Kuht Tiac Wi Kuhtwena U ke Facl Se Inge
“Sang nuh sin God ma luhn God.”—MATTHEW 22:21.
1. Kuht ac ahkos fuhkah God ac mwet kol luhn acn uh?
BIBLE uh luti kuht in ahkos mwet kol luhn acn uh, tuhsruhktuh el fahk pac lah kuht enenuh in ahkos God pacl nuhkewa. (Orekma 5:29; Titus 3:1) Kuht ac oruh fuhkah ma inge? Jesus el ahkuhtweyac sie kahs in kahsruh na yohk srihpac ma ac kahsre kuht in etuh lah suc kuht enenuh in ahkos uh. El fahk lah kuht enenuh in “sang nuh sel Caesar ma luhn Caesar, ac sang nuh sin God ma luhn God.”[1] (Liye endnote.) (Matthew 22:21) Kuht “sang nuh sel Caesar ma luhn Caesar” ke pacl ma kuht ahkos masap luhn government, kuht ahkkahlwemye suhnak nuh sin mwet kol ke government, ac ke kuht moli tax lasr uh. (Rome 13:7) Tuhsruhktuh, government uh fin fahk kuht in oruh sie ma ma God el sruhnga kuht in oruh, kuht ac tiac ahkos. Ac pacl nuhkewa kuht luhngse in oruh ma inge ke inkacnek kuhlwacng.
2. Kuht ahkkahlwemye fuhkah lah kuht tiac wi ke kuhtwena un politic luhn facluh?
2 Sie inkacnek ma kuht “sang nuh sin God ma luhn God” pa ke kuht tiac weack kuhtwena u ke pacl ma sramsramkihnyuck ma upac luhn sie government. (Isaiah 2:4) Ke srihpen Jeova el lwelah mwet kol ke government in kol mwet uh, kuht tiac lainuhltahl. Oacyacpac, kuht tiac ahkkweye kuhtwena mukwikwi luhn mwet ma ngalkihn ac arlacna kohnkihn acn seltahl kuh government laltahl uh. (Rome 13:1, 2) Kuht tiac srihke in ekuhllah sie government kuh kihfucs nuhnak luhn mwet kol ke government, ac kuht tiac pac wi ke vote kuh srihke in eklac sie mwet kol ke government.
3. Efuh kuh kuht enenuh in tiac wi ke kuhtwena u?
3 Oasr srihpac pucspucs ma oruh God el fahk nuh sesr in tiac wi ke kuhtwena u. Sie srihpac an pa kuht etahel Jesus, suc “tiac ma lun facluh.” Wacngihn sie pacl ma el weack sie u in politic kuh sie u ke mweun. (John 6:15; 17:16) Sie pac srihpac an pa kuht ahkkweye Tohkohsrahi luhn God. Ke srihpen kuht tiac ahkkweye government luhn mwet, nuhnak ac puhlakihn lasr uh nwacsnwacs ke pacl ma kuht som fahkwack nuh sin mwet uh lah Tohkohsrahi luhn God muhkwena pa ac kuh in ahkwoyelah ma upac nuhkewa luhn mwet uh. Alu kikiacp pucspucs eltahl weack ke politic, ac ma inge pa sraclihk inmahsrlon mwet uh. Tuhsruhktuh, ke srihpen kuht tiac wi ke kuhtwena u, kuht inse sefanna yurin mwet lili wiyacsr fin facluh nohfohn.—Sie Peter 2:17.
4. (a) Kuht etuh fuhkah lah ac upaclah nuh sesr in tu na kuh ac tiac weack kuhtwena u? (b) Efuh kuht enenuh in ahkolah ingena ke sulaclah lasr in tiac wi ke kuhtwena u?
4 Sahp, kuht muhta ke sie acn ma mwet we eltahl tiac pahtok kuht in wi ke politic. Tuhsruhktuh, ke kuht apkuhranyang nuh ke sahflahiyen oakwuck kuluk se lal Satan inge, ac upaclah nuh sesr in tu na kuh ac tiac wi ke kuhtwena u. Mwet ke pacl inge eltahl “tiac pahkotwen” ac “inse fuhlwact.” Pwacnacng, wacngihnlac inse sefanna laltahl uh ac tiacna insese ke ma puhs liki na meet ah. (Luo Timothy 3:3, 4) Kuhtuh sin mukul lili wiyacsr uh sun ma upac tari ke ma sikyak nuh ke muhtuhnfacl seltahl uh ke oakwuck luhn politic. Pa inge srihpac se pwacnacng kuht enenuh in ahkoekuhtlac ingena in tiac weack kuhtwena u finne ke pacl upac. Lwelah kuht in nuhnkuh ke ma ahkosr ma kuht kuh in oruh in ahkolah.
