Kolyuk Lun Theocratic Ke Pal Lun Met Kristian
“A fwakak nu sesr ma lukma in lungse lal . . . tu lan esani nu sie ma nu kemwa in Kraist, ma on lung, a ma on fwalu.”—EFESUS 1:9, 10.
OREKMA in esani nu sie inge lun “ma on lung” mutamwauk ke yiu 33 C.E., ke pal se ma “Israel lun God” isusla. (Galetia 6:16; Isaia 43:10; 1 Piter 2:9, 10) Tukun century se meet C.E., orekma in esani nu sie inge mutamwauk in munas meyen met Kristian paye (su pangonyuk “wheat” sel Jisus) apunyukla sin met luti kikiap su lumeyuk nu ke “tau” su Setan el taknelik. Tusruktu ke pal se ma “len safla” tuku, Israel lun God el sulpa sikyuk ye mutun metu a ke yiu 1919 elos pakiyuki in kurungang ma lal Kraist nu kemwaa—Mattu 13:24-30, 36-43; 24:45-47; Daniel 12:4.
2 Ke lusen meun lulap se meet, met akmusrala elos oru orekma sakuruk, oanu Moses a Elaija elos oru meet.b (Fwakyuk 11:5, 6) Mutamwauk 1919 elos luti ke peng mwo ke fwal koluk se inge, elos oru ou inge ke pulaik oanu Elaija. (Mattu 24:9-14) A mutamwauk 1922 elos sulkakin nununku lun Jeova lain metu, oanu Moses el oru ke pal se ma el wisla me keok puspis in an Ijipt in pal meeta. (Fwakyuk 15:1; 16:2-17) Ma lula ke met akmusrala Kristian inge elos pa nucleus ke fwalu sasu lun Met Lo lun Jeova.
Sie Governing Body Su Oru Orekma
3 Ke mutamwauk me, met tumal lutlut lal Jisus su akmusrala elos oru orekma lalos ke inkanek fwal a takla oanu sie u. Ke pal se ma pisen met tumal lutlut puseni, na congregation puspis oakiyuki a met elder puspis pakiyuki. (Taitus 1:5) Tukun 33 C.E., met sap 12 elos oru orekma oanu un met matu su kol ke orekma pangpang governing body. Ke ma inge, elos kol ke pulaik ke orekma in sang ma lo. (Orekma 4:33, 35, 37; 5:18, 29) Elos oakiye akmwuk in kitelik me mongo nu sin met enenu, a elos supwela Piter a Jon nu an Samaria in liye pwar lun met we su elos long ke sie report. (Orekma 6:1-6; 8:6-8, 14-17) Barnabas el wisla Poul nu selos tu elos in etu na paye la met kolyai met inge meet ekla tari met tumal lutlut lal Jisus. (Orekma 9:27; Galetia 1:18, 19) A tukun Piter el luti Cornelius a sou lal, el folokla nu Jerusalem a aketeye nu sin met sap we a kutu met lili Judea wiel fuka ngun mutal el akkalemye ma lungse lun God ke ma se inge.—Orekma 11:1-18.
4 Tia pat toko governing body el sun me lain upa. Piter el som nu in kalbos, a el moliyukla mukena ke pal se ma lipufon el kasrel. (Orekma 12:3-11) Ke pal se meet, sie met sayen met sap 12 el sikyuk ke mwal fulat inge fwin an Jerusalem. Ke pal se ma Piter el sukosokla liki kalbos, el sramsram ke sie u su tukeni nu sie in loom sin nine kiel Jon Mark: “Fwakak ma inge nu sel Jemes [ma wiel Kraist ke nine] a nu sin met lili.”—Orekma 12:17.
