Vanda Mayele Sambu Nge Sala Mambu ya Mbote

1-2. Mayele ya kubakisa mambu kele nki mpi nki mutindu yo lenda sadisa beto?

KETI yo me kuminaka nge dezia nde muntu mosi kuzitisa nge ve? Keti muntu mosi me yindudilaka nge dezia mambu ya mbi to salaka kima yina pesaka nge mpasi? Keti diambu mosi me pesaka nge dezia boma? Kana nge me kutanaka ti mambu ya mutindu yai, nge me zaba mutindu yo ke vandaka mpasi na kusala mambu ya mbote na bantangu ya mutindu yina. Kansi, Biblia ke tubila kikalulu mosi yina lenda sadisa beto na mambu yai mpi na mambu ya nkaka. Kikalulu yango kele mayele ya kubakisa mambu mbote-mbote.

² Mayele ya kubakisa mambu mbote-mbote ke sadisaka beto na kutadila ve mambu zulu-zulu na ntwala ya kusala kima mosi. Yo lenda sadisa beto na kubakisa sambu na nki kima mosi me salama to sambu na nki muntu mosi me sala kima mosi mpidina. Yo ta sala nde beto sala mambu ya mbote. Mu mbandu, yo ta sadisa beto na ‘kuyala munoko na beto’ mpi na kuzaba ntangu ya ‘kuvanda pima.’ (Bing. 10:19; Nk. 4:4) Yo lenda sadisa beto mpi na kuyala makasi mpi na kulolula bantu. Diaka, yo ta sadisa beto na kundima bandongisila mpi na kuwa ve makasi ntangu bo me vutula beto na nzila. (Bing. 19:20) Kana beto kele ti mayele ya kubakisa mambu, beto ta sepedisa Yehowa, yo ta natila beto mambote mpi yo ta sadisa bantu ya nkaka. Mayele ya kubakisa mambu kele mfunu, mingi-mingi ntangu diambu mosi me pesa beto makasi mpi yo ke pusa beto na kusala diambu ya mbi. Beto tadila masolo tatu na Biblia yina ke monisa mutindu mayele ya kubakisa mambu lenda sadisa beto na kulanda kuvanda bantu ya kudikulumusa, na kuvanda ve ntima-nkufi mpi na kutudila Yehowa ntima ya mvimba.

KUVANDA VE LULENDO

3. Namani vandaka nani?

³ Sambu beto sala mambu ya mbote, beto fwete vanda ve lulendo. (1 Pie. 5:5) Mayele ya kubakisa mambu ta sadisa beto mingi. Inki mutindu? Sambu na kubakisa yo, beto tadila mbandu ya Namani. Namani vandaka kuzinga na Siria, insi mosi na nordi ya Izraele. Yandi vandaka mfumu ya basoda ya Siria mpi muntu ya lukumu. Kansi yandi belaka lepre, maladi yina ke bebisaka mpusu ya nitu.​—2 Bant. 5:1.

4. Inki kikalulu ya mbote Namani monisaka ntangu mwana-nkento ya fioti ya Izraele songaka yandi mambu?

⁴ Mwana mosi ya fioti ya nkento ya Izraele vandaka nsadi ya nkento ya Namani. Yandi songaka nkento ya Namani nde kele ti profete mosi na Izraele yina lenda belula bakala na yandi. (2 Bant. 5:2, 3) Namani lendaka kuyindula nde, ‘keti mpika yai ya fioti ya Izraele lenda songa mono kibeni kima ya mfunu?’ Kansi Namani salaka ve mutindu yina, yandi yindulaka mingi mambu ya mwana yina songaka yandi. Yandi kudikulumusaka mpi tulaka dikebi na mambu yina. Yandi lombaka ntotila ya Siria nswa ya kukwenda na Izraele sambu bo belula yandi.​—2 Bant. 5:4, 5.

5. Inki salamaka ntangu Namani kumaka na Izraele?

⁵ Namani kwendaka na nzo ya ntotila Yehorami ya Izraele sambu bo belula yandi. Kansi Yehorami yindulaka nde ntotila ya Siria me tinda Namani sambu na kusosila yandi makambu sambu yandi vandaka kubakisa ve mambu yina bo vandaka kulomba yandi. Ntangu profete Elisha waka mambu yina, yandi lombaka Yehorami na kutindila yandi Namani. (2 Bant. 5:6-9) Mambu salamaka ve mutindu Namani yindulaka. Nkutu Elisha basikaka ve na nzo sambu na kuyamba Namani to kusolula ti yandi. Yandi tindaka muntu na kusonga Namani mambu yina yandi fwete sala sambu yandi beluka.​—2 Bant. 5:10.

