“Fwasr Tukun Ma Kulang”
“Sang nu sin met mwo ma elos enenu. Fwasr tukun ma kulang.”—ROM 12:13.
IN FWASR nu ke inkanek soko su wangin met in an saye su kut tia etu sie me aksangeng na paye ke len lasr. Tusruktu kain in pulakin inge oasr pe yurosr kut fwin fwasr ke sie inkanek su nenela ke met su kut tia etu ku elos tia etu kut. Aok, oasr yurin met sie kain in pulakin, pa inge in kurunginyuk sin kutu met, in sukol, a in lungsel. Wangin kutena met su lungse in oanu met saye ku met lik ye mutun met puspis.
2 Jeova God, el su Orala Ma Nu Kemwa, arulanu etu ma enenu lun met ke asrouki. Oanu sie Met su lumala a orala met, God el etu ke mutamwauk me la “tia mwo tu met se in mukena muta,” a el akfwalye ma inge. (Genesis 2:18, 21, 22) Record lun Baibel arulanu nenela ke me srikasrak a orekma kulang su Jeova el akkalemye nu sin met kulansap lal. Ma inge kasru kut in lutlut fuka in “fwasr tukun ma kulang,” ke insemwomwo lun met saye a nu sesr sifwanu.—Rom 12:13.
Insemwomwo nu Sin Met Saye
3 Kas se inge “kulang” su orekmakinyuk in Baibel tuku ke kas Grik inge phi·lo·xe·niʹa, su ouyepa tuku ke kas luo su oasr kalme “lungse” a “met saye.” Ke ma inge kas se kulang ku in kalmekin “lungse nu sin met saye.” Aok, ma inge tia kalme la sie met el akfulatye sie met paenang el oru ma inge. Pulakin su tuku ke inse a fototo nu sin sie met pa wi ka. Kas inge phi·leʹo, fwal nu ke James Strong’s Exhaustive Concordance of the Bible, ku in kalmekin “in ekla sie met kamwuk nu sin sie met (insemwomwo nu sin [sie met ku ma se]), i.e. el futoto nu sin (el akkalemye futoto nu sin sie sin sie, ke sripen pulakin su tuku ke inse).” Ke ma inge, oiye kulang el alukela liki lungse su oakiyuki nu ke ma sap, su kutupal akkalemyeyuk ke sripen kunokon ku ma sap. Ma inge akkalemyeyuk ke insemwomwo na paye, ke sripen futoto, a kamwuk.
4 Met su eis insemwomwo a futoto inge pa “met saye” (Grik, xeʹnos). Su met se inge? Sulpa, Strong’s Concordance el aketeye kas se inge xeʹnos oanu ‘met saye (met ma tuku in an saye, ku met sasu); sie met muteta ku (kemwanu) sie met fwafwasyesr.’ Ke ma inge oiye kulang, oanu ma akkalemyeyuk in Baibel, ku in akkalemye nu sin met su kut futoto nu se ku nu sin met saye su kut tia etu na paye. Jisus el aketeye: “Tu komwos fwin lungsumwos elos su lungselos komwos, mea me mol lomwos? Ya met roso elos tia oru ou inge? A komwos fwin paing met limwos mukena, mea komwos oru yok liki met ngie? Ya met Pegan elos tia oru ou inge pa?” (Mattu 5:46, 47) Kulang na paye el kutangla liki srisri su tuku ke insefulat a sangeng.
Jeova, El Sie Met Sumwosmwos Su Paing Met Saye
5 Tukun el akkalemye ma munas ke lungse su akkalemyeyuk sin met nu sin kutupa metu, oanu ma akkalemyeyuk tari lung’a, Jisus el tafwela ke kas lal: “Ke ma inge komwos fwa sumwosna, oanu Papa tumomwos su in kosrao El sumwosna.” (Mattu 5:48) Paye, Jeova el sumwos in ma nu kemwa. (Duteronomi 32:4) Tusruktu, Jisus el akfulatye sie orekma sumwosmwos lun Jeova, oanu ma el fwak tari: “[GoD] El oru fwat lal in takak nu fwin met koluk a met mwo, a supwema af nu fwin met sumwos a met sesumwos. (Mattu 5:45) Fwin ke orekma in akkalemye kulang, Jeova el tia sulusol met.
