“Tempel” A “Met Leum” Ke Len Inge
“A met leum, ke elos utyuk nu lu, fwa utyuk inmaslolos, a ke elos illa, elos fwa tukeni illa.”—EZEKIEL 46:10.
KUTU met rabbai in pal meeta elos tia pulakin insemwomwo ke buk lun Ezekiel. Fwal nu ke Talmud, kutu selos elos nunku in etukla liki buk inge ke canon lun Ma Simusla mutal. Elos arulanu pulakin ma upa fuka in aketeye arurumu ke tempel a elos akkalemye la wangin kutena met su ku in aketeye ma inge. Kutu sin scholar lun Baibel elos fos pa ke arurumu lal Ezekiel ke tempel lun Jeova. A fuka kut?
2 Mutamwauk ke pal in sifwil foloko lun alu nasnas, Jeova el akinsemwomwoye met lal ke kalem puspis ke ma lun ngun, wekunang etauk ke kalmen tempel lun God—akmwuk lun Jeova ke alu nasnas su oanu akmwuk ke tempel.a Ma paye se inge su oanu key el kasru kut in ikasla kalme puspis ke arurumu lal Ezekiel ke tempel. Lela kut in tuni akmwoye ip akosr ke arurumu se inge—tempel, met tol, met leum, a fwal. Mea kalmen ma inge nu kemwa in len lasr?
Tempel a Kom
3 Ke sie luma lela kut in nunku la kut wi ke met muteta ke tempel se inge ke arurumu. Kut sun a utyuk nu ke srungal lulap su oasr step itkosr. Tokin kut ilyuk lu, kut ngetuk nu lung a arulanu lut. Ceiling lal oasr ke feet 100 kutu fulata! Kut akismakinyeyuk la ma enenu tu kut in ku in ilyuk nu ke akmwuk lun Jeova ke alu arulanu fulat. Kalem ma tuku ke windo el tolak nu ke sak pam su simla nu ke sinke, su Ma Simusla el pupulyukin ma inge ke sumwosmwos. (Sam 92:12; Ezekiel 40:14, 16, 22) An mutal inge ma lun met nu kemwa su nasnas in ikwe a sumwos in ngun. In fwal nu ke ma inge, kut lungse in muta na sumwos tu in orala alu lasr in akinsemwomwoye Jeova.—Sam 11:7.
4 Siske luo lun mutunoaoa inge, oasr infwokil tulo lun met topang. Ya met topang el lela kut in ilyuk nu ke tempel? Jeova el fwak nu sel Ezekiel la wangin met se, “su tia kosroila in inse” fwa utyuk. (Ezekiel 40:10; 44:9) Mea kalmen ma inge? God el insemwomwo nu sin met su alu nu sel elos fwin lungse ma sap lal a elos fwin moul fwal nu ka. (Jeremaia 4:4; Rom 2:29) Kut paing kain in met inge nu kemwa ke loom nuknuk in ngun, ke loom alu lal. (Sam 15:1-5) Tokin sifwil oakiyuki lun alu nasnas ke yiu 1919, u lun Jeova fwin fwalu elos akkeye a kapkapek in akkalemye ma sap lal ke oiyen moul nasnas. Elos nu kemwa su sulela in tia akos elos tia sifwil sukosok in asrouki nu sin met lal. Ke len inge, akmwuk lun Baibel in sisila kutena met koluk su srunga in auliyuk el orekma in kurunganang alu lasr in nasnas a mwo.—1 Korint 5:13.
5 Mutunoaoa inge el kol nu ke inkalkal lik, an se ma metu elos alu a kaksakin Jeova. Ma inge akismakinye kut ke arurumu lal met sap Jon ke “u lulap” su alu nu sin Jeova “len a fong in tempel lal.” Sak pam oasr ke arurumu luo inge. Ke arurumu lal Ezekiel elos inge nawela pesinke ke nien utyuk. Ke arurumu lal Jon pam on ke paon met, ma inge el lumeyuk nu ke insemwomwo lalos in sang kaksak nu sin Jeova a in paingnul Jisus oanu Togusra lalos. (Fwakyuk 7:9-15) Ke kutu fus su aketeye arurumu lal Ezekiel, sruf 12 lun Israel el pitse ke “sip ngie.” (Jon 10:16; srike liye Luk 22:28-30.) Ya kom sie selos su pulakin insemwomwo in kaksakin Jeova ke kom sulkakin Togusrai?
