Kas lun Jeova Moul
Kas Fulat Su Tuku ke Buk lun Exodus
SIE me sramsram paye pa inge ke molela lun met su ekla “met kos.” (Exodus 1:13) Sie me sramsram pa pa inge ke isusla lun sie mutanfwal. Menmen sakuruk, ma sap sumwosmwos, a musaiyuk lun sie loom nuknuk in alu akkalemyeyuk pa ke buk inge. Ke kas futoto, pa inge koanon buk lun Exodus.
Buk se inge lun Exodus simusyukla sin met palu Hibru pangpang Moses, el aketeye ke experience puspis lun met Israel ke lusen yiu 145 kutu—mutamwauk ke pal in mise lun Josef in yiu 1657 B.C.E. nu ke saflaiyen musaiyuk lun loom nuknuk in alu in yiu 1512 B.C.E. Aok, me sramsram inge el tia me sramsram na srisrik su wangin sripe. A, ipen Kas lun God pa inge, ku me sramsram lal, nu sin metu. Ke ma inge, “ma moul pa inge a arulanu ku.” (Hibru 4:12) Ke ma inge, buk lun Exodus oasr kalme yok nu sesr kemwa.
“GOD EL LONG TUNG LALOS”
Tulik nutul Jekob nu kemwa su muta in an Ijipt elos arulanu puseni ke piselos paenang ke sie ma sap lun togusra elos inge akpusisilyeyuk in ekla met kos. Fero el orala ma sap in uniye tulik mokul awowo nu kemwa. Sie sin awowo su moleyukla liki ma inge pa Moses, su malem tulo matwe, tulik mutan nutul Fero el nutela. El fwinne kapek ke sie loom lun togusra, ke pal se el sun yiu 40 matwe, Moses el tu liyen met lal a uniye sie met Ijipt. (Orekma 7:23, 24) Meyen el enenu in kaeng, paenang el som nu an Midian. In an se inge el payuk a moulkin moul oanu sie met seperd. Ke sie sak su fururur ke inkanek lun menmen, Jeova el sang kunokon nu sel Moses in folokla nu Ijipt in aksukosokye met Israel liki moul in sruo lalos. Ma wiel inge su pangpang, Aaron, pa pakiyuki in ekla met kaskas lal.
Kusensiyuk puspis ke Ma Simusla eis Topuk:
3:1—Jethro el kain in met tol fuka? Ke pal lun met patriarch sifwen sou nu kemwa elos kulansap oanu met tol lun sou lal sifwanu. Arulanu kalem la Jethro el sifwen sou lun sruf lun Midia. Ke sripen met Midia nu kemwa elos mwen nutul Ebream nu sel Keturah, paenang oasr etauk lalos ke alu lun Jeova.—Genesis 25:1, 2.
4:11—Ke inkanek fuka Jeova el ‘pakiye met sikas, met silongkas, a met kun’? Fwinne kutupal Jeova el oru kutu met in ekla met kun a met sikas, tusruktu tia kalme la el pa oasr kunokon ke met nu kemwa su sun kain ma upa inge. (Genesis 19:11; Luk 1:20-22, 62-64) Pa inge ma sikyuk ke sripen ma koluk su kut usrui. (Job 14:4; Rom 5:12) Tusruktu, ke sripen God el lela ma inge in sikyuk, paenang el ku in sramsram kel sifwanu oanu ‘el pa pakiye nu sin met in ekla met sikas, a met kun.
4:16—Fuka Moses “el ku in orekma oanu sie God” sel Aaron? Moses el sie met tutafpo lun God. Ke ma inge, Moses el ekla “oanu God” sel Aaron, su aoliyen Moses oanu met kaskas lal.
Me Lutlut Su Kut Ku In Lotela:
1:7, 14. Jeova el akkeye met kulansap lal ke pal se elos akkeokyeyuk in an Ijipt. El akkeye pa Met Lo lal ke len inge, fwinne elos muta ye kolyai upa.
1:17-21. Jeova el esam kut nu ke “mwo.”—Niemaia 13:31.
3:7-10. Jeova el loang ke tung lun met kulansap lal.
