Inuusuttut aperipput:

Sooq atoqateqarsimannginnera attatiinnassavara?

„ATOQATEQARSIMANNGINNEQ,“ atuakkiortoq Lesley Jane Nonkin oqarpoq, „kigutitut immuttuutitut isigineqalersimavoq, ’soraarummiinnginnermi peerneqartariaqartoq’.“ Taamatut isiginninnerup kingunerisimavaa inooriaaseq qilersorsimanngitsoq atoqatigiinnerup tungaatigut inuusuttunik kajumissaarisoq. Ullutsinni inuusuttoq atoqateqarsimanngitsoq eqqumiitsutut isigineqartarpoq. Misissuinermi ataatsimi nukappiaqqat nassuerutigaat atoqateqarsimannginnertik tuaviornerpaamik qaangerniarsimallugu. Niviarsiaqqat suli atoqateqarsimanngitsut nassuerutigisarpaat misigalutik ’pissusissamisuunngitsutut’.

Kisianni soorlu ilanngutassiami matuma siuliani takutinneqartoq atoqateqarsimannginneq Guutip isaani pissusissamisoortuuvoq.a Atoqateqarsimannginneq Guutip qutsissutut isigaa sulilu katissimanani atoqateqartarneq kukkusutut ajoqutaasinnaasutullu iluarinagu. (1 Tásalûníkamiut 4:3-8) Atoqateqarsimannginnermilli attassiinnarniaraanni ilungersornissaq pisariaqarpoq. Sooq inuusuttoq taamaaliortariaqarpa? Atoqateqarsimannginnermik attassiinnarneq iluaqutissartaqarpa?

Asanninnermut aqqut?

Inuusuttorpassuit atoqatigiinneq asanninnermik ersersitsissutitut ajornanngitsutut — imaluunniit asaneqarnermik ersersitsinertut isigaat. Asaneqarnissamik kissaateqarneq pissusissamisuuginnarpoq. Ingammillu inuusuttut tamatumani pisariaqartitsisarput. Atuakkami Coping With Teenage Depression-imi ima nassuiarneqarpoq: „Ilaqutariippassuarni tatigeqatigiinnermik perorsaanermillu amigaateqarneq pissutigalugu inuusuttuaqqat allami ilorrisimaarfissarsiorlutillu qanitassarsiortarput. Ullumikkut ilaqutariippassuit ulapeqalutik inuupput imminnut, sammisaqaqatigiinnissaminnut tatigeqatigiinnissaminnullu piffissaqarfigerpiaratik. . . . Inuusuttuaqqap angerlarsimaffiimmini asanninnermik isumassorneqarnermillu nassaarsinnaanngikkaangami . . . kinguaassiuutitigut atoqateqartalerneq qanitaqarnissamut, asaneqarnissamut pingaartitaanissamullu alloriarfissatuatut allatut ajornartumik qinertarpaa.“

Tamanna niviarsissamit Annimik atilimmit uppernarsarneqarpoq. Taanna nassuiaavoq: „Inuusuttuararpassuaqarpoq asaneqanngitsutut misigisunik, immaqa angajoqqaaminnit sammineqanngippallaarnertik pissutigalugu. Erniinnaq asaneqarnissartik qanitaqarnissartilluunniit pisariaqartilersarpaat kissaatigilersarlugulu. Tamanna uannuttaaq pisimavoq. Nukappiaqqat asanninnermik pissarsiorfigisalersimavakka.“

Kisianni ilumoortumik asannittoq ’ippinnartumik iliortarinngilaq, namminissaminillu piniartarinngilaq’. (1 Korintumiut 13:4, 5) Katissimalluni aappariinnerup ilumoorfigeqatigiiffiusup iluani atoqatigiinneq kusanartuullunilu nuannersuusarpoq. (1 Moses 1:28; Ussatit 5:15-19) Aappariinnerulli avataani atoqatigiinneq tassaanerutinneqarpoq misigissutsikkut ikinut tarnut, uangaassutsimik sanngiitsumik nakussatsitsiniut, tatineqarnermut akiuiniut imaluunniit katissimalluni aappariinnerup pisussaaffittai akueriumanngikkaluarlugit aappariittut qanimut attaveqatigiinnertut ittumik misigisaqarniut.“ Dr. Louis Fine ima isummerpoq: „Inuusuttut atoqatigiinnikkut periaasii amerlanertigut akeqqersimarpaluttuullutillu, kamassimarpaluttuullutillu imminut aserorsaasuusarput; isumassuinermik, avitseqatigiinnermik misiginneqatigiinnermillu ersersitsissutaanngillat.“ — „After All We’ve Done for Them“ — Understanding Adolescent Behavior.