6 Ke kut muteta nu ke inkalkal lik, kut ku in liye infwokil in mongo 30 an se ma metu elos wi epies ke me kise su elos kisekinyuk. (Ezekiel 40:17) Ke len inge, elos su wi ke sip ngie elos tia kisekin kosro oanu me kise lalos, tusruktu elos tia tuku ke tempel in ngun pusinpo. (Srike liye Exodus 23:15.) Met sap Poul el simusla: “A lela kut in kise nu sin God ke kaksak pal e nu kemwa kel [Jisus], ou inge fwako lun ngoasro, su fwakak el. A komwos in tia mulkunla in oru mwo, a sang nu sin met ngie, tu ke kise ou inge God el insemwomwo ka.” (Hibru 13:15, 16; Hosia 14:2) Sie me sang na paye sesr in kisekin nu sin Jeova kain in me kise inge.—Soakas 3:9, 27.
7 Ezekiel el liye ke pal se ma lipufon el orek srikasrak ke tempel ke arurumu se inge. (Ezekiel 40:3) In oupanu, sapkinyuk nu sel met sap Jon: “Tuyuk, a srikeye tempel lun God, a me loang, a elos su alu lu.” (Fwakyuk 11:1) Mea kalmen srikasrak inge? Ma inge kemwanu el orekma oanu me akpayeye, sie akul la wangin kutena ma su ku in kutongye Jeova in akpayeye akmwuk lal ke alu nasnas. In oupanu, ke len inge, kut nu kemwa lalalfongi la wangin kutena ma—fwinne me lain upa su tuku ke guferment fukoko—ku in kosroila sifwil oakiyuki lun alu nasnas.
8 Ke kut fwasr sasla nu ke inkalkal lik, kut ku in liye la oasr mutunoaoa tulo su kol nu ke inkalkal lu; mutunoaoa ekasr inge lu su takla oanu sie size laltal ke mutunoaoa lik. (Ezekiel 40:6, 20, 23, 24, 27) Met tol mukefwunnu ku in ilyuk nu ke inkalkal lu. Mutunoaoa lu el akismakinye kut la met akmusrala nu kemwa elos enenu in fwal nu ke akmwuk mutal a ma sap, tusruktu akmwuk a ma sap senpanu inge kol met Kristian paye nu kemwa. Tusruktu, mea orekma lun met tol, a mea kalmen ma inge ke len lasr?
Sie Met Tol Oaru
9 Meet liki pal lun met Kristian, met tol nu kemwa elos oru orekma upa ke tempel. Elos uniye kosro su me kise, kisekin ma inge ke me loang, a kulansap nu sin met tol wiel a nu sin met pa sie orekma upa. Tusruktu, oasr pa kutu orekma saok lalos. Jeova el sapkin nu sin met tol: “A elos fwa luti nu sin met srak ma sieliki in maslon ma mutal a ma tia mutal, a oralos in akilenye in maslon ma tia nasnas a ma nasnas.”—Ezekiel 44:23; Malakai 2:7.
10 Ya kom engunkin orekma upa a orekma fwokpap su met akmusrala oanu sie u, “met tol leum,” elos oru ke sripen alu nasnas? (1 Piter 2:9) Oanu met tol lun met Livai in pal meeta, elos kol ke orekma in luti ke ma lun ngun, elos kasru met in kalem mea ma nasnas a ma su akinsemwomwoye God a mea ma fokfok a ma su tia akinsemwomwoyel. (Mattu 24:45) Kain in me luti inge, el tuku ke inkanek lun me rid su tuku ke Baibel a ke meeting lun met Kristian a toeni lulap, ma inge nu kemwa sang kasru nu sin million puspis in sifwil futoto nu sin God.—2 Korint 5:20.
