Su Fwa Akmoulyeyukyak?

“Nik komwos lut ke ma se inge, tu aur se a fwa tuku ke elos nu kemwa su muta inkulyuku fwa long pusral a fwa tuku liki.”​—JON 5:28, 29.

1. Kas mwomwo fuka Moses el long ke kupo su furur, a ke pal tok kutu su esamye kas inge?

OASR ma sakuruk sikyuk ke yea 3,500 kutu somla. Moses el karunganang sip nutin met patriark su pangpang Jetro. Lipufon lun Jeova sikyuk nu sel Moses ke sie e infwulwen kupo sa, su apkurun nu ke Eol Horeb. “A el ngetak, a liye, kupo sa fururyuk ke e, a kupo sa tia fururla,” me sramsram in Exodus el akkalemye. Sie pusra panglol liki kupo sa. “Nga God lun papa tumom,” pusra sa fwak, “God lal Ebream, God lal Isaak, a God lal Jekob.” (Exodus 3:1-6) Tok, in century se meet C.E., kas inge esamyukyak a sifwilpa akkalemyeyuk nu sin mwen sifwana nutin God, su Jisus

2, 3. (a) Me sang fuka soanel Ebream, Isaak, a Jekob? (b) Kusensiyuk fuka sikyuk?

² Jisus el sramsram yurin kutu met Sadusi, su tia lalalfongi ke sifwil moulyuk. Jisus el fwak: “A tu met mise elos sifwil moulyuk, aok Moses el luti in kas ke sak tusak, ke el pangon Jeova ‘God lal Ebream a God lal Isaak a God lal Jekob.’ A el tia God lun met mise, a lun met moul, tu met e nu kemwa moul nu sel.” (Luk 20:27, 37, 38) In fwakang kas inge, Jisus el akpayeye la ke inkanek lun God in liye ma puspus, Ebream, Isaak, Jekob su mise tari in pal meeta elos srakna moul oasr ke nunak lun God. In oana Job, elos sano saflaiyen “orekma upa in kulansap” lalos, motul lalos ke mise. (Job 14:14) Ke fwal sasu lun God elos fwa akmoulyeyukyak.

³ Tusruktu, fuka ke billion puspus sin met su mise tari ke lusen pal loeloes oana ke me sramsram lun metu? Ya elos fwa eis pa sifwil moulyuk? Meet liki kut ku in eis sie me top mwomwo nu ke kusensiyuk inge, lela kut in liye meet ke Kas lun God la mea sikyuk nu sin met ke pal se elos mise.

Met Mise Elos Oasr Oya?

4. (a) Ke met puspus elos mise elos som nu ya? (b) Mea kalmen Sheol?

⁴ Baibel el fwak la met mise elos “tia etu kutena ma.” Ke pal in mise wangin som keok ke isis, wangin me keok ke lusen pal loes in sie an su pangpang Limbo, a met mise elos folokla mukena nu ke foku yen kut tuku we. Ke ma inge, kas lun God el sang kas in kasru nu sin met moul: “Kutena ma poum konoiyuk in oru, oru ke ku lom, tu wangin orekma, ku ma kineuk, ku etauk, ku lalmetmet, in Hades, yen kom som nu we.” (Ekklisiastis 9:5, 10; Genesis 3:19) Kas se inge “sheol” el sie kas su tia kalem sin met puspus. Kas Hibru se pa inge su mutamweyen kas inge tia kalem. Alu puspus elos luti la met mise elos srakna moul, tusruktu in oana Kas lun God su etuku ke ngun el akkalemye, la elos su oasr in Sheol elos mise, wangin etauk lalos. Sheol el kalmekin nu ke lufinmas ku inkalyuk lun metu.

5, 6. Ke mise lal, Jekob el som nu ya, a el wi su in an we?

