Kas Palu Lal Hosia Kasre Kut In Fwufwasryer Wi God
“Elos fwa fwasr tokin Jeova.”—HOSIA 11:10.
1. Kain in drama ku ma sikyak fuka orekmakinyuk oana me pupulyuk su oasr in buk lal Hosia?
YA KOM engankin in liye drama puspus su oasr actor mwo puspus ka a oasr me sramsram mwomwo ka? Oasr sie drama ku me sramsram su oana me pupulyuk lun buk in Baibel su pangpang Hosia.a Drama se inge el akkalemye ke oiya puspus ke sou lun met palu lun God inge Hosia a el pupulyukkin pa akwuk in payuk lun Jeova su el orala nu sin met Israel in pal meeta ke inkanek in mwuleang lun Masap lal Moses.
2. Mea eteyuk kel Hosia?
2 Me aketeye nu ke drama se inge oasr in Hosia sapta 1. Saap Hosia el muta ke an su sruf sengoul luo lun met Israel (su pangpang pa Ifreim, meyen pa inge sruf su pengpeng a ku emeet). El oru orekma in palye ke lusen pal in kolyuk lun togusra itkosr su safla a ke pal in kolyuk lun togusra Uzzaia, Jotam, Ehas, a Hezekaia lun an Juda. (Hosia 1:1) Ke ma inge Hosia el oru orekma inge ke lusen yea 59. Fwinne buk lal Hosia el aksafyeyukla tia pat tokin yea 745 B.C.E., ma inge srakna yok sripe nu ke pal inge, nu sin million puspus sin met elos in kaifweang in oru ma mwomwo oana ma palyeyuk tari ke kas inge: “Elos fwa fwasr tukin Jeova.”—Hosia 11:10.
Mea Koanon Buk inge el Akkalemye
3, 4. Aketeye ke kas futoto koanon Hosia sapta 1 nu ke 5?
3 Me aketeye futoto ke sapta 1 nu ke 5 ke buk lal Hosia el akkeye sulela lasr in fwasr wi God ke kut akkalemye lulalfongi lasr a in kaifweang in fwasr ke sie inkanek fwal nu ke ma lungse lal. Fwinne met puspus ke togusrai lun met Israel elos oru ma koluk ke orekma in kosro in ngun ku elos alu nu sin god kikiap, God el akola in akkalemye pakoten nu selos fwin elos fwa auliyuk. Oiya su akkalemyeyuk sel Hosia nu sin mutan kiyel su pangpang Gomer, el pupulyukkin nu ke ma inge. Tokin el oswela sie tulik mokul nu sel, el oswela pa tulik temti luo. Ne oinge, Hosia el sifwilpa esal, in oana ke Jeova el lungse in akkalemye pakoten nu sin met Israel puspus su auliyuk.—Hosia 1:1–3:5.
4 Oasr ma koluk su Jeova el liye met Israel elos oru meyen wanginla ma paye, lungkulang, ku etauk ke God in an selos. El fwa oru nununku lal lain togusrai lun met Israel su orek kosro in ngun a togusrai koluk lun Juda. Tusruktu, ke pal se met kulansap lun God inge elos “sun ongoiye,” elos enenu in suk Jeova.—Hosia 4:1–5:15.
Drama Sa Mutamwauk in Sikyak
5, 6. (a) Fuka yokiyen orekma in kosro lun togusrai ke sruf sengoul luo lun Israel? (b) Efu ku kas in sensen nu sin met Israel in pal meeta yok sripe nu sesr?
5 God el sapkin nu sel Hosia, “Fwala, eis sie mutan kosro kiom a tulik kosro nutum; tu fwal se inge oru kosro lulap, a fwasr liki Jeova.” (Hosia 1:2) Fuka lupan orekma lun kosro in an Israel? Baibel el akkalemye nu sesr ma inge: “Tu ngunin kosro oralos [met puspus ke togusrai lun sruf sengoul] in sitoela, a elos orek kosro, a fwasr liki ye God lalos . . . An nutumwos orek kosro, a mutan pusla kiomwos elos orek kosro. . . . A mokul puspus, elos esalosyang nu sin mutan kosro, a elos oru me kise lalos yurin mutan kosro.”—Hosia 4:12-14.
