thei tak, thin nel tak, ngilneihna leh thu tak ngah, mi sâng tam tak chunga khawngaihna lantîr ṭhîn, khawlohna te, bawhchhiatna te, suahsualna te ngaidam ṭhîn; thiam lova ruatte chhuah mai ngai lo,” tia Pathian ngeiin a puan a han hriat chuan Pathian chu a hre chiang lehzual ta a ni. (Exodus 34:6, 7) Pathian chuan a hmangaihna leh a rorêl diknate chu inbûk tâwk chiahin a hmang a, thil sual tilui tlattute chu an sualna avânga a sawhkhâwk an tuar tûr lakah a vêng lo.
18. Jehova chuan lainatnaa khat a ni tih engtin nge a lantîr?
18 Mosia’n a hriat tâk angin Jehova chuan lainatna a lantîr a. Lainatna nei mi rêng rêng chuan hrehawm tuartute chu an khawngaih a, chhâwk zângkhai an tum ṭhîn. Chutiang chuan Pathianin mihringte a lainatna chu lantîrin tuarna te, natna te, leh thihna te aṭanga an fihlîm hlenna tûr a ruahmansak a ni. (Thu Puan 21:3-5) Pathian betute chuan he khawvêl sual dinhmunte avângin chhiatna an tâwk thei a, a nih loh leh âtthlâk taka thil an tih avângin harsatna an tâwk thei bawk. Mahse inngaitlâwm taka Jehova ṭanpuina an dîl chuan ani’n a lo thlamuanin a lo ṭanpui dâwn a ni. Engvâng nge? A chhan chu amah betute chungah lainat taka dimdawihna a lantîr ṭhin avângin a ni.—Sâm 86:15; 1 Petera 5:6, 7.
19. Pathian chu khawngaihnaa khat a ni tih engvângin nge kan sawi theih?
19 Thuneitu tam tak chuan mite râwng takin an cheibâwl ṭhîn a. Chutiang mite ang lo takin, Jehova chuan a chhiahhlawh inngaitlâwm takte chu a va khawngaih ṭhîn êm! Pathian chu lei leh vâna thuneitu sâng ber ni mah sela, mihring zawng zawng chungah huang chin nei lovin ngilneihna langsâr tak a lantîr a ni. (Sâm 8:3, 4; Luka 6:35) Jehova chu mi mal chungah pawh khawngaihnain a khat a, a bîk taka khawngaih an dîlnate chu a chhâng ṭhîn a ni. (Exodus 22:26, 27; Luka 18:13, 14) Pathianin tu chungah mah khawngaihna emaw, lainatna emaw lantîr hi a bat a ni lo. (Exodus 33:19) Chuvângin, Pathian zahngaihna leh khawngaihna hi ngaihhlutna thûk tak kan lantîr a ṭûl a ni.—Sâm 145:1, 8.
THIN NEL TAK, HLEIH NEI LO, LEH FEL
20. Jehova chu thin nel leh hleih nei lo a nihzia engin nge lantîr?
20 Jehova chu thin nel tak a ni a. Mahse, hei hi tumah a hrem ngai lo tihna a ni lo, a chhan chu Tuipui Sen-ah khân mi luhlul Pharaoa leh a sipai rualte kha a tihboral vek avângin. Jehova chu hleih nei lo a ni bawk a. Chuvângin, Israel mi, a duhsak êm êm ṭhinte pawh chuan thil an tihsual luih zêl avângin a tâwpah chuan a duhsakna chu an chân ta a ni. Pathian chuan hnam tina mi tupawh amah betu atân a pawm vek a, mahse, a kawng fel zâwmtute chauh a ni a pawm ni.—Tirhkohte 10:34, 35.
21. (a) Thu Puan 15:2-4 hian Pathian chanchin eng nge min zirtîr? (b) Pathianin a dik a ni tia a sawite hi eng thilin nge kan zawm tiawlsam ang?
