Ya Jeova El Siyuk Sesr Alukela Ma Fwal?
“A mea Jeova el suk sum, a in oru ma sumwos, a in lungse kulang, a in fwasr wi inse fwokpap yurin God lom?”—MAIKA 6:8.
1. Mea kutu sripe saap paenang kutu met elos tia kulansapu Jeova?
OASR ma Jeova el siyuk sin met lal. Tusruktu, saap tokin kom ridi kas lung inge su tuku ke kas palu lal Maika, kom ku in fwak la ma God el siyuk sesr arulanu sumwos a fwal. Fwinne ou inge, met puspis misinge elos tia kulansap nu sin Met Su Orekutla, a kutu su kulansap nu sel meet elos tui. Efu? Meyen elos nunku mu God el siyuk sesr alukela ma fwal. Ya ma inge paye? Ku saap oasr ma sufwal upa ke oiyelos in akos ma Jeova el siyuk selos? Oasr sie me sramsram in pal meeta su ku in kasru kut in eis etauk ke ma inge.
2. Su Neman, a mea met palu lun Jeova sapkin elan oru?
2 Oasr musen leper lun met kol se lun solse su pangpang Neman, tusruktu akkalemyeyuk nu sel la in an Israel oasr sie met palu lun Jeova su ku in akkeyella. Ke ma inge Neman a met nu kemwa su welul elos som nu Israel a ke saflaiye elos sun loom sin met palu se lun God inge Elaisa. Tusruktu Elaisa el tia tofwoki in osun nu sin met oasr mwal fulat la su muteta nu yurol, a el supwela met kulansap lal in fwak kas inge nu sel Neman: “Fwala a yiyi in Jordan pal itkosr, a ikwom fwa sifwil tuku nu yurom, a kom fwa nasnas.”—2 Togusra 5:10.
3. Efu ku ke mutamwauk Neman el srunga in oru ma Jeova sapkin nu sel elan oru?
3 Fwin Neman el akos ma inge su akkalemyeyuk sin met palu lun God, na el fwa kela liki mas upa lal. Ke ma inge, ya ma Jeova el siyuk sel alukela ma fwal? Mo. Tusruktu, Neman el tia akola in oru ma Jeova el siyuk sel. “Ya Abana a Farfar, su infwal Damascus, tia mwo liki kof in Israel nu kemwa?” El torkaskas. “Ya Nga tia ku in yiyi infwal inge a nasnas?” Ou inge Neman el forla a som ke koskosrok.—2 Togusra 5:12.
4, 5. (a) Me insemwowo fuka Neman el eis ke sripen akos lal, a oiye fuka el akkalemye ke pal se el eis ma inge? (b) Mea kut e fwa tuni ingena?
4 Mea ma upa lal Neman na paye? Tia ke sripen upala me siyuk sel. Meyen met kulansap lal Neman el pusisel in fwakak nu sel: “Met palu sa fwin fwak nu sum in oru kutena ma yok, ya kom fwa tia oru? Na fuka lupan mwoiye, ke el fwak nu sum, ‘Yiyi a kom fwa nasnas’?” (2 Togusra 5:13) Ma upa nu sel Neman pa ke kunokon lal. El pulakin mu el tia eis akfulat su fwal nu sel in eis a sapkinyuk nu sel in in oru ma se su el nunku mu wangin sripe a me akpusisilye met. Tusruktu, Neman el loang nu ke kas in kaifwe fwokpap lun met kulansap lal na el oatula, a yiyi pal itkosr in Jordan. Nunku ke me insemwomwo lal ke pal se “ikwel sifwil tuku oanu ikwen sie tulik fwusr, a el nasnas”! El tingtingi ke engun kaksak wi sang kulo. Sayen ma inge, Neman el fwak la mutamwauk in pal inge el e tia sifwil alu nu sin kutena god, a nu sin Jeova.—2 Togusra 5:14-17.
5 Ke me sramsram nu kemwa lun metu, Jeova el siyuk sin metu in akos kain in akmwuk puspis. Kut suli kom in tuni kutu ke ma inge. Ke kom oru ou inge, siyuk sum sifwanu fuka kom fwa topuk fwin Jeova el siyuk sum in oru ma inge nu kemwa. Tok kut fwa tunila mea Jeova el siyuk sesr in pal inge.