6 Orekma lun kosro ke inkanek paye a in ngun oasr yen nukemwa in an Israel. Ke ma inge Jeova el “kaelos ke inkanek lalos” ku oru nununku lal nu sin met Israel. (Hosia 1:4; 4:9) Oasr sripe yok ke kas in sensen inge nu sesr meyen Jeova el fwa oru pa nununku lal in sang lain met nukemwa su oru orekma lun kosro a wi ke alu su tia nasnas ku alu kikiap ke pal inge. Tusruktu elos nukemwa su fwufwasryesr wi God elos lotela a oru masap lal ke alu nasnas a elos etu la “wangin met kosro . . . fwa oasr usru lal in togusrai lun Kraist a lun God.”—Efesus 5:5; Jemes 1:27.
7. Payuk lal Hosia nu sel Gomer el pupulyukkin nu ke mea?
7 Ke Hosia el payukyak nu sel Gomer, saap el soenna oru kutena kain in osun lun mano yurin kutena mokul, a el sie mutan oaru ke pal se el “oswela sie mwen nu sel.” (Hosia 1:3) In oana ma akkalemyeyuk ke drama ku ma sikyak ke me pupulyuk inge, tia pat tokin met Israel elos aksukosokyeyukla liki sruo lalos fwin an Ijipt in yea 1513 B.C.E., God el orala sie mwuleang nu selos su ma inge el oana sie contract ku akwuk nu ke payuk nasnas. Ke elos insese nu ke mwuleang inge, met Israel nukemwa elos orala mwolela lalos la elos fwa oaru nu sin “mokul tumal,” Jeova. (Isaia 54:5) Aok, me pupulyuk inge ke akwuk in payuk lun met Israel nu sin God pupulyukkinyuk nu ke payuk nasnas lal Hosia nu sel Gomer. Tusruktu oasr ma ekla sikyak!
8. Fuka togusrai lun sruf sengoul luo lun Israel mutamwauk in sikyak, a mea kom ku in fwak ke alu lalos?
8 Mutan kiel Hosia “el sifwil putete, a oswela sie an.” Saap tulik mutan se inge a siepa tulik osweyukla sel Gomer ke inkanek lun kosro. (Hosia 1:6, 8) Ke sripen Gomer el lumeyuk nu sin mutanfwal Israel, paenang kom ku in siyuk, ‘Fuka met Israel elos oru orekma lun kosro?’ In yea 997 B.C.E., sruf sengoul lun Israel elos srelosla liki sruf luo lun Juda a Benjamin in an epang. Alu nu ke ma srolela kao oakiyuki ke togusrai lun sruf sengoul lun Israel in an eir tu met lal fwa tia som nu in an Juda in oru alu lalos nu sin Jeova in temple lal in an Jerusalem. Orekma in alu nu sin god kikiap inge Beal, wekunang orekma lun kosro, met Israel elos lungse in oru.
9. In oana ma palyeyuk tari in Hosia 1:6, mea sikyak nu sin met Israel?
9 Ke pal in isusla lun tulik temti akluo natul Gomer, God el fwak nu sel Hosia: “Pangon el Lo-ruhama [kalme pa “Pakomuta tia Akkalemyeyuk Nu Sel”], tu Nga fwa tia sifwil pakomuta loom sel Israel, tu Nga fwa sisellosla.” (Hosia 1:6, NW) Jeova el “sisellosla” ke pal se met Assiria elos wisla met Israel puspus nu ke sruo lalos in yea 740 B.C.E. Tusruktu, God el akkalemye pakoten nu sin togusrai lun sruf luo lun Juda a el molelosla tusruktu tia ke me pus, kutlas, meun, ors pukanten, ku ke met kasrusr fwin orsu. (Hosia 1:7) Ke lusen fong sefwanna in yea 732 B.C.E., sie lipufon el uniye met meun lun an Assiria su piselos oasr ke 185,000 su aksangengye a akkolukye met puspus su oasr ke siti lun Jerusalem.—2 Togusra 19:35.
Ma Koluk lun Met Israel su Jeova el Liye
10. Orekma lun kosro lal Gomer el pupulyukkinyuk nu ke mea?
10 Gomer el sisella Hosia a el ekla “sie mutan kosro,” el muta yurin mokul saye. Oiya inge pupulyukkin togusrai lun Israel ke el orek kawuk nu sin mutanfwal pegan puspus su alu nu ke ma srolela a mutamwauk in lulalfongi nu selos. Elos tia akilen la Jeova pa sropon me insemwomwo nukemwa su oasr yurolos, a met Israel elos nunku mu god puspus lun mutanfwal puspus inge pa sang me insemwomwo inge a elos kunausla mwuleang in payuk lalos nu sin God ke elos oru orekma lun alu kikiap. Pa inge ma koluk su liyeyuk sin Jeova ke mutanfwal kosro in ngun inge!—Hosia 1:2; 2:2, 12, 13.