5 Meet liki pal inge, tukun Judas Iscariot, sie sin met sap tukak, el sifwanu unilye, sie ma enenu akilenyuk in sang “orekma lal” oanu sie met sap nu sin sie met su wilul Jisus ke orekma lun forfor lal a nu sel su liye mise a sifwil moulyuk lal. Tusruktu, ke pal se ma Jemes, ma wiel Jon anwuki, wangin sie met su aolul oanu sie sin met 12. (Orekma 1:20-26; 12:1, 2) A, me sramsram toko ke ma simusla ke governing body akkalemye la u se inge puseni. Ke pal se ma akukuin lulap sikyuk fwin oasr enenu nu sin met Pegan in muta ye Ma Sap lal Moses, sulela in aksumwosye ma inge filiyuki nu sin “met sap a met matu su muta in Jerusalem.” (Orekma 15:2, 6, 20, 22, 23; 16:4) Efu ku arulanu kalem la “met matu” elos wi ingenu ke governing body? Baibel el tianu aketeye, tusruktu arulanu kalem la oasr ma lane su tuku ka. Mise lal Jemes a muta lal Piter ke nien kapur akkalemye la sie pal met sap inge nu kemwa fwa filiyuki nu in nien kapur ku anwuki. Ke sripe se inge, asrouki lun met matu fwal inge nu sin met sap, su ku in eis experience fuka in oru orekma lun governing body, ku in oru orekma inge in tafwela ke inkanek sumwos a takla a oasr kurunginyuk.
6 Ke pal se ma Poul el som nu Jerusalem ke yiu 56 C.E., el reporti sel Jemes, Baibel el fwak, “met elder nu kemwa elos muta we.” (Orekma 21:18) Efu el tia sramsram ke met sap ke pal inge? Sulpa, Baibel el tianu aketeye. Tusruktu sie met su sramsramkin ma sikyuk meet pangpang Eusebius el reporti la ke kutu pal meet liki yiu 66 C.E., ma lula sin met sap, pal nu kemwa elos muta ke me sensen lun akmas, paenang elos som liki an Judea. Tusruktu in luti kas elos fwafwasryesr in an nu kemwa ke ku lal Kraist. (Eusebius, Buk III, V, v. 2) Paye, kas lal Eusebius tia ipen Baibel, tusruktu ma el fwak fwal nu ke ma record lun Baibel el akkalemye. Ke sie me pupulyuk, ke yiu 62 C.E., Piter el muta fwin an Babulon—loes liki Jerusalem. (1 Piter 5:13) Tusruktu, in yiu 56 C.E., a nu ke 66 C.E., arulanu kalem la governing body el srakna kafofo ke orekma lal fwin an Jerusalem.
Inkanek in Kol ke Pal Inge
7 Mutamwauk 33 C.E. nu ke pal in ongoiye fwin an Jerusalem, arulanu kalem la met Ju Kristian mukena pa wi ke governing body. Ke lusen pal in muteta lal ke yiu 56 C.E., Poul el konaok la pus sin met Ju Kristian fwin an Jerusalem fwinne elos srukye “lalalfongi lun Leum lasr Jisus Kraist,” tusruktu elos srakna “moniyuk nu ke Ma Sap [lal Moses].”c (Jemes 2:1; Orekma 21:20-25) Saap kain in met Ju puspis inge upa nu selos in nunku ke sie met saye ku tia met Ju in wi ke governing body. Tusruktu ke len lasr misinge, oasr ma ekla ke un governing body. Ke len inge, met nu kemwa su wi ke governing body elos tia met Ju Kristian, a Jeova el arulanu akinsemwomwoye inkanek in kol lalos.—Efesus 2:11-15.
8 Mutamwauk ke toeni lun Watch Tower Bible and Tract Society of Pennsylvania in 1884 nu ke 1972, president lun Society el akkalemye ku yok ke u lun Jeova, a in pal se na Governing Body el asrouki futoto ke board of directors. Me insemwomwo puspis su elos eis ke pal ingo akkalemye la Jeova el insese ke akmwuk inge. Inmaslon 1972 a 1975, pisen met ke Governing Body puseni nu ke 18. Akmwuk nu kemwa fwasr futoto nu ke akmwuk ke century se meet ke pal se ma kunokon lulap etukyung nu sin u se inge su akyokyeyuk, kutu selos director lun the Watch Tower Bible and Tract Society of Pennsylvania.