Annip paasivaa nammineq eqqarsaatigaluni tamanna ilumoortoq. „Naartulerpunga,“ oqaluttuarpoq. „Naartulerama paasilerpara angajoqqaama isumassoraannga, asagaannga. Naartunera tamaat angajoqqaama najorpaannga — angulli asanninnermik piniarfigisimasara taamaaliunngilaq. Taassuma qimappaanga.“

Naak allaat alianartunik, soorlu naartulernermik, kinguneqanngikkaluaraangamik katissimanani sammisarnerit misigissutsikkut aliasuutinik kinguneqarajuttarput. Atuakkami The Private Life of the American Teenager-imi ima oqaatigineqarpoq: „Ilaat misigisarput nukappissamit ikinngutiminnit atornerlunneqarlutik, atoqatigiinnissaminnut akuersiumanngikkunik qimanniarlutik sioorasaartarmatik. Akuersigaangamillu misigissutsikkut atornerlunneqartutut misigisarput, ingammik ikinngutigiinnertik kipigaangat imaluunniit ikinngutigiinnertik atoqatigiinneq tunngaviginerullugu ingerlaannarpat.“

Katinnissamut inuusuppallaaraanni

Inuit ilaat misigisarput ikinngutigiit atoqatigiikkaangamik imminnut qaninnerulertartut. Ikinngutigiilli katinnissamut inuusuppallaarunik imminnut qaninnerulernissaat pisariaqarpa? Ikinngutigiinneq allatut ajornartumik kipisariaqassappat misigissutsikkut anniarnermik kinguneqaannassaaq. Atuakkiamini How to Raise Parents-imi atuakkiortup Clayton Barbeaup eqqaasippaatigut „inuusuttuuneq tassaasoq kinaassutsimik ineriartortitsiffik, kinaassutsimik paasinnikkiartulerfik.“ Taanna aperaaq: „Illit nammineq kinaassutsit nalugukku, taava qanoq ilillutit inuk alla asasinnaassaviuk taamaalillutillu kinaassusiatigut nalussanngiliuk?“

Aammalu peerariittut atoqatigiittarneq attaveqatigiinnermik imaqarluartumik allisaasuunani millisaasuusarpoq. Tamannalu ilutigalu pisuusutut misigineq ikinngutigiinnermik kipititsiartuaarsinnaavoq. (Rûmamiut 2:15) „Pisuusutut misiginera immitsinnit ungasilliartornitsinnut pissutaavoq,“ niviarsiaraq inuusuttoq nassuerpoq. „[Peerara] kamaateqaara imminut ajorisutut misigilersimmanga. Kanngusungaarama angajoqaakkaluunniit isaasigut toqqarlugit isigisinnaajunnaarakkit.“ Niviarsiaraq inuusuttoq alla aliasulluni ima oqarpoq: „Pingaartitakka tamaasa taamaatippakka, pissutsikkut pisuussutikka imminullu ataqqinera, aammalu nalunngeqatiginnissutiga minguitsoq — asaneqartutut misiginiaannarlunga.“

Atuakkiortup Clayton Barbeaup tamakku tamaasa torraaqisumik naatsumik ima oqaatigai: „Inuusuttuaqqat atoqatigiinnermik aallussisut assigaat meeraaqqat qaartartumik pinnguartut.“

Katissimalluni aappariinnermut pilluarnartumut aqqut?

Inuusuttuaqqat ilaat isumaqartarput katinnginnermi atoqatigiinnikkut misilittagaqareerneq katinnissamut piareersaataasoq pitsak. Pissutsilli piviusut allamik ersersitsipput. Aappariit atoqatigiinnikkut ajornartorsiutaat misigissutsikkut tunngasunik pissuteqarajuttarput — atoqatigiinnikkut misilittagakinnermik pinnatik. Katinnginnermi atoqatigiinnermik aallussineq aappariinnermut aserorsaataasarpoq. Ataqqeqatigiinnermik millisaasuusarpoq aappariillu timimut tunngasutiguinnaq attaveqatigiinnissaannik sungiussitittarlugit; misigissutsikkut ataqatigiinneq tunullinngorlugu. Soorlu atuakkami Building a Succesful Marriage-mi oqaatigineqartoq: „Katissimanani aappariinnermi timi pingaartinneqarnerusarpoq, namminissarsiorfiunerusarluni ataqatigiiffiunani.“ Kingusinnerusorlu eqqarsaatigalugu, atoqatigiinnermut namminissarsiortumik isiginnittaaseqarneq katissimalluni aappariinnermik pilluarnaatsumik kinguneqartarpoq. Aappariinneq nalerisimaarnartoq anguneqarsinnaasarpoq aappariit marluullutik tamarmik Bibelip najoqqutassiaanik maleruaagaangata tunisinissartillu namminissarsiortumik tunineqarusunnerunermit pingaarnerutikkaangassuk. — 1 Korintumiut 7:3; naleqqiuguk apustilit suliait 20:35.