3:14. Jeova el akpayeye na paye akmwuk lal. Ke ma inge kut ku in lalalfongi la ke lusen pal na futoto el e fwa akpayeye fwinsrak lasr nu kemwa su oasr ke Baibel.
4:10, 13. Moses el akkalemye na paye silalalfongi ke ku lal in kaskas paenang el fwinne eis me akpayeye la God el akola in kasrel, el srakna siyuk sin God in supwela met saye in kaskas nu sel Fero. Fwinne ou inge, Jeova el srakna orekmakunul Moses a el sang nu sel lalmetmet a ku tu el an ku in akpayeye kunokon lal. Aok, lela kut in tia loang yok nu ke munas lasr, a, lela kut in filiye lalalfongi lasr nu sin Jeova a akpayeye ke oaru kunokon lasr in fwakak a luti.—Mattu 24:14; 28:19, 20.
MENMEN SAKURUK WISE MOLELA
Moses a Aaron elos tu ye mutal Fero, a siyuk sel in sang sukosok nu sin met Israel in akfulatye kofwo lun Jeova in yen mwesis. Met kol lun Ijipt inge el srunga na paye in oru ou inge. Jeova el orekmakin Moses in akkalemye nu sel me keok puspis su e fwa tuku ke inkanek takla. Tokin me keok siengoul Fero el lela met Israel in som. Tusruktu, tia pat toko, el a met meun lal nu kemwa elos mutamwauk in unkwelos. Tusruktu, Jeova el ikasla inkanek se nu ke Mwea Srasra a el molela met kulansap lal. Met Ijipt nu kemwa su ukwelos elos walomla ke pal se kof in mwea apnulosla.
Kusensiyuk puspis ke Ma Simusla Eis Topuk:
6:3—Ke inkanek fuka en God tia eteyuk sel Ebream, Isaak, a Jekob? Met patriarch inge elos orekmakin e mutal a elos eis mwolela sin Jeova me. Tusruktu, elos sonna etu, liye ku pulakin Jeova oanu sie met su akpayeye ma el mwolela inge nu kemwa.—Genesis 12:1, 2; 15:7, 13-16; 26:24; 28:10-15.
7:1—Fuka Moses el ekla oanu sie “God sel Fero”? Moses el eis ku a mwal sin God tu lan ku in akpusisilyel Fero. Ke ma inge, el tia enenu in sangeng sin togusra inge.
7:22—Oya met tol Ijipt inge elos eis kof lalos su tia ekla nu ke sra? Elos ku in orekmakin kutu kof su elos eisla ke Infwal Nile meet liki ma inge el ekla nu ke sra. Kutu kof nimeltal elos ku in eis pa ke lufin kof puspis su elos pukunak futoto nu ke Infwal Nile.—Exodus 7:24.
8:26, 27—Efu ku Moses el fwak la me kise lun Israel elos fwa “me srungeyuk nu sin met Ijipt”? Met Ijipt elos alu nu ke kain in kosro puspis. Ke ma inge, ke pal se el sramsram ke me kise puspis ma inge akkeye kaifweung lal Moses a me siyuk lal nu sel Fero in sang pal mwo nu sin met Israel in som liki a orek kise nu sin Jeova.
12:29—Su mwuonse inge? Mwuonse se inge el sramsram mukena ke mokul. (Oekyuk 3:40-51) Fero, el sie sin mwuonse, tusruktu tia anwuki. Oasr sou lal sifwanu. Tia sifwen sou, a mwuonse meet mokul nutul pa anwuki ke sripen me keok aksiengoul.
result of the tenth plague.
12:40—Luseka met Israel elos muta in an Ijipt? Toeni nu ke yiu 430 su akkalemyeyuk ke me sramsram inge pa pal in muta lun mwen nutul Israel “in an Ijipt a fwal Kenan.” (Srike liye footnote.) Ebream su yiu itngoul limekosr matwe el sasla nu ke Infwal Euphrates in yiu 1943 B.C.E. ke pal in fwafwasryesr lal som nu ke fwal Kenan. (Genesis 12:4) Mutamwauk ke pal inge nu ke pal se Jekob su yiu 130-matwe el ilyuk nu ke an Ijipt oasr yiu 215 somla. (Genesis 21:5; 25:26; 47:9) Kalmen ma inge pa, met Israel nu kemwa elos sulpa muta in an Ijipt ke lusen yiu 215t.
