“Komwos Nu Kemwa Met Lili”
“A nikmet pangon komwos Rabai, tu sie met luti lomwos, a komwos nu kemwa met lili.”—MATTU 23:8.
1. Mea ma inge su fwal nu sesr in tuni akmwoye?
“SU fwal in eis akfulat, sie met su orekma oanu missionary ku sie met su orekma ke Bethel?” sie mutan Kristian fwin an Oriental el siyuk kusensiyuk inge ke nukin lal nu sin sie missionary su tuku Australia me. El lungse in etu su enenu in eis akfulat yok, sie missionary su tuku ke an saye ku sie met su oru orekma ke ofus lun Watch Tower Society in an sel. Kain in kusensiyuk inge ke sripen nukin, su akkalemye nunuk yok ke mwal, arulanu aklutye missionary se inge. Tusruktu, kusensiyuk inge la su fulat liki, tuku ke kena in etu lun sie met ke akfulat nu ke ku a mwal.
2. Oiye fuka kut enenu in akkalemye nu sin met lili wiesr in lalalfongi?
2 Kain nunuk inge tia ma sasu. Fwinne met tuma lutlut lun Jisus elos tafwela in akukuin in pal meeta la su fulat inmaslolos. (Mattu 20:20-24; Mark 9:33-37; Luk 22:24-27) Elos ouyepa tuku ke sie un met in pal meeta su nunuk yok ke mwal, pa inge alu lun Judaism in pal meeta. Meyen el etu kain in oiye lun met inge, paenang Jisus el sang kai nu sin met tuma lutlut lal: “A nikmet pangon komwos Rabai, tu sie met luti lomwos, a komwos nu kemwa met lili.” (Mattu 23:8) Mwal se inge ke alu oanu “Rabai,” su kalmekin “Met Luti,” “pal nu kemwa purakak inse fulat a sie met su eis mwal inge el pulakin la el fulat, a nu selos nu kemwa su tia wi ke mwal inge elos pulakin sok; a ngunin ma inge tia fwal nu ke “inse fwokpap su oasr yurin Kraist,’ ” pa inge sie Baibel scholar pangpang Albert Barnes el fwak. Aok, met Kristian nu kemwa tia pangonyuk met liuang lun congregation oanu “Elder se,” orekmakinyen kas inge “elder” el oanu sie mwal fulat. (Job 32:21, 22) Ke inkanek saye, met elder nu kemwa su moul fwal nu ke ngun lun kai lun Jisus elos akfulatye kutu met in congregation, oanu Jeova su akfulatye met nu kemwa su alu nu sel ke oaru a Jisus Kraist su akfulatye met nu kemwa su fwasr tokol ke oaru.
Me Srikasrak lun Jeova a lun Jisus
3. Fuka Jeova el akfulatye ma orekla lal in ngun?
3 Fwinne Jeova pa “Ku Liki Ku,” tusruktu ke mutamwauk me el akfulatye ma orekla lal ke pal se el lela elos in wi ke orekma lal. (Sam 83:18) Ke pal se el orala met se meet, Jeova el oru Mwen siefwunnu isusla nutul in welul oanu sie “met orekma usrnguk.” (Soakas 8:27-30; Genesis 1:26) Jeova el suli lipufon lal in kosrao in akkalemye ma elos nunku fwin kunausla Togusra Ehab ke pal se El sulela tari in oru ou inge.—1 Togusra 22:19-23.
4, 5. Fuka Jeova el akfulatye ma orekla lal in ikwe?
4 Jeova el kol oanu sie su Fulat Liki Nu Kemwa in kosrao a fwalu. (Duteronomi 3:24) El tia enenu in siyuk sin met ke ma elos nunku ke ma se. Fwinne ou inge, el sifwanu akpusisilyel, in liyelos. Sie met sim lun Sam el on: “Su oanu Jeova God lasr, su me muta lal on lung, su sifwanu akpusisilyel in liye ma in kosrao a fwin fwalu, el tulokunak met sikasrup liki kutkut, a srukak met enenu liki in foko.”—Sam 113:5-8.
5 Meet liki el kunausla an Sodom a Gomorrah, Jeova el long kusensiyuk lal Ebream a akfwalye pulakin lal Ebream ke nununku sumwos. (Genesis 18:23-33) Fwinne Jeova el etu tari fwokin me siyuk lal Ebream, tusruktu el mongfwusesr in longol a eis ma el nunku.
