ISTORIA YA INGUMI
Ndikadhi nditumikelanga wu Cuba wa vyawa vyowandamela 70
NDIBALIWILE mu yawa ya 1947 va isuwa ya Cuba. Isuwa yobaleila, inokala vaguman’ne ma-inje oka-a abara ya Caribe na oceano Atlântico. Ndingabaliwile, anamabalanga tatookaana a-ima enango aa-iyana ambinli. I-yo atu 5 nakalecha mu sidade ling’ono loitaniwa Esmeralda.
Miyo ndinothuulela ira ingumi mu sidadeli yali yapama maningi. I-yo nakalecha vaduzi naabali-u, ninga tiwi-u, titia thitho na mbwii-u. Hora dhothene nanookaana vyongo vyokwakwanela vyoi vyanoonikami-a ira nikaena ingumi yosangalala.
Ndingana vyawa vyowandamela 5, anamabalanga tatooroma funjedha Bibilya na Walton Jones namalaleya wathindhi maningi oi anoowenda mahora 10 ira afiye sidadi lakalecha i-yo. Vadambo nlilothene ladhecha liye, atu anjinji abanjani mwanga tanoogumaneya nyumbani wambwiyanga thitho baluo anootapanya naaliwa makhundo a Bibilya wamahora manjinji. Anamabalanga vambo-i na tiwanga Pedru thitho tiyanga Ela, tanoodhiveliwana vyongo vyafunjedha aliwa thitho vo-odimbela tatoodhivelela nobadiziwa kala Amboni dha Yohova. Tiyanga una vyawa vyowandamela 100 thitho unaadhowanave tumikela ninga painiya wu Cuba.
Vahora yeniyo, Amboni dha Yohova natookaana ufulu otumikela wu Cuba. Atu tanooniidhiwa ira nanoodhiveliwana tukula mapasta odhala na mabukhu nolaleelanga vandhe na vandhe. Thitho nanoowenda maningi! Miyo ndinothuulela hora yatumikela miyo Yohova mosangalala ndingali zombwe “vahora yapama.” Mbwenye “hora yorucha” yali inga-adhi vang’ono fiya.—2 Timo. 4:2.
NYARWA DHATOOROMA
Ndingana vyawa 5 babanga na tiwanga tatoodhowa wu tatamo n’nango ira tamaire gumano waisa. Vyovwi-a tangaranga ira ta-anafiye, othene tatoobulela namwasa omwa ma-inje othakala. Ndinothuulela hora yawelao aliwa sisi la tiwanga latoomala dyeyamo okene thitho atooila. Mbwenye babanga atookwa. Liye ana vyawa 32 baa-i.
Babanga angakwide, m’manga atoosakula ira nimakalenga na rongolie, oi akalecha mu sidadi la Lombillo. Ee-no nafwanela i-ya ambwii-u naabali-u oi nanoadhiveliwana maningi. Mbwenye miyo na m’manga vambo-i naabalanga, natoodhowanave m’lambela Yohova.
Va 26 wa Agosto wa 1957, ndatoobadiziwa vatandana lali duzi na Lombillo. Vahoriyo ndana vyawa 10. Kandaidhiwa ira va-anavire vyawa vinli, ingumi ya Amboni dha Yohova inochinja wu Cuba. Mu yawa ya 1959 guverno wa ilambwiyo watookumi-iwa novoloweliwa limburo na guverno la Komunista.
Ee-no natooroma tongiwa na governo lelo lalimbi-a atu ira tavolowenga unyakhondo. Vyevi vyatookhuza maningi atu a Yohova a ilambo yothene oi katinovolowela ndale thitho katinolaba basa la unyakhondo. Namwasa wa vyevi, natooluza ufulu olambela wana i-yo voroma. Vasogolovee guvernoli latookhondi-a basa la Mboni dha Yohova thitho abali anjinji ororomeleya tatoo-eliwa perezoni. Enango mwa abalala tanookomiwa thitho katava-iwa yodya yokwakwanela. Hora dhinjinji yodya yava-iwa aliwa yali yothangani-iwa na sangiri, vyoi Bibilya linokhondi-a udya.