11. Mea sikyak nu ke mwuleang lun Masap ke pal se Jeova el lela Israel a Juda elos in ilyak nu ke sruo lalos?
11 Me mol fuka mutanfwal Israel el sang ke sripen el sisla Mokul Tumal? God el oru in “wisella nu yen mesis” lun an Babulon, mutanfwal se su sruokye an Assiria, ke an se met Israel elos sruo we in yea 740 B.C.E. (Hosia 2:14) Ke pal se Jeova el oru tu togusrai lun sruf sengoul luo in sun safla lal, el tia kunausla mwuleang nu ke payuk lal nu sin sruf sengoul luo ke mutanfwal Israel. In oana me akpayeye, ke pal se God el lela Jerusalem in kunausyukla sin met Babulon in yea 607 B.C.E. a ke el lela met lun an Juda in ekla met sruo, el tia aksafyela ku sisla mwuleang nu ke Masap lal Moses su oana ke me pupulyuk nu sin sruf sengoul luo lun Israel ke elos ilyuk nu ke sie akwuk lun payuk nu sel. Futoto lalos inge nu sin God aksafyeyukla mukena tokin met kol puspus lun met Ju elos pilesrel Jisus Kraist a unilye in yea 33 C.E.—Kolosse 2:14.
Jeova el Sang Kas in Kai nu sin Mutanfwal Israel
12, 13. Mea yok sripaiyen Hosia 2:6-8, a fuka kas inge fwal nu sin mutanfwal Israel?
12 God el sang kas in kai nu sin mutanfwal Israel in “sisla kosro lal,” tusruktu el lungse yok in fwasr tokin met kawuk lal. (Hosia 2:2, 5) “Ke ma inge,” Jeova el fwak, “liye, Nga fwa kosroila inkanek lom ke kokolu; a Nga fwa etoak sie pot lainul, tu el fwa tia konoiyuk inkanek lal. A el fwa fwasr tokin met kawuk lal, a el fwa tia sonolos; a el fwa sokolos, a fwa tia konoielosyuk. Na el fwa fwak, ‘Nga fwa som a folokla nu yurin mokul tumuk meeta; tu na mwo yuruk liki inge.’ Tu el tia etu tu Nga sang nu sel korn, a wain sasu, a oil, a akpusye nu sel silfer a gold, su elos orekmakin ke Beal.”—Hosia 2:6-8.
13 Fwinne met Israel elos suk me kasru lun mutanfwal puspus su oana “met kawuk puspus” lal, wangin sie selos ku in kasrel. Ke kas in pupulyuk el lumeyuk oana el rauneyukla ke maa ku sak puspus su arulanu upa ku tia ku in fwufwasryesr sasla ka, paenang elos tia ku in sang me kasru nu sel. Tokin met meun puspus lun an Assiria elos raunela an Samaria ke lusen yea tolu, siti se inge kunanula in yea 740 B.C.E., a togusrai lun sruf sengoul inge tia sifwil oakiyuki. Oasr kutu inmasrlon met Israel su sruo inge elos esam mwoiyen ma sikyak nu selos ke pal se papa matu tumalos elos kulansapu Jeova. Met lula nukemwa inge elos srunga in oru orekma in alu lalos nu sin Beal a elos suk in aksasuye mwuleang ke oiyen futoto lalos nu sin Jeova.
Siepa Oiya nu ke Drama se Inge
14. Efu ku Hosia el tafwela ku aksasuye futoto lal nu sel Gomer mutan kiyel?
14 In eis kalem yok nu ke akwuk lun moul in payuk lal Hosia a ke futoto lun met Israel nu sin Jeova, lela kut in nunku yok ke kas inge: “Jeova El fwak nu sik: ‘Sifwil fwala, lungse sie mutan su kulo yurin met kawuk lal, su mutan kosro.’” (Hosia 3:1) Hosia el akos masap inge ke el sifwil molella Gomer liki mokul se su el muta yuro. Tokin ma inge Hosia el sang kas in kai nu sin mutan kiel: “Kom fwa muta yuruk len puspus. Kom fwa tia orek kosro, a kom fwa tia kiyen kutena met.” (Hosia 3:2, 3) Gomer el akkalemye oiya mwomwo nu ke me kai inge, a Hosia el aksasuye futoto lal nu sin mutan kiyel. Fuka oiya inge lumeyuk nu ke orekma lun God nu sin met nukemwa fwin an Israel a Juda?