6. Mea fwokin akfulat su Jeova el akkalemye ke pal se Hebakkuk el siyuk sie kusensiyuk nu sel?
6 Jeova el ouyepa longol Hebakkuk su siyuk sel: “O Jeova, Nga fwa tung putaka, a kom fwa tia long?” Ya Jeova el nunku kusensiyuk lal inge oanu me lain nu ke ku lal? Mo, el nunku la ma Hebakkuk el siyuk arulanu fwal, a ke ma inge el akkalemye nu sel akmwuk lal in tolukunak met Kaldia in oru nununku lal. El akkeye met palu inge fwak la ‘nununku inge su el etu tari e fwa tuku na paye.’ (Hebakkuk 1:1, 2, 5, 6, 13, 14; 2:2, 3) Ke pal se el loang mwo ke ma su akfosyel Hebakkuk a sang top nu sel, Jeova el akfulatye met palu inge. Ke sripe se inge, akkeyeyuk met palu se inge su asor a el insemwomwo, wikin lalalfongi yok nu sin God lun molela lal. Ma inge akkalemyeyuk ke buk lal Hebakkuk su etuku ke ngun lun God su arulanu akkeye lalalfongi lasr nu sin Jeova ke len inge.—Hebakkuk 3:18, 19.
7. Efu kunokon lal Piter ke Pentekost 33 C.E. oasr kalme yok?
7 Jisus Kraist el siepa me srikasrak mwo ke akfulat nu sin kutu met. Jisus el fwak nu sin met tuma lutlut lal “a kutena met su lafwekin yu ye mutun metu, Nga fwa ouyepa lafwekunul ye mutun Papa tumuk.” (Mattu 10:32, 33) Tusruktu, ke fong in tukakinyukyuk lal, met tuma lutlut lal nu kemwa fwasr lukel, a met sap Piter el lafwekunal pal tolu. (Mattu 26:34, 35, 69-75) Jisus el liye tia ma sikyuk likin mano mukena, a el liye ma Piter el pula ke insiel, auliyuk lal na paye. (Luk 22:61, 62) Tokin len 51 na, Kraist el akfulatye met sap se inge su auliyuk ke el lela el an aol met tuma lutlut 120 lun Jisus ke len in Pentekost a in orekmakin key se meet lun “key lun togusrai.” (Mattu 16:19; Orekma 2:14-40) Piter el eis pal mwo lal in sifwil foloko in ‘akkeye met lili wiel.’—Luk 22:31-33.
Akkalemye Akfulat Nu Sin Met Nu Kemwa in Sou
8, 9. In akfulatye mutan kie, fuka sie mokul tuma el ku in etawi Jeova a Jisus?
8 Arulanu mwo fwin mokul tuma nu kemwa a papa a nine nu kemwa elos etawi Jeova a Jisus Kraist ke inkanek in orekmakinyen ku su tuku sin God. Piter el kaifwe: “Komwos mukol tuma, in ouyepa, muta yurin mutan kiomwos oanu ke lalmetmet, a akfulatye mutan, oanu alu munas liki komwos.” (1 Piter 3:7) Nunku ke sie alu porcelain su fwusesr in fokwelik, kalem la alu ou inge munas liki alu ma orek ke sak. Ya kom tia kurunganang oanu luma inge? Sie mokul tuma el ku in oru ou inge el fwin etawi Jeova, el long ma mutan kiel kaifwe nu sel ke mokuikui lun sou. Esam la Jeova el orekmakin pal mwo in sramsram nu sel Ebream. Ke sripen sesumwos, mokul el tia ku in etu ke ma nu kemwa. Ke sripe se inge ya tia sie inkanek lalmetmet el an akfulatye mutan kiel ke el long ma el nunku?
