A2
He Bible Lehlin Hmêlhmangte
Khawvêl Thar Lehlin Kristian Grik Pathian Lehkha Thu hi kum 1950 khân Sâp Ṭawnga tih chhuah a ni a, Khawvêl Thar Lehlin Pathian Lehkha Thu Thianghlim a bu pum chu kum 1961 khân tih chhuah a ni. Chumi hnu aṭang chuan, a tîra ziak ṭawngte aṭanga lehlin he Pathian Lehkha Thu Thianghlim dik tak leh chhiar nuam bawk si hi, ṭawng 300 chuangin mi maktaduai tam takte chuan an chhiar thei tawh a ni.
Mahse, kum 50 chuang kalta aṭang khân ṭawngte hi a inthlâk danglam zêl a. New World Bible Translation Committee chuan tûn laia chhiartute thinlung khawih thei tûr Bible lehlin tih chhuah a ngai tih a hria a. Chumi ti hlawhtling tûr chuan, hêngte hi rilruah a vawng reng a ni:
Tûn laia hman ṭawngkam leh hriatthiam awlsam hman. Hmân lai Hebrai leh Grik ṭawnga “chî” tih thu mal hian thlai chî mai bâkah, mihring thlah leh baw a kâwk thei a. “Chî” tih thu mal hi mihring chungchâng sawi nâna hman a nih vak tawh loh avângin, a chhûng thu nêna inmila a sawi tum phawk chhuak tûr ṭawngkamtea thlâk a ni. (Matthaia 22:24; Johana 8:37)
Bible ṭawngkamte fiah lehzuala dah. Bible lehlin danga an ṭawngkam hman ṭhenkhat chu dik taka hriatthiam a nih theih nân hrilhfiah a ngai ṭhîn a. Entîr nân, Grik thu mal “Hades” tih hi “mitthi khua” tia lehlin a ni ṭhîn a. Nimahsela, chu chuan Bible zirtîrna nêna inkalh, hmuh theih loh khawi hmunah emaw mitthite an nung zawm zêl tih ngaih dân dik lo a thlâwp a ni. Chuvângin, he Bible lehlinah hian chu thu mal chu Bible ziaktute sawi tum “Thlân” tia lehlin a ni a. Footnote-ah “Hades” tih ṭawngkam dah a ni thung.—Luka 10:15; Tirhkohte 2:27.
Hebrai thu mal ne′phesh tih leh Grik thu mal psy·khe′ tihte hi Mizo Bible chuan thlarau tia lehlin châng a nei a. Nimahsela, chu chuan thlarau thi thei lo a awm tih thurin dik lo a thlâwp avângin chutianga lehlin chu a dik lo. Hêng thu malte hian a tlângpuiin (1) mihring, (2) mihring nunna, (3) thil nungte, (4) mihringte neih thil tih châkna leh thil ei châkna, a nih loh leh dinhmun ṭhenkhatah chuan (5) mitthite hial pawh a kâwk thei a. Chuvângin, a tîra ziak thu malte sawi tum azira lehlin a ni. (Matthaia 10:28; 22:37) Hmun tam takah chuan, Thu Har Hrilhfiahna en tûra kawhhmuhna dah a ni a, a nih loh leh a awmze dang târ lan a ni.—Marka 12:30.
Chutiang bawkin, “kal” tih thu mal hi entîr neia hman a nihna hmun Thu Puan 2:23 ang chi-ahte hian, a chhûng thu-ah “ngaihtuahna chhûngril ber” tia dahin, footnote-ah a ngial a ngana dah a ni.
Grik thu mal stau·rosʹ hi Bible lehlin dangah chuan “kraws” tia lehlin a ni a. Mahse, he Grik thu mal hian Isua an tih hlumna ang chi ban, a nih loh thing tlâwn a kâwk zâwk a. Chuvângin, he Bible lehlinah hian Grik thu mal awmze dik tak phawk chhuak tûrin “ban” tia lehlin a ni.—Luka 24:20; Tirhkohte 2:23, 36.