15, 16. (a) Ke ma sikyak puspus fuka mutanfwal lun God su eis me kai ku in eis pakoten lal? (b) Fuka Hosia 2:18 el akpayeyuk?
15 Ke pal se met Israel a met Juda elos sruo in an Babulon, God el orekmakin met palu puspus in ‘kaskas nu ke insielos.’ Tu elos in eis pakoten lun God, met kulansap lun God inge elos enenu in akkalemye auliyuk a in folokla nu yuirin Mokul Tumalos, in oana ke Gomer el folokla nu sin mokul tumal. Ke ma inge Jeova el fwa eis mutanfwal se inge oana mutan kiel su kaiyuk tari liki “yen mesis” in an Babulon a wisella nu in an Juda a Jerusalem. (Hosia 2:14, 15) El akpayeye mwolela inge in yea 537 B.C.E.
16 God el akpayeye pa mwolela inge: “A in len sa Nga fwa oru sie mwuleung kalos yurin kosro lun imae, a yurin mwon yen engyengu, a yurin ma mwurakrak lun foko, a Nga fwa kunausla me pus a kutlas a meun liki in fwal sa, a fwa oralos in on misla.” (Hosia 2:18) Met lula sin met Ju su folokla nu in an selos sifwana elos muta ke misla, tia enenu in sangeng ke kosro lemnak. Kas palu inge akpayeyuk pa in yea 1919 C.E., ke pal se met lula sin Israel in ngun elos aksukosokyeyukla liki “Babulon Lulap,” su lumeyuk nu ke alu kikiap nukemwa. Ingena elos muta in misla a engankin moul mwomwo ke sie paredais in ngun yurin met asrouki ku met kawuk lalos, su oasr fwinsrak in muta ma patpat fwin fwalu. Oiyen orekma sulallel oana oiyen kosro lemnak tia sifwil sikyak inmasrlon met Kristian paye nukemwa inge.—Fwakyuk 14:8; Isaia 11:6-9; Galetia 6:16.
Filiye Me Lutlut Ke Inse
17-19. (a) Kain in oiya mwo fuka lun God me lutlut inge el kaifwe kut in etawi? (b) Fuka pakoten lun God a oiya mwo lal in pula pa pulakin lasr kasre kut?
17 God el pakoten a pulakin pa ma upa lun met keok, a pa inge oiya kut enenu pa in akkalemye. Pa inge sie me lutlut su lutiyuk ke sapta sie nu ke limekosr ke buk lal Hosia. (Hosia 1:6, 7; 2:23) Inse mulala lun God in akkalemye pakoten nu sin met Israel puspus su auliyuk el fwal nu ke soakas inge: “El su afwunye ma koluk lal fwa tia kapkapek, a el su fwakak a fwasr liki fwa eis kulang.” (Soakas 28:13) Kas inge lun met sim lun sam el me akkeye pa nu sin met puspus su oru ma koluk a auliyuk: “Me kise nu sin God inse musalla; O God, Kom fwa tia pilesru sie inse musalla a toasr ke ma koluk la.”—Sam 51:17.
18 Kas palu lal Hosia akkalemye yok ke lungkulang a pakoten lun God su kut alu nu se. Fwinne kutu met elos som liki inkanek sumwosmwos lal, elos ku in auliyuk a forla. Fwin elos oru ma inge, Jeova el sifwil esalos ku sang kas in paing nu selos. El akkalemye pakoten nu sin met puspus su auliyuk ke mutanfwal Israel, su ke kas in pupulyuk el orala akwuk in payuk nu selos. Fwinne elos seakos Jeova a aktoasryel ku ‘akkoskusrokyel su Met Mutal lun Israel, el pakomuta a esam la elos ikwe mukena.’ (Sam 78:38-41) Kain in oiya nu ke pakoten enenu in mokle kut in kaifweang in fwufwasryesr pal nukemwa yurin Jeova, sie God su pula pa pulakin lasr.
19 Fwinne orekma koluk in an Israel arulanu yok, oana akmas, pusrapasr, a orekma lun kosro, Jeova el ‘kaskas nu ke insiel.’ (Hosia 2:14, NW; 4:2) Insiesr sifwana fwa mokleyuk a futoto lasr sifwana nu sin Jeova akkeyeyuk ke kut nunku ke oiyen pakoten lal a ke el pula pa pulakin upa lasr. Ke ma inge lela kut in siyuk sesr sifwana: ‘Fuka Nga ku in etawi oiya mwo lun Jeova in akkalemye oiyen pakoten a in pula pa pulakin upa lun met puspus? Fwin sie met Kristian su aktoasryeyu el siyuk ke nunak munas, ya nga lungse in sang nunak munas oana ma God el oru?’—Sam 86:5.