11 Tusruktu, met tol el tia luti mukena kutu met in nasnas; a elos sifwanu enenu in nasnas. Ke ma inge, Ezekiel el liye sie orekma in aknasnas nu sin met tol fwin an Israel. (Ezekiel 44:10-16) In oupanu, me sramsram akkalemye la ke 1918, Jeova el muta “oanu sie met aknasnas” ke tempel lal in ngun, el tuni un met tol akmusrala. (Malakai 3:1-5) Elos nu kemwa su nasnas in ngun ku elos su auliyuk ke alu lalos ke me srulela elos inge eis sukosok in tafwela ke kulansap lalos ke tempel in ngun lal. Tusruktu, oanu met nu kemwa, kais sie met akmusrala elos ku in ekla fokfok—in ngun a ikwe. (Ezekiel 44:22, 25-27) paenang elos enenu in kaifweung “in tia oasr tun lalos ke fwalu.”—Jemes 1:27; srike liye Mark 7:20-23.
12 Saap kais sie sesr ku in siyuk, ‘Ya Nga engunkin me srikasrak su met akmusrala elos akkalemye ke inkanek lun orekma oaru lalos ke lusen yiu puspis? Ya Nga etawi lalalfongi lalos?’ Arulanu mwo nu sin u lulap elos fwin esam pal nu kemwa la met akmusrala elos tia muta pal nu kemwa inmasloltal fwin fwalu. Nu sin met tol ke arurumu lal Ezekiel, Jeova el fwak: “A komwos fwa tia sang nu selos kutena ma [an]: Nga me usru lalos.” (Ezekiel 44:28) In oupanu, wangin an ma patpat lun met akmusrala fwin fwalu. Oasr me usru lalos in kosrao, a elos nu kemwa su wi ke u lulap elos nunku la sie me sang nu selos in akesrui a akkeyelos ke pal se elos srakna muta fwin fwalu—Mattu 25:34-40; 1 Peter 1:3, 4.
Met Leum—Su Elos Su Ou Inge?
13 Inge sie kusensiyuk su purakak inse el sikyuk. Ke ma inge, met leum el lumeyuk nu sin su? Meyen elos inge sramsramkinyuk oanu met se ku un met, paenang kut ku in fwak la ma inge el sramsram ke sie un mokul. (Ezekiel 44:3; 45:8, 9) Su? Tia met akmusrala. Ke arurumu el akesrui ke orekma yurin met tol, tusruktu el tia sie selos. Tia oanu un met tol, oasr me usru lal ke fwal a ke ma inge oasr fwinsrak lal fwin fwalu, tia in kosrao. (Ezekiel 48:21) Sayen ma inge, Ezekiel 46:10 el fwak: “A met leum, ke elos utyuk nu lu, fwa utyuk [inkalkal lik lun tempel] inmaslolos [sruf su tia met tol]; a ke elos illa, elos fwa tukeni illa.” El tia utyuk nu ke inkalkal lu, a el alu ke inkalkal lik, el utyuk a illa liki tempel wikin met puspis. Sripe se inge akkalemye la met leum inge el wi ke u lulap lun sip ngie.
14 Arulanu kalem, met leum inge oasr kutu kunokon lalos inmaslon met lun God. Ke inkalkal lik, el muta ke srumwasrik oanu leum ke Mutunoaoa ke Kutulap. (Ezekiel 44:2, 3) Ma inge akkalemye kunokon in liaung, oanu kunokon lun met matu fwin an Israel su muta ke mutunoaoa lun siti se a oru nununku. (Rut 4:1-12; Soakas 22:22) Su inmaslon sip ngie oasr kunokon in liaung ke len inge? Met elder su oasr fwinsrak fwin fwalu su pakiyuki sin ngun mutal. (Orekma 20:28) Ke ma inge un met leum inge elos inge akoeyukla wikin sie fwinsrak in kol ke pal fwasru ke fwalu sasu.