Angalive ira nanoogumanana nyarwa, natoodhowanave gumaneya vambo-i ira nilambele Yohova. (Aeb. 10:25) I-yo nanooira migumano yaisa mindani thitho mamburo enango muilambwiyo. Ndinothuulela dambo n’nango vevo bali mwinango vaniwandenle liye ira nimaire gumano waisa mu tangalee nlukhulu la mabila. I-yo kanaodile cheni-a limburolo venango kumi-amo mabilao. Moi natooira gumano vambo-i na mabila!—Mik. 2:12.
Ninosimba maningi basa yothene yalaba abali vonikami-a ira nikaena yodya yauzimu vahoriyo. Mwaifwanafwani-o, migumano yaisa yanogravariwa na disku la radio loi lanootumiziwa mumamburo o-iyana-iyana muilambo ya Cuba. Hora dhinango tanoowandeliwa abali ambinli ira takozeele onga nogravari myasa yothene yavagumanuo. Voi abali tagaravari mumamburo obiseya, hora dhinango garavasawiyo yanoovweya ula wa mithumbi na vyongo vinango vyothei-a. Akala tatamo waireliwa gumano waisa kwaali maluju, bali mbo-i anooimecha njinga liye pondanga, yoi yatookaana faramento yosaka-edhela maluju. Ee-no vyakala ninga nitokaana maluju dhela mu faramentwiyo thitho nanooda vuruwana gumano othene. Pyaimbarimbari ira kanana ufulu olambela thitho kanana mabukhu othene ofuneeleya ninga vyali aliwa abali naarongoli-u avilambo vinango mbwenye kanarambureleya yodya yauzimu. Thitho nanoosangalala tumikela Yohova movwelana.—Nee. 8:10.
NATOOKALA APAINIYA THITHO ANAMABALA
Ndingana vyawa 18 ndatooroma urumiwi wa upainiya okaatheya wu sidadi la Florida. Vangavirile yawa imbo-i, ndatoo-eliwa kala painiya wavakhundu mu sidadi la Camagüey. Ndiweo wamwidhi miyo Emilia rongola obaleya maningi oi ali wau Santiago sidadi la Cuba. I-yo natooroma imweendi, yawa ya-anamale natoothelana.
(Ono wa zwele) Xikola ya urumiwi wa Umwene ya andimuwa avapingoni—Camagüey, wu Cuba, yawa ya 1966
(Ono odyana) Dambo li-u la kazamento yawa ya 1967
Ndatooroma laba basa wu fabrica ya xuka yoi yali ya guverno. Miyo na Emilia kanaode okoka laba basa ninga apainiya, mbwenye i-yo nanooira vyothene vinaode i-yo vom’labela Yohova. Miyo ndatoovepha ira ndilabenga fabricani romela 3 hora yamabingu ocha fiyedha 11 hora yanamaebe-i. Pyaimbarimbari ira miyo kandadhiveliwana venyathi namaebe-i maningi, mbwenye laba basa vahora yen’na wanoondikami-a ira ndiodenga dhowa malaleela nofwanyeya vamigumanoni hora dhothene vambo-i na Emilia.
Mu yawa ya 1969 natoobala mwani-u oroma Gustavo. Thitho ndatooitaniwa ira ndimatumikele okoka muurumiwi wahora dhothene ninga namaing’anela isa. Muhora yeniyo vyali vyo-odabwi-a tumikela ninga namaing’anela isa ningana a-ima ang’ono wu Cuba. Ee-no yali hora yoi nanookala opingeya maningi mbwenye nanookala osangalala. Miyo na Emilia natookana ngari ilukhulu tumikela abali mwandhila yen’na. Ningali mu isa yei, natookana a-ima enango ambili Obed na Abner. Vangavirile vyawa vyoyeva, natoobala mwana mwinango wa-iyana dhinalee Mahely.
Ndathuulela hora ikadhi miyo nditumikelanga ninga namaing’anela isa, ndinosangalala maningi ndaona moda Yohova muraeli-edhe liye atu awu Cuba. Thitho atooraeli-a vyothene vyaira i-yo vofunji-a a-imi-u ira tam’dhiveliwengana Yohova. Va-eeni, ndinouwandelani vang’ono moda mwali ingumi-u hora yali i-yo anamaing’anela isa.