20. Sang sie me pupulyuk in akkalemye la enenu in oasr lulalfongi lasr nu ke fwinsrak su Jeova el ase.
20 God el sang fwinsrak paye. Ke sie me pupulyuk, el mwolela: “A Nga fwa sang nu sel . . . infwalfwal Ekor tu in sie mutunoaoa lun fwinsrak.” (Hosia 2:15) Oasr fwinsrak paye lun u se inge oana mutan kiyen Jeova in sifwilpa folokla nu in an sel sifwana, ke an se ma “infwalfwal lun Ekor” oasr we. Me akpayeyen mwolela inge, orek in yea 537 B.C.E., su ase sripe mwo nu sesr in insemwomwokin me fwinsrak paye su Jeova el filiye ye mutasr ku mwulela ka nu sesr.
21. Fuka etauk el kasre kut in fwufwasryesr wi God?
21 In tafwela in fwufwasryesr wi God, kut enenu in eis etauk kel pal nukemwa a orekmakin ma inge ke moul lasr. Wangin etauk lun met Israel ke God. (Hosia 4:1, 6) Ne oinge, kutu sin met elos aksaokye me luti lun God, elos orekmakin ma inge ke moul lalos, a elos arulanu akinsemwomwoyeyuk. Hosia el sie selos. Oasr pa 7,000 met Israel in pal lal Elaija su tia epasr ku alu nu sel Beal. (1 Togusra 19:18; Rom 11:1-4) Kulo lasr nu ke me luti lun God fwa kasre kut in fwufwasryesr wi Jeova pal nukemwa.—Sam 119:66; Isaia 30:20, 21.
22. Mea nunak lasr nu ke me luti kikiap?
22 Jeova el tupan mokul puspus su kol met kulansap puspus lal in pilesru me luti kikiap? Hosia 5:1 el fwak: “Long ma se inge, O komwos met tol, a porongo, O loom sel Israel, a lipsre, O loom sin togusra; tu oasr nununku lain sumwos; tu komwos sie me kaisrip in Mizpa, a sie kwa elakelik fwin Tebor.” Met luti kikiap puspus elos sie me sruf a sie me kasrip nu sin met Israel puspus, in kufwusla insielos elos in oru orekma lun kosro. Saap Eol Tabor a sie an su pangpang Mizpa pa an se su elos oru orekma nu ke alu kikiap.
23. In lutlutkin Hosia sapta 1 nu ke 5 el akinsemwomwoye kom fuka?
23 Aok, kas palu lal Hosia el akkalemye nu sesr la Jeova el sie God su pakoten su sang fwinsrak a el akinsemwomwoyelos nukemwa su orekmakin masap lal a pilesru ku srunga in long ke orekma a me luti kikiap. In oana met Israel puspus su auliyuk in pal meeta, lela kut in suk Jeova a kaifweang pal nukemwa in akinsemwomwoyel. (Hosia 5:15) In oru ma inge, kut fwa kosrani ma mwo a fwa pulakin engan yok a misla lulap su pulakinyuk sin met nukemwa su oaru in fwufwasryesr wi God.—Sam 100:2; Filippai 4:6, 7.
[Footnote]
a Sie drama orekmakinyuk oana me pupulyuk el akkalemyeyuk in Galetia 4:21-26. Kom ku in liye me aketeye ka in buk se inge pangpang Insight on the Scriptures, Volume 2, sra 693-4, su orekla sin Met Lo lun Jeova.
Kom E Topuk Fuka?
• Payukyak lal Hosia nu sel Gomer el lumeyuk nu ke mea?
• Ma koluk fuka Jeova el liye ke met Israel paenang oasr me nununku lal nu selos?
• Piye ka me luti puspus ke Hosia sapta 1 nu ke 5 akkeye kom?
[Petsa ke sra 8]
Mutan kiyel Hosia el aoliyen su, ya kom etu?
[Petsa ke sra 9]
Met Assiria elos sruokye met puspus su muta fwin an Samaria in yea 740 B.C.E.
[Petsa ke sra 10]
Met insemwomwo elos folokla nu in an selos sifwana