Atuakkami Why Wait Till Marriage?-mi ajornartorsiut aamma alla tikkuarneqarpoq: „Angutit arnallu katinnissartik sioqqullugu atoqatigiinnermik aallussisimasut katikkunik allanngoriataarnissaat ilimagineqarsinnaanngilaq. Ikittunnguit eqqaassanngikkaanni amerlanerit kinguaassiuutitigut perusussutsiminnik katinngikkallaramik naammassinneriaaserisimasartik katinnermik kingorna ingerlatiinnartarpaat.“ Atuakkami oqaatigineqarpoq: „Katissimalluni aappariinnermi ilumoorfigeqatigiinneq pingaartikkukku taava paasiuk suli katitsinnani ilumoorfigeqatigiinnermut atassuteqarluinnarmat.“ Atoqateqarsimannginnerit katinnissavit tungaanut utaqqisiinnarukku ileqqussatigut nakuussutsip, Bibelimi inassutigineqartumik matuminnga maleruaanissannut pisariaqartup, ineriartortinnissaanut iluaqutigissavat: ’Nuliariinneq tamani kanngunaakkili, nuliariillu innarfiat minguikkili; uersaasulli arnaanillillu Guutip eqqartuukkumaarpai.’ — Eprîarit 13:4.

Atuagassiamilu nakorsaatinut tunngasumi akuersugaasumi ima allassimasoqarpoq: „Ersarippoq atoqateqarsimanngitsut siunissami katillutik aappaqalernissaminni iluatsittumik ingerlanissaminnut periarfissaqarnerusartut, pissutsimikkut allanik erlinnartuuteqarnertik pissutigalugu, soorlu pisussaaffimminnut tunniusimanerullutik, nalerisimaarnissamut utaqqinissaminnut naammagittarsinnaanerullutik, najoqqutassanik maleruaaqqissaarnerusinnaallutik, tamakkulu assigisaannik inuttut pissuseqarlutik.“ Taamaattumik atoqateqarsimannginnerminnik sianiilliorlutik kipititsisimasut peqqissimissutissaqaqaat.b Niviarsiaraq inuusuttuaraq ima oqarpoq: „14-inik ukioqarpunga, atoqateqareernikuuvungalu. Tamanna uummatikkut tarnikkullu iluunngarlunga peqqissimissutigeqaara. Uummatikkut anniarpunga, tassami arnanngorusukkaluaqigama atoqateqarsimanngitsoq siunissami uissama kissaatigisaa.“

Imminut iluaatsuliorfiginaveersaarit

Atoqateqarsimannginnermik attassiinnarneq pingaaruteqartumik iluaqutissartaqarpoq. Bibelimi ersersinneqarpoq Guutip inatsisaanik asissuisut ’iluaatsuliornerminnut akissarsiatut imminnut iluaatsuliorfigisartut’. (2 Pîtruse 2:13, NV) Suli katissimanani atoqatigiinneq qanoq ililluni imminut iluaatsuliorfiginerusinnaagami? Assersuutigalugu, atuagassiami Seventeen-imi ima allassimavoq: „AIDS-imik paasiniaasartut oqarput inuusuttuaqqat akornanni AIDS-ip uumasuaraata siuaruaakkaluttuinnarnera annilaanngatigiartuinnaritsik.“ Naallu nappaat tamanna ammasumik oqallisaagaluaqisoq misissuinerit ersersippaat „[inuusuttut misissuinermut peqataasut] taamaallaat aggornerisa pingajui atoqatigiinnikkut ileqquminnik, nappaammik tamatuminnga ersiginninnermik kingunerisaannik, allannguisimasut.“

Inuusuttut ilaasa eqqarsaatigiumanertaaq ajorpaat kinguaassiuutitigut ileqqoq kanngunartoq kinguneqarsinnaammat naartulernermik, kinguaassiuutitigut nappaatinik soorlu AIDS-imik tunillatsinnermik, msigissutsikkut anniaatinik, nalunngeqatiginnissutip misikkarlussineranik, aammalu — ajornerpaamik — Guutimut attaveqarnerup aserorneqarneranik. Imminut iluaatsuliorfigeqinak. Ussatit 14:16-imi ima allassimavoq: „Sianisuup ajortoq siooragalugu ingalassimasarpaa.“ „Isumannaatsumik atoqatigiinneq“, oqariartaaseq tamanna toqqississutigeqinagu. Guutip isaani atoqatigiinneq isumannaatsutuaq akuerineqarsinnaasutuarlu tassaavoq katissimalluni aappariinnerup iluani atoqatigiinneq. Katinnissannut utaqqitillutit atoqateqarsimannginnerit sernissortuarniaruk. Atoqateqarsimannginnerit inunnut allanut kanngusuutigeqinagu atoqateqarnissannillu kimigiiserfigippatsit nakkaannarfigeqinagit. (gE 22/4 92)

[Quppernerup ataani ilanngussat]

[Qupp. 30-mi assiliartaq]

Suli katinnatik atoqateqartut ilarpassui atornerlunneqartutut misigisarput