6 Oanu Met Su Orekutla, ma nu kemwa ma lun Jeova. “Tu kosro nu kemwa in saku elos ma luk, a kao fwin sie tausen eol. Nga etu mwon lun eol nu kemwa, a kosro lemnak elos ma luk,” Jeova el fwak. (Sam 50:10, 11) Aok, el tia rapkui kutena ma. Ke kulang lal, el sang ma nu kemwa nu sin ma orekla lal. Met sim lun Sam el fwak kas inge kel Jeova: “Kom oalngelik poum a akkupye ma lungse lun ma nu kemwa su moul.—Sam 145:16.
7 Jeova el sang nu sin met ma elos enenu—fwinne nu selos su tia etel, a oanu met fwafwasyesr ye mutal. Poul a Barnabas elos akismakinye met puspis su alu nu ke me srulela fwin an Lystra la Jeova “el tia sifwanu fililye a wangin ma lo, tu el oru ma mwo a sot nu sumwos af in kosrao me a pal mut, a sesesla insiomwos ke mongo a insemwomwo.” (Orekma 14:17) Yokna nu selos su oasr enenu, Jeova el arulanu kulang a mwo. (Duteronomi 10:17, 18) Oasr ma puspis su kut ku in lotela kel Jeova fuka in akola in sang—kulang—nu sin met saye.
8 Sayen me sang yok lal nu ke ma enenu lun ma orekla, Jeova el sang ma enenu lalos ke ma lun ngun. Jeova el orekma ke sie inkanek sakuruk fwin ke ma enenu lasr ke ma lun ngun, meet liki kutena met insmalosr akilen ma upa su kut sun ke ma lun ngun. Kut ku in rid in Rom 5:8, 10: “A God el fwakak oiyen lung lal nu sesr, in ma inge, tu Kraist el mise kasr, ke kut met koluk. . . . In pal kut met lokwalok yokna, kut iumwekyukla nu sin God ke mise lun Mwen Nutul.” Kain in me sang inge orala met koluk in sifwil futoto nu sin Papa tumalos in kosrao oanu sie sou. (Rom 8:20, 21) Jeova el ouyepa oru na paye tu in oasr kolyuk sumwos lasr tu kut in kutangla ke moul fwinne kut met sesumwos.—Sam 119:105; 2 Timote 3:16.
9 Ke sripe se inge, kut ku in fwak na paye la Jeova el sie met sumwosmwos su kulang na paye nu sin met saye ke inkanek nu kemwa. El tia pilesru met enenu, met pusisel, met munas. El akkalemye pwar a nunuk yok nu sin met fwafwasyesr, fwinne nu sin met lokwalok lal, a el tia nunku ke kutena me mol ke oiye kulang lal. Ke ma inge nu kemwa, ya tia fwal in fwak la el pa me srikasrak mwo emeet ke met sumwosmwos su arulanu kulang?
10 Meyen el God lun lungkulang a mwo, paenang Jeova el siyuk nu sin met kulansap lal su alu nu sel in etawi el. Ke buk nu kemwa lun Baibel, kut ku in liye me srikasrak mwo emeet ke oiye kulang inge. Buk se inge Encyclopaedia Judaica el fwak la “fwin an Israel meeta, oiye kulang tia akkalemyeyuk ke sripen sie inkanek pa inge in akkalemye oiye mwo, a ma inge sie kain in oiye na paye we . . . Fasin su ku in liyeyuk in Baibel ke orekma in paing met fwafwasyesr su totola ku in lela met saye in muta inmalolos pa sie orekma su ke ma inge kulang a orekma mwo nu kemwa arulanu kapkapek a akfulatyeyuk ke fasin lun met Ju.” Tia oanu akul na lun kutena u ku mutanfwal, kulang enenu in akilenyuk na paye nu sin met kulansap nu kemwa lun Jeova.