Mea Jeova El Siyuk in Pal Meeta
6. Mea me siyuk nu sin seanyen se meet in oru, a oiye fuka kom akkalemye nu ke me siyuk inge?
6 Jeova el sapkin nu sin seanyen se meet, Edam a If, in orala fwako lalos, kutangla fwalu, a leum fwin kosro nu kemwa. Mokul inge a mutan kiel akinsemwomwoyeyuk pa ke sie imae kato oanu in loom selos. (Genesis 1:27, 28; 2:9-15) Tusruktu oasr ma se su el sapkin nu selos in tia oru. In tia mongo ke sak soko, sak sokofwunnu inmaslon sak nu kemwa su oswela fwako ke imae lun Eden. (Genesis 2:16, 17) Ma inge tia me siyuk upa nu selos, paye? Ya kom tia insemwomwo in oru kunokon inge nukemwa, wikin fwinsrak in moul ma patpat ke sie mano sumwosmwos? Ou inge oasr sie met su kena ku me srifwe el sikyuk ke imae sa, ya kom fwa tia sa in akkalemye srunga lom nu ke ma su el akola in sapkin nu sum in oru? A ya kom tia insese ka la paye oasr sumwos lun Jeova in orala a oakiye sie ma sap in me kurungin?—Genesis 3:1-5.
7. (a) Kain in kunokon fuka etukyung nu sel Noa, a kain in me lain fuka el sun? (b) Oiye fuka kom akilen ke ma Jeova el siyuk sel Noa?
7 Tok, Jeova el siyuk sel Noa in orala soko oak in me molela lun ma moul liki sie sronot lulap fwin fwalu nu fon. Meyen oak inge arulanu yok, paenang tia fwusesr in orala a elos pulakin kain me lain akkoluk a me aksruksruk koluk upa puspis. Aok, sie me sang yoklanu pa inge nu sel Noa meyen oasr pal mwo lal in molela sou lal, ouyepa kain in kosro puspis! (Genesis 6:1-8, 14-16; Hibru 11:7; 2 Piter 2:5) Fwin sapkinyuk nu sum kain in kunokon inge ya kom akola in oru orekma yok in aksafyela ma inge? Ku kom akola in fwak la Jeova el siyuk sum alukela ma fwal?
8. Mea me siyuk nu sel Ebream elan oru, a mea akkalemyeyuk ke sripen akos lal?
8 God el siyuk sel Ebream in oru sie ma su arulanu upa, el fwak nu sel: “Eis inge mwen nutom. mwen siefwunnu nutom, su kom lungsom, aok Isaak, a som nu fwal Moraia, a kisekunul ingo tu in me kise furur.” (Genesis 22:2) Ke sripen Jeova el mwolela tari la Isaak su in pal inge wangin tulik nutu, fwa oasri tulik nu tok, su paenang lalalfongi lal Ebream nu sin God in sifwil akmoulyelak Isaak arulanu srifweyuk. Ke pal se Ebream el akola tari in kisekunul la Isaak, God el molela mokul fwusr se inge. Ma sikyuk inge akkalemye la God el akola in kisekin Mwen nutul in molela met a tok el e fwa akmoulyelak.—Genesis 17:19; 22:9-18; Jon 3:16; Orekma 2:23, 24, 29-32; Hibru 11:17-19.
9. Efu Jeova el tia siyuk sel Ebream alukela ma fwal?
9 Saap kutu met elos nunku mu la Jeova el siyuk sel Ebream alukela ma fwal. Ya el oru ou inge na paye? Ya wangin lungse lun Met Orekutla su ku in akmoulyeak met mise, el fwin siyuk sesr in akos fwinne ma inge ku in kol nu ke mise su lumeyuk nu ke motul ke lusen kitin pal? Jisus Kraist a met tuma lutlut lal in pal meeta elos tia nunku ou inge. Elos akola in sun ma upa, fwinne mise, in oru ma lungse lun God. (Jon 10:11, 17, 18; Orekma 5:40-42; 21:13) Fwin luma a ma sikyuk el siyuk sum ou inge, ya kom akola in oru ou inge? Tuni akmwoye kutu ma Jeova el siyuk selos nu kemwa su lungse in ekla met lal.
Ma Sap lun Jeova nu Sin Met Israel
10. Su mwolela in oru ma nu kemwa Jeova el siyuk selos, a mea el sang nu selos?
10 Met nu kemwa su tuku sel Ebream ke inkanek lun mwen nutul Isaak, a tulik nutul Jekob, ku Israel, elos kapek ke sie mutanfwal lun Israel. Jeova el aksukosokye met Israel ke kos lalos fwin an Ijipt. (Genesis 32:28; 46:1-3; 2 Samuel 7:23, 24) Tia pat tok, elos mwolela in oru kutena ma God el siyuk selos. Elos fwak: “Ma nu kemwa Jeova el fwak kut fwa oru.” (Exodus 19:8) In akfwalye ma lungse lun met Israel in muta ye koko lal, Jeova el sang ma sap 600 kutu nu sin mutanfwal inge, wekunang Ma Sap Siengoul. In kutu pal tok, ma sap inge su God el sang nu selos ke inkanek lal Moses, eteyuk ke e se inge Ma Sap.—Ezra 7:6; Luk 10:25-27; John 1:17.