KOM IN OACNA JEOVA KE NUHNAK LAL KE GOVERNMENT
5. Meac nuhnak luhn Jeova ke government nuhkewa luhn mwet uh?
5 Sie inkacnek ma kuht kuh in ahkolah ingena in tiac wi ke kuhtwena u uh pa kuht in oacna Jeova ke nuhnak lal ke government luhn mwet uh. Jeova el tiac sang kuh nuh sin mwet in kol mwet sahyac uh ke pacl se ma el oraclah mwet uh. (Jeremiah 10:23) El nuhnkuh ke mwet nuhkewa oacna sie sucu. Tuhsruhktuh, government luhn mwet uh oraclihk inmahsrlon mwet uh ke eltahl fahk muh muhtuhnfacl seltahl uh pa wo emeet uh. Finne government se luhman wo, eltahl srackna tiac kuh in ahkwoyelah ma upac nuhkewa. Oacyacpac, eltahl eklac mwet lokoalok luhn Tohkohsrahi luhn God, ma muhtwacwacack in kol ke yac 1914. Ke pacl na sa, Tohkohsrahi se inge ac fah ahkwacngihnyelah government nuhkewa luhn mwet uh.—Riti Psalm 2:2, 7-9.
6. Ohiyac fuhkah kuht enenuh in ahkkahlwemye nuh sin mwet suc oasr kuh la ke government?
6 God el lwelah in oasr government luhn mwet ke srihpen eltahl kuh in sang kahsruh in sruokyacna ohiyen mislac inmahsrlon mwet uh. Ma inge kahsre kuht in som fahkwack pweng wo ke Tohkohsrahi luhn God. (Rome 13:3, 4) God el oacyacpac fahk nuh sesr kuht in puhruhe ke mwet suc oasr kunohkohn la ke government tuh kuht in alu nuh sel ke mislac. (Sie Timothy 2:1, 2) Ke pacl ma tiac orek wo nuh sesr, sahp kuht kuh in siyuck sin mwet suc oasr kuh la ke government in kahsre kuht. Pa inge ma mwet sap Paul el oruh. (Orekma 25:11) Bible uh finne fahk lah Satan el kol government luhn mwet uh, ma inge tiac fahk muh el kol kais sie mwet suc oasr kuh la ke government. (Luke 4:5, 6) Pwacnacng, kuht enenuh in tiacna oruh kuhtwena mwet in nuhnkuh muh sie mwet kol ke government el kolyuck sin Devil. Bible uh fahk muh kuht in “tiac fahk kahs kuluk ke kuhtwena mwet.”—Titus 3:1, 2.
7. Nuhnak fuhkah kuht enenuh in fahsr liki?
7 Kuht ahkos God ke kuht tiac weack kuhtwena mwet kuh un mwet ke politic, finne nuhnak laltahl uh ma ac wo nuh sesr. Ke kais kuhtuh pacl, ma inge ac tiac fihsracsr nuh sesr. Ke sie mwe puhpuhlyuck, srihke petsacelah muh mwet uh foracng lain sie government ma oraclah mwe kweok pucspucs, finne nuh sin Mwet Loh luhn Jeova uh. Pwacye lah kom ac tiac wi mwet suc lain inge, tuhsruhktuh yac ke nuhnak lom an kom liye muh pwacye sin mwet lain inge kuh yac kom ac finsrakkihn eltahl in kuhtanglah? (Ephesus 2:2) Kuht fin sruhnga weack kuhtwena u, kalmac pa kuht enenuh in tiac pac puhla muh sie u an pwacye kuh wo liki sie pacna. Ma inge ac arlacna kahlwem ke ma kuht fahk ac oruh uh.
KOM IN “NGUCSRIHK” AC “EFAHL”
8. Kuht ac ahkkahlwemye fuhkah lah kuht “ngucsrihk” ac “efahl” ke pacl ma kuht sun ma upac in tiac wi ke kuhtwena u?
8 Inkacnek se ahkluo in tiac wi ke kuhtwena u pa ke kuht “ngucsrihk oacna serpent, ac efahl oacna wuleoa uh.” (Riti Matthew 10:16, 17.) Kuht “ngucsrihk” ke pacl ma kuht nuhnkaclah na meet ke ma upac ma ac kuh in sikyak uh. Ac kuht “efahl” ke pacl ma kuht tiac weack kuhtwena u ke pacl upac inge. Lwelah kuht in sramsramkihn kuhtuh sin ma upac inge ac meac kuht kuh in oruh in tiac weack kuhtwena u.