⁵ In Baibel, in Genesis 37:35 kut ku in liye la kas se inge “Sheol” ku inkalyuk el sikyuk ke pal se meet. Tokin ma se su sikyuk nu sin mwen kulo se natul su pangpang Josef el mise, Jekob sie met patriark el srunga in eis me pwarak ku me akengan, a fwak: “Nga fwa oatula nu inkulyuku [Sheol] nu yurin mwen nutik in asor!” Ke sripen el lalalfongi mu mwen natul el mise tari, paenang Jekob el lungse pa mise a in muta in Sheol. Tok kutu, tulik mokul yuh natul Jekob elos lungse in usla mwen se ma srik emeet natul, su pangpang Benjamin, in usella nu in Ijipt in eis me kasru ke sral. Tusruktu, Jekob el srunga, a fwak: “Mwen nutik el a fwa tia oatula yurumwos, tu ma lel el mise, a el mukefwanna lula. Ma koluk fwin sonol inkanek komwos fwasr nu we, na komwos fwa wisla aunsifwuk fiyaea in asor nu inkulyuku [Sheol].” (Genesis 42:36, 38) Ma simusla luo inge kaskaskin mise, tia ke moul tokin mise, in Sheol.

⁶ Me sramsram in Genesis inge el akkalemye la Josef el ekla met liaung mongo in an Ijipt. Ke ma inge, Jekob el som nu we a engankin sifwil asrouki mwomwo yurol Josef. Tokin ma inge, Jekob el muta in an se inge nu ke mise lal ke el matou ke el yea 147 matwel. In fwal nu ke ma lungse lal su akkalemyeyuk ke el apkuran in mise, el siyuk tulik natul in usla sri kel a pukunye ma inge in sie luf su on in Makpila in an Kenan. (Genesis 47:28; 49:29-31; 50:12, 13) Ke ma inge, Jekob el pukpuki welul Isaak, papa tumal, a Ebream, papa matou tumal.

‘Oeang Met Sral’

7, 8. (a) Ebream el som nu ya ke el mise? Aketeye. (b) Mea akkalemye la met puspus elos ilyuk nu in Sheol ke mise lalos?

⁷ Meet liki pal san, ke pal se Jeova el sifwil akkalemye mwoleaung lal nu sel Ebream a mwolela pa ka la fute lal e fwa ekla pus, el akkalemye ma e fwa sikyuk pa nu sel Ebream. “A kom,” Jeova el fwak, “fwa som nu yurin met tumom in misla; kom fwa pukpuki ke kom arulanu matoa.” (Genesis 15:15) Ma inge sikyak na paye. Genesis 25:8 el fwak: “Na Ebream el mise ke el matou mwo, met matou a yea puspus lal, a el oeung met sral.” Su met puspus inge? In Genesis 11:10-26 simusyukla sou puspus ku papa matou puspus lal mutamwauk ke pal lal Sem mwen natul Noa. Paenang nu sin met puspus inge su motulla tari in sheol Ebream el oeung met puspus inge ke el mise.

⁸ Kas inge “weang nu sin met sral” sikyuk pal puspus ke Ma simusla ke kas Hibru. Ke ma inge, oasr sripe mwo in fwak mu mwen natul Ebream su pangpang Ismael a mokul wiyel Moses su pangpang Aaron, elos kemwana som nu in Sheol ke elos mise, a liki se inge elos sano nu ke sifwil moulyuk. (Genesis 25:17; Oekyuk 20:23-29) In oapana, Moses el som pa nu ke Sheol, fwinne wangin met etu la piye inkulyuk lal. (Oekyuk 27:13; Duteronomi 34:5, 6) Oayepa, Josua, met se ma aolal Moses oana met kol lun met Israel, wekunang kais sie fwil lun metu elos oayepa som nu in Sheol ke elos mise.​—Met Nununku 2:8-10.

9. (a) Fuka Baibel el akkalemye la kas Hibru inge “Sheol” a kas Grik inge “Hedis” el sramsramkin ke an sefwanna? (b) Fwinsrak fuka oasr yurin met nukemwa su oasr in Sheol, ku Hedis?