11. Mea sie sripe lun Ma Sap, a mea kutu ma sap orekmakinyuk in akpayeye ma inge?
11 Sie sin akmwuk lun Ma Sap inge pa in kurunganang met Israel meyen ke inkanek in nawela nu selos akmwuk mwo puspis su kololos nu ke moul nasnas lun mano, mokuikui lun business, a in kurungin tulik. (Exodus 20:14; Livitikus 18:6-18, 22-24; 19:35, 36; Duteronomi 6:6-9) Ma sap puspis orekla in kurungin misla mwomwo met a ouyepa kosro nutulos. (Livitikus 19:18; Duteronomi 22:4, 10) Akmwuk in kurungin akfulatyen kofwo puspis su orek ke yiu nu kemwa a tukeni nu sie lun alu in sang kasru nu ke kurunginyen met nu ke ma lun ngun.—Livitikus 23:1-43; Duteronomi 31:10-13.
12. Mea nien sun yok lun Ma Sap?
12 Sie nien sun yok lun Ma Sap akkalemyeyuk sel met sap Poul, su simusla: “Ma su oeyung meyen ma koluk, nu ke fute [Kraist] tuku su fwakak mwoleung nu sel.” (Galetia 3:19) Ma Sap inge akismakinye met Israel la elos met sesumwos. Ka ma inge, elos enenu sie me kise sumwosmwos su ku in eisla ma koluk lalos. (Hibru 10:1-4) Ke ma inge, Ma Sap orekla in akola met in esel Jisus, su Messaia, ku Kraist. Poul el simusla: “Ou inge Ma Sap sie met liaung lasr in kol kut nu sin Kraist, tu kut fwa aksumwosyeyuk ke lalalfongi.”—Galatians 3:24.
Ya Ma Sap lun Jeova Sie Me Utuk Toasr Su Upa in Utuk?
13. (a) Nunuk fuka met sesumwos elos akkalemye ke Ma Sap, a efu? (b) Ya Ma Sap el sie me utuk toasr
13 Fwinne Ma Sap inge “mutal” a sumwosmwos a “mwo,” tusruktu met puspis elos nunku mu ma inge sie me utuk toasr. (Rom 7:12) Meyen Ma Sap inge sumwosmwos, paenang met Israel elos tia ku in sun akmwuk fulat lal. (Sam 19:7) Paenang met sap Piter el pangon ma inge “sie srenena fwin kaiwen met lutlut su papa tumasr a kut koflanu wis.” (Orekma 15:10) Paye, akmwuk lun Ma Sap tia me utuk toasr, a akosyen ma inge oasr ma lane mwomwo nu sin met ka.
14. Mea kutu me pupulyuk su akkalemye la Ma Sap el orekmakinyuk nu ke sie nien sun fulat nu sin met Israel?
14 Ke sie me pupulyuk, fwal nu ke Ma Sap, sie met pusrapasr tia filiyuki el nu in nien kapur a el enenu in orekma elan ku in molela pal luo ku yok liki in akfwalyela ma el pusrela. Ke ma inge, wangin ma tula lun met su pusrapasrla ma la, ku me utuk toasr filiyuki nu sin met orekma in kurungin akmwuk lun nien kapur. (Exodus 22:1, 3, 4, 7) Me mongo su sang me sensen ke mano Ma Sap el tia lela nu sin met in kang. Ikwen pik, fwin tia cook mwo oasr kain in wit se inge trichinosis ka, a ikwen rabbit oasr wit se inge tularemia ka. (Livitikus 11:4-12) In oupanu ma inge, Ma Sap el sie me kasru mwo meyen el kurungin arulanu mwo oreyen kutena ma mise. Fwin sie met el kal ma mise, el enenu in yiyi a olla mwo nuknuk lal. (Livitikus 11:31-36; Oekyuk 19:11-22) Enenu in pukunye ma fwasr liki insien metu, ma inge inge in kurungin met in tia kitelik germs ke kutena mas, ma inge tufwanu konaok sin scientists ke century ekasr somla.—Duteronomi 23:13.
