Nĩ Ũndũ Ũtonyeka Ũkethĩwa wĩ Mũtanu o na Wamenwa

1. Nĩ ndeto syĩva Yesũ wawetie sya kũsengyʼa ĩũlũ wa kũmenwa?

NTHĨNĨ wa ũla Ũtavanyʼa wa Yesũ wa Kĩĩmanĩ, aisye atĩĩ: “Tanai inywʼĩ yĩla andũ meũmũmena.” (Lũka 6:22) No nginya ndeto isu syĩthĩwe syasengʼisye ala mamwĩthukĩĩsye. Na kĩtumi nũndũ vai mũndũ wendete kũmenwa. Kwoou nĩkĩ Yesũ wawetie ndeto isu? Yĩu nĩ ĩkũlyo ĩseo ya kũsũanĩa nũndũ ũmũnthĩ aatĩĩi ma Yesũ nĩmamenetwe nĩ andũ aingĩ. Ĩsomonĩ yĩĩ nĩtũkwona nĩkĩ tũmenawa na nĩkĩ nĩ ũndũ ũtonyeka tũkethĩwa twĩ atanu o na twamenwa.

NĨKĨ TŨMENAWA

2-3. Ũndũ ũmwe ũtumaa Aklĩsto ma wʼo mathĩnwʼa nĩ wĩva, na ũtonya kũtuma twĩthĩwa na woni wĩva ĩũlũ wa ala matũvĩngaa? (Yoana 16:​2, 3)

² Tũmenawa nũndũ tũmũthaithaa Yeova. Yesũ aineenea ala maĩ mathĩnyʼe kana moae aatĩĩi amwe make aisye atĩĩ: “Maimwĩsĩ Asa, o na maimbĩsĩ.” (Soma Yoana 16:​2, 3.) Nũũ waĩle kũtũlwa mũtĩ yĩla andũ ma Ngai mavĩngwa? Nĩ Satani. Nĩwe “ngai ya nthĩ ĩno.” (2 Ako. 4:​3, 4) Nĩwĩkĩaa andũ mbindu nĩ kana maikamanye ũwʼo ĩũlũ wa Yeova na aituma mavĩnga ala mamwĩsĩ na mamwendete. (Yoa. 8:​42-44) Kũmanya ũu kwaĩle kũtuma twĩthĩwa na woni wĩva ĩũlũ wa ala matũvĩngaa? Ũndũ ũmwe nĩ kana kũmanya methĩawa mekĩte o kũkengwa no kũtũtetheesye twĩsũvĩe o naitũ tũikamamene.

³ Kwasũanĩa ngelekanyʼo ya Pavel,a ũla wĩkalaa nthĩ wĩa witũ ũkũnĩtwe maluvuku. Ĩvinda yĩmwe nĩwakwatiwe, avũwa mũno, na oovwa vandũ kasũmbanĩ e weka kwa ĩvinda ya myei yĩana ũna nũndũ wa kũendeea kũmũthaitha Yeova e mũĩkĩĩku. Pavel aĩtye atĩĩ: “Nĩ ũndũ wĩ ũtheinĩ vyũ kana Satani na ndaimoni syake nĩmo matumaa tũthĩnwʼa nĩ kana matume tũeka kũmũthũkũma Yeova. O na veonekana kana andũ aingĩ ala mathũkũmaa yela mayĩthĩawa matũmenete. Mo methĩawa o maitethya wĩa ũ woo.” Mwana-a-asa wĩkalaa Croatia, ũla womĩĩisye kũthĩnwʼa mũno nĩ asyai make mate Ngũsĩ, aĩtye atĩĩ, “Yu nĩnĩsĩ kana Satani nĩwe mũmaitha wakwa, ĩndĩ ti asyai makwa.”—Avs. 6:12.

4. Tũtonya kwĩmanyĩsya kyaũ ngelekanyʼonĩ ya Yesũ na ya mũmanyĩwʼa Sitivini? (O na ĩngĩ, sisya visa.)

⁴ Tũyĩthĩawa tũmenete ala matũvĩngaa. Eka ũu, nĩtũmavoyeaa. (Mt. 5:44) No twĩmanyĩsye ũndũ wa vata ngelekanyʼonĩ ya Yesũ na ya mũmanyĩwʼa Sitivini. Yĩla Yesũ wathĩĩwe mũtĩnĩ wa mathĩna nĩ asikalĩ ma Lomi, avoyie atĩĩ: “Asa maekee.” (Lũka 23:34) Yesũ akũlasya Yeova aekee asikalĩ asu manengetwe mwĩao wa kũmũaa. O na nũtonya kwĩthĩwa avoyaa kwondũ wa ĩkomano ya andũ yĩla yaaĩtwʼe nĩ amaitha make na yaasya na wasya mũnene nĩoawe. Yesũ nĩweesĩ kana andũ asu kwa wʼo mayeesĩ kĩla meekaa. O take, mũmanyĩwʼa Sitivini nĩwakũlilye Ngai aekee ala mendaa kũmũaa. (Meko 7:​58-60) We Yeova nĩwasũngĩie mboya ya Yesũ na ya Sitivini? Ĩĩ, nĩweekie ũu. Twĩasya ũu nũndũ andũ aingĩ katĩ wa ala mendaa Yesũ oawe, ĩtina nĩmeelilile, mamũĩkĩĩa, na mavatiswa. (Meko 2:​36-41) Nake Saũlo wa Taliso, ũla wakwatie mbau kũawa kwa Sitivini, ĩtina nĩwatwʼĩkie Mũklĩsto na nĩwathĩnĩkaa mũno nũndũ wa kĩla weekie atesĩ.—1 Tim. 1:13.

5. Weemanyĩsya kyaũ ngelekanyʼonĩ ya César?

⁵ O na ũmũnthĩ, Yeova nũsũngĩaa mboya ila tũvoyaa