Met Kulang Nu Sin Lipufon
11 Sie sin me sramsram in Baibel ke kulang su arulanu pengpeng pa sramsram kel Ebream a Sera ke pal se ma elos muta ke loom nuknuk inmaslon sak lulap fwin an Mamre, futoto nu an Hebron. (Genesis 18:1-10; 23:19) Wangin alollo la oasr ke nunuk lal Poul me sramsram inge ke pal se ma el sang kas in kai inge: “Komwos in tia mulkunla in fwakak lungse nu sin metsa, tu ou inge kutu elos liaung lipufon a tia etelos.” (Hibru 13:2) Lutlut lasr ke me sramsram inge ku in kasru kut in liye la kulang tia oasr yurin met ke sripen fasin ku ke sripen sou lal el kasrel in ou inge. A sie oiye su tuku sin God pa inge su wise me insemwomwo puspis.
12 Genesis 18:1, 2 el akkalemye la met inge su tuku nu yurol Ebream el tia etu ku el tia akola ka, met tulo inge su fwafwasyesr oanu elos sasla na ke an se ma Ebream el muta we. Sie fasin lun met Oriental, fwal nu ke sramsram lun kutu met pengpeng pa, met fwasfwasyesr nu kemwa ke sie an su elos tia etu oasr sumwos lalos in eis kulang lun met we fwinne wangin ne sie met el etu ke an se. Tusruktu Ebream el tia sano met fwafwasyesr inge in siyuk nu sel fuka lan ku in akkalemye kulang nu selos; a el orekmakin lalmetmet lal. El “kasrusr” in uson nu sin met fwafwasyesr inge su srakna loes lukel—el oru ou inge ke “fol lun len,” a Ebream el yiu 99 matwe! Ya tia ke sripe se inge paenang Poul el orekmakin Ebream oanu me srikasrak nu sesr tu kut in etawi? Pa inge kalmen oiye kulang, engun ku lungse nu sin met fwafwasyesr, nunku ke ma enenu lalos. Sie oiye mwo.
13 Me sramsram inge el ouyepa fwak la tukun el osun nu sin met fwafwasyesr inge, Ebream el “fwaksifwe nu foku.” Fwaksifwe nu sin met fwafwasyesr su el tia etu? Fwaksifwe su Ebream el oru pa sie inkanek in paing nu sin met muteta su oasr mwal fulat, lela ma inge in tia akfosrye kut, el tia alu nu seltal, meyen alu fwal nu sin God mukena. (Srike liye Orekma 10:25, 26; Fwakyuk 19:10.) Ke el “fwaksifwe nu foku,” a tia orekmakin na sifwel in oru ou inge, Ebream el arulanu akfulatye na paye met fwafwasyesr inge. El sifwen sie sou lulap, su kasrup a srupon met patriarch, tusruktu el akfulatye met fwafwasryesr inge oanu elos pa fulat lukel. Fuka ma inge siena liki fasin lun kutu met su akkalemye sensen nu sin met fwafwasyesr! Ebream el akkalemye na paye kalmen kas se inge: “Ke sunakin komwos in akfulatye sie sin sie.”—Rom 12:10.
14 Me sramsram inge nu fon akkalemye la insemwomwo lal Ebream su el akkalemye nu sin met fwafwasyesr arulanu paye. Me mongo su el akola arulanu mwo na paye. Fwinne ke sie sou lulap su oasr kosro pukanten, elos tia mongo “soko kao fwusr fwusesr a mwo” ke len nu kemwa. Fwin kut sramsram ke fasin lun an we, buk lal John Kitto inge Daily Bible Illustrations el fwak: “Me mongo yok tia orek fwin wangin kofwo, ku fwin tia ke tuku lun sie met fwafwasyesr; ke ma luo inge mukena paenang oasr kosro su anwuki sin met, fwinne oasr kosro pukanten lun met inge.” Meyen fol an we paenang kutena me mongo su sa in kulamwi tia ku in sifi ke kupot, paenang kom fwin kitakut kain in me mongo se inge, na ako ke mongo enenu in orek ke pal in kitakut. Tia me lut kut fwin liye ke me sramsram futoto inge kas se inge, “silaklak” ke pal tulo, a Ebream el “kasrusr” na paye tu lan ku in akola me mongo!—Genesis 18:6-8.
