Biibili nalerput tikillugu qanoq piujuartoq

Hebræerisut Aramæerisullua aamma Grækerisut Allakkanik Illernartunik allagatoqqat allassimaq­qaarfiit nalitsinni piunngillat. Taamaammat qanoq nalunngil­luinnarsin­naavarput Biibilimi nalitsinni allassimasut ilumut Allakkat Illernartut allassimaq­qaarfiinut assingusut?

ALLAQQIISARTUT GUUTIP OQAASIANIK PIUJUAR­TITSISUT

Hebræerisut Allakkat Illernartut ukiorpassuit ingerlanerini allaqqin­neqartarput.b Itsarli ileqqoq tamanna Guutimit pilersin­neqarpoq. Assersuutigalugu Jehovap Israalimi kunngit inatsisinik allaqqiinis­saannik namminneq pigisas­saminnik peqquai. (Mosesimik 5. 17:18) Aamma Levikkut inatsisinik illersuisussatut inunnullu ilinniar­titsisussatut akisussaaf­filerpai. (Mosesimik 5. 31:26; Nehemia 8:7) Juutit Babylon­nimiunit aallarus­saaqqanerisa kingorna ilaat allaqqiinissamik ilinniar­tinneqar­talerput. Allaqqiisartut taakku soferimimik, imaluunniit allakkanik ilisimasunik, taaneqartarput. (Ezra 7:6) Hebræerisut Allakkat Illernartut atuagartaat 39-t arlaleriarlutik allaqqin­neqartarput.

Ukiut hundredilik­kuutaat ingerlaneranni allaqqiisartut taakku Allakkanik Illernartunik assiliillutik allattarput. Ukiut 500-kkut 900-kkullu akornanni Kr.in.king allakkanik ilisimasut juutiusut, masoretinik taaneqartut, Allakkanik Illernartunik allaqqiisarput. Masoretit allagaataat Codex Leningradensis tassaavoq Hebræerisut Allakkat Illernartut tamarmiusut assilillugit assammik allaqqitat nassaarineqartut pisoqaanerpaat, ukiumi 1008-mi 1009-miluunniit Kr.in.king. allanneqartoq. Kisianni 1947-mi Immap Uumaatsup eqqaani Biibilimik allaqqitat tamarmiusut ilaannaal­luunniit 220-t missaat nassaarineqarput. Taakkulu Codex Leningradensis-imit ukiunit 1.000-nit pisoqaanerupput. Taakkua tamarmik naleqqiun­nerisigut pingaarutilik una uppernarsar­neqarpoq: Oqaasertaat annikitsun­nguanik allaanerulaas­suteqaraluartoq Biibilip oqariartuutaa allanngorsiman­ngitsoq.

Taavami Grækerisut Allakkat Illernartut? Allakkat 27-t taakku Jiisusip ilinniar­titaasa ilaannit allanneqarput. Allakkanik ilisimasut juutiusut iliornerattut kristumiut siulliit taakku aamma allakkanik allaqqiisarput. (Kolossimiut 4:16) Romamiut kaasariat Dikletian allallu sapinngisaminnik kristumiut allagaataannik piujunnaarsitsiniaraluartut allagaataat tuusintillit arlallit manna tikillugu piujuarput.

Kristumiut allagaataat aamma oqaatsinut allanut nutserneqartarput. Biibilimik nutsikkat siulliit ilagaat Armeniamiutut, Egyptenimiutut, Etiopiamiutut, Georgiamiutut, latiinerisut Syriamiutullu nutsikkat.

HEBRÆERISUT GRÆKERISULLU ALLAGATOQQAT SUUT NUTSERISUT MALISSAVAAT?

Biibilimik allagatoqqat assammik assilisat tamakkeratik assigiil­luinnarput. Qanoq paasineqarsinnaava allassimaq­qaarfinni qanorpiaq allassimasoqartoq?

Takorlooriaruk ilinniar­titsisup ilinniartut 100-t atuakkami kapitali ataaseq assilillugu assaannarmik allaqqugai. Atuagaq taanna tammaraluartoq assilisat 100-t taakku misissor­neqarpata kapitalimi tamatumani qanorpiaq allassimasoqartoq paasineqarsinnaavoq. Ilinniartut tamarmik kukkussuteqarlutik allaqqiigaluartut ilimananngilaq taakku tamarmik assigeeq­qissaartunik kukkussuteqassasut. Tamatumunnga assingusumik Biibilip atuagartaanik allaqqitat itsarnisat tuusintilik­kuutaat naleqqiun­nerisigut ilisimatuut paasisin­naavaat allaqqiisut kukkussutaat allassimaq­qaarfinnilu qanoq allassimasoqartoq.