9. Meac kuht enenuh in taran kac ke pacl ma kuht sramsram nuh sin mwet sahyac uh?
9 Sramsram lasr. Kuht enenuh in arlacna taran ke pacl ma mwet uh muhtwacwacack in sramsramkihn ma upac luhn government kuh politic nuh sesr. Ke sie mwe puhpuhlyuck, ke pacl ma kuht sramsram nuh sin sie mwet ke Tohkohsrahi luhn God, kuht ac tiac fahk muh kuht insese kuh tiac insese ke nuhnak luhn sie un mwet ke politic kuh sie mwet kol kac. Tiac sramsramkihn ma mwet uh luhngse in oruh in ahkwoyelah ma upac luhn mwet uh, tuhsruhktuh ahkkahlwemye nuh sel ke Bible lah Tohkohsrahi luhn God ac ahkwacngihnyelah fuhkah ma upac nuhkewa luhn mwet uh. Fin oasr mwet suc luhngse in akuhkuhin ke sie sifac, oacna pahyuck luhn mukul luo kuh muhtwacn luo kuh sislah tuhlihk liki insiacn ninac, ahkkahlwemye nuh seltahl ma Kahs luhn God uh fahk ac lah kom kwacfeacng fuhkah in ukwe ma inge ke moul lom an. Sie mwet fin fahk muh masap se enenuh in itucklac kuh ikihlyucklac, kuht ac tiac insese kuh weack kuhtwena nuhnak ac kuht ac tiac kwacfe mwet sacn in ekuhllah pac nuhnak lal an.
10. Kuht ac oruh fuhkah kuht in tiac weack kuhtwena u ke pacl ma kuht liye kuh riti kuhtwena ma ke news?
10 Ma kuht liye ac riti ke news. Kuhtuh pacl uh, sramsram ma orek ke news uh oreklac in ahkkweye na sie lacyen ke ma sikyak uh. Ma inge arlacna pwacye, yohkna ke muhtuhnfacl ma news we uh oreklac sin government. Fin sie u ke news kuh sie reporter el muhtwacwacack in wi ke lacyen se, kuht enenuh in arlacna taran kuht in tiac muhtwacwacack in nuhnak oacna eltahl. Ke sie mwe puhpuhlyuck, siyuck sum sifacna, ‘Yac nga engan in lohng report luhn sie mwet ke na srihpen nga insese ke ma el fahk ke politic inge?’ In kahsre kom in tiacna weack kuhtwena u, nikmet liye kuh riti report pucspucs ma kwacna weack lacyen se ke sie ma upac kuh ma yohk ke politic. Tuhsruhktuh, srihke suk report ma tiac weack kuhtwena u. Ac pacl nuhkewa tuni ma kom lohng inge nuh ke “kahs pwacye” ma oasr in Bible uh.—Luo Timothy 1:13.
11. Mwe kahsruhp uh fin arlacna yohk srihpac nuh sesr, ma inge ac oruh fuhkah in upac kuht in tiac wi ke kuhtwena u?
11 Mwe kahsruhp. Fin mani ac mwe kahsruhp lasr uh arlacna yohk srihpac nuh sesr, sahp upac nuh sesr in tiac wi ke kuhtwena u. Tukun yac 1970, Mwet Loh pucspucs fin acn Malawi eltahl enenuh in fuhleack ma nuhkewa laltahl ke srihpen eltahl sruhnga in wi ke un mwet politic. Mwe ahsor se lah kuhtuh seltahl sruhnga in fuhlwelah moul wo ac kahsruhp laltahl uh. Sie muhtwacn lili pahngpahng Ruth el esam ac fahk, “Kuhtuh seltahl wi kuht lihllihlyak liki acn sesr uh, tuhsruhktuh tok eltahl welah un mwet politic inge ac fohlohk nuh lohm seltahl ah ke srihpen eltahl tiac kuh in muhtweng ke moul upac ke acn ma mwet lihllihlyak inge muhta we uh.” Tuhsruhktuh, inkaiyen mwet luhn God uh tiac ohinge. Eltahl tu na kuh ac tiac wi ke kuhtwena u, finne kalmac pa srihkeni mani laltahl uh kuh wacngihnlac ma nuhkewa laltahl uh.—Hebrew 10:34.
12, 13. (a) Meac nuhnak luhn Jeova ke mwet uh? (b) Kuht ac etuh fuhkah fin kuht arlacna kohnkihn acn kuht tuhkuh we me uh?