15 Ke ma inge, kain in futoto fuka oasr inmaslon un met tol akmusrala a met matu su, oanu ipen u lulap, elos oru orekma in liaung? Ke arurumu lal Ezekiel el akkalemye la met elder su wi ke u lulap elos sang kasru a akesrui ke orekma, a met akmusrala elos kol ke ma lun ngun. Fuka in ou inge? Esam, met tol ke arurumu elos eis kunokon in luti met ke ma lun ngun. Ouyepa sapkinyuk selos in oru orekma lun met nununku fwal nu ke ma sap. In toeni nu ke ma inge, met Livai nu kemwa pakiyuki in “liaung” mutunoaoa lun tempel. (Ezekiel 44:11, 23, 24) Arulanu kalem, met leum elos enenu in pusisel ke kulansap in ngun a kolyuk lun met tol. Ke ma inge, arulanu fwal, la ke len lasr misinge met akmusrala elos kol ke alu nasnas. Ke sie me pupulyuk, met nu kemwa su wi ke Governing Body lun Met Lo lun Jeova elos inge pakiyuki inmaslon met akmusrala. Kain in met akmusrala elder inge elos sang kasru a akpa nu sin un met leum su arulanu puseni ke yiu puspis somla, elos akola met puspis ke u se inge ke sie len, ke pal se ma elos sang kunokon nu selos ke fwalu sasu lun God.
16 Kain in met liaung fuka met inge nu kemwa su oasr fwinsrak in eis kunokon yok oanu sie sin un met leum? Kas palu kut ku in konaok in Isaia 32:1, 2 su fwak: “Liye! Sie togusra fwa leum in sumwosmwos; a met leum fwa leum in nununku sumwos. A sie met fwa oanu sie nien mwukla liki engu, a sie me loeyuk liki paka, oanu infwal in kof in sie an pao, oanu lulin sie eot lulap in fwal in totola.” Kas palu se inge el akpayeyuk ke len lasr, oanu met Kristian elder—met akmusrala a sip ngie—elos orekma in kurunganang u lain ‘paka’ su lumeyuk nu ke kolyai a me asor.
17 Kas se inge “met fwisrak” a “met leum,” su oasr kalme siefwunnu ke kas Hibru, tia orekmakinyuk oanu mwal in akfulatye sie met. A, ma inge akkalemye sie kain in kunokon su mokul inge nu kemwa elos eis in kurunganang sip lun God. Jeova el sang kas in sensen upa: “Lela in fwal nu sumwos, O met leum lun Israel! sisla silolel a wapi, a oru nununku sumwos a sumwosmwos.” (Ezekiel 45:9) Arulanu mwo nu sin met elder nu kemwa ke len inge in filiye ke insielos kai se inge. (1 Piter 5:2, 3) Aok, nu sin sip, elos akilen la Jisus el sang met seperd puspis nu selos oanu “me sang nu sin metu.” (Efesus 4:8) Ma enenu nu selos simusyukla ke Kas mutal lun God. (1 Timote 3:1-7; Taitus 1:5-9) Ke ma inge met Kristian nu kemwa elos enenu in fwasr tokin kolyuk lun met elder.—Hibru 13:7.
18 In pal meeta, kutu met leum arulanu yok kunokon lalos, a kutu tianu arle yok. Ke len inge, met elder ke u lulap oasr kain in kunokon puspis lalos su tia oanu sie lupa. Kutu selos orekma nu ke congregation; kutu selos oru kulansap nu ke congregation puspis oanu met fwafwasyesr, kutu selos kulansap ke kais sie mutanfwal oanu Branch Committee; kutu selos orekma ke kain in committee puspis lun Governing Body. Ke fwalu sasu, Jisus el pakiye “met fwisrak fwin fwalu nu fon” in kol inmaslon met nu kemwa su alu nu sin Jeova fwin fwalu. (Sam 45:16) Wangin alollo el sulela pus sin met inge inmaslon met elder oaru ke len inge. Meyen mokul inge elos sang tari me akpayeye ke moul oaru lalos ke pal inge, paenang el akola in sang kunokon yok nu sin kutu selos ke pal fwasru ke pal se ma el akkalemye kunokon lun un met leum ke fwalu sasu.