9 Mutamwauk ke 1975 met ekasr ke met 18 inge aksafyela orekma lalos fwin fwalu. Elos kutangla fwalu a elos ‘muta yurol Kraist ke tron in kosrao.’ (Fwakyuk 3:21) Ke ma inge a ke kutupa sripe, oasr met siengoul na ke Governing Body, wekunang sie met su toeni nu ka ke 1994. Apkurun elos nu kemwa matuo tari. Tusruktu, met lili akmusrala inge elos eis kasru mwo ke elos oru kunokon yok lalos. Kasru se inge tuku ya me? Kut fwin tuni kapkapek lun u lun met lun God ke pal inge kut ku in konaok topuk ke kusensiyuk inge.
Kasru Nu Sin Israel lun God
10 Kut fwin folokla nu ke 1884 apkurun elos nu kemwa su wi ke Israel lun God elos met Kristian akmusrala. Tusruktu, kais kutu srisrik, siepa u mutamwauk in sikyuk, a ke 1935 u se inge akilenyuk oanu “u lulap” lun Fwakyuk sapter 7. Oasr fwinsrak lalos in moul fwin fwalu, elos inge aoliyen “ma on fwalu” su Jeova God el akmwuki in esani nu sie in Kraist. (Efesus 1:10) Elos aoliyen “sip ngie” ke me pupulyuk lal Jisus ke sip. (Jon 10:16) Mutamwauk 1935, sip ngie inge elos utyuk nu ke u lun Jeova. Elos “sokla oanu sie pukunyeng, a oanu mwule nu ke windo lalos.” (Isaia 60:8) Ke sripen kapkapek lun u lulap, a supuseni lun met Kristian akmusrala meyen pus selos aksafyela orekma lalos fwin fwalu elos fwin mise, paenang met fwal ke sip ngie elos eis kunokon yok ke orekma lun met Kristian. Ke inkanek fuka?
11 In fwakak mwolanu lun Jeova fwin fwalu nu fon pa sie sin kunokon yok lun mutanfwal mutal.” Poul el pangon ma inge oanu me kise ke tempel, a elos nu kemwa su akola in ekla oanu “met tol leum,” Jisus el sang kunokon nu selos in fwakak a luti. (Exodus 19:5, 6; 1 Piter 2:4, 9; Mattu 24:14; 28:19, 20; Hibru 13:15, 16) Fwinne ou inge, me lutlut ke August 1, 1932, lun Tauer In San el kaifwe met nu kemwa su aoliyen Jonadab in wi epeis nu ke orekma se inge. Aok, pus sin sip ngie inge elos oru tari orekma se inge. Ke len inge, apkurun orekma in luti nu kemwa orekla sin sip ngie oanu pa inge ip yok ke orekma lalos in “kulansapul God in tempel lal len a fong.” (Fwakyuk 7:15) In oupanu, ke mutamweyen me sramsram ke met lun Jeova ke len lasr, met elder nu kemwa in congregation elos met akmusrala Kristian, oanu “itu” ke leyut lal Jisus Kraist. (Fwakyuk 1:16, 20) Tusruktu me lutlut ke May 1, 1937, lun Tauer In San el akkalemye la met fwal ke sip ngie elos ku in kulansap pa oanu company servant ku (presiding overseers). Fwinne oasr met akmusrala, sip ngie ku in orekmakinyuk fwin met akmusrala inge tia ku in oru kunokon lal. Ke len inge, apkurun met elder nu kemwa in congregation elos tuku ke sip ngie.