9 In an puspis su ku lun mokul arulanu upa, mokul el enenu in esam la mutan kiel enenu in kutangla me keok puspis el an mu ku in akkalemye ma oasr ke insiel. Etawi oiye lun Jisus Kraist su el akkalemye nu sin met tuma lutlut lal, su ipen mutan pusrla lal, ke pal se el srakna muta fwin fwalu. El aksaokyelos, el nunku ke ku lalos in mano a ngun meet liki elos akkalemye ma enenu lalos. (Mark 6:31; Jon 16:12, 13; Efesus 5:28-30) In wekunang ma inge, loang akmwoye nu ke ma mutan kiom el oru nu sum a nu sin sou lom, a akkalemye insemwomwo lom ke kas a orekma. Jeova a Jisus kemwanu elos akkalemye insemwomwo lalos, sang kas in kaksak, a akinsemwomwoye met nu kemwa su fwal. (1 Togusra 3:10-14; Job 42:12-15; Mark 12:41-44; Jon 12:3-8) Tokin mokul tumal el ekla Met Lo lun Jeova, sie mutan Kristian fwin an Orient el fwak: “In pal meeta mokul tumuk el fwasr meet liki yu ke lusen step luo ku tolu, el lela Nga in wis ma nu kemwa. Ke pal inge el wis bag a akkalemye insemwomwo lal ke ma nu kemwa Nga oru in loom sesr!” Sie kas in akkalemye insemwomwo orala kasru yok nu sin mutan kiom in pulakin la el sie ma saok.—Soakas 31:28.
10, 11. Mea papa a nine elos ku in lotela ke me srikasrak mwo lun Jeova ke pal se el akkalemye oiye lal nu ke mutanfwal Israel su lain?
10 Oiye su enenu in akkalemye nu sin tulik nutumwos, yokna fwin kai eneneyuk, papa a nine enenu in etawi me srikasrak lun God. “Jeova el fwakak nu sin Israel a Juda” in forla liki inkanek koluk lalos, tusruktu “a elos akkekeye kaiwelos.” (2 Togusra 17:13-15) Met Israel “elos sayael ke oalulos; a kikiap nu sel ke oalulos. Papa a nine puspis misinge elos nunku la kutapal tulik nutulos elos akkalemye kain in oiye inge. Met Israel elos “srike God” a akkoskosrokyel, oru lan pulakin asor. Aok, Jeova el “tingtingi ke pakomuta, nunuk munas ke ma koluk lalos a tia kunauselosla.”—Sam 78:36-41.
11 Jeova el kaifwe nu sin met Israel: “Fwasru inge a lela kut in tukeni asiyuki . . . Ma koluk lomwos fwinne oanu ma srusra, a fwa fwosfwos oanu sno.” (Isaia 1:18) Fwinne wangin ma tafongla lun Jeova, el suli mutanfwal tunyanu inge in aksumwosye moul lalos. Sie oiye mwo na paye pa inge su papa a nine enenu in etawi ke oiye su elos enenu in akkalemye nu sin tulik nutulos! Fwin oasr enenu in oru ou inge, akfulatyelos ke kom porongo ke ma elos nunku, a sramsram nu selos in aketeye la efu elos enenu in ekla.
12. (a) Efu kut tia enenu in akfulatye tulik nutusr yok liki Jeova? (b) Mea eneneyuk kut fwin lungse in akfulatye tulik nutusr ke pal se kut sang kai nu selos?
12 Paye, kutapal kai upa eneneyuk nu sin tulik. Papa a nine elos tia lungse in oanu Eli, su ‘sunakin tulik nutul yok liki Jeova.’ (1 Samuel 2:29) Aok, met fwusr nu kemwa elos enenu in liye la kai etukyung nu selos ke sripen lungse. Elos enenu in engunkin la papa a nine kielos lungselos. Poul el kaifwe nu sin papa nu kemwa: “A komwos, papa tuma, komwos in tia angon tulik nutumwos nu ke mulat, a komwos oakoakelos in kai a kaiyuk lun Jeova.” (Efesus 6:4) Fwinne ku lun papa a nine enenu in akkalemye, tusruktu, papa el enenu in akkalemye la el akfulatye tulik nutul ke pal se el tia akkoskosrokyelos meyen el tia mulat alukela ma fwal. Aok, in nunku yok ke akfulatyen tulik enenu papa a nine in orekmakin pal lalos a in kaifweung, tusruktu fwako mwo su tuku ka yok liki kaifweung nu kemwa.