TUMIKELA NINGA NAMAING’ANELA ISA MUHORA YAKHONDI-IWA BASA LI-U
Mu vyawa 1960 na 1970, vyongo vyatooroma rucha maningi wu Cuba. Nyumba dha Umwene dhatoofungiwa, mamisionariyo tatootamangi-iwa muilambwiyo, abali anjinji aazombwe tatoo-eliwa perezoni thitho tambi yau Havana yatoofungiwa.
Nitumikelanga ninga namaing’anela isa, yawa ya 1990
Namwasa okhondi-iwa wa basa li-u, i-yo nanoowaredhela mipingo khomoni wa masumana baa-i. Ee-no pingo uliothene nanoouwaredhela wamasumana menli o-arana. I-yo natukulecha vyongo vyoyeva baa-i thitho hora dhinjinji nawendecha na njinga, namwasa oi mapolisiya katakaana ifunelo na njinga. Nanoowaredhela mipingo mwasegeredho. I-yo nanooira vyongo ninga ninodhowa maona abali. Vyevi kavyali vyorucha viirana thitho nanoodhivwa ninga nili mubanja limbo-ive, thitho nafuneela ira vyongo mwapolepole ira na-adiwale ira nidhowele maalimbi-a mwauzimu. (Marku 10:29, 30) Mbwenye nanoofuneela ira vyongo mwapolepole namwasa oi hora dhinjinji, mapolisiya tanooni-arecha nonifukanga vyofuka. Ee-no aakale ira natoo-indiwa abali taniwachela, tangaodile mangiwa thitho.—Aroma 16:4.
Muhora yen’na, natooidhiwana na abali naarongola anjinji oi tali ova-a modhala mandha angalive ira tana vyongo vyoyeva. Mumamburo enango, mwatookala puzuzu maningi venango kwaranya atu. Mbwenye abali moriya rima tanooniboli-a muskitu wana aliwa ira puzuzu dha-anilume. Abali enango tanooniwachela angalive ira katana yodya yokwakwanela. Ee-no hora dhinango, nanootukula vyodya vi-u ira nimadye vambo-i naaliwa.
Vyali vyo-odeya ira nitukulenga a-imi-u othene nadhowanga mawaredhela mipingo. Moi ee-no, i-yo natukulecha mwana m’mbo-i, enangwao ta-alecha na m’manga thitho rongolanga ira taasamalelenga. Wendana mwana wanoonibarela maningi. Hora dhinango, mapolisiya tanoosakasaka mapasti-u, mbwenye i-yo nanoolokota mabukhu mupasta lamatewela opingidheya, wu limburo loi mapolisiya kaaode sakasaka.
Miyo ndinom’simba maningi Emilia vamabasa othene alaba liye vosamalela a-imi-u thitho ndikami-a va vyawa vyothene vyaira i-yo urumiwi wahora dhothene. Miyo ndanooda laba basa wu fabrikani la xuka thitho tumikela ninga namaing’anela isa vahora imbo-ive. Ira vyevi viodeye, ndanoolaba mahora manjinji ira ndiode kaana mahora okwakwanela komoni wa sumana. Mbwenye vangavirile hora ndatoova-iwa izo ira ndikale ndimuwa osogolera anamalaba. Ndafwanela laba wa malambo 7 vasumana mbwenye miyo kandakondile. Thitho ndanoona ira ndaava-a basa lokwakwanela atu aing’anela miyo ira talabe komoni wasumana, miyo ndinookaana hora yokwakwanela yowaredhela mipingo vo-okala yorucha. Ndinokaikela akala mapatrawanga anooviidhiwa ira kandalabecha basa khomoni wasumana.
NDATOODHOWANAVE KALA OSANGALALA URUMIWANGA UNGACHINJILE
Gumano oroma waisa ningana okoka ufulu olaleela yawa ya 1994
Dambo n’nango yawa ya 1994, abali tasogolera basa yolaleela wu Cuba tatooitani-a anaming’anela isa othene okwakwana 80 ira tamaire gumano wavakhundu wu Havana. Vyali vyosangalali-a maningi gumanana abali vanduli va vyawa vinjinji. Vagumanuo yoroma natootapanya vyongo vinango vyachinjile guluni. Ee-no vatooveleliwa milanyu yorurumucha. Abali atooniwandela ira anofuna tavelele madhini-u waandimuwa aguverno. Mwasiwa ngwan’ni tanoofuna irana vyevyo?