⁹ Century puspus tok, Devid el ekla togusra lun sruf 12 lun Israel. Ke el mise, el “motul yurin papa tumal.” (1 Togusra 2:10) Ya el oasr pa in Sheol? Mwo in kalem la, ke len in Pentecost 33 C.E., met sap Piter el sramsramkin mise lal Devid a el orekmakin ma simusla in Sam 16:10: “Kom fwa tia likiye ngunik in Hedis.” Tokin el fwak la Devid el srakna oasr ke inkulyuk lal, Piter el orekmakin kas inge nu sin Jisus a akkalemye la Devid “el etu ma se inge meet ke el kaskas ke sifwil moulyuk lun Kraist, tu el filiyuki in Hedis, a ikwel tia liye kulamwi. God el akmoulyelak Jisus se inge, a kut nu kemwa met lo kel.” (Orekma 2:29-32) Ke fus inge Piter el orekmakin kas inge “Hedis,” kas Grik se su oana sie nu ke kas Hibru inge “Sheol.” Ke ma inge, oiya su sikyuk nu selos su oasr in Hedis a ma sikyuk nu selos su oasr in Sheol oana sie. Elos motul, sano nu ke sie pal in sifwil moulyuk.

Ya Oasr Met Sesumwos in Sheol?

10, 11. Efu kut ku in fwak mu kutu sin met sesumwos elos som nu in Sheol, ku in Hedis, ke elos mise?

¹⁰ Tokin Moses el kol mutanfwal Israel liki an Ijipt, kutu selos oru orekma in lain ku elos torkaskas ke elos muta yen mesis. Moses el fwak nu sin metu in illa liki u lun met kol koluk puspus inge​—Kore, Detan, a Ebairam. Meyen elos ku in mise ke inkanek upa. Moses el aketeye: “Met inge fwin mise oana luman mise lun met nu kemwa, ku fwin orek nu selos oana orek nu sin met nu kemwa, na Jeova el tia supeyume. A Jeova el fwin oru sie ma sasu, a foko mangelik, a okmalosla, wi ma lalos nu kemwa, a elos oatula ke elos srakna moul nu in Hedis, na komwos fwa akilen tu met inge elos pilesru Jeova.” (Oekyuk 16:29, 30) Ke elos mise ke fwalu mangelik a okomalosla ku ke e kangulosla elos oana ma sikyuk nu sel Kore a met Livai 250 su welul, met lain inge nukemwa saflaiyelos pa elos som nu in Sheol, ku Hades.​—Oekyuk 26:10.

¹¹ Shimei, mokul se su oru ma koluk nu sel Togusra David, el kaiyuk ke poun met ma aolul Devid, su pangpang Solomon. “Nik kom nunku tu wangin metal inge,” Devid el sapkin, “tu kom sie met lalmetmet, a kom fwa etu ma fwal nu sum in oru nu sel, a kom fwa wisye sifwe fiyaea lal nu Hedis ke sra.” Solomon el sapkin Benaia elan oru nununku inge. (1 Togusra 2:8, 9, 44-46) Siepa met su anwuki sel Benaia pa met kol lun un met meun lun Israel meet su pangpang Joab. Sifwe fiyaea lal tia “oatula nu in Hedis in misla.” (1 Togusra 2:5, 6, 28-34) Ma luo sikyuk inge sang me akpayeye nu ke ma paye ke on lal Devid: “Met koluk fwa folokunyukla nu Hedis, aok mutanfwal nu kemwa su mulkunla God.”​—Sam 9:17.

12. Su Ahitopel, a el som nu ya ke el mise?

¹² Ahitopel el sie met papu lal Devid. Papu lal aksaokyeyuk oana ma inge ma tuku sin Jeova sifwana. (2 Samuel 16:23) Oasr sie me asor, meyen met kulansap mwo se inge el ekla sie met koluk a wi u lun met lain ye kolyuk lal Absalom mwen natul Devid. Kalem la, Devid el sramsram nu ke orekma in tukak inge ke el simusla: “Tu tia sie met lokwalok luk su kaskaskou lain yu; na nga ku in muteng. A tia sie su srunge yu el su akfulatyel sifwana lain yu; na nga fwa mwukla lukel.” Devid el tafwela: “Lela mise in sa tuku nu fwelos! Lela elos in oatui nu in lufu ke elos moul; tu ma koluk on in loom selos in masrlolos.” (Sam 55:12-15) Ke elos mise, Ahitopel a met puspus welul elos som nu in Sheol.