Biibilip allassimaq­qaarfiini oqariar­tuutigineqartut eqqortumik nalitsinnut ingerlatin­neqarnerat upperil­luinnarsin­naavarput? Hebræerisut Allakkat Illernartut pillugit ilisimatooq William H. Green ima allappoq: “Qularinagu oqarsin­naavugut allagatoqqat allat taama eqqortigisumik allaqqin­neqarsiman­ngitsut.” Grækerisut Allakkat Illernartut, aamma Testamentitaamik taaneqartut, pillugit Biibilimik ilisimatooq F. F. Bruce ima allappoq: “Testamentitaami allakkat ilumoor­tuunerannut uppernarsaatit itsaq atuakkiortut allataasa, allanit qularineqar­navianngitsut, ilumoor­tuunerannut uppernarsaatinit amerlanerungaarput.” Aamma allappoq: “Testamentitaaq atuakkiaagaluarpat upperisarsiornermut tunngan­ngitsoq ilumoornera qularineqan­ngisaan­narsimassaaq.”c

Hebræerisut allagatoqqat: Tuluttut Nunarsuup nutaanngor­nissaanik nutsikkap siulliup (1953-1960) Biblia Hebraica Rudolf Kittelimit suliarineqartoq tunngavigaa. Kingusin­nerusukkut hebræerisut allagatoqqanik katitigaasut allat saqqummersin­neqarput, tassa Biblia Hebraica Stuttgartensia aamma Biblia Hebraica Quinta. Taakkua imaraat Codex Leningradensis-imi allassimasut aammali allagatoqqat allat pillugit paasisat nutaanerusut. Quppernerup ataani ilanngussani allakkanit allanit issuakkat ilagaat Samaariamiut Pentateukiat, allakkat imusat Immap Uumaatsup eqqaani nassaat, Septuaginta grækerisooq, aramæerit allataat, Vulgata latiinerisooq aamma Peshitta Syriamiutooq. Tuluttut Nunarsuup nutaanngor­nissaanik nutsikkap suliarineqarnerani Biblia Hebraica Stuttgartensia aamma Biblia Hebraica Quinta atorneqarput.

Grækerisut allagatoqqat: 1800-kkut naaneranni ilisimatuut B. F. Westcott aamma F.J.A. Hort Biibilimik allagatoqqanik tamarmiusunik ilamernganillu misissuipput. Biibilip allassimaq­qaarfiini qanorpiaq allassimasorisatik tunngavigalugit Grækerisut Allakkat Illernartut katiterpaat atuakkatullu saqqummiullugu. Saqqummiussaat tamanna tunngavigalugu 1950-p missaani Nunarsuup nutaanngor­nissaanik nutsigaq ataatsimiititaliamit suliarineqarpoq. Allagatoqqat allat, ukiut 125-300 missaat Kr.in.king. allanneqarsorineqartut, aamma atorneqarput. 1950-p kingorna allagatoqqat allat allanit atorneqar­talersin­naanngorput. Aamma allagatoqqanik katitigaasut ilinniagartuut paasisaannik nutaanerpaanik imallit saqqummersin­neqarput, assersuutigalugu Nestlemit Alandimillu saqqummersitaq aamma United Bible Societies-imit saqqummersitaq. Nunarsuup nutaanngor­nissaanik nutsikkami nutartikkami 2013-imeersumi paasisat nutaat taakkua ilaat nutsikkami ilanngun­neqarput.

Allagatoqqat taakku naapertorlugit erserpoq Grækerisut Allakkanik Illernartunik nutsikkami pisoqaanerusuni, soorlu King James-imi, versit ilaat aatsaat kingusin­nerusukkut allaqqiisunit Allakkanut Illernartunut ilanngun­neqartut. Biibilerpassuarni versit taakku ilanngun­neqanngillat, taamaattorli versit kisitsisitaanerat 1500-kkunni aalajanger­neqarmat kisitsisit ilaannikkut amigaateqarpasipput. Versit taakku tassaapput: Matiusi 17:21; 18:11; 23:14; Makkorsi 7:16; 9:44, 46; 11:26; 15:28; Lukkarsi 17:36; 23:17; Johannesi 5:4; Apustilit Suliaat 8:37; 15:34; 24:7; 28:29 aamma Romamiut 16:24. Nutsikkami matumani versit taakku ilanngun­neqannginnerat quppernerup ataani ilanngussani nassuiar­neqarpoq.

Uppernarsar­neqarpoq Biibilip allassimaq­qaarfiini versit uku ilaanngitsut: Makkorsi kapitalip 16-ip naanera takisooq (versit 9-20), Makkorsi kapitalip 16-ip naanera naatsoq aamma Johannesi 7:53–8:11. Taamaattumik versit taakku nutsikkami matumani ilanngun­neqanngillat.

Biibilimik ilisimatuut amerlanerit allassimaq­qaarfinni qanoq allaqqasorisaat nutsikkami matumani aamma ilanngun­neqarput. Allagaat assigiin­ngissuteqarsin­naagaluartut annikitsuin­naapput Guutillu oqaasiata oqariar­tuutaanik allannguisimanatik.