6. (a) Mbala ya nkaka sambu na nki Namani buyaka ntete kusala mambu yina nsadi ya Elisha songaka yandi? (b) Inki mutindu bansadi ya Namani monisaka nde bo vandaka ti mayele ya kubakisa mambu mpi nki mbuma yo butaka? (2 Bantotila 5:13, 14)

⁶ Ntete, Namani sepelaka ve ti mambu yina nsadi ya Elisha songaka yandi. Yandi “waka makasi” mpi “kwendaka ti makasi.” (2 Bant. 5:11, 12) Sambu na nki? Mbala ya nkaka yandi monaka nde bo pesaka yandi ve luzitu yina yo lombaka nde bo pesa yandi sambu yandi vandaka mfumu. Mbala ya nkaka mpi Namani yindulaka nde mambu yina Elisha tubaka monisaka nde yandi vandaka ve kuzitisa insi Siria. Yo vanda mpidina to ve, Namani bakaka lukanu ya kuvutuka na insi na yandi ata bo belulaka yandi ve. Kansi bansadi na yandi monisaka nde bo vandaka ti mayele ya kubakisa mambu sambu bo bondilaka yandi na kuvutuka ve mpidina. Namani kudikulumusaka mpi salaka mambu yina Elisha tubaka. Yo yina, yandi belukaka.​—Tanga 2 Bantotila 5:13, 14.

7. Disolo ya Namani ke longa beto nki? (Bingana 22:4) (Tala mpi bifwanisu.)

⁷ Disolo ya Namani ke longa beto nki? Beto ke monisaka nde beto kele ti mayele ya kubakisa mambu ntangu beto ke tadilaka ve mambu zulu-zulu mpi ke tulaka ve dikebi kaka na mambu yina ke monana. Beto ke monisaka mpi nde beto kele ti mayele ya kubakisa mambu ntangu beto ke bikaka ve nde mawi na beto kupusa beto na kusala mambu. Mayele ya kubakisa mambu lenda sadisa beto na kuvanda ya kudikulumusa. Muntu ya kudikulumusa ke ndimaka nde yandi me zaba ve mambu yonso. Beto lenda lomba bantu ya nkaka na kusadisa beto, mingi-mingi Yehowa. Namani vandaka ntete ve nsadi ya Yehowa kansi yandi monisaka nde yandi vandaka ti mayele ya kubakisa mambu sambu yandi ndimaka bandongisila yina bantu pesaka yandi mu mbandu, mwana-fioti ya nkento ya Izraele yina vandaka nsadi ya nkento na yandi, bansadi na yandi mpi kima ya kuluta mfunu, yandi ndimaka ndongisila ya Elisha, profete ya Yehowa. Namani katulaka lulendo mpi ndimaka kusoba bangindu na yandi. Nsuka-nsuka, yandi bakaka lukanu yina natilaka yandi mambote mingi. Na ntwala ya kusala to kutuba kima mosi, beto fwete yindula mbote-mbote sambu mambu yina beto lenda sala to kutuba lenda monisa kana beto kele bantu ya lulendo to ya kudikulumusa. Mu mbandu, ntangu bo me pesa beto ndongisila ya Biblia yina me sepedisa beto ve to ntangu dibundu ya Yehowa me pesa lutwadisu mosi yina beto ke bakisa ve.​—Tanga Bingana 22:4.

KUSALA VE MAMBU NA MAKASI

8. Inki ntangu yo lenda vanda mpasi na kusala ve mambu na makasi?

⁸ Ntangu muntu me sadila beto mambu yina me pesa beto mpasi, mayele lenda sadisa beto na kuvanda pima mpi na kusala ve mambu na makasi. Kansi yo ke vandaka ve pete, mingi-mingi kana kifu kele ya muntu yango to kana bantu me tubila beto to me sadila beto mambu ya mbi. (Baef. 4:26) Beto tala mutindu Davidi mpi Abigaile monisaka mayele na diambu mosi ya mpasi mingi.

9. Inki Nabale salaka ntangu Davidi lombaka yandi madia?

⁹ Yindula diambu yai: Davidi ti bantu na yandi me bumbana na ntoto ya zelo na zelo ya Parani. (1 Sam. 25:1) Kuna, bo me tanina bangungudi mpi mameme ya Nabale yina vandaka mvwama. (1 Sam. 25:15, 16) Ntangu nsungi ya kukatula mameme mika lungaka, Davidi tindaka bantu na Nabale sambu na kulomba yandi madia na mawete mpi na luzitu. (1 Sam. 25:6-8) Kansi Nabale monisaka ve ntonda na mambu yonso yina Davidi ti bantu na yandi sadilaka yandi. Yandi vutudilaka bo na kilawu mpi nkutu, yandi fingaka Davidi ti bantu na yandi.​—1 Sam. 25:10, 11.

