Kas Lun Jeova Moul
Kas Fulat Su Tuku Ke Buk lun Niemaia
YEA Siengoul luo somla tari ke pal se ma sikyuk safla el simusyukla ke Baibel buk lal Ezra. Pal se inge apkuran nu ke pal “masap illa in sifwil oru a musai Jerusalem”—ma sikyuk inge el akul nu ke mutamweyen wik 70 lun yea su kol nu ke tuku lun Messaia. (Daniel 9:24-27) Buk lal Niemaia el sie me sramsram lun met lun God wekunang nu ke sifwil musaiyukyak lun pot in an Jerusalem. El sramsramkin ke pal yok sripe lun yea 12 kutu, mutamwauk ke yea 456 B.C.E. nu ke kutu pal tokin yea 443 B.C.E.
Simusyukla sin Governor Niemaia, la buk se inge el sie me sramsram ke oiyen alu paye el akfulatyeyuk ke pal se orekma nukemwa wi lalalfongi paye nu sin Jeova God. Ma inge akkalemyeyuk arlana kalem ke inkanek mwomwo la fuka Jeova el orekmakin nu ke ma lungse lal in akpayeyuk. Ma inge oasr pa ke me sramsram lun sie met kol su fukoko a pulaik. Kas mwomwo ke buk lun Niemaia el orala me lutllut saok yok nu sin met alu paye misenge, “tu kas lun God moul a ku.”—Hibru 4:12.
“OINGE POTU AKSAFYEYUKLA”
Niemaia el muta in Shushan ke loom sin togusra, el kulansap nu sin Togusra Artaxerxes Longimanus ke sie orekma ku kunokon mwomwo. Ke pal se el long peng ke met lal la elos “muta in keok lulap a angonkas; ouyepa pot Jerusalem mogukla, a srungul ka isisyuk ke e,” Niemaia el arulanu fosrnga. El kaifweang na paye in pre nu sin God ke kasru. (Niemaia 1:3, 4) Sie pal, togusra el liye la Niemaia el asor, a sang nu sel pal mwo in som nu Jerusalem.
Tokin el tuku nu Jerusalem, Niemaia el tuni potu ke eku, a el akkalemye nu sin met Ju akwuk lal in sifwil musaiyuk potu. Akwuk in musa mutamwauk. Oasr me lain nu ke orekma. Tusruktu, ye koko lun met kol pulaik Niemaia, “oinge potu aksafyeyukla.”—Niemaia 6:15.
Kusensiyuk Puspus Ke Ma Simusla Eis Me Top Ka:
1:1; 2:1—Ya “yea se aklongoul” akkalemyeyuk ke fus luo inge el oekyuk oana sie ke pal sie? Aok, yea se aklongoul inge pa kolyuk lal Artaxerxes oana togusra. Tusruktu, akwuk in oaoa su orekmakinyuk ke fus inge tia oana sie. Me akpayeye ke me sramsram lun fwalu srusrngiye nu ke yea 475 B.C.E. oana yea lal Artaxerxes in mutamwauk ke kolyuk lal. Ke sripen met sim lun Babulon elos orekmakin fasin lalos in oekla yea lun togusra lun Persia mutamwauk ke Nisan (March/April) nu ke Nisan, oana yea in kolyuk se meet lal Artaxerxes su mutamwauk in Nisan lun yea 474 B.C.E. Ke ma inge, yea se aklongoul lun kolyuk akkalemyeyuk in Niemaia 2:1 mutamwauk ke Nisan lun yea 455 B.C.E. Malem lun Chislev (November/December) akkalemyeyuk in Niemaia 1:1 el oana sie nu ke Chislev lun yea tari a—yea 456 B.C.E. Niemaia el sramsramkin pa malem inge oana ke pal musalla lun kolyuk lal Artaxerxes ke yea se aklongoul. Saap ma sikyuk inge, el oekyukla fwal nu ke mutamweyen yea in kolyuk lun togusra. Ma inge ku pa Niemaia el an oekla ke pal se su met Ju elos pangon nu misenge oana civil year, su mutamwauk ke malem lun Tishri, su oasr ke September/October. Ke kutena ma su sikyuk, ke yea su kaskaskinyuk inge in sifwil oru Jerusalem pa in yea 455 B.C.E.