12 Inse fuhlwact. Sie ohiyac ma oasr sin mwet pucspucs pa inse fuhlwact ac kohnkihn sruf, acn, facsin, mura kuh muhtuhnfacl seltahl uh. Tuhsruhktuh, Jeova el tiac nuhnkuh muh sie mwet kuh un mwet se wo liki kuhtuh pac sahyac. Nuh sel, kuht nuhkewa oacna sie. Pwacye, Jeova el orekuhtlac nuhkewa in tiac oacna sie ac kuht kuh in engankihn ac kaksakihn kain in mwet inge. El tiac luhngse kuht in fuhleack facsin lasr uh, a el oacyacpac sruhnga kuht in nuhnkuh pac muh kuht wo liki mwet sahyac.—Rome 10:12.
13 Kuht enenuh in tiacna kohnkihn muhtuhnfacl sesr uh ac nuhnkuh muh wo liki muhtuhnfacl nuhkewa sahyac. Kuht fin puhla ohinge, ma inge ac kuh in oruh upac nuh sesr in tiac wi ke kuhtwena u. Ma inge sikyak meet ke pacl luhn mwet sap ah. Kuhtuh mukul lili suc mwet Hebrew, eltahl tiac oruh wo nuh sin muhtwacn katinmas suc mwet Greek. (Orekma 6:1) Kuht ac etuh fuhkah lah kuht muhtwacwacack in ahkkahlwemye kain in nuhnak in kohnkihn ac inse fuhlwact inge? Mwet lili ke siena acn fin usot sie kahs in kahsruh, yac kom ac sa na in nuhnkuh, ‘Ma kuht oruh inge pa wo uh’? Fin ohingacn, esam kahs in kahsruh na yohk srihpac inge: “Kowos in puhsisacl nuh sin sie sin sie, ac kowos in tiac nuhnkuh muh kowos wo liki mwet ngiac.”—Philippi 2:3.
JEOVA EL AC FAH KAHSRE KOM
14. Puhruhe uh ac kahsre kuht fuhkah, ac mwe srihkasrak fuhkah in Bible ahkpwacyeye ma inge?
14 Inkacnek se ahktolu in tiac wi ke kuhtwena u pa ke kuht luhlahlfongi Jeova. Puhruhe siyuck ke nguhn muhtahl lal. Ma inge ac kuh in acsot ohiyen mongfihsracsr ac sifacna leum fom. Ohiyac inge ac kahsre kom fin government uh oruh kuhtwena ma kuhtasrihk kuh tiac suwohs. Siyuck lahlmwetmwet sin Jeova in akihlen sie pacl ma ac upac nuh sum in tiac wi ke kuhtwena u. Siyuck sel elan kahsre kom in oruh ma ac wo emeet ke ohiyac se ma kom sun kuh oasr kac an. (James 1:5) Sahp, suhpweyucklac kom nuh in presin kuh kalyeiyuck kom ke kuhtuh pac inkacnek sahyac ke srihpen oaru lom nuh sin Jeova uh. Fin ohingacn, puhruhe siyuck ke puhlaik tuh kom in ahkuhtweyac nuh sin mwet sahyac ke inkacnek na kahlwem lah efuh kom tiac wi ke kuhtwena u. Kom kuh in luhlahlfongi lah Jeova el ac fah kahsre kom in muhtweng.—Riti Orekma 4:27-31.
15. Bible uh ac kahsre kuht fuhkah in tu na kuh ac tiac wi ke kuhtwena u? (Liye pac pohk se inge “Kahs luhn God Ahkkweye Sulaclah Laltahl uh.”)
15 Jeova el use nuh sesr Bible uh tuh in ahkkweye kuht. Nuhnkuh yohk ke fuhs ma ac kuh in kahsre kom in tu na kuh ac tiac wi ke kuhtwena u. Srihke kom in lotwelah fuhs inge ac esamyac, mweyen ma inge ac fah kahsre kom ke pacl se ma ac wacngihn Bible yurum uh. Bible uh kuh in oacyacpac ahkkweye finsrak lom ke ma God el wuhlelah nuh ke pacl fahsruh uh. Kuht enenuh finsrak se inge tuh kuht in muhtweng ke mwe kalyei. (Rome 8:25) Sulaclah fuhs ma ahkuhtweyac ke ma kom luhngse in engankihn ke facl sasuc uh, ac petsacelah muh kom oasr we.
EIS MA WO SIN MWET KUHLWACNSAP OARU LUHN JEOVA
16, 17. Meac kuht kuh in lotwelah ke mwe srihkasrak luhn mwet kuhlwacnsap oaru luhn God suc tu na kuh ac tiac wi ke kuhtwena u? (Liye petsac se meet ke mwe lutlut se inge.)