10. Inki mutindu Davidi ti Abigaile monisaka mayele? (1 Samuele 25:32, 33) (Tala mpi kifwanisu.)

¹⁰ Kana nge vandaka Davidi, nki mutindu nge zolaka kudiwa? Beto ke bakisa sambu na nki yandi waka makasi mingi. Davidi vandaka muntu yina ke monisaka pwelele mawi na yandi mpi na dibaku yai, yandi waka makasi mingi mpi yandi bakaka lukanu ya kufwa Nabale. (1 Sam. 25:13, 21, 22) Yandi vandaka kukwenda dezia sambu na kulungisa lukanu na yandi kansi nkento ya Nabale, Abigaile nkento ya mayele, kangaka yandi nzila ya kusala mambu yina. Inki mutindu Abigaile monisaka mayele? Yandi bakisaka nde Davidi vandaka muntu ya mbote ata yandi bakaka lukanu ya mbi na dibaku yai. Yo yina yandi sadisaka Davidi na kuyala makasi na yandi. Yandi natilaka Davidi bima mpi na kudikulumusa yonso, yandi pesaka Davidi ndongisila ya mbote. (1 Sam. 25:18, 23-31) Davidi monisaka mayele mutindu yandi sadilaka ndongisila ya Abigaile, yandi bakisaka nde mambu yina Abigaile tubaka wakanaka ti bangindu ya Yehowa. Yo yina makasi ya Davidi manaka mpi yandi salaka diaka ve kifu ya nene yina yandi zolaka kusala.​—Tanga 1 Samuele 25:32, 33.

11. Inki mutindu mayele lenda sadisa beto ntangu muntu me pesa beto makasi? (Bingana 19:11)

¹¹ Disolo ya Davidi ti Abigaile ke longa beto nki? Mayele lenda sadisa beto na kusala ve mambu ya mbi ata ntangu bo me pesa beto makasi. Yo lenda sadisa beto na kuyindula na ntwala bampasi yina mambu ya beto lenda sala to kutuba ta natila beto. (Tanga Bingana 19:11.) Ntangu Abigaile yibusaka Davidi bangindu ya Yehowa, Davidi yalaka makasi na yandi. Kana muntu mosi me pesa nge makasi, yindula ntete mbote-mbote na ntwala ya kutuba to kusala konso kima yina. (Yak. 1:19) Samba Yehowa mpi sosa kuzaba mutindu yandi ke tadila diambu yina. Kana nge sala mpidina, yo lenda sadisa nge na kukatula makasi.

12. Inki mutindu bampangi lenda sadisa beto na kumonisa mayele ntangu muntu mosi me pesa beto makasi?

¹² Yehowa sadilaka Abigaile sambu na kusadisa Davidi na kutadila mambu mbote-mbote. Mutindu mosi mpi, yandi lenda sadila bantu ya nkaka na kusadisa beto na kubakisa mambu mbote. Yo yina kana muntu me pesa nge makasi, na ntwala ya kutuba to kusala konso kima yina, solula ti mpangi mosi ya kuyela na kimpeve yina lenda pesa nge bangindu ya mbote. (Bing. 12:15; 20:18) Diaka, kana yo ke lomba nde nge sadisa nduku mosi ya ke kutana ti mambu ya mutindu yai, sala bonso Abigaile. Sadisa yandi na kubakisa bangindu ya Yehowa. Ntembe kele ve nde Yehowa ta sakumuna bikesa yina nge ke sala sambu na kusadisa bampangi na kumonisa mayele mpi na kusala mambu ya mbote.

TUDILA YEHOWA NTIMA NTANGU NGE KE WA BOMA

13. Inki mutindu mayele lenda sadisa beto na kukatula boma?

¹³ Bantangu ya nkaka, beto lenda kutana ti mambu yina lenda pesa beto boma. Kansi kana beto ke bakisa nde Yehowa kele ngolo mingi kuluta konso muntu to konso kima yina, beto ta tudila yandi ntima mpi beto ta katula boma. (Nk. 27:1) Yehowa lenda sadisa beto na konso diambu yina ata na mambu yina ke lutila beto. Yo kele dilongi yina profete Yonasi bakisaka. Yandi vandaka muntu ya kimpeve, kansi yo lombaka nde yandi monisa mayele mpi yandi tadila mambu mbote-mbote sambu na kusala kisalu yina Yehowa pesaka yandi.