Su Met ma Muta in Gehenna?

13. Efu ku Judas el pangpang “mwen nutin kunausla”?

¹³ Srike nunku ke ma sikyuk nu sel Devid a oayepa ma sikyuk nu sin Devid Lulap, Jisus. Sie sin met sap 12 lun Kraist, su pangpang Judas Iscariot, el ekla met tukak oana Ahitopel. Orekma kutasrik lal Judas el koluk liki ma Ahitopel el orala. Judas el lain mwen sefwanna isusla nutin God. Ke sie pre ke saflaiyen orekma lun forfor lal fwin fwalu, Mwen nutin God el reporti ke met tuma lutlut puspus lal: “Ke Nga muta yurolos, Nga liyelosyung in Em su kom ase nu sik; a Nga karungnalosyung, a wangin sie selos tula, a mwen nutin mise mukena, tu ma simusla in akpayeyuk.” (Jon 17:12) Ke ma sramsramkinyuk kel Judas inge oana “mwen nutin me kunausla,” Jisus el akkalemye la ke Judas el mise, wangin fwinsrak ke sifwil moulyuk nu sel. El wangin ke me esmakin lun God ku God el tia esamul. El som, tia nu in Sheol, a nu in Gehenna. Mea se Gehenna?

14. Gehenna el lumeyuk nu ke mea?

¹⁴ Jisus el selngawi met kol puspus lun alu in len lal meyen elos oru kais sie met tuma lutlut lalos tu lan “fwal nu ke Gehenna.” (Mattu 23:15, NW) In pal inge, met puspus elos etu ma sikyuk in An Tupasrpasr lun an Hinnom, sie an su orekmakinyuk oana an in sisi kutkut a monin met koluk su mise tari su tia fwal in pakpuki elos sisila nu we. Meet liki pal inge, Jisus el sifwana sramsramkin Gehenna ke Me Sramsram lal Fwin Eola. (Mattu 5:29, 30 NW) Kalmeyen kas inge ke kas in pupulyuk kalem nu sin met nukemwa su longol. Gehenna el lumeyuk nu ke tula ke inkanek nu kemwa su wanginla fwinsrak nu ke sifwil moulyuk. Sayen Judas Iscariot ke len lal Jisus, ya oasr kutupa met su som nu in Gehenna a tia nu ke Sheol, ku Hades, ke pal in mise lalos?

15, 16. Su ke mise elos som nu in Gehenna, a efu ku elos som nu we?

¹⁵ Met se meet, Edam a If, elos sumwosmwos ke elos orekla. Elos orala ma koluk ke lungse lalos sifwana. Sulela su elos enenu in oru pa moul ma patpat ku mise. Elos seakos God a welul Setan. Ke elos mise, wanginla fwinsrak lalos nu ke me insemwomwo su tuku ke me kise lun lango lun Kraist. A, elos som nu in Gehenna.

¹⁶ Mwen se meet natul Edam, Kein, el uniye tulik mokul se wiyel su pangpang Ebel a tokin ma inge el moulkin moul lun sie met kaeng. Met sap Jon el akkalemye kel Kein oana met “su ma lun el su koluk.” (1 Jon 3:12) Ke sripe se inge fwal in fwak mu in oana papa a nine kiyel, el som nu in Gehenna ke el mise. (Mattu 23:33, 35) Ma inge tia oana sie nu ke inkanek nu kemwa su sikyuk nu sel Ebel su sie met sumwosmwos! “Ke lalalfongi Ebel el kise nu sin God ke me kise mwo liki kise lal Kein, a ke ma se inge oasr ma lo kel tu el sumwosmwos, a God el orekma lo nu ke me sang lal,” Poul el aketeye, el tafwela, “a ke ma inge el su mise, el kaskas inge.” (Hibru 11:4) Aok, Ebel el oasr in Sheol a el sano nu ke pal in sifwil moulyuk.

Sifwil Moulyuk “Se Meet” a “Mwolena”

17. (a) Ke lusen “pal safla” su som nu in Sheol? (b) Fwinsrak fuka oasr selos su muta in Sheol a mea fwa sikyuk nu selos su oasr in Gehenna?

