Filiye Insiom Nu Ke Liyaten
“Tu Jeova el se lalmetmet; etauk a liyaten tuku liki oalul.”—SOAKAS 2:6.
JEOVA el Met Luti Lulap lasr. (Isaia 30:20, 21) Tusruktu mea kut enenu in oru kut fwin lungse in eis ma lane ke “etauk lun God” su akkalemyeyuk ke Kas Lal? Kutu nu ke ma enenu pa, ‘filiye insiesr nu ke etauk’—akkalemye kena in orekmakin ma inge su tuku ke inse. Ke ma inge, kut enenu in ngetuk nu sin God, meyen met lalmetmet el fwak: “Tu Jeova el se lalmetmet; etauk a liyaten tuku liki oalul.” (Soakas 2:1-6) Mea kalem lalmetmet, etauk, a liyaten?
2 Kalmen lalmetmet pa etu yok ke ma puspis su tuku ke experience, tuni, ku lutlut. Kalmen etauk pa ku in orekmakin lalmetmet ke inkanek fukoko a sumwos. (Mattu 11:19) Togusra Solomon el akkalemye etauk ke pal se ma mutan luo elos akukuin ke awowo siefwunnu a el orekmakin etauk lal ke lungse lun nine nu sin tulik nutul in aksumwosye me akukuin lulap inge. (1 Togusra 3:16-28) Kalmen Liyaten pa “lalmetmet in oru nununku.” Pa inge “ku lun nunuk tu lan etu ma tia oanu sie ke kais sie.” (Webster’s Universal Dictionary) Kut fwin sang insiesr nu ke liyaten, na Jeova el ase nu sesr ma inge ke inkanek lun Mwen nutul. (2 Timote 2:1, 7) Tusruktu fuka liyaten el orekma ke kain in oiyen moul nu kemwa?
Liyaten a Inkanek in Kaskas Lasr
3 Liyaten kasru kut in akilen la “oasr sie pal in misla, a sie pal in kaskas.” (Ekklisiastis 3:7) Kain in oiye se inge kasru kut in taran ke ma kut fwak. Soakas 11:12 el fwak: “El su pilesru met tulan lal wangin lalmetmet lal, a sie met etauk el misla. El su fwasrelik oanu sie met utuk kas fwakak ma lukma, a el su oasr ngun oaru yuro mwukunla mao.” Aok, sie mokul ku sie mutan su pilesru met tulan lal wangin lalmetmet lal.” Fwal nu ke kas lal Wilhelm Gesenius sie met lexicographer, kain in met se inge “sie met lalfon.” Wangin nunuk sumwos lal, a ke pal se ma el orekmakin kas se inge “lalmetmet” ma inge akkalemye la oasr ma tula ke kain in met inge. Fwin sie met su ekin Kristian el tafwela na ke kaskas lalfon a kaskas kikiap lal lain met saye, na met elder enenu in aksafyela luma koluk inge in congregation.—Livitikus 19:16; Sam 101:5; 1 Korint 5:11.
4 Tia oanu “met lalfon,” met “etauk” el misla na fwin ma inge eneneyuk. El srukye lalalfongi lun met saye nu sel. (Soakas 20:19) Meyen elos etu la sramsram su wangin kurungin kol nu ke ma koluk, paenang elos su liyaten “elos oaru.” Elos oaru nu sin met lili wielos in lalalfongi a elos tia fwarelik kas se ma ku in akkolukyelos. Fwin sie met Kristian liyaten el eis sie me sramsram ku kutena kain in me sramsram lukma ke congregation, elos srukye na ma inge a tia srumon nu sin kutu met nu ke na u lun Jeova el konaok la mwo in akkalemye ma inge ke inkanek lun me rid.
Liyaten a Oiye Su Kut Akkalemye
5 Soakas in Baibel kasru kut in srukye liyaten a in fwasr liki oiye sufwal. Ke sie me pupulyuk, Soakas 10:23 el fwak: “Orekma koluk oanu me sritel nu sin met lalfon, a ou inge lalmetmet nu sin met etauk.” Elos nu kemwa su nunku la ma koluk “oanu sritel” elos inge oanu kun muta ke ma koluk lalos a elos tia nunku God oanu sie met su e fwa oru nununku orekma lun met nu kemwa. (Rom 14:12) Kain in “met lalfon” inge elos loang na ke ma elos nunku a elos fwak la God el tia liye ma koluk lalos. Orekma lalos, akkalemye la: “Wangin Jeova.” (Sam 14:1-3; Isaia 29:15, 16) Meyen elos tia muta ye koko lun ma sap lun God, paenang wangin liyaten lalos a elos tia ku in oru nununku ke inkanek sumwos.—Soakas 28:5.