13. Mea nunuk lun Baibel nu sin met matou ke sou?
13 Srakna oasr me enenu sayen akfulat nu sin mutan kie a tulik nutu kut fwin sramsram ke akfulat nu sin met nu kemwa in sou. “Ke pal se kom matuo, akos tulik nutum,” pa inge sie soakas fwin an Japan. Kalmen kas fulat inge pa papa a nine matu tia enenu in orekmakin ku lalos oanu papa a nine nu sin tulik nutulos alukela ma fwal a elos enenu in loang nu ke ma tulik nutulos su matu tari elos fwak. Fwinne Ma Simusla el akkalemye la papa a nine elos enenu in akfulatye tulik nutulos ke inkanek in porongo, tusruktu tulik nu kemwa elos tia enenu in akkalemye oiye pilesr nu sin met matuo nu kemwa in sou. “Nik kom pilesru nine kiom ke el matuo,” pa inge Soakas 23:22 el fwak. Togusra Solomon el moulkin moul fwal nu ke soakas lal a akfulatye nine kiel ke pal se el sonol in siyuk ma se. Solomon el orala sie tron ke lepo leyut lal a el long ma nine kiel inge Bath-sheba su matuo tari, fwakak nu sel.—1 Togusra 2:19, 20.
14. Fuka kut ku in akfulatye met matu in congregation?
14 Ke sou saye lasr in ngun, oasr pal mwo lasr in “fwasr nu meet” in akkalemye akfulat nu sin met matu nu kemwa in congregation. (Rom 12:10) Saap elos tia ku in oru ma puspis misinge oanu meet, a ma inge aksupwaryelos. (Ekklisiastis 12:1-7) Sie Met Lo akmusrala su matuo su on na pal nu kemwa ke sripen matuo el akkalemye kain in asor inge: “Nga akola tari in mise in tafwela orekma luk in kosrao.” Nu sin met matuo inge nu kemwa, insemwomwo a akfulat lasr nu selos ku in sang kasru na paye. Sapkinyuk nu sin met Israel nu kemwa: “Kom fwa tuyuk ye mutun sif fiyaea, a sunakin mutun met matu.” (Livitikus 19:32) Akkalemye nunuk yok ke kom oru met matu in pulakin la kut enenelos a kut insemwomwo nu selos. Ku in oupanu ‘tuyuk’ a muta lasr yurolos kut in ku in longolos a in porongo ma elos sromon ke orekma lalos in yiu puspis somla. Ma inge e fwa akfulatye met matu a akkeye kut in ngun.
‘In Akfulatye Sie Sin Sie Komwos in Kol’
15. Mea met elder elos ku in oru in akfulatye met nu kemwa in congregation?
15 Met nu kemwa in congregation elos kapkapek fwin met elder nu kemwa elos sang me srikasrak mwo nu selos. (1 Piter 5:2, 3) Elos fwinne kafofo, met elder mwomwo elos kaifweung in osun nu sin met fwusr, sifwen sou, nine nu kemwa su wangin mokul tuma, nine su kafofo ke orekma in loom selos, a met matou, elos fwinne sun ma upa ku tia. Met elder elos porongo ma met in congregation elos fwak a sang kas in kaksak nu selos ke ma elos oru. Sie met elder su loang akmwoye a sang kas in kaksak nu sin met lili wiel mokul ku mutan el etawi Jeova, su akkalemye insemwomwo lal nu ke ma orekla lal fwin fwalu.
16. Efu kut enenu in akfulatye met elder wekunang met nu kemwa in congregation?
16 Ke pal se elos etawi Jeova, met elder nu kemwa elos oakiye sie me srikasrak mwo ke orekmakinyen kas in kai lal Poul: “Ke lungse met lili komwos in lung nu sin sie sin sie. Ke sunakin, komwos in akfulatye sie sin sie.” (Rom 12:10) Ma inge saap arulanu upa nu sin met elder su muta ke mutanfwal su nunku yok ke mwal lun kais sie u. Ke sie me pupulyuk ke sie mutanfwal fwin an Oriental, oasr kain in kas luo ke “brother,” ku met lili mokul, sie oasr ke kas fulat a sie ke kas pusisel nu sin met saye. Oasr sie pal na fototo somla, met nu kemwa in congregation elos orekmakin kas fulat nu sin met elder a nu sin met matu a kas pusisel nu sin kutu met. Tusruktu, elos nu kemwa akkeyeyuk in orekmakin kas pusisel nu sin met nu kemwa meyen oanu Jisus el fwak nu sin met tuma lutlut lal, “komwos nu kemwa met lili.” (Mattu 23:8) Fwinne akmwuk inge tianu kalem nu in an puspis, tusruktu, kut nu kemwa enenu in taran nunuk lun met nu ke oiyen srisri.—Jemes 2:4.
17. (a) Efu met elder nu kemwa elos enenu in kulang a in fwusesr in osun nu selos? (b) Ke inkanek puspis fuka met elder elos ku in etawi Jeova ke oiye su elos enenu in akkalemye nu sin met nu kemwa in congregation?