¹⁷ Met puspus su fwa rid me akkalemye inge elos fwa nunku ke oiyen met puspus su mise ke lusen “pal safla” inge. (Daniel 8:19) Fwakyuk sapta 6 el akkalemye ke met akosr fwin ors su kasrusr ke pal inge. Sie me akfosrngaye nunak, la ke saflaiye ma inge pangpang Mise, a Hedes el fwasr tokol. Ke ma inge, met puspus su mise ke sripen ma sikyuk puspus a oiya ke ma puspus su pitsaeyukla nu sin met muta fwin ors su kasrusr el fwa akwanginyela Hedes, in an se inge met mise nu kemwa fwa sano nu ke sifwil moulyuk nu ke fwal sasu lun God. (Fwakyuk 6:8) Ke ma inge, fwinsrak fuka oasr yurin met puspus su oasr in Sheol (Hades) a nu selos su oasr in Gehenna? Ke kas fusrasr, e fwa oasr sifwil moulyuk nu selos su oasr in Sheol; a kunanula ma patpat​—mise ma patpat—​nu selos su oasr in Gehenna.

18. Fwinsrak fuka “sifwil moulyuk se meet” el sang?

¹⁸ Met sap Jon el simusla: “Insemwomwo a mutal el su eis ipen moulyuk se meet; mise akluo tia ku fwelos, a elos fwa met tol lun God a lun Kraist, a elos fwa togusra yurol sie tausen yiu.” Nu selos su fwa welul Kraist in kol oana togusra elos fwa eis “moulyuk se meet,” tusruktu fwinsrak fuka oasr yurin met mise saye nukemwa?​—Fwakyuk 20:6.

19. Fuka kutu met elos eis ma lane ke “sie moulyuk mwolena”?

¹⁹ Mutamwauk in pal lun met kulansap lun God su pangpang Elaija a Elaisa, mwenmwen ke sifwil moulyuk oru met puspus in sifwil moul. “Mutan elos eis met mise lalos ke moulyuk,” Poul el esamek, “a kutu elos akkeokyeyuk, a tia eis moul lalos, tu elos in sun moulyuk mwo liki.” Aok, met puspus inge su sruokye oaru a paye lalos elos sano nu ke sifwil moulyuk lalos, su tia ma nu ke kitin pal na a sifwilpa mise, a fwinsrak nu ke moul ma patpat! Paye ma se inge el “sie moulyuk mwolanu.”​—Hibru 11:35, NW.

20. Mea fwa aketeyuki ke me lutlut toku?

²⁰ Kut fwin sruokye paye lasr ku oiyen oaru lasr a kut mise meet liki Jeova el aksafyela akwuk koluk inge, oasr fwinsrak mwo lasr nu ke “sie moulyuk mwolena,” su ma inge mwo liki sifwil moulyuk su sikyuk tari in pal meeta ke sripen oasr fwinsrak nu ka in eis moul ma patpat. Jisus el mwolela: “Nik komwos lut ke ma se inge, tu aur se a fwa tuku ke elos nu kemwa su muta inkulyuku fwa long pusral a fwa tuku liki.” (Jon 5:28, 29) Me lutlut lasr toku fwa akyokye me aketeye ke akwuk lun sifwil moulyuk. Ma inge fwa akkalemye la fuka fwinsrak ke sifwil moulyuk el akkeye kut in sruokye lalalfongi a paye lasr a kasre kut in akyokye oiya mwomwo lasr in tia sifwana nunku kasr.

Ya Kom Esam?

• Efu ku Jeova el akkalemyeyuk oana God “lun met moul”?

• Mea sikyuk nu selos su oasr in Sheol?

• Mea sikyuk nu selos su oasr in Gehenna?

• Fuka kutu met elos fwa eis ma lane ke “sie moulyuk mwolena”?

[Picture on page 13]

In oana Ebream, nu selos su som nu in Sheol oasr fwinsrak lalos ke sifwil moulyuk

[Pictures on page 14]

Efu ku Edam a If, Kein, a Judas Iscariot elos som nu in Gehenna?