14. Mbala ya nkaka sambu na nki Yonasi zolaka ve kukwenda kisika yina Yehowa tindaka yandi?

¹⁴ Yehowa lombaka Yonasi na kukwenda kuzabisa bantu ya Ninive nde mbanza na bo ta fwa. Yo vandaka kisalu ya mpasi. (Yon. 1:1, 2) Kana yo vandaka nge, nki mutindu nge zolaka kudiwa? Kutambula na makulu banda na Izraele tii na mbanza Ninive na insi Asiria lenda baka kiteso ya ngonda mosi. Bantu ya Asiria vandaka mubulu mpi bo vandaka kuzola mingi bitumba. Nkutu bo vandaka kubinga Ninive nde “mbanza yina ke tiamunaka menga.” (Nah. 3:1, 7) Yonasi waka boma, yo yina yandi sobaka nzila mpi kwendaka kisika ya nkaka.​—Yon. 1:3.

15. Inki sadisaka Yonasi na kukuma kutudila Yehowa ntima mingi? (Yonasi 2:6-9)

¹⁵ Ntangu Yonasi vandaka kutina, Yehowa gulusaka yandi na mutindu ya kuyituka sambu na kuyibusa Yonasi ngolo na yandi. (Yon. 1:15, 17) Yo longaka Yonasi dilongi ya mfunu. Yandi bakisaka nde yandi fwete wa ve boma ya kukwenda na Ninive sambu Yehowa ta tanina yandi na konso kigonsa yina. (Tanga Yonasi 2:6-9.) Ntangu Yehowa lombaka diaka Yonasi na kukwenda na Ninive, yandi waka diaka ve boma. Yandi kwendaka mpi salaka mbote kisalu na yandi.​—Yon. 3:5.

16. Inki mutindu mayele ta sadisa beto ntangu beto ke kutana ti mambu ya ke pesa boma? (Bingana 29:25) (Tala mpi bifwanisu.)

¹⁶ Disolo ya Yonasi ke longa beto nki? Beto fwete bika ve nde ata kima mosi, mingi-mingi boma ya bantu kukanga beto nzila ya kusambila Yehowa. (Tanga Bingana 29:25.) Yonasi yindulaka mambu yonso yina kuminaka yandi mpi bakisaka nde yandi fwete wa ve boma ya mambu yina lenda salama kansi yandi fwete ndima nde Yehowa ta sadisa yandi. Beto mpi fwete yindula mutindu Yehowa me sadisaka beto dezia, yo ta sadisa beto na kukatula boma. Beto lenda yindula mpi bambandu ya bampangi yina waka ve boma na ntwala ya mambu ya mpasi to salaka mbote bisalu ya mpasi sambu bo tudilaka Yehowa ntima.a (Baeb. 13:6) Kana beto ke tudila Yehowa ntima ya mvimba mpi ke sadisa bantu ya nkaka na kusala mutindu mosi, beto ta monisa nde beto kele mayele.

KUMA TI MAYELE YA KUBAKISA MAMBU MPI TANINA YO

17. Inki ta sadisa beto na kukuma ti mayele ya kubakisa mambu?

¹⁷ Mutindu beto me mona yo, mayele ya kubakisa mambu lenda sadisa beto na kusala mambu ya mbote na bantangu ya mpasi. Inki mutindu beto lenda kuma ti mayele ya kubakisa mambu? Mayele ya kubakisa mambu ke katukaka na Yehowa mpi yandi ke pesaka yo bansadi na yandi na nzila ya Biblia mpi ya mpeve santu na yandi. (Neh. 9:20; Nk. 32:8) Yandi ke pesaka beto bandongisila yina ke sadisaka beto na kubaka balukanu ya mbote mpi na kudiyala. (Nk. 119:97-101) Kana beto ke longuka Biblia mbote-mbote mpi ke lomba Yehowa mpeve santu, beto ta kuma ti mayele ya kubakisa mambu. Yo ta sadisa beto na kutadila mambu bonso Yehowa mpi na kusala mambu yina ta sepedisa yandi.​—Bing. 21:11, noti na nsi ya lutiti.

18. Inki beto fwete sala?

¹⁸ Beto fwete landa kulomba Yehowa mayele ya kubakisa mambu mbote-mbote mpi kubaka yo na valere mingi. (Nk. 14:2) Kana beto sala mpidina, beto ta katuka ve na “nzila ya [ke pesaka] mayele ya kubakisa mambu mbote-mbote.” (Bing. 21:16) Kansi beto ta landa kaka kumonisa mayele ntangu yonso mpi na konso diambu. Mpidina, mambu yonso yina beto ta sala, “ta nunga.”