17 Paye, Poul el kaifwe kut in sang “sunak lulap,” nu sin met elder su oru orekma yok, tusruktu elos srakna met lili wiesr. (1 Timote 5:17) Kut fwin “pulaik in kalukyung nu ke tron lun kulang” lun El Su Ku Liki Ku, ya kut tia ku in osun nu sin elder nu kemwa, su etawi Jeova? (Hibru 4:16; Efesus 5:1) Met elder nu kemwa enenu in loang akmwoye nu ke oiyen osun lun kutu met nu selos in siyuk ke kai ku in sang kas in kaifwe nu selos. Lutlutkin inkanek lun Jeova in loang mwo nu ke ma kutu met elos nunku ke sie orekma. El akfulatye kutu met ke pal se el sang kunokon nu selos. Fwinne kas in kaifwe su tuku sin kutu Met Lo sufwal. Met elder nu kemwa enenu in nunku ke nunuk lalos ke ma se. Esam pa ke Jeova el loang nu ke kusensiyuk puspis lal Ebream a ke tung lal Hebakkuk ke sripen fosrnga lal.
18. Fuka met elder elos ku in etawi Jeova ke inkanek in aksumwosye met nu kemwa su enenu kasru?
18 Kutu sin met lili Krsistian enenu in aksumwosyeyuk na paye. (Galetia 6:1) Fwinne ou inge, elos saok ye mutun Jeova, a fwal in akfulatyeyuk. “Fwin sie met su sang kai el akfulatye yu, Nga pulakin sukosok na paye in sonol,” pa inge ma sie Met Lo el fwak. Apkurun met nu kemwa elos akola in eis kai elos fwin akfulatyeyuk. Saap enenu pal yok, tusruktu in porongo nu sin met nu kemwa su tafongla ku in kasrelos in eis kutena kai su eneneyuk. Esam pa ke Jeova el sramsram nu sin met Israel in pal puspis ke sripen pakomuta lal nu selos. (2 Kronikel 36:15; Taitus 3:2) Kai su akkalemyeyuk ke kulang a pakoten ku in purakak insien met nu kemwa su enenu kasru.—Soakas 17:17; Filippai 2:2, 3; 1 Piter 3:8.
19. Oiye fuka kut enenu in akkalemye nu sin met su tia wi kut in lalalfongi oanu met Kristian?
19 Akfulat lasr nu sin kutu met som yok nu sin met su oasr fwinsrak lalos in ekla met lili wiesr in ngun ke pal fwasru. Saap kain in met inge patla in eis peng mwo lasr nu selos ke pal inge, tusruktu kut enenu mongfwusesr nu selos a akfulatyelos oanu sie met. Jeova el “tia lungse tu kutena in tula, a tu met nu kemwa in auliyuk.” (2 Piter 3:9) Ya tia fwal nu sesr in srukye nunuk lun Jeova? Kut fwin nunku ke met pal nu kemwa, kut ku in ikasla inkanek in sang ma lo nu selos kut fwin srike pal nu kemwa in kamwuk nu selos a oru in oanu met talan lalos. Paye, kut fwasr liki kain in asrouki su ku in kol kut la ke me sensen lasr in ngun. (1 Korint 15:33) Aok, kut akkalemye “kulang” a tia srunga nu sin kutena met su tia lalalfongi ke lalalfongi lasr.—Orekma 27:3.
20. Mea me srikasrak lun Jeova a Jisus Kraist mokle kut in oru?
20 Aok, Jeova a Jisus Kraist elos nunku kais sie sesr oanu fwal nu ke sunak. Lela kut in esam pal nu kemwa oiye su elos akkalemye inge a lela kut in tafwela pa in akkalemye sunak nu sin sie sin sie. Lela kut in esam pal nu kemwa kas lun Leum Jisus Kraist lasr: “Komwos nu kemwa met lili.”—Mattu 23:8.
Fuka Kom Ku In Topuk?
• Oiye fuka kut enenu in akkalemye nu sin met lili wiesr in lalalfongi?
• Fuka me srikasrak lun Jeova a Jisus mokle kut in akfulatye met saye?
• Fuka mokul tuma nu kemwa a papa a nine elos ku in akfulatye sie sin sie?
• In nunku ke met lili Kristian nu kemwa oanu met lili wielos ku in kasru met elder in oru inkanek fuka?