21 Bible-a Thu Puan bu hian Pathian “thupêk fel tak” chungchâng zir a pawimawhzia a uar hle a. Thilsiam vâna awmte chu: “Aw Lalpa [“Jehova,” NW] Pathian, Engkimtithei, i thiltihte chu a ropuiin a mak a; nang, hnam tin Lalber, i kawngte chu a felin a dik a ni. Aw Lalpa [“Jehova,” NW], tunge i hming zah lo vang a, chawimawi lo vang? Nang chauh i thianghlim si; i thiltih felte chu tihlan a nih tawh avângin, hnam tinrêngin chibai an rawn bûk ang che,” tia an zai thu min hrilh a ni. (Thu Puan 15:2-4) A dik tia a sawite kan zawm zêl hian Jehova ṭihna ṭha emaw, amah zahna ṭha emaw kan lantîr a. Hei hi Pathian finna leh hmangaihna keimahni leh keimahni kan inhriat nawntîr ṭhinna hian a tiawlsam dâwn a ni. A thupêk zawng zawngte hi kan ṭhatna tûr vek a ni si a.—Isaia 48:17, 18.
“LALPA KAN PATHIAN CHU PAKHAT CHAUH A NI”
22. Bible pawmtuten Trinity chu engvângin nge an biak loh?
22 Hmân lai Aigupta mite chuan pathian tam tak an bia a, mahse, Jehova erawh chu “Pathian thîkthuchhia” [“inpêk bîkna phûttu Pathian,” NW] a ni. (Exodus 20:5) Mosia’n Israel fate kha “LALPA kan Pathian chauh chu LALPA a ni,” tiin a hriat nawntîr a. (Hawrawp kan tihâwn a ni.) (Deuteronomy 6:4) Isua Krista pawhin chûng thu chu a sawi ve leh a ni. (Marka 12:28, 29) Chuvângin, Bible hi Pathian Thu anga pawmtute chuan pathian pakhata mi pathum emaw pathian pathum infinkhâwm Trinity hi an be lo. Dik takin, “Trinity” tih thu mal hi Bible-ah pawh a lang lo rêng rêng a ni. Pathian dik tak chu Mi pakhat a ni a, Isua Krista lakah chuan a hrang hlak a ni. (Johana 14:28; 1 Korinth 15:28) Pathian thlarau thianghlim chu mi a ni ve lo. Jehova thiltihtheihna a ni a, a thil tumte tihlawhtling tûra Engkimtitheian a hman ṭhin chu a ni.—Genesis 1:2; Tirhkohte 2:1-4, 32, 33; 2 Petera 1:20, 21.
23. (a) Pathian i hmangaihna chu engtin nge a lo ṭhanlen zêl ang? (b) Pathian hmangaih dân tûr chungchângah Isua’n eng nge a sawi a, Krista chungchângah engte nge kan zir ṭûl?
23 Jehova ropuizia i ngaihtuahin i biak a phû hle tih hi i pawm lo vem ni? A Thu, Bible, hi i zir zêl chuan amah i lo hre chiang lehzual ang a, chatuana i hamṭhatna tûr leh i hlimna tûrin i lakah eng nge a phût tihte pawh i lo hre dâwn a ni. (Matthaia 5:3, 6) Chubâkah, Pathian i hmangaihna chu a ṭhanglian zêl bawk ang. Chu chu thil âwm tak a ni, a chhan chu Isua’n: “Lalpa [“Jehova,” NW] i Pathian chu i thinlung zawng zawngin, i thlarau zawng zawngin, i rilru zawng zawngin, i chakna zawng zawngin i hmangaih tûr a ni,” tia a lo sawi avângin. (Marka 12:30) Chiang takin, Isua khân chutiang Pathian hmangaihna chu a nei a ni. A nih leh Bible hian Isua Krista chungchângah eng nge a târlan? Jehova thil tumah eng nge a chanvo?
[Footnote]
a Mizo Bible-a Hebrai Pathian Lehkhathu-ah hian “LALPA” tih emaw “PATHIAN” tih emaw hi Pathian hming bîk “Jehova” tih aiah an hmang. “THU HAR HRILHFIAHNA”-ah “Jehova” tih thupui tê khawngaih takin en rawh.
I HRIATNA FIAH RAWH
Tu nge Pathian hming ni a, Hebrai Pathian Lehkhathuah vawi engzât nge hman a nih?
Pathian hming chu engvângin nge i hman ang?
Pathian Jehova mizia engte hian nge a bîk taka hîp che?
[Phêk 29-naa milem]
Engkim Siamtu chu eng ang chiahin nge i hriat chian?