15. Mea me utuk toasr na paye nu sin met Israel?
15 Ma Sap el tianu siyuk alukela ma fwal nu sin met. Tusruktu kut tia ku in fwak kas inge nu sin met puspis su sifwanu fwak mu oasr kunokon lalos in akkalemye kalmen Ma Sap. Fwin ma sap su elos sifwanu oru, A Dictionary of the Bible, su orekla sel James Hastings, el simusla: “Filiyuki ma sap srisrik puspis ke kais sie ma sap in Baibel. . . . oasr sie naweyuk sukok in orekla in filiye luma a ma sikyuk nu kemwa in oasr ip lun Ma Sap ka, a luma su wangin akilenyeyen pakoten orek nu ke mokuikui a oiye nu kemwa lun sie met ye koko lun ma sap upa. . . . Pusren ela elos pilesru; ku lun kas mutal elos oru in wangin sripe a filiyuki ye ma sap puspis”
16. Mea Jisus el fwak ke me utuk toasr ke ma sap srisrik puspis a fasin lun met su tuku sin met kol lun alu?
16 Jisus Kraist el selngawi met kol lun alu puspis su orala ma sap srisrik puspis, el fwak: “Elos kapriye me utuk toasr a upa in utuk, a filiye ma inge fwin pisen metu; a elos sifwanu fwa tia mokle ma inge ke kufinpaolos.” (Mattu 23:2, 4) El akkalemye la ma sap puspis lun met a fasin lalos pa me utuk toasr lun metu, wekunang aknasnas lalos fwal nu ke akmwuk lalos sifwanu, “aklosrongtenye ma sap lun God.” (Mark 7:1-13; Mattu 23:13, 24-26) Aok, meet liki Jisus el isusla fwin fwalu, met luti ke alu lun an Israel elos seakos tari ma Jeova el siyuk selos in oru.
Mea Jeova El Siyuk Na Paye
17. Efu Jeova el tia insemwomwo ke me kise furur lun met Israel su wangin lalalfongi?
17 Ke inkanek lun met palu Isaia, Jeova el fwak: “Nga kup ke me kise furrur lun sip mokul, a fat lun kosro akfatyeyuk; a Nga tia engun ke sran kao mokul, ku lam, ku goa mokul.” (Isaia 1:10, 11) Efu God el tia engun ke me kise su el sifwanu siyuk ke Ma Sap? (Livitikus 1:1–4:35) Meyen met elos tia akfulatyel. Ke ma inge, oasr ma sapkinyuk nu selos kemwa: “Oul komwosla, aknasnasye komwos; sisla ma koluk lun orekma lomwos liki ye mutuk; tari in oru ma koluk. Lutlut in oru mwo; suk nununku sumwos, kasru met kemkatu, nununkelos su wanginla papa tumalos; kaifwe ke katinmas.” (Isaia 1:16, 17) Ya ma inge tia kasre kut in engunkin ma Jeova el siyuk sin met kulansap lal?
18. Mea Jeova el siyuk na paye sin met Israe?
18 Jisus el akkalemye la mea God el lungse na paye. El oru ou inge ke el siyuk kusensiyuk se inge, “Ka sap se su ma yok in manu?”Jisus el topuk a fwak: “ ‘Kom fwa lungsun Jeova God lom ke insiom kemwa, a ke ngunom kemwa, a ke nunkom kemwa’ Pa inge ma sap se yok a ma sap se meet. A ma se akluo oanu inge, ‘Kom fwa lugsum met tulan lom oanu kom sifwanu.’ Ma sap nu kemwa a ma Palu sripsripyuk fwin ma sap luo inge.” (Mattu 22:36-40; Livitikus 19:18; Duteronomi 6:4-6) Met palu Moses el akkalemye pa ou inge ke pal se ma el siyuk: “Mea Jeova God lom el siyuk sum, a tu kom in sangeng sin Jeova God lom, a in fwasr inkanek lal nu kemwa, a in lungse el, a in orekma nu sin Jeova God lom ke insiom kemwa a ke ngunom kemwa; in liaung ma sap lun Jeova, a ma lo lal?”—Duteronomi 10:12, 13; 15:7, 8.
19. Fuka met Israel elos srike in orek luma oanu met mutal, tusruktu mea Jeova el fwak nu selos?
19 Elos fwinne oru ma koluk, met Israel elos lungse in oru lumalos mu elos mutal. Fwinne Ma Sap el siyuk selos in orek lalo pal se ke Len in Orek Iumwe ke yiu nu kemwa, tusruktu elos mutamwauk in oru lalo lalos ke pal puspis. (Livitikus 16:30, 31) Tusruktu Jeova el sang kai nu selos a fwak: “Ya tia pa inge lalo su Nga sulela? Tu in tulala me kapur lun koluk, in tulala ma losyen srenena, a in lela elos su akkoksyeyuk tari in sukosok, a tu komwos in koteye srenena nu kemwa? Ya tia luma se inge tu kom kitela bred nom nu sin met musinsral, a tu kom in wise met sikasrup su sisyukla nu in loom sum ke kom liye met koflufol, tu kom in nukmulang, a tu in tia mwukinkomla liki ikwom sifwanu?”—Isaia 58:3-7.