6 “Met liyaten” elos akilen la ma koluk tia oanu “sritel.” El etu la ma inge aksapwarye God a ku in kunausla futoto lasr nu sel. Kain in oiye se inge ma lalfon meyen el kunausla akfulat lun sie met ke moul lal sifwanu, el ku in kunausla moul in payuk, akkolukye nunuk a mano, a kol nu ke tula lun sie met ke ma lun ngun. Ke ma inge lela kut in sang insiesr nu ke liyaten a fwasr liki kain in orekma koluk nu kemwa wekunang orekma lun kosro.—Soakas 5:1-23.
Liyaten a Ngunasr
7 In sang insiesr ke liyaten ku in ouyepa kasru kut in kurunganang oiyen moul lasr. “El su pat in mulat, oasr etauk,” Soakas 14:29 el fwak, “a el su mongkeke akfulatye ma lalfon.” Sie sripe efu met etauk el kaifweung in fwasr liki mulat meyen ma inge akkolukye manosr. Ma inge ku in kol nu ke sra fulat a akkolukye momong lun sie met. Doctor el akkalemye tari la mulat ku mongsa pa sropun kain in mas nu kemwa oanu mongtulak, sring kolo, inse ngal, a ulcer.
8 Tia ke sripen akkolukye mukena manosr paenang kut orekmakin liyaten a “tia sa in mulat”. Wangin mongfwusesr ku in kol nu ke orekma lalfon su tok kut auliyuk ka. Liyaten kasru kut in tuni fwokin kaskas lalfon su wangin me kutong ku orekma sufwal su kut tia nunku a ke ma inge kut “akfulatye ma lalfon.” Yokna liyaten kasru kut in akilen la koskosrok akfosrye nunuk lasr, paenang kut tia ku in oru sulela mwo. Ma inge ku in akkolukye ku lasr in oru ma lungse mutal a in moul fwal nu ke akmwuk sumwosmwos lun God. Aok, in mulat alukela ma fwal arulanu akkolukye ku lasr in ngun. Ke ma paye, “koskosrok” el sie sin me srungeyuk ke “orekma lun ikwe” su oru kut in tia usrui Togusrai lun God. (Galetia 5:19-21) Ke ma inge, oanu met Kristian etauk se, lela kut in “sa in long, a pat in kaskas, a in mulat.”—Jemes 1:19.
9 Fwin oasr pal kut mulat, liyaten ku in kasru kut tu kut in akkalemye misla ke ma inge wangin akukuin sikyuk. Soakas 17:27 el fwak: “Oasr etauk yurin el su akpuye kas lal, a el su srukye insie, el sie met etauk.” Liyaten a lungse nu sin met lili ku in kasru kut in liye ma enenu in kutongye kena lasr in kaskas su ku in akngalye kutu met. Fwin koskosrok sikyuk tari, na lungse a inse pusisel mokle kut in siyuk nunuk munas a aksumwosye ma tafongla. Tusruktu fuka fwin sie met el akkoskosrokye kut. Lela kut in sramsram nu sel, el mukena ke inkanek kulang a inse pusisel a ke sie nien sun in akyokye misla.—Mattu 5:23, 24; 18:15-17.
Liyaten a Sou Lasr
10 Met nu kemwa in sou enenu in akkalemye etauk a liyaten, meyen kain in oiye se inge musaiyuk sou. Soakas 24:3, 4 el fwak: “Ke lalmetmet sie loom musaiyuk, a ke etauk, oakiyuki. A ke etu nenela infwokilu ke me kasrup saok a akengun nu kemwa.” Etauk a liyaten oanu block mwomwo ke loom su sang kasru ke insemwomwo lun moul in sou. Liyaten sang kasru nu sin met Kristian papa a nine in etu ma tulik nutulos elos fosrngakin, Sie met su oasr liyaten el ku in sramsram, el ku in long a eis lalmetmet ke pulakin a nunuk lun mutan kiel.—Soakas 20:5.