15:8—Ya kof inge ke Mwen Srusra su “Upala” sie kain in kof eou? Kas Hibru inge su langasyukla nu ke “upala” ku in kalmekin fuloteni. In Job 10:10, kas se inge orekmakinyuk ke pal se el sramsram ke titi su fuloteni. Ke ma inge, kof inge su upala tia enenu na paye in eou, ku ice. Fwin “eng upa kutulap me” su sramsramkinyuk in Exodus 14:21 el eou na paye in orala kof in ekla ice, wangin alollo la kutu reference elos aketeye ke eou na upa. Ke sripen wangin kutena ma su srukye kof inge, paenang elos luman fuloteni, ku kekela
Ma kut ku in lotela:
7:14–12:30. Me keok siengoul inge akmwuki na paye. Ma inge nu kemwa akkalemyeyuk meet liki elos sikyuk a ma inge nu kemwa sikyuk fwal nu ke ma akkalemyeyuk. Me keok siengoul inge akkalemye na paye ku lun Met Su Orekutla nu ke kof, fwat, mwon srisrik, kosro, a metu! Me keok inge akkalemye pa la God el ku in sang ongoiye nu sin met lokwalok lal mukena in pal se na kurunganang met nu kemwa su alu nu sel.
11:2; 12:36. Jeova el akinsemwomwoye met lal. El oru na paye in oasr molin orekma lun met Israel in an Ijipt. Elos ilyuk nu ke an inge oanu met sukosok, a tia met srou ke meun su fwal in ekla met kos.
14:30. Kut ku in lalalfongi na paye la Jeova el e fwa aksukosokye met lal ke “ongoiye lulap” su apkurun in tuku.”—Mattu 24:20-22; Fwakyuk 7:9, 14.
JEOVA EL AKMWOYE SIE MUTANFWAL SU MUTA YE KOKO LAL
In malem se aktulo tokin elos sukosokla liki Ijipt, met Israel elos tulokinye loom nuknuk lalos sisken Eol Sainai. Ke an se inge elos eis Ma Sap Siengoul a kutupa ma sap, elos ilyuk nu ke mwoleaung lun Jeova, a elos ekla sie mutanfwal ye koko lun God. Moses el orekmakin len 40 fwin eol, in eis ma sap ke alu paye a ke akmwuk in musa ke loom nuknuk in alu lun Jeova, met Israel elos orala cow su orek ke gold a elos alu nu ka. Ke pal se el fwanni ke eol, Moses el liye ma inge a el arulanu fuloyuk paenang el kunausla luo tebu eot su God el sang nu sel. Tokin kai upa lun God nu sin met koluk, el sulpa fwanyuk nu ke fwin eol in sifwil eis luo tebu eot. Tokin Moses el folokla, akmwuk in musa ke loom nuknuk in alu mutamawuk. Tokin yiu se lun sukosok lun met Israel, loom nuknuk sakuruk inge a kofwen orekma nu kemwa lal aksafyeyukla a akoeyukla, na Jeova el nekla ma inge ke mwolanu lal.
Kusensiyuk puspis ke Ma Simusla Eis Topuk:
20:5—Fuka Jeova el sang “kai lain ma koluk lun papa tuma” nu fwin tulik nutu? Tokin sie met el sun matwe fwal, kais sie met el nununkeyuk fwal nu ke ma el oru a oiye lal. Tusruktu, ke pal se mutanfwal Israel el alu nu ke me srulela, el keok ke fwokin orekma lal ke lusen fwil puspis toko. Fwinne met Israel nu kemwa su oaru elos pulakin la arulanu upa nu selos in srukye oaru lalos pal nu kemwa.
