Inuusuttut aperipput:

Sooq eqqissillunga malinnaalluarsinnaanngilanga?

„Tamatigut piaarineq ajorpunga. Ilagiit ataatsimiinnerini tusarnaarsinnaasarpunga, tassanngaannarli eqqarsaatikka allamut saattarput. Minutsit qulit qaangiuttut ’uteqqittarpunga’.“ — Jesse.

„TUSARNAARPIT?“ Ilinniartitsisunnit angajoqqaannilluunniit taama aperitikulavit? Taamaappat immaqa malinnaalluarsinnaanngilatit. Tamatuma kingunerisaanik immaqa karakteerilupputit. Aamma imaassinnaavoq allat isiginerlukkaatsit nigorsimaniarlutillu sianiippasinnerit, allamik eqqarsaateqarpasittarnerit immaqaluunniillu soqqusaappasittarnerit pissutigalugu.

Ajorneruvorli eqqarsaqqissaarsinnaannginneq anersaap piinik pingaartitsininnut ajortumik sunniuteqarsinnaammat. Biibilimi ima siunnersuuteqarpoq: ’Taamaattumik sianiginiaritsi qanoq ilillusi tusartusi.’ (Lúkarse 8:18) Kristumiut peqquneqarsimapput anersaamut tunngasut ’pingaarnerusumik aalajangiutissagaat’. (Eprîarit 2:1) Eqqarsaqqissaarsinnaanngikkuit immaqa aamma peqqussut tamanna maleruaruminaatsissavat.

Suna ajornartorsiutaasinnaava? Ilaannikkut eqqarsaqqissaarsinnaannginneq timikkut ajornartorsiummik pissuteqarsinnaasarpoq. Paasiniaasartut ilaat isumaqarput eqqarsaqqissaarsinnaannginneq (tuluttoorlugu: Attention Deficit Disorder) qaratsap sulinerani ajoquteqarnermik pissuteqarsinnaasoq.a Inuusuttut ilaat immaqa nammineq sianiginagu tusilartuupput isigiarsullutilluunniit. Taamatut innarluuteqarnerup eqqarsaqqissaarsinnaanerat aamma ajoqusersinnaavaat. Paasiniaasartut paasisimavaat meeqqat inersimasunit eqqarsaqqissaarsinnaannginnerusut. Taamaattumik eqqarsaqqissaarsinnaannginneq inuusuttut akornanni nalinginnaavoq qaqutigullu nappaammik pissuteqartarluni.

Eqqarsartaaseq allanngortoq

Eqqarsaqqissaarsinnaanngikkuit aamma imaassinnaavoq inersimasunngoriartornerit ilutigalugu eqqarsartaatsit allanngorsimasoq. Apustili Paulus allassimavoq: ’Meeraagallarama meeqqatut oqaluttarpunga meeqqatullu isumaliorlunga meeqqatullu eqqarsarlunga, meeraajunnaaramali meerarpaluttut atorunnaarpakka.’ (1 Korintumiut 13:11) Atuagaq Adolescent Development naapertorlugu „inuusuttuunerup ukiuini siusissuni paasinnittaaseq nutaaq pilersarpoq“. Eqqarsaatit timitaqanngitsut paasisinnaalerpatit misissorsinnaalerlugillu. Ileqqussat, ileqqorinnissamut ajoqersuutit apeqqutillu allat annertunerusut paasilluarnerulersinnaavatit. Siunissat inersimasutut eqqarsaatigisalerpat.

Ajornartorsiutit suut tamatuma nassatarisinnaavai? Eqqarsaatit, isumassarsiat isumaliuutillu nutaat niaqqumi kaaviiaarneri paatsiveerunnartorujussuusinnaapput. Meeqqatut eqqarsarunnaarsimavutit. Maanna qaratsavit takusatit tusakkatillu misissortittalerpai apeqqusertalerlugillu. Ilinniartitsisup oqalugiartulluunniit oqaatigisaata aalajangersimasup eqqarsaatikkut pissanganartumik angalaartilersinnaavaatit. Eqqarsaatit allamut saaqqajaasut aqunnissaat ilikkartariaqarpat, paasissutissammi pingaarutillit tusaanngitsoorsinnaavatit. Soqutiginarpoq Biibilimi allassimammat Isak naapertuilluartoq eqqissilluni pissutsit eqqarsaatiginiarlugit imminut piffissaqartissimasoq. (1 Môrsase 24:63) Ullut tamaasa piffissamininnguaq atorlugu eqqissillutit pissutsit eqqarsaatigisarukkit silappaarissartaruillu, immaqa pissutsini allani allamut saaqqajaannginnerusassaatit.

Misigissutsit hormonillu

Misigissutsivit aamma eqqarsaatitit allamut saaqqajaatissinnaavaat. Atuarniarsaraatit tusarnaarniarsaralutilluunniit, silattuaqilersaraatilli allanik eqqarsaateqarlutit. Suna tamaat qatsuteriataartaraat nikallorlutillu, kingunitsiannguali nuannaaleraraatit qiimmassimaalerlutillu. Annilaangassanngilatilli, silaqarluanngitsunngulinngilatit. Ilimanarpoq hormonivit uakkaatsit. Inuusuttuaraanermi allanngulernerit atorpatit.