15 Tusruktu, el tia oru kofwo lulap se inge tu lan ku in mwo ye mutun metu. Fwinne Ebream a Sera elos kaifweung na paye ke akola a kitekut me mongo, tusruktu liye mea Ebream el fwak meet ke me mongo inge su el akola: “Lela elos in wise kuta srisrik kof inge, a olla niomwos, a mongle ye sak soko inge. A Nga fwa wise kutu srisrik bred a komwos akkeye insiomwos, a tok komwos fwa sifwil som, tu ke ma inge komwos tuku nu yurin met kulansap lomwos.” (Genesis 18:4, 5) “Bred srisrik” inge pa kofwo ke kao fwusr fwusesr wekunang kek su orekla ke flau mwo, butter a milk—sie kofwo su fwal nu ke sie Togusra. Mea me lutlut yok ke ma se inge? Fwin pal in akkalemye oiye kulang, tia me mongo yok ku me nim yok ku me pwar pa yok emeet. Kulang lun sie met tia oakiyuki nu ke ku lal in sang ma puspis su yok molo. A, ma inge oakiyuki nu ke nunuk yok ke insemwomwo lun kutu met a kena in oru mwo nu sin kutu met ke ku lasr nu kemwa. “Me mongo ke maasrik, yen lungse on we, mwo liki soko kao fat wi srunga,” pa inge sie soakas lun Baibel el fwak.—Soakas 15:17.
16 Fwinne ou inge, kut enenu in etu pa la oasr sramsram ke ma lun ngun pa ke ma sikyuk inge nu fon. Oanu Ebream el akilen pa la met muteta inge met tatafpo lun Jeova. Ma inge akkalemyeyuk ke kas lal nu selos inge: “Jeova Nga fwin liye kulang ye mutom inge, Nga siyuk sum, tu kom in tia som liki met kulansap lom.”a (Genesis 18:3; srike liye Exodus 33:20.) Ebream el tianu etu fwin oasr kas lun Jeova lalos nu sel ku elos sasla na. Fwinne ou inge, el engunkin meyen oasr akmwuk lun Jeova su akpayeye. Met inge su muteta nu yurol elos oru orekma lun Jeova. El fwin ku in sang kasru lal nu selos, ma inge arulanu akinsemwomwoyel. El etu la fwal nu sin met kulansap lun Jeova kutena ma mwo emeet, a el akola in sang ma mwo emeet inge ke ku lal nu kemwa. Meyen el oru ou inge, paenang oasr me insemwomwo in ngun su e fwa tuku nu sel ku nu sin kutu met. Oanu ma sikyuk ke saflaiye, Ebream a Sera arulanu akinsemwomwoyeyuk ke sripen oiye kulang lalos su arulanu paye.—Genesis 18:9-15; 21:1, 2.
Sie Un Met Kulang
17 Me srikasrak mwo lal Ebream tia mulkunyukla sin mutanfwal su tuku kel. Wikin Ma Sap su Jeova el sang nu sin met Israel pa akmwuk in akkalemye kulang nu sin met fwafwasyesr su muta inmaslolos. “Metsa su muta yurom el fwa oanu el su isusla yen sum nu sum, a kom fwa lungse el oanu kom sifwanu, tu komwos metsa in fwal Ijipt. Nga Jeova God lomwos.” (Livitikus 19:34) Elos nu kemwa enenu in akkalemye nunuk yok nu selos nu kemwa su oasr enenu in ma lun ikwe a tia pilesrelos. Fwin Jeova el akinsemwomwoyelos ke kosrani yok, fwin elos insemwomwo ke kofwo, fwin elos mongle ke orekma lalos ke Sabbath ke yiu, ku ke kutu me akfulat, met Israel nu kemwa elos enenu in esam elos nu kemwa su munas—mutan katinmas, tulik nu kemwa su wangin papa, a met fwafwasyesr su muta inmaslolos.—Duteronomi 16:9-14; 24:19-21; 26:12, 13.