4:17, 18—Fuka tu sie met el ku in oru orekma in sifwil musa ke el orekmakin lepaol mukena? Nu sin met utuk ma toasr oinge tia sie ma upa. Ke pal se me utuk filiyuki fwinpiselos ku fwin sifwelos, elos ku in sifwana srukak me utuk ke lepo a “ke lepo ngia sruokye me meun lal.” Met musa elos enenu pao luo in oru orekma lalos a “elos nukemwa loselosi ke kutlas natulos pupalos, a oinge elos musa.” Elos akola in karunginelos sifwana ke pal se oasr met lokwalok su fwa lainelos ku akkolukyelos.
5:7—Ke oiya fuka Niemaia el mutamwauk in liye ma tafongla lun met ku “akukuin yurin met fulat a met leum”? Met puspus inge elos sangwun nu sin met Ju wiyelos a siyuk ke ma kapak yok in kutena ma yokna ke mani, a orekma inge lain Masap lal Moses. (Livitikus 25:36; Duteronomi 23:19) Sayen ma inge, ma kapak su siyukyak sin met puspus inge arulanu yok. Ma kapak inge fwin sisyukeni ke kais sie malem, “sie tafwu siofok in mani” inge el oana percent 12 ke kais sie yea. (Niemaia 5:11) Arulanu upa in sapkinyuk ma inge nu sin met puspus su pulakin tari ma toasr ke takma a ke sie sral in me mongo. Niemaia el koneak ma koluk lun met kasrup a el orekmakin Masap lun God in aksumwosyelos a sang kas in kai nu selos a ke ma inge el akkalemye orekma koluk lalos.
6:5—Ke sripen leta puspus su confidential filiyuki pal nukemwa ke sie bag silyuki, efu ku Sanbalat el supwela “sie leta ikakla” nu sel Niemaia? Saap Sanbalat el lungse in akkalemye kas kikiap puspus ke el supwela nu selos sie leta su ikakla. Saap el fwinsrak mu oiya inge ku in oru Niemaia el an arulanu mulat in paenang el an som liki an in musa a tuku in sang me top nu ke kaskas kikiap lun met lokwalok lal inge. Ku saap Sanbalat el nunku mu koanon leta inge fwa sang aksangengye met Ju puspus a ke ma inge elos nukemwa fwa tui ke orekma lalos. Niemaia el tia aksangengyeyuk a el misla a tafwela in oru orekma lal su God el sapkin nu sel.
Me Lutlut Nu Sesr:
1:4; 2:4; 4:4, 5. Kut fwin sun ma sikyak upa puspus ku ke kut oru sulela yok sripe puspus, kut enenu in “sikalani in pre” a oru ma puspus in fwal nu ke kas in kasru su oasr ke kas lun God ku kas in kasru su kut eis ke u lal.—Rom 12:12.
1:11–2:8; 4:4, 5, 15, 16; 6:16. Jeova el topuk pre paye lun met kulansap nukemwa lal.—Sam 86:6, 7.
1:4; 4:19, 20; 6:3, 15. Fwinne Niemaia el sie met kulang a pakoten, el akkalemye sie me srikasrak oana sie met su tia sangeng in oru ma sumwosmwos.
1:11–2:3. Sropon insemwomwo lal Niemaia pa tia ke sripen an mwolana lal oana sie met utuk kup in wain. A insemwomwo lal tuku ke orekma in sang kasru nu ke alu paye. Ya tia orekma in alu nu sin Jeova a ma nukemwa su sang kasru nu ka pa ma kut enenu in nunku yok ka a sropon me insemwomwo yok lasr?
2:4-8. Jeova el oru Artaxerxes el an lela Niemaia in som a sifwil musaiyuk pot lun Jerusalem. Soakas 21:1 el fwak: “Insien togusra on in poun Jeova oana inkanek in kof. El kufusla nu ke kutena an El lungsel.”
3:5, 27. Kut tia enenu in nunku mu orekma nukemwa su orekmakin paosr ku manosr su orek in sang kasru alu paye tia fwal nu sesr meyen kut met fulat ku pengpeng ku kasrup, oana “met fulat” sin met Tekoa elos oru. A kut ku in etawi met Tekoa pusisel puspus su lungse in orekmakinelos sifwana ke orekma in musa.
3:10, 23, 28-30. Kutu selos ku in som nu ke an saye su oasr ma enenu yok nu ke met orekma in sulkakin peng mwo lun Togusrai, tusruktu pukanten sesr sang kasru nu ke alu paye nu ke orekma su apkurun nu ke loom sesr. Kut ku in oru ma inge ke kut wi ke orekma in musa Kingdom Hall a ke orekma in sang kasru ke pal su oasr ma upa sikyak a orekma se ma yok emeet in sang kasru nu ke alu paye pa in oru orekma in luti peng mwo lun Togusrai.