Fwal Lun Met lun God ke Len Inge
19 Arurumu lal Ezekiel el ouyepa akkalemye fwal lun Israel su sifwil oakiyuki. Mea ipen arurumu se inge el lungse in akkalemye? Kutu kas palu ke sifwil oakiyuki akkalemye la an se inge lun Israel, e fwa ekla sie paredais oanu Eden. (Ezekiel 36:34, 35) Ke len inge, kut insemwomwo ke sie “fwal” su sifwil oakiyuki, oanu Eden. In oanu ma inge, pal nu kemwa kut sramsram ke paredais in ngun lasr. The Watchtower el aketeye “fwal” lasr inge oanu “lupan orekma nu fon” lun met sulosola lun God.b An nu kemwa met kulansap lun Jeova el muta el oasr ke fwal se inge su sifwil oakiyuki el fwin kaifweung na in srukye alu nasnas ke inkanek in fwafwasryesr lal ke me srikasrak lal Jisus Kraist.—1 Piter 2:21.
20 A fuka sie ipen an su pangpang “me sang mutal”? Pa inge me sang lun met in akkeye a sang kasru nu sin met tol a siti. In oupanu, “met nu kemwa ke fwal” elos enenu in sang sie ipen an nu sin met leum. Mea kalmen ma inge ke len lasr? Paye, ma inge tia kalme la met lun God elos enenu in aktoasryeyuk ke sripen elos enenu in moli un met kol lun alu oanu molin orekma lalos. (2 Tessalonika 3:8) A, me akkeye ku me kasru su elos enenu in sang pa ke ma lun ngun yokna. Wikin ma inge pa, sang kasru ke orekma su orek ingenu a akkalemye sie kain in ngun lun akesrui, a inse pusisel. Aok, oanu in len lal me sang inge elos oru “nu sin Jeova,” a tia nu sin kutena met.—Ezekiel 45:1, 7, 16.
21 Tia met leum mukena a met tol pa oasr an pakiyuki ke fwal se inge su sifwil oakiyuki. Kitakatelik lun an akkalemye la kais sie sin sruf 12 elos eis me usru lalos na paye. (Ezekiel 47:13, 22, 23) Ke ma inge elos nu kemwa su wi ke u lulap, elos tia eis mukena an lalos ke paredais in ngun ke len inge, a elos ouyepa eis fwal su pakiyuki nu selos ke pal se ma elos usrui sie an fwin fwalu ye koko lun Togusrai lun God.
22 Safla, mea siti se inge ke arurumu el pitse? Tia siti in kosrao pa inge, meyen el oasr inmaslon an “fokfok” (tia mutal). (Ezekiel 48:15-17) Ke ma inge, ma fwalu pa inge. Mea se inge siti? Ya kalmen ma inge pa toeni lun met puspis oanu sie u a elos musaiyuk ma se a oru ma nu kemwa in mokuikui fwal a takla? Aok, ou inge. Ke ma inge, siti se inge el pitse ke akmwuk in kol fwin fwalu su akinsemwomwoye met nu kemwa su wi ke fwalu sasu sumwosmwos. El orekma yok ke “fwalu sasu” su e fwa tuku. (2 Piter 3:13) Mutunoaoa puspis sisken siti se inge, sie ke kais sie sruf, el pitse ke orekma su wangin ma lukma. Ke len inge, met lun God elos tia muta in lukma, ku ye koko lun u lukma. Fwusesr in osun nu sin met lili nu kemwa su oasr kunokon yok; akmwuk nu kemwa su kololos kalem nu sin met nu kemwa. Meyen met nu kemwa su tuku ke sruf elos eoki ke fwal su sang kasru ke siti, paenang ma inge akismkinye kut la, sip ngie elos sang kasru, fwinne ke ma lun ikwe, nu ke akmwuk in kol su orek nu sin met lun God misinge fwin fwalu nu fon.—Ezekiel 48:19, 30-34.
23 A fuka infwal su surorla liki tempel? Kalmen ma inge ke len lasr a ke pal fwasru e fwa sramsramkinyuk ke me lutlut aktulo a me lutlut safla lun sifwe se inge.
[Footnotes]
a Srike liye buk inge Revelation—Its Grand Climax At Hand!, sra 64, paragraph 22, orekla sin Watchtower Bible and Tract Society of New York, Inc.
b Srike liye The Watchtower, July 1, 1995, sra 20.
Me Lutlut Yok Su Kut Enenu in Kalweni
◻ Tempel ke arurumu lal Ezekiel el pitse ke mea?