18 Ma saok su tuku ke oiye mwo, a kulang nu sin kutu met, yokna nu selos su oasr enenu, ku in liyeyuk ke orekma lun Jeova nu sin met Israel ke pal se ma elos mulkunla in akkalemye oiye mwo inge. Jeova el akkalemye nu selos la oiye mwo a kulang nu sin met saye a met enenu pa sie sin ma el siyuk nu sin met lal in oru fwin elos lungse in tafwela in eis me insemwomwo lal. (Sam 82:2, 3; Isaia 1:17; Jeremaia 7:5-7; Ezekiel 22:7; Zekaraia 7:9-11) Ke pal se ma mutanfwal Israel elos akos ma enenu inge, elos arulanu kapkapek ke ma lun ngun a ikwe. Ke pal se ma elos arulanu kafofo ke nien sun lalos sifwanu a mulkunla in akkalemye oiye mwo inge nu kemwa nu selos su oasr enenu, elos eis selngawi lun Jeova, a ke saflaiye nununku koluk etukyung nu selos.—Duteronomi 27:19; 28:15, 45.
19 Ke ma inge, arulanu yok sripe na paye in tuni moul lasr sifwanu, a liye kut fwin moul na paye fwal nu ke me siyuk lun Jeova ke ma se inge! Ma inge arulanu yok sripe misinge, meyen arulanu pengpeng na paye oiye rapku a srisri ke fwal se inge. Fuka kut ku in akkalemye kulang lun met Kristian ke fwalu se inge su kitakatelik? Pa inge me sramsram ke me lutlut toko.
[Footnote]
a Fwin ke me sramsram yok nu ke ma inge, srike liye me lutlut inge “Ya Oasr Kutena Met Su Liye God? ke The Watchtower lun May 15, 1988, sra 21-3.
Ya Kom Esam?
◻ Mea kalmen kas se inge “kulang” su langasyukla nu in Baibel?
◻ Ke inkanek fuka Jeova el sie me srikasrak sumwosmwos ke oiye kulang?
◻ Fuka lupan oiye kulang su Ebream el akkalemye?
◻ Efu met nu kemwa su wi ke alu paye elos enenu in “fwasr tukun ma kulang”?
[Study Question]
1. Mea ma enenu lun met, a fuka ma inge akkalemyeyuk?
2. Fuka Jeova el ase nu sesr ma enenu ke asrouki?
3. Aketeye kalme na paye lun kas se inge kulang.
4. Nu sin su oiye kulang enenu in akkalemyeyuk?
5, 6. (a) Mea oasr ke nunuk lun Jisus ke pal se ma el fwak, “Papa tumomwos su in kosro el sumwosmwos”? (b) Fuka oiye kulang lun Jeova akkalemyeyuk?
7. Mea kut ku in lotela ke orekma lun Jeova nu sin met fwafwasryesr a met enenu?
8. Fuka Jeova el akkalemye kulang lal ke el liaung ma enenu lasr in ngun?
9, 10. (a) Efu kut ku in fwak la Jeova el sie met liaung sumwosmwos? (b) Fuka met su muta in alu paye elos etawi Jeova ke ma se inge?
11. Me srikasrak mwo fuka akkalemye la oiye kulang wise me insemwomwo su kutupal kut tia sano? (Srike liye pa Genesis 19:1-3; Met Nununku 13:11-16.)
12. Fuka Ebream el akkalemye lungse lal nu sin met fwafwasryesr?
13. Efu Ebream el “fwaksifwe” nu sin met muteta nu sel?
14. Kain in orekma upa fuka Ebream el oru ke pal se ma el akkalemye kulang nu sin met fwafwasyesr?
15. Kain in nunuk sumwos fuka ke ma lun fwalu kut enenu in srukye ke pal se ma kut akkalemye oiye kulang, oanu ma Ebream el akkalemye?
16. Fuka Ebream el akkalemye insemwomwo ke ma lun ngun ke ma el oru nu sin met su fwasr muteta nu yurol?
17. Mea Jeova el siyuk nu sin met Israel fwin ke met fwafwasyesr a met enenu su muta inmaslolos?
18. Efu oiye kulang arulanu yok sripe kut fwin sramsram ke insese a me insemwomwo su kut ku in eis su tuku nu sin Jeova?
19. Me lutlut fuka kut ku in sramsramkin toko?