4:14. Ke kut sun me lain, kut ku in kutangla me aksangeng fwin kut sruokye ke nunak lasr “Leum su yok a me aksangeng.”
5:14-19. Governor Niemaia el sie me srikasrak mwomwo nu sin met Kristian elder nukemwa ke oiyen inse pusisel lal, tia nunku kel sifwana, a ke orekmakinyen lalmetmet. Fwinne el moniyuk in kaifwe metu in esam a orekmakin Masap lun God, tusruktu el tia orekmakin ma inge in akkolukye met puspus in akinsemwomwoyel sifwana. A, el akkalemye kulang a nunak mwomwo nu sin met puspus su akkolukyeyuk a nu sin met sekasrup. In akkalemye oiyen kulang, Niemaia el akkalemye sie me srikasrak mwomwo nu sin met kulansap nu kemwa lun Jeova.
“ESAM YU, O GOD LUK, NU KE MWO”
Ke pal se mutonpot lun Jerusalem musala tari, Niemaia el orala mutunoa puspus a orala akwuk in karungin siti se inge. El mutamwauk in orala sie ma simusla ke sruf lun met nukemwa. Ke pal se metu elos “tukeni nu sie oana met sefwanna nu in sie an srulap su on mutun mutunoa lun kofu,” met tol se inge Ezra el ridi nu selos buk ke Masap lal Moses, a Niemaia a met Livai elos aketeye Masap nu sin metu. (Niemaia 8:1) Ke elos lotela ke oiyen Kofwa lun Iumwen Aktuktuk ma inge kol nu ke insemwomwo ke elos akfulatye ma inge.
Tokin ma inge sie pa orekma in tukeni nu sie orek, su ke lusen pal inge “fute lun Israel” elos akkalemye ma koluk lalos oana sie mutanfwal, met Livai elos kalweni orekma a oiya mwomwo lun God su el akkalemyeyuk nu sin met Israel, a metu elos orala sie fulak “in fwasr in masap lun God.” (Niemaia 9:1, 2; 10:29) Ke sripen soenna oasr met puspus su muta in Jerusalem, paenang elos koto me susfwa ku susfwa tu sie inmasrlon met sengoul ku in muta in Jerusalem. Tok, metu elos arulanu engan ke mutunpotu kisekinyuk ke sripe se inge “engan lun Jerusalem longyuk yen loesila.” (Niemaia 12:43) Yea sengoul luo tokin tuku lal, Niemaia el folokla nu in loom sin togusra Artaxerxes in sifwilpa oru ma kunel. Tia pat oiya ku orekma fokfok akkalemyeyuk inmasrlon met Ju. Ke el folokla nu Jerusalem, Niemaia el oru me aksumwos ke oiya koluk su sikyak inge. Nu sel sifwana, el siyuk sin Jeova ke inse pusisel: “Esam yu, O God luk, nu ke mwo.”—Niemaia 13:31.
Kusensiyuk Puspus ke Ma Simusla Eis Me Top Ka
7:6-67—Efu ku ma simusla lal Niemaia ke met lula su folokla nu in Jerusalem welul Sirubabel tia oana sie ke pisen met ke kais sie sou su Ezra el simusla? (Ezra 2:1-65) La efu ku oasr ma tia oana sie saap Ezra a Niemaia elos orekmakin oiya su tia oana sie. Ke sie me pupulyuk, pisen met su lungse in folok su inelos simusyukla tari ku in tia oana sie nu ke pisen met su wi folokla. Ma simusla luo ku pa in tia oana sie meyen kutu sin met Ju su tia ku in akpayeye sruf lalos ke mutamwauk tusruktu elos orala in oasr me akpayeye lalos tokin kutu pal tok. Tusruktu, ma simusla inge kemwa, insese nu ke ma se: La fuka pisen met nukemwa su folokla ke mutamwauk elos oasr ke 42,360, sayen met kulansap puspus a met on puspus.
10:34—Efu ku siyukyuk nu sin metu elos in wise etong? Me kise ke etong tia sapkinyuk ke Masap lal Moses. Masap inge mutamwauk in siyukyak ke sripen oasr enenu yok ka. Lupa yok ke etong eneneyuk nu ke me kise puspus fwin loang. Saap, arulanu supus met Netinim we, elos tia met Israel su orekma oana met kulansap in temple. Ke ma inge, elos orek susfwa in oasr etong pal nukemwa.