Chhiar nuam lehzual tûra lehlin. A tîra ziak Bible thute chuan thil tih tawhte chu thil tih mêkte leh la tih tûrte nên a sawi hrang a. He Bible lehlinah hian a tîra ziak awmzia phawk chhuak tûrin, thil tih chhunzawm zêl sawina ṭawngkamte chu belh a ni a. Entîr nân, Matthaia 7:7, 8-ahte hian thil tih chhunzawm zêl sawina ṭawngkamte chu belh a ni. Hmân lai ṭawngkamte chu tûn lai ṭawngkam hriatthiam awlsam zâwktea thlâk a ni bawk.
He Bible lehlin hmêlhmang dangte:
He Bible lehlinah hian footnote ṭhenkhat a awm a. Chûng footnote-te chu a tlângpuiin hetiang hian ṭhen a ni:
“A nih loh leh” He footnote hi Hebrai, Aramik leh, Grik ṭawngin a sawi tum tlângpui kawng danga lehlin theih dân a ni.—Matthaia 5:9-a footnote dahna “remna siamtute”; Matthaia 6:12-a footnote dahna “bâte.”
“Ni thei dang leh chu” He footnote hi a sawi tum phawk chhuak tho si, a awmze tlângpuiin a sawi tum danglam daiha lehlin theih dân a ni.—Matthaia 18:14, “ka”; 1 Korinth 15:32, “mi dangte ang bawka.”
“A ngial a ngan chuan” He footnote hi Hebrai, Aramik leh, Grik ṭawng aṭanga a ngial a ngana lehlin, a nih loh leh a tîra ziak ṭawngkamte awmze tlângpui lehlinna a ni.—Matthaia 5:36, “nunna”; Marka 8:31, “hrilh.”
A awmzia leh a lo chhuahna Hming awmzia (Tirhkohte 9:36, “Dorki; Thu Puan 16:16, “Armageddon”); bûknate leh tehnate (Matthaia 25:15, “talent”); hming aiawhtu (Hebrai 3:3, “Ani”); Thu Belhna leh Thu Har Hrilhfiahnaa thu ṭangkai takte.—Matthaia 11:23, “Thlân”; Marka 9:47, “Gehenna.”
A phêk hma lamah chuan, Bible-a chuang zirtîrna bulpuite târ langtu, “Pathian Thu Hmêlhriattîrna,” tih a chuang a. Bible chhûng thute dawt chiahah chuan, “Bible Bute Chanchin Târ Lanna” te, “Bible Thu Malte Zawn Awlna” te leh, “Thu Har Hrilhfiahna” te a awm a. Thu Har Hrilhfiahna chuan chhiartute chu Bible-a hman ṭawngkam ṭhenkhat awmzia hre thiam tûrin a ṭanpui a ni. Thu Belhnaah chuan hêng thu: “Bible Lehlinna Kaihruaitu Thu Bulte,” “He Bible Lehlin Hmêlhmangte,” “Bible Kan Lo Neih Dân,” “Hebrai Pathian Lehkha Thua Pathian Hming,” “Kristian Grik Pathian Lehkha Thua Pathian Hming,” “Chart: Zâwlnei te, Juda leh Israel Lalte,” “Isua Lei Lam Nuna Thil Thleng Langsâr Zualte” tih te, map te, chart te leh, Bible zirlai taima takte tâna thu dang ṭangkai takte a chuang a ni.
Bible-a a bu tinahte chuan, a bung chhûnga thu awmte leh chumi nêna inkûngkaih chângte târ langtu a chuang a, chu chuan chhiartute chu a bu puma thu awm tlângpuite hre thiam tûrin a ṭanpui a ni. Phêk tina a laia column-ah chuan, Bible chângte nêna inkûngkaihna eng emaw bîk tak nei Bible châng dang kawhhmuhna chu dah a ni bawk.