12 Ya tia mwo in sang kunokon yok inge nu sin sip ngie? Mo, meyen ma inge sikyuk tari meet. Kutu sin met ngie (tia met Israel) in pal meeta elos srukye kunokon yok fwin an Israel. (2 Samuel 23:37, 39; Jeremaia 38:7-9) Tukun sru lalos fwin an Babulon, met Nethinim fwal (tia met Israel su kulansap ke tempel) elos eis kunokon yok ke orekma in tempel fwinne orekma se inge fwal mukena nu sin met Livai. (Ezra 8:15-20; Niemaia 7:60) In toeni nu ke ma inge, Moses, su liyeyuk ke arurumu ke sikme lal Jisus, el eis kas in kai mwo su tuku sin met Midian pangpang Jethro. Tia pat toko, el siyuk nu sin tulik nutul Jethro pangpang Hobab in kololos nu ke yen mwesis.—Exodus 18:5, 17-24; Oekyuk 10:29.
13 Ke saflaiyen yiu 40 in yen mwesis, meyen el etu la el tia ku in ilyuk nu ke Fwal Mwolela, paenang Moses el pre a siyuk nu sin Jeova ke sie met su ku in aolul. (Oekyuk 27:15-17) Jeova el sapkin nu sel in pakiye a sang kunokon lal Josua ye mutun met nu kemwa, Moses el oru ou inge, fwinne el srakna fukoko in mano a tia sa in tui ke kulansap lal nu sin met Israel. (Duteronomi 3:28; 34:5-7, 9) Ke sie ngun lun inse pusisel, met akmusrala elos mutamwauk tari in sang kunokon nu sin met fwal su tuku ke sip ngie.
14 Orekma yok lun sip ngie ke u su arulanu kapkapek siepa me sramsram ke kas palu. Zekaraia el palye la met Filistia su tia met Ju elos fwa “oanu sie met suksuk in Juda.” (Zekaraia 9:6, 7) Met suksuk inge pa met kol pangpang chief ke sruf, ke ma inge Zekaraia el lungse in akkalemye la met lokwalok meet inge lun Israel elos fwa srukye alu paye a elos fwa ekla chief ke sruf ke Fwal Mwolela. Sayen ma inge, ke pal se ma el sramsram ke Israel lun God, Jeova el fwak: “A metsa fwa tuyuk a kite un kosro nutumwos, a oaset fwa met plau lomwos a met liaung ima grep nutumwos. A komwos fwa pangonyuk met tol lun Jeova; metu fwa pangon komwos met kulansap nu sin God lasr.” (Isaia 61:5, 6) “Metsa” a “met oaset” elos pa sip ngie. Elos inge eis kunokon tu elos in ku in oru orekma yok meyen met lula akmusrala elos matuo a aksafyela orekma lalos fwin fwalu a akola in som in kulansap oanu “met tol lun Jeova” in kosrao, elos raunela tron mwolanu lun Jeova oanu “met kulansap lun God lasr.”—1 Korint 15:50-57; Fwakyuk 4:4, 9-11; 5:9, 10.
“Fwil Su E Fwa . . . Tuku”
15 Met akmusrala inge elos insemwomwo in sang akpa nu sin sip ngie ke kunokon yok. Sam 71:18 el fwak: “Aok in pal Nga matu a fiyaea, O God luk, nik kom som liki yu, nu ke pal se Nga fwa fwakak ku lom nu sin fwil se su a fwa tuku, a ku lom nu sin met nu kemwa su e fwa tuku.” In sang comment nu ke fus se inge, December 15, 1948, Tauer In San el akkalemye la congregation lun met Kristian akmusrala elos matuo tari. El tafwela in fwak la met akmusrala elos insemwomwo in “ngetuk nu ke kalem ke kas palu lun Baibel a liye sie fwil sasu.” Ma se inge el sramsram nu sin su yokna? Tauer In San el fwak: “Jisus el sramsram nu selos oanu ‘sip ngie’ nutul.’ ” ‘Fwil se su e fwa tuku’ inge el sramsram nu sin met puspis su e fwa moul ye koko sasu lun Togusrai lun God in kosrao.