13:6—Putaka Niemaia el wangin tia muta in Jerusalem? Baibel el akkalemye mukena la “tokin kutu len,” ku “ke saflaiyen len puspus,” Niemaia el siyuk sin togusra in tia orekma in loom sel ke kitin pal tu elan ku in folok nu Jerusalem. Ke ma inge, upa in etu la putaka lusen pal inge su el tia orekma yurin togusra. Tusruktu, ke folokla lal nu Jerusalem, Niemaia el koneak la orekma lun met tol tia eis me kasru, ku masap ke Sabat akfulatyeyuk. Met puspus elos eis mutan saye kiyelos su tia mutan Ju, a tulik natulos kofla in sramsramkin kas lun met Ju. Ke oiya a ma sikyak nukemwa kolukla, ku in kalmekin la Niemaia el wangin we ke lusen pal loeloes.
13:25, 28—In wekunang nu ke orekma lal in liye ma tafongla lun met ku ‘akukuin’ nu sin met Ju puspus ke oiya koluk lalos, mea kutupa me aksumwos su Niemaia el oru? Niemaia el ‘selngawelos’ ke el akkalemye nu selos nununku puspus su oasr ke Masap lun God. El ‘puokye kutu selos,’ saap ke inkanek in sang nununku upa nu selos. In oana sie akul nu ke mulat lal, el ‘sikiye aunsifwen kutu selos.’ El lusla pa tulik nutin tulik natul Eliasib met tol fulat, su payukyak sin sie tulik mutan natul Sanbalat met Horonite.
Me Lutlut nu Sesr:
8:8. In oana met luti ke Kas lun God, kut ‘sang kalem nu ka’ ke inkanek in kaskaskin ma inge ke inkanek mwo a kalem a ke kut aketeye ma Simusla ke inkanek sumwos, a in kalem inkanek lasr in orekmakin ma simusla.
8:10. “Engun lun Jeova” tuku ke oiya mwo lasr in nunku yok a akkupye ma enenu lasr ke orekma in alu nu sin God a in akos kas in kolyuk lun God. Arulanu yok sripe kut in moniyuk in lutlutkin Baibel, wi pal nukemwa ke meeting nukemwa lun met Kristian, a akkalemye moniyuk in wi ke orekma in luti peng mwo lun Togusrai a orekma in oru met tuma lutlut!
11:2. In likiye me usru lun sie met a som nu Jerusalem el enenu in orekmakin ma saok lal sifwana a oasr pa kutu ma upa ka. Elos nukemwa su orala ma inge elos akkalemye sie oiya mwo ke oiyen lafwekin sifwana. Kut ku in akkalemye pa kain in oiya inge ke pal mwomwo sikyak in wi orekma ke toeni lulap a ke kutupa pal in kasru met lili puspus.
12:31, 38, 40-42. In onkin on el sie pa inkanek mwo in kaksakin Jeova a akkalemye kulo lasr nu sel. Kut enenu in onkakin on ke inse kemwa ke pal in tukeni nukemwa lasr oana met Kristian.
13:4-31. Kut enenu in karungin kut liki lungse nu ke ma saok puspus lun fwalu, oiya koluk, a me luti kikiap su ku in kakasrisrik akkolukye moul lasr.
13:22. Niemaia el arulanu etu la God el fwa oru nununku kel. Kut enenu pa in etu ma inge la Jeova el fwa nununke kut.
In Oasr Me Insemwomwo lun Jeova Arulanu Yok Sripe!
Met sim lun sam el onkakin: “Jeova el fwin tia musai loomu, na elos su musai orekma ke wangin sripe.” (Sam 127:1) Buk lal Niemaia el pupulyukin ma paye ke kas inge ke oiya mwomwo a kato!
Me lutlut nu sesr el kalem. Kut fwin lungse in eis insemwomwo ke kutena orekma su kut oru, kut enenu me insemwomwo lun Jeova. Ya kut ku in tupan Jeova in akinsemwomwoye kut fwin tia oru meet ke moul lasr orekma nukemwa in kasru alu paye? Ke ma inge, in oana Niemaia, lela kut in oru orekma in alu lasr nu sin Jeova a in sang kasru nu ka pa ma yok emeet ke moul lasr.
[Petsa ke sra 28]
“Insien togusra on in poun Jeova oana inkanek in kof”
[Petsa ke sra 29]
Niemaia—sie met su fukoko ke orekma a oasr oiyen kulang a pakoten yurol—el tuku nu Jerusalem
[Petsa ke sra 30, 31]
Ya kom etu la fuka in aketeye a ‘sang kalem’ nu ke Kas lun God?