11 Wangin alollo etauk a liyaten arulanu yok sripe ke insemwomwo lun moul in sou. Ke sie me pupulyuk, Soakas 14:1 el fwak: “Mutan lalmetmet nu kemwa musaiyuk loom sel, a mutan lalfon sisye ke paol.” Sie mutan lalmetmet a liyaten su pusisel nu sin mokul tumal el orekma upa tu lan ku in kasru sou a ke ma inge el ‘musaiyuk loom sel’. Sie inkanek in ‘musaiyuk loom sel’ pa ke sramsram lal pal nu kemwa ke ma mwo lun mokul tumal a ke ma inge akfulat lun met saye nu sin mokul tumal yokyokelik. —Soakas 12:4; 31:28, 30.
Liyaten a Inkanek in Moul Lasr
12 Liyaten el kasru kut in srukye inkanek sumwos ke ma nu kemwa kut oru. Ma inge akkalemyeyuk in Soakas 15:21, su fwak: “Ma lalfon me engun nu sel su wangin lalmetmet yuro, a sie met etauk aksumwosye fwasr lal.” Fuka kalem lasr ke soakas se inge? Sie inkanek lalfon sie me insemwomwo nu sin met lalfon, mokul ku mutan, a met fwusr. Wangin “lalmetmet” lalos, tia srukye nunuk sumwos, a arulanu lalfon paenang elos insemwomwo ke ma lalfon.
13 Met lalmetmet lun an Israel pangpang Togusra Solomon el konaok la fwinne isrusr lun sie met arulanu srik sripen ma inge. El fwak: “Nga fwak insiuk: ‘Fwasru inge, Nga fwa srike kom ke me akisrusr. Ke ma inge engun ke me akengun. A, Liye! ma se inge pa ma losrongten. Nga fwak ke isrusr: ‘Ma mwel!’ a ke tafwunkas: ‘Mea a oru?’ ” (Ekklisiastis 2:1, 2) Oanu sie met liyaten, Solomon el konaok la tafwunkas a isrusr tia me akinsemwomwo met, meyen ma inge tia ku in sang insemwomwo ma patpat. Isrusr ku in kasru kut in mulkunla ma upa lasr ke kitin pal, tusruktu tukun kitin pal ma upa se inge ku in yok liki meet. Ke ma inge Solomon el sumwos ke pal se ma el pangon isrusr “ma mwel.” Efu? Meyen isrusr kikiap ku in akkolukye nunuk sumwos. Ma inge ku in oru kut in pilesru sie ma yok. Sie kain in insemwomwo su kapsreni nu ke kas a orekma lun met inge su pangpang court jester tia oswela fwako mwo. Akilenyen ma yok sripe ke lutlut lal Solomon ke isrusr a tafwunkas kasru kut in fwasr liki oiyen met fwin fwalu se inge su “lungse me akengun yok liki lungse God.”—2 Timote 3:1, 4.
14 Efu ku sie met su liyaten el “aksumwosye fwasr lal”? Liyaten ke ma lun ngun a orekmakinyen ma sap lun God ku in kasru sie met in fwasr ke inkanek sumwos. Leng lal Byington’s el sramsram ke kas upa: “Ma lalfon me insemwomwo yok nu sin met su wangin nunuk, tusruktu met lalmetmet el fwasr sumwos.” “Sie met liyaten” el oru inkanek lun niel in sumwos a el ku in akilen ma mwo liki ma koluk meyen el orekmakin Kas lun God ke moul lal.—Hibru 5:14; 12:12, 13.
Ngetuk Nu Sin Jeova Pal Nu Kemwa ke Liyaten
15 kut fwin lungse in fwasr ke inkanek sumwos lun moul, kut nu kemwa enenu in akilen moul sesumwos lasr a ngetuk nu sin Jeova ke liyaten ke ma lun ngun. Soakas 2:6-7 el fwak: “Tu Jeova el se lalmetmet; etauk a liyaten tuku liki oalul. El elosak lalmetmet mwo nu sin met sumwos, el sie me loeyuk nu selos su fwafwasyesr in ma sumwos; tu lan liaung inkanek nu ke nununku sumwos, a kurunganang inkanek lun met mwo lal. Na kom fwa etu sumwosmwos a nununku sumwos, a ma fwal, aok, inkanek mwo nu kemwa.”—Srike liye Jemes 4:6.