16 Baibel el tianu akkalemye pal su u srisrik inge nu kemwa e fwa som liki met lili wielos ke ‘fwil se inge su e fwa tuku’ a eis mwolanu yurin Jisus Kraist. Tusruktu met akmusrala inge arulanu lalalfongi la pal se inge apkurun in tuku. Akul puspis su Jisus el fwak ke kas palu lulap lal ke “len safla” akpayeye tari mutamwauk 1914, a ma inge akkalemye la kunanela lun fwalu se inge arulanu apkurun. (Daniel 12:4; Mattu 24:3-14; Mark 13:4-20; Luk 21:7-24) Kitin pal lula, Jeova el akola sie fwalu sasu su ‘fwil se inge su e fwa tuku’ akola in ‘usrui togusarai [fwin fwalu] su akoeyukla nu selos ke mutamweyen fwalu me.’ (Mattu 25:34) Elos inge insemwomwo in sano sifwil folokonang lun Paredais a sifwil moulyuk lun million puspis su mise tari ke Hades. (Fwakyuk 20:13) Ya met akmusrala elos muta we in paing a osun nu sin met inge su sifwil moulyuk? Kut fwin folokla nu ke 1925, Tauer In San ke May 1 el fwak: “Kut tia fwak mea God el e fwa oru ku ma el e fwa tia oru. . . . [tusruktu] ma inge mokle kut in nunku la met ke Surs [met Kristian akmusrala] elos fwa eis mwolanu meet liki sifwil moulyuk lun met oaru in pal meeta [met lo oaru meet liki pal lun met Kristian].” In oupanu ou inge, kusensiyuk fwin srakna oasr met akmusrala in paing met nu kemwa su e fwa sifwil moulyuk, Tauer In San ke September 1, 1989 el fwak: “Ma inge tia eneneyuk.”d
17 Paye, kut tia etu mea e fwa sikyuk ke kais sie met Kristian akmusrala. Tusruktu sikme lal Moses a Elaija yurin Jisus ke arurumu lal akkalemye la met Kristian akmusrala su sifwil moulyuk elos fwa wilul Kraist in mwolanu lal ke pal se ma el tuku in mwolanu lal in “sang nu sin met fwal nu ke orekma lalos” pa inge pal in nununku a akpayeyen nununku lal. Sayen ma inge, kut esam mwolela lal Jisus su akkalemye la met akmusrala Kristian su ‘kutangla’ elos fwa wilul ke orekma in ‘sang ku fwin mutanfwalu a el fwa leum fwelos ke sikal mwusra’ ke Amagedun. Ke pal se ma Jisus el tuku in mwolanu lal, elos fwa muta yurol “oru nununku ke sruf siengoul luo lun Israel.” Elos fwa wilul Jisus, in ‘longye Setan ye nielos.’—Mattu 16:27–17:9; 19:28; Fwakyuk 2:26, 27; 16:14, 16; Rom 16:20; Genesis 3:15; Sam 2:9; 2 Tessalonika 1:9, 10.
18 In srukye na akmwuk in liaung inge, Jeova el fwasr nu meet ke orekma lal in “esani nu sie ma nu kemwa in Kraist.” Fwin ke “ma on lung,” akmwuk lal ke ma se inge apkurun in tari. Tukeni nu sie lal Jisus a 144,000 in kosrao ke “mari lun Lam” arulanu apkurun. Ke ma inge pus sin met lili su muta pat ke u, a matu in ngun ke sip ngie a aoliyen “ma on fwalu,” elos eis kunokon yok tu elos in ku in kasru met lili akmusrala wielos. Fuka sie pal in engun pa inge! Fuka sie me insemwomwo in liye la akmwuk lun Jeova el fwasr nu meet a apkurun in tari! (Efesus 1:9, 10; 3:10-12; Fwakyuk 14:1; 19:7, 9) A fuka sie me insemwomwo nu sin sip ngie in sang kasru nu sin met lili akmusrala wielos oanu u luo inge tukeni kulansap oanu “u siefwunnu” ye koko lun Togusra lalos, Jisus Kraist, a ke mwolanu lun El Su Ku Liki Ku in kosrao a fwalu, Jeova God!—Jon 10:16; Filippai 2:9-11.