Kathy McCoy aamma Charles Wibbelsman allapput: „Inuusuttuaraanerup ukiuini misigissuserpassuusarput . . . Isumap allanngorartarnera inuusuttuunermut ilaavoq. Ilaatigut allanngornerit eqqissiunnaartitsisut maannakkut misigisatit tamatumunnga pissutaasinnaapput.“ Aammattaaq ’inuusuttuunerup aallaqqaataa’ qanilliartorpat — piffissaq kinguaassiuutitigut kajungersisitsingaartoq. (1 Korintumiut 7:36, NV) Atuakkiortoq Ruth Bell allappoq: „Inuusuttuaraanermi timimi allanngornerit kinguaassiuutitigut perusussutsimik sakkortusisitsigajupput. Immaqa paasilissavat atoqatigiinneq eqqarsaatiginerusalerlugu, kinguaassiuutitigut perusussuseqarnerulerlutit ilaannikkullu suut tamaasa atoqatigiinnermut tunngatittalerlugit.“b

Jessep, aallaqqaataani issuarneqartup, inuusuttuararpassuit assigalugit eqqarsaatimi aalajangiusimaniarnerat ajornakusoortippaa: „Ilaannikkut niviarsiaqqat eqqarsaatigisarpakka, allatigut ajornartorsiutikka imaluunniit sulerissanerlunga.“ Piffissap ingerlanerani misigissuserpassuit tamakkua annikillissapput. Taama pisoqartillugu imminut naalakkersinnaaneruneq ineriartortittariaqarpat. Apustili Paulus allappoq: ’Timiga artorsartippara kiffaasutut ilillugu.’ (1 Korintumiut 9:27) Misigissutsitit aqussinnaanerujartortillugit eqqarsarluarsinnaanerujartussaatit.

Sinittarnitit

Timip alliartortup sinik naammattoq pisariaqartippaa inerikkiartussaguni ullullu tamaasa eqqarsaatit misigissutsillu nutaat naammattoortakkat qaratsap suliarisinnaassappagit. Inuusuttuararpassuilli sinippiassanatik inuusarput. Neurologi (sianiutinik immikkut ilisimasalik) oqarpoq: „Timip sinik pinngitsuukkani puigorneq ajorpaa. Akerlianilli eqqaamajuassavaa tassanngaannarlu eqqaamanerlunnermik, aallussilluarsinnaannginnermik eqqarsartaatsillu millineranik akiliisitsilluni.

Paasiniaasartut ilaat isumaqarput unnuami sinnittarnerup nalunaaquttap-akunneranik ataatsimik arlalinnilluunniit sivitsorneratigut eqqarsaqqissaarsinnaanerulersoqarsinnaasoq. Ilumoorpoq eqiasuttut sinimmillu nuannarisaqartut Biibilip assuarimmagit. (Ussatit 20:13) Silatusaarnerussaarli ingerlalluarniarluni naammattumik sinittaraanni. — Nalunaajaasup oqaasii 4:6, NV.

Nerisartakkat aallussilluarsinnaanerlu

Nerisartakkat aamma ajornartorsiummut ilaasinnaapput. Inuusuttuararpassuit nerisartagaat orsoqarpallaarput sukkoqarpallaarlutillu. Paasiniaasartut oqarput nerisassat pikkunartortaqanngitsut mamarsinnaasut, paasinnittaatsimilli annikillisitsisartut. Misissuinerit takutippaattaaq ilisimassutsikkut piginnaanerit kulhydratilinnik soorlu iffiamik, suaasanik, qaqorteqqasunik pastanilluunniit nerereernerup kingorna annikillisartut. Pissutaasoq tassaavoq kulhydratit serotoninimik kemiskiusumik qaratsami annertusisitsisarnerat, tamannalu aramalersitsisarpoq. Taamaattumik ilisimatuut eqqarsaqqissaarluni suliaqalernermi inuussutissanik proteineqarluartunik nerisaqartarnissaq siunnersuutigaat.

Kinguaarit TV-mik qarasaasiamillu atuisut

Ukiorpassuarni ilinniartitsisut oqartarsimapput inuusuttut ataasiinnarmik sammisaqarsinnaanerannut TV-p assiliartai sukkasuumik taarseraattut ajoqutaasut, maannalu isumaqartoqarpoq qarasaasiat aamma taamaattut. Immikkut ilisimasallit akornanni oqallisaaqaaq teknikkimut tunngasut nutaaliat inuusuttunut qanorpiaq sunniuteqarnersut, nalunaaquttap-akunnerpassuili sualuttumik TV-mik isiginnaarneq qarasaasiamilluunniit pinnguaatinik pinnguarneq peqqinnartuusinnaanngilaq. Nukappiaraq nassuerpoq: „Videomik pinnguaatinit, qarasaasiamit Internetimillu sungiutiinnarsimavarput arlaannik suniaraangatta sukkasuumik pisarneq.“

Ajornartorsiut tassaavoq inuunermi amerlasoorpassuit aatsaat iliuuseqarnikkut, qasusuinnikkut naammagittarnikkullu anguneqarsinnaammata. (Naleqqiukkit Eprîarit 6:12; Jâko 5:7.) Isumaqaqinak sukkasuumik pisut aliikkutaasinnaasullu kisimik nuannersuusut. TV-mik isiginnaarneq qarasaasiamilu Pinnguaatinik pinnguarneq nuannersinnaavoq, soormi qalipaaneq, titartaaneq nipilersuummilluunniit atugaqarsinnaaneq ilinniarukku? Piginnaanerit taamaattut eqqarsaqqissaarsinnaanermut iluaqutaasinnaapput. (gE 22/7 98)

[Quppernerup ataani ilanngussat]

[Qupp. 15-mi issuagaq]

Paasiniaasartut oqarput nerisassat pikkunartortaqanngitsut paasinnittaatsimut ajoqutaasut

[Qupp. 15-mi issuagaq]

„Ilaannikkut niviarsiaqqat eqqarsaatigisarpakka, allatigut ajornartorsiutikka“

[Qupp. 14-mi assiliartaq]

Atuarfimmi malinnaalluarsinnaaneq ajornakusoortikkajuppiuk?