16 Akilenyen lalalfongi lasr nu sin Jeova pal nu kemwa, lela kut in inse pusisel in suk ma lungse lal ke kut tuni mwo Kas Lal. Oasr yurol etauk su yok emeet, a kai lal arulanu mwo pal nu kemwa. (Isaia 40:13; Rom 11:34) Ke ma paye, kutena kai su lainul ma inge wangin sripe. Soakas 21:31 3l fwak: “Wangin lalmetmet ku etauk ku papu lain Jeova.” (Srike liye Soakas 19:21.) Liyaten in ngun mukena, su akkapyeyuk ke lutlut ke Kas lun God a ke kasru lun me rid su “met kulansap oaru a lalmetmet” elos ase nu sesr kasru tu kut in kaifweung in fwasr ke inkanek kol nu ke moul. (Mattu 24:45-47) Ke ma inge lela kut in fwasr ke inkanek in moul fwal nu ke ma sap lun Jeova, meyen kut etu la kutena ma sap ku kai fwinne luman mwo, el tia ku in lain Kas Lal.
17 Met Kristian liyaten su sang kai elos akilen la kai lalos enenu in tuku na paye ke Kas lun God a lutlut ke Baibel a kalweni ke nunuk eneneyuk meet liki in sang topuk ke kusensiyuk. (Soakas 15:28) Fwin tafongla topuk ke kusensiyuk su yok sripe, ma upa ku in sikyuk na paye. Ke ma inge, met Kristian elder elos enenu liyaten in ngun a pre nu sin Jeova ke kasru ke pal se ma elos kaifweung in sang kasru nu sin met lili wielos ke ma lun ngun.
Nenela ke Liyaten ke Ma lun Ngun
18 In akinsemwomwoye Jeova, kut enenu “liyaten in ma nu kemwa.” (2 Timote 2:7) Lutlut mwo ke Baibel a akos ke kolyuk lun ngun mutal lun God a u lal ku in kasru kut in akilen mea kut enenu in oru kut fwin sun sie luma su ku in kol kut nu ke orekma koluk. Ke sie me pupulyuk, fuka fwin oasr ma sikyuk in congregation su kut nunku mu tia aksumwosyeyuk fwal nu ke ma kut nunku. Liyaten ke ma lun ngun kasru kut in liye la wangin sripe tu kut in tui ke asrouki lasr nu sin met lun Jeova a in tui ke kulansap lasr nu sin God. Nunku ke me sang su oasr yurosr in kulansap nu sin Jeova, ke sukosok lasr ke ma lun ngun su kut engunkin, ke me insemwomwo su kut ku in eis ke kulansap lasr oanu met fwakelik ke Togusrai. Liyaten ke ma lun ngun oru kut in srukye nunuk sumwos a in akilen la kut mwolela tari nu sin God paenang kut enenu in aksaokye futoto lasr nu sel, fwinne oasr kutena ma sikyuk nu sin kutu met. Fwin wangin ma kut ku in oru su fwal nu ke akmwuk lun God in aksumwosye ma upa se, na kut enenu in sano Jeova in aksumwosye ma upa inge. Lela kut in tia tui ku asor, a “fwinsrak in Jeova.”—Sam 42:5, 11.
19 Liyaten ke ma lun ngun kasru kut in oaru nu sin God a met lal. Poul el fwak kas inge nu sin met Kristian fwin an Filippai: “A ma inge Nga pre ka, tu lung lomwos fwa yokyokelik in lalmetmet a etauk nu kemwa; tu ou inge komwos fwa ku in akilen ma mwo, tu komwos fwa mutal a wangin metumwos nu ke len lun Kraist.” (Filippai 1:9, 10) In sang topuk sumwos, kut enenu “lalmetmet a etauk nu kemwa.” Kas inge langasyukla nu ke kas Grik inge “liyaten” su ku in kalmekin “sa in akilen oiyen moul nasnas.” Ke pal se ma kut lutlut ke ma se, kut tuni ma inge fuka el futoto nu sin God a Kraist a kut kalweni ma inge ke nunuk lasr fuka ma inge akfulatye oiyen Jeova a me sang lal. Ma inge akkasrupye liyaten a insemwmwo lasr ke ma Jeova God a Jisus Kraist elos oru nu sesr. Kut fwin tia arle kalem ke ma se, liyaten ku in kasru kut in akilen la kut tia enenu in sisla lalalfongi lasr a ma mwo nu kemwa su kut lotela ke God, Kraist, a ke akmwuk mutal lal.