◻ Met tol su kulansap ke tempel elos pitse ke mea?
◻ Mea se inge un met leum, a mea kutu nu ke kunokon lalos?
◻ Fwal ke arurumu lal Ezekiel el pitse ke mea, a ke inkanek fuka ma inge kitakatelik nu ke sruf 12?
◻ Siti el pitse ke mea?
[Study Questions]
1, 2. Mea ma paye su kasru kut in ikasla a kalem yok ke kalmen arurumu lal Ezekiel ke tempel?
3. Mea kut ku in lotela ke ceiling fulat a ke ma simusla ke sinke ke mutunoaoa lun tempel?
4. Su met inge su tia sukosok in ilyuk nu ke tempel, a mea ma inge el luti nu sesr?
5. (a) Mea ma oanu sie inmaslon arurumu lal Ezekiel a arurumu lal Jon su simusyukla in Fwakyuk 7:9-15? (b) Ke arurumu lal Ezekiel, sruf 12 su alu ke inkalkal lik el pitse sin su?
6. Mea sripen infwokil in mongo ke inkalkal lik, a ma inge akismakinye sip ngie ke me sang fuka?
7. Srikasrak ke tempel el sang na paye me akpayeye nu sesr ke mea?
8. Su utyuk nu ke mutunoaoa lun inkalkal lu, a mutunoaoa inge el akismakinye kut ke mea?
9, 10. Fuka “met tol leum,” su el pitse nu ke un met tol ke arurumu lal Ezekiel, elos luti ke ma lun ngun?
11. (a) Fuka arurumu lal Ezekiel el akkalemye ma saok ke moul nasnas nu sin met tol? (b) Ke len safla se inge, fuka met akmusrala elos aknasnasyeyuk ke ma lun ngun?
12. Efu kut enenu in akkalemye insemwomwo ke orekma lun met akmusrala?
13, 14. (a) Efu ku met leum inge elos tuku ke sip ngie? (b) Met leum inge el pitse ke mea?
15. (a) Fuka arurumu lal Ezekiel el sang kalem ke futoto inmaslon met elder su tuku ke u lulap a un met tol akmusrala? (b) Kain in kol fuka met elder akmusrala elos oru ke u lun God fwin fwalu?
16. Fwal nu ke Isaia 32:1, 2, orekma fuka met elder nu kemwa elos enenu in akkalemye?
17. Nunuk fuka met Kristian seperd elos enenu in oru ke moul lalos sifwanu a nunuk fuka sip nu kemwa elos enenu in akkalemye nu selos?
18. Mea kutu kunokon ke pal inge lun met nu kemwa su oasr fwinsrak in wi ke un met leum ke pal fwasru, a mea kunokon lalos ke pal fwasru?
19. Fwal ke arurumu lal Ezekiel el pitse ke mea?
20. Akmwuuk fuka kut ku in lotela ke “me kasru mutal” ke arurumu lal Ezekiel, a fuka kut ku in orekmakin akmwuk inge ke moul lasr?
21. Mea kut ku in lotela ke kitakatelik lun an ke arurumu lal Ezekiel?
22. (a) Siti ke arurumu lal Ezekiel el pitse ke mea? (b) Mea kut ku in lotela ke siti se inge su oasr srungal puspis siskel?
23. Mea kut akola in tuni ke me lutlut toko?
[Diagram/Map on page 15]
(For fully formatted text, see publication)
Kitakatelik lun an su akkalemyeyuk ke arurumu lal Ezekiel
SRUF SIENGOUL LUO
The Great Sea
Mwea lun Galilee
Infwal lun Jordan
Salt Sea
DAN
ASER
NAFTELAI
MANASSA
IFREIM
RUBEN
JUDA
MET LEUM
BENJAMIN
SIMEON
ISAKAR
ZEBULUN
GAD
[Diagram]
ME SANG NU KE IP MUTAL SU YOKELIK
A. “Jeova Sifwanu El Muta We” (Jeova-Shammah); B. fwal lun siti su oswela fwako mwo
Ip lun met Livai
Loom mutal lun Jeova
Ip lun Met Tol
B A B