[Footnotes]
a Srike liye August 1, 1981, me lutlut ke The Watchtower, sra 16-26.
b Ke sie me pupulyuk, mutamwauk 1914, “The Photo-Drama of Creation”—ip akosr ke pitse su ku in liyeyuk a long ke record—akkalemyeyuk nu sin met puspis ke theater puspis ke leyen Roto lun fwalu.
c Ke kutu sripe efu pus sin met Ju Kristian elos moniyuk ke Ma Sap, srike liye Insight on the Scriptures, orekla sin Watchtower Bible and Tract Society of New York, Inc., Volume 2, sra 1163-4.
d Srike liye The Watchtower, August 15, 1990, sra 30-1; December 15, 1990, sra 30.
Ya Kom Ku In Aketeye?
◻ Fuka u lun God el fwasr nu meet ke century se meet?
◻ Fuka Governing Body oakiyuki ke me sramsram lun Met Lo lun Jeova ke len lasr?
◻ Kain in fus fuka ke Ma Simusla fulela orekma in sang kunokon nu sin sip ngie ke u lun Jeova?
◻ Fuka “ma in kosrao” a “ma on fwalu” esani nu sie in Kraist?
[Study Questions]
1, 2. (a) Fuka orekma in esani nu sie ke “ma on lung” el tafwela, mutamwauk 33 C.E.? (b) Fuka met Kristian akmusrala elos akkalemye sie ngun oanu ngun lal Moses a Elaija mutamwauk 1914?
3. Mea ma sikyuk su akkalemye met Kristian ke congregation in pal meeta elos arulanu orekma fwal a takla oanu sie u?
4. Papu fuka orekla in uniye Piter, tusruktu fuka el moliyukla?
5. Fuka pisen met su wi ke governing body ekla tukun mise lal Jemes?
6. Fuka governing body el tafwela na ke orekma lal fwin an Jerusalem, fwinne met nu kemwa su wi ka ke mutamwauk wanginla ke siti se inge?
7. Kut fwin srikeye nu ke governing body ke century se meet, mea ma yok su tia oanu sie ke Governing Body misinge?
8, 9. Kapkapek fuka sikyuk ke Governing Body ke len lasr?
10. Su met inge su asrouki nu sin met akmusrala ke orekma lun Jeova ke len safla se inge, a fuka ma inge akkalemyeyuk ke kas palu meet?
11. Kain in kunokon fuka, su fwal mukena nu sin met akmusrala in pal meeta, etukyung nu sin sip ngie?
12. Kain in me srikasrak fuka in pal meeta su oasr ke Baibel akkalemye la met fwal ke sip ngie elos eis kunokon yok ke u?
13. Ke elos inse pusisel in sang kunokon nu sin sip ngie su fwal, me srikasrak mwo fuka lun su met akmusrala elos etawi?
14. Kain in kas palu fuka srusrngiyuki nu ke kunokon lun sip ngie ke u su yokyokelik?
15. Ke len safla se inge, kain in u fuka lun met Kristian sun tari pal in “matuo” lalos, a kain in u fuka aoliyen “fwil se . . . su e fwa tuku”?
16. Ke me insemwomwo fuka ‘fwil se inge su e fwa tuku’ elos ngetuk nu we?
17. Kain in kunokon fuka met akmusrala, oanu sie u, elos ku in eis yurin Togusra su mutamwauk in liaung, Jisus Kraist?
18. (a) Mea ma sikyuk fwin ke orekma in ‘esani nu sie ma on lung in Kraist’? (b) Mea kut ku in fwak ke orekma in ‘esani nu sie ke ma on fwalu in Kraist?
[Picture on page 16]
Fwinne met puspis su wi ke governing body ke mutamwauk elos wanginla fwin an Jerusalem, u se inge el tafwela na ke orekma lal fwin an we
[Pictures on page 18]
C. T. Russell 1884-1916
J. F. Rutherford 1916-42
N. H. Knorr 1942-77
F. W. Franz 1977-92
M. G. Henschel 1992-
Met akmusrala Kristian su matu elos me insemwomwo nu sin met lun God