Abalao tatoonga ira aliwa tanoodhowa magumana naandimuwa a guverno notapanya ira vakale vwelano vari va guverno na Amboni dha Yohova. Andimuwa aguvernoao tatoovepha ira tava-iwe madhina othene aanamaing’anela isa. I-yo othene natoorumelela ira nivelele madhini-u. Tapanya wairile i-yo na andimuwa a guverno watookaana vyo-arelavovyee vyapama.
Vasogolovee, nanooda irana migumano, laleela mo-oruchi-iwa, angalive ira religiau li-u lali la-analembiwe mu bukhu la guverno. Natoozindiyela ira andimuwa aguverno tatoidhiwa madhina aanamaing’anela isa enango, mbwenye tafuna ira tasikimizele baa-i.
Mu Setembro yawa ya 1994, guverno latoonirumeli-a ira nidhule okoka ofesi ya tambi. Vyali vyosangalali-a ira nirome okoka indi-edha basa nyumba dhafungiwile wa vyawa 20.
Ee-no mu yawa ya 1996 miyo na Emilia natooligareliwa nowandeliwa ira nimatumikelenga wu Beteli. I-yo natoodabwa maningi, thitho ndatoawandela abalao ira nditokaana a-imanga ambili anoasamalela miyo. Abalao tatoothulela moda mwali vyongo vaingumi yanga thitho tatoondiwandela ira ndinofwanela dhowa matumikela wu Beteli. I-yo natoorumela thitho natooroma kozeela thamela wu Havana na banja langa.
(Ono wa zwele) Emilia angali mu Departamento yosona wu tambi yau Cuba, maromelo a yawa ya 2000
(Ono odyana) Dhuleliwa wa nyumba yoirelamo migumano yaisa venango yagawo, mu yawa ya 2012
Onga mwaimbarimbari, voroma kandasangalala na urumiwi wava Beteli. Miyo ndatoomala vyawa vinjinji nditumikelanga ninga namaing’anela isa thitho ndanoudhiveliwana maningi urumiula. Vyanoondirucha maningi kala vapandoni xikritorioni. Mbwenye mokami-iwa naafwanga atumikelana miyo va Beteli simbwasimbwa i-yananga, atoondikami-a ira ndichinje moda mwaonela miyo vyongo. Vira wahora, ndatooroma okoka kala osangalala, thitho ndilive osangalala fiyedha va-eeni na urumiwi wava Beteli.
(Ono zwele) Mwambo waalimbo mari-a xikola yofunji-a Bibilya ya Makristau avabanjani yawa ya 2013
(Ono odyana)Abali a Komisau ya Tambi awu Cuba mu yawa ya 2013
Ningali va Gumano waisa vambo-i na mwani-u wa i-yana na manee
Miyo na Emilia va-eeni nitoulula. Mbwenye ninosangalala nathuulela vya abali naarongola othene aidhi i-yo thitho alabana vambo-i wa vyawa vyothene vyevi. Ninosangalala maningi naona a-imi-u na viidhuulu vi-u tatumikelanga Yohova. I-yo ninovivwa ninga vyaongile rumiwi Juwau angali oulula ira: “Kavali yongo inondisangalali-a maningi kwaranya uvwa ira a-imanga anadhowanave wenda muimbarimbari.”— 3 Juwau 4.
Va-eeni nitotumikela va Beteli wa vyawa vyowandamela 30, thitho miyo na Emilia ninodhowanave irana vyothene vinaode i-yo vaurumiwi-u, angalive ira dambo nlilothene ninolimbana nyarwa namwasa oulula thitho marenda a kansa. Va vyawa vyothene vikadhi i-yo nitumikelanga Yohova, nikadhi nigumanangana nyarwa mbwenye ninosangasalala namwasa oi nitooda m’tumikela “Nlungu osangalala” wa vyawa vyowandamela 70 vaisuwa ya Cuba!— 1 Timo. 1:11; Sal. 97:1.