16 Inkacnek se ahkahkosr ma ac fah kahsre kuht in tu na kuh ac tiac wi ke kuhtwena u pa in nuhnkuh ke mwe srihkasrak luhn mwet kuhlwacnsap oaru pucspucs luhn Jeova. In pacl meet ah, oasr mwet pucspucs suc sihmlac in Bible ma puhlaik, ac eltahl oraclah sulaclah na lahlmwetmwet ma kahsreltahl in tu na kuh ac tiac wi ke kuhtwena u. Nuhnkuh kacl Shadrach, Meshack, ac Abednego, suc sruhnga epahsrlah ac ahkfuhlwactye ma sruhloaclah se ma luhmweyuck nuh ke government luhn acn Babylon. (Riti Daniel 3:16-18.) Fuhs se in Bible inge kahsruh Mwet Loh pucspucs ke pacl inge in puhlaik ac tiac ahkfuhlwactye flag luhn acn ma eltahl muhta we uh. Jesus el tiac kuhpahsryang nuh ke politic kuh kuhtwena u ma sraclihk inmahsrlon mwet pucspucs. El etuh lah mwe srihkasrak wo lal uh ac kahsruh mwet tuhma lutlut lal inge. El fahk: “Kowos in puhlaik na! Nga kuhtanglah facluh tari.”—John 16:33.
17 Mwet Loh pucspucs ke pacl lasr uh eltahl tu na kuh ac tiac wi ke kuhtwena u. Kuhtuh seltahl kalyeiyuck, sisiyang nuh in presin, ac acnwucki ke srihpen oaru laltahl nuh sin Jeova. Mwe srihkasrak laltahl uh ac kuh in kahsre kuht in puhlaik. Sie mukul lili fin acn Turkey el fahk: “Franz Reiter el sie mukul lili fuhsr suc acnwucki ke srihpen el sruhnga in wi un solse lal Hitler. Lwacta se ma el suhmuhslah nuh sin ninac kiyacl ah ke fong se meet liki el misac inge ahkkahlwemye luhlahlfongi yohk lal nuh sin Jeova, ac nga luhngse in ukwe mwe srihkasrak lal uh ke pacl ma nga sun mwe srihfe.”[2]—Liye endnote.
18, 19. (a) Mwet lili wiyom ke congregation uh ac kahsre kom fuhkah in tu na kuh ac tiac wi ke kuhtwena u? (b) Meac kom sulaclah in tu na kuh kac?
18 Mwet lili ke congregation lom an kuh in kahsre kom in tiac wi ke kuhtwena u. Lwelah mwet elder in etuh kom fin oasr ke sie ohiyac upac. Eltahl kuh in usot kahs in kahsruh ma tuhkuh ke Bible me. Oacyacpac, fin oasr mwet ke congregation uh suc etuh ke ma kom oasr kac an, eltahl ac kuh in ahkkweye kom. Siyuck seltahl in puhruhe keim. Tuhsruhktuh, kuht enenuh pac in sang kahsruh nuh sin mwet lili wiyacsr uh ac puhruhe kacltahl. (Matthew 7:12) In konwacack inen mwet lili suc oasr in presin, liye mwe lutlut se ke jw.org inge pahngpahng “Jehovah’s Witnesses Imprisoned for Their Faith—By Location,” ac ma inge ac kuh in konweyuckyak ye NEWSROOM > LEGAL DEVELOPMENTS. Sulaclah kuhtuh ine inge ac siyuck Jeova elan kahsruh mwet lili inge eltahl in puhlaik ac sruokyacna oaru laltahl nuh sel uh.—Ephesus 6:19, 20.
19 Ke kuht apkuhranyang nuh ke sahflah uh, kuht etuh lah government uh ac ahkyohkye ma upac lasr in weack sie u. Ke srihpac se inge, arlacna yohk srihpac nuh sesr in ahkolah ingena in tu na kuh ac tiac wi ke kuhtwena u ke facl se inge!
^ [1] (paragraph 1) Ke pacl Jesus el fahkuhllah Caesar inge, el sramsramkihn government. In pacl sac, Caesar pa mwet kol se ma fuhlwact emeet kuh la.
^ [2] (paragraph 17) Liye puk se inge Jehovah’s Witnesses—Proclaimers of God’s Kingdom, sra 662, ac pohk se inge “He Died for God’s Honor” ke sra 150 ke puk se inge God’s Kingdom Rules!