20 Kut arulanu tingtingi ke liyaten in ngun kut fwin akfwalye nunuk a orekma lasr ke Kas lun God. (2 Korint 13:5) Oru ma inge ke inkanek mwo ku in kasru kut in inse pusisel, tia sa in wi ke kutena ma a tia suk ma koluk lun kutu met. Liyaten el kasru kut in eis insemwomwo ke kai su kut eis a in etu mea ma mwo emeet. (Soakas 3:7) Wikin kena lasr in akinsemwomwoye Jeova, lela kut in suk inganek tu kut in tingtinginu ke etauk sumwos su tuku ke Kas Lal. Ma inge ku in kasru kut in akilen mea ma mwo a mea ma koluk, a mea ma yok emeet, a ouyepa kasru kut in srukye oaru futoto saok lasr nu sin Jeova. Ma inge nu kemwa ku in sikyuk na paye kut fwin sang insiesr nu ke etauk. Aok, oasr ma saye su eneneyuk. Kut enenu in lela liyaten in kurungin kut.
Fuka Kom Topuk?
◻ Efu kut enenu in sang insiesr nu ke etauk?
◻ Fuka liyaten el ku in kasru ke inkanek in sramsram lasr a oiyesr?
◻ Mea liyaten el ku in oru nu ke ngunasr?
◻ Efu kut enenu in ngetuk nu sin Jeova pal nu kemwa ke liyaten?
[Study Questions]
1. Fuka kut ku in sang insiesr nu ke etauk?
2. (a) Mea se inge etauk? (b) Fuka kom ku in aketeye lalmetmet? (c) Mea kalmen liyaten?
3. Fuka kom ku in aketeye Soakas 11:12, 13 a mea kalmen “wangin lalmetmet”?
4. Mea met Kristian su liyaten a oaru elos oru ke sie me sramsram su tia enenu in fwakak nu sin kutu met?
5. Fuka nunuk lun ‘met lalfon’ ke orekma fokfok, a efu?
6. Efu ku moul fokfok sie ma lalfon, a fuka nunuk lasr ke ma se inge kut fwin met liyaten se.?
7. Mea kutu fwokin koskosrok ke monun sie met?
8. Wangin mongfwusesr ku in kol nu ke mea, tusruktu fuka liyaten ku in kasru kut ke ma se inge?
9. Fuka liyaten a lungse nu sin met lili ku in kasru kut in aksumwosye kutena ma upa?
10. Mea etauk a liyaten el ku in oru ke moul in sou?
11. Fuka sie mutan liyaten su payuk el ku in ‘musaiyuk loom sel’?
12. Fuka nunuk lun met su “wangin lalmetmet” ke orekma koluk, a efu?
13. Mea Solomon el akilen ke isrusr a tafwunkas?
14. Fuka met liyaten se el “fwasr sumwos”?
15. Mea kut lotela ke Soakas 2:6-9?
16. Efu ku wangin lalmetmet, liyaten, ku pepu lain Jeova?
17. Mea sikyuk fwin kai sufwal etukyung nu sin sie met?
18. Fwin ma upa se sikyuk in congregation, fuka liyaten ku in kasru kut in srukye na nunuk sumwos ke ma lun ngun?
19. (a) Mea ma yok ke pre lal Poul ke met Filippai? (b) Fuka liyaten ku in kasru kut fwin kut tianu arle etu na paye ma sa?
20. Fuka kut ku in tingtinginu ke liyaten ke ngun?
[Picture on page 21]
Liyaten kasru kut in srukye mulat lasr
[Picture on page 23]
Togusra Solomon su liyaten el akilen la tafwunkas tia me akengun na paye