20. Jisus el kai met mwosounkas ke alu ke sripen mea?
20 Ma upa lun met Israel ingo su nunku mu elos sumwosmwos el oupanu ma upa su oasr yurin met kol mwosounkas lun alu su Jisus el fwak ke kas inge: “Komwos sang sie tafwu siengoul in arung a anis a kumin, a tia oru ma yok in ma sap, nununku sumwos a pakoten, a lalalfongi. A fwal nu sumwos in oru ma inge, a sisla ma ngie. (Mattu 23:23; Livitikus 27:30) Ya kas lal Jisus tia kasre kut in engunkin ma Jeova el siyuk na paye sesr?
21. Fuka met palu Maika el akkalemye ke ma Jeova el siyuk sesr a mea el tia siyuk sesr?
21 In akkalemye ke ma Jeova el siyuk a ke ma el tia siyuk sesr, met palu Maika el siyuk: “Ke mea Nga fwa tuku ye mutun Jeova, a sifwanu epasr ye mutun God fulat? Ya Ga fwa tuku ye mutal wi me kise furur, wi kao fwusr yiu se matwe? Ya Jeova el fwa insemwomwo ke tausen sip mokul, ku ke siengoul tausen infwal in oil? Ya Nga fwa sang mwuonsik ke ma koluk luk, fwokin monuk ke ma sito lun ngunik? El fwakak nu sum, O met, ma mwo. A mea Jeova el suk sum, a in oru ma sumwos, a in lungse kulang, a in fwasr wi inse fwokpap yurin God lom?”—Maika 6:6-8.
22. Mea Jeova el lungse yok nu selos nu kemwa su muta ye Ma Sap?
22 Ke ma inge, mea Jeova el siyuk na paye sin met kemwa su muta ye Ma Sap? Aok, elos in lungse Jeova God. Sayen ma inge, met sap Poul el fwak: “Tu ma sap nu fon akpayeyuk in sie kas, aok, in kas se inge: ‘Kom lungse met tulan lom oanu kom sifwanu.’ ” (Galatians 5:14) In oupanu, ke Poul el fwak nu sin met Kristian fwin an Rom: “Tu el su lungse met tulan lal el akfwalye ma sap. . . . Lungse me akfwalye ma sap.”—Rom 13:8-10.
Tia Alukela Ma Fwal
23, 24. (a) Efu ku tia alukela ma fwal in oru ma Jeova el siyuk sesr in oru? (b) Mea kut fwa tuni toko?
23 Ya kut tia akpwaryeyuk ke lungse, nunuk yok, a pakoten lun Jeova? Mwen siefwunnu isusla nutul, Jisus Kraist, el tuku nu fwalu in akkalemye lunge lun God—in akkalemye nu sin metu ke lupan saok lalos nu sin Jeova. In akkalemye ke lungse lun God, Jisus el orekmakin ke me pupulyuk lun mwon se inge su pangpang sparro su srik molo: “Wangin sie selos fwa putati nu in foko, a Papa tumomwos tia liye.” Ke ma inge el aksafyela kas lal: “Ke ma inge nik komwos sangeng: komwos saok yok liki mwon sparro.” (Mattu 10:29-31) Paye, kutena ma su God kulang inge el siyuk sesr tia ku in alukela ma fwal!
24 Tusruktu, mea Jeova el siyuk sesr ke len inge? A efu ku kutu met elos nunku mu Jeova el siyuk alukela ma fwal? Kut fwin tuni kusensiyuk inge, kut ku in liye la efu ku in sie me sang yoklanu nu sesr in oru ma nu kemwa Jeova el siyuk sesr.
Ya Kom Ku In Topuk?
◻ Efu ku kutu met elos srunga in kulansap nu sin Jeova?
◻ Fuka ma Jeova el siyuk tia oanu sie ke lusen yiu puspis?
◻ Mea orekma lun Ma Sap?
◻ Efu ma Jeova el siyuk tia alukela ma fwal?
[Picture on page 18]
Ma sap lun met, ke aknasnas alukela ma fwal, oru inkanek in alu in oanu me utuk toasr