23:19; 34:26—Mea ma yok ke ma sap inge su akkalemye la tia mwo in boili soko goat fwusr in titi lun nine kie? In Boili soko goat fwusr ku (ku kutu kosro fwusr) ke titi lun nien kie arulanu pengpeng ke alu lun met pegan meyen elos nunku la ma inge ku in sang nu selos af. Sayen ma inge, ke sripen titi lun nine orekla in akkeye kosro fwusr nutul, paenang orekmakinyen ma inge in boili kosro fwusr nutul el sie kain in orekma silolel. Ma sap inge sang kasru nu sin met kulansap lun God in akkalemye pakoten.
23:20-23—Su lipufon su akkalemyeyuk ke me sramsram inge, a ke inkanek fuka en Jeova “on yurol”? Kalem la lipufon se inge pa Jisus meet liki el ekla sie met fwin fwalu. God el orekmakunul in kasru met Israel ke fwafwasyesr lalos som nu ke Fwal Mwolela. (1 Korint 10:1-4) En Jeova “on yurol,” kalmen ma inge pa Jisus pa met se meet su akkeye a akmutalye en Papa tumal.
32:1-8, 25-35—Efu ku Aaron el tia eis kai ke pal se el orala cow su orek ke gold? Aaron el tia insese na paye in wi alu nu ke me srulela. Tok kutu, arulanu kalem la el wi akesrui yurin met Livai in tu liyen God a in lain met nu kemwa su lain Moses. Tokin met koluk nu kemwa elos anwuki, Moses el akismakinye met nu kemwa la elos oru ma koluk upa, el akkalemye la sayel Aaron oasr pa kutu met su eis pakoten lun Jeova.
33:11, 20—Fuka God el sramsram nu sel Moses “ngetani nu sie”? Kas se inge akkalemye la sie sramsram pa inge inmaslon met luo su futoto sie sin sie. Moses el sramsram nu sin met tutafpo lun God a el eis kas in luti su tuku sin Jeova ke inkanek lal. Tusruktu, Moses el tia liye Jeova, meyen ‘metu fwa tia liye God a moul.’ Aok, Jeova el tia sramsram na paye nu sel Moses. Ma Sap lal Moses “pakiyuki ke lipufon ke poun sie met iumwe,” pa inge ma Galetia 3:19 el fwak.
Me lutlut su kut ku in lotela:
15:25; 16:12. Jeova el kurunanang met lal.
18:21. Mokul nu kemwa su pakiyuki nu ke kunokon ke congregation lun met Kristian enenu in fwal, oasr sangeng sin God, sumwos, a tia rapku.
20:1–23:33. Jeova el sie Met Orek Ma Sap su Fulat Emeet. Ke pal se elos aksol, ma sap lal nu kemwa sang kasru nu sin met Israel in alu nu sel ke inkanek sumwos a mwo. Oasr u lun Jeova ke len inge su muta ye koko lal. Akesrui lasr ke ma se inge ku in kol nu ke insemwomwo a inse misla.
Kalme na Paye Sesr
Mea buk lun Exodus el akkalemye kel Jeova? Ma inge el akkalemyel oanu Sie Met Liaung mwo, Met Molela su wangin ma oanu, a sie Met Su Akpayeye akmwuk lal nu kemwa. El sie God su akkeye a akmwoye met lal su muta ye koko lal.
Ke kom oru ridi lom ke Baibel ke wik nu kemwa in akola nu ke Theocratic Ministry School, wangin alollo la kom e fwa mokleyuk ke ma kom ku in lotela ke Exodus. Kom fwin tuni ma se ma akkalemyeyuk ke ip se inge “Kusensiyuk Puspis ke Ma Simusla,” kom e fwa ku in koneak lalmetmet yok ke me sramsram in Baibel. Comments puspis ye sifwe se inge “Me Lutlut su kut ku in lotela” e fwa akkalemye nu sesr fuka kom ku in eis ma lane yok su tuku ke ridi lom ke Baibel ke wik nu kemwa.
[Picture on page 28, 29]
Jeova el sang kunokon nu sin mokul fwokpap in aksukosokye met Israel liki sruo lalos
[Picture on page 29]
Me Keok Siengoul el akkalemye ku lun Met Orekutla ke kof, fwat. mwon srisrik, a metu
[Picture on page 30, 31]
Ke inkanek lun Moses, Jeova el ekulla met Israel nu ke sie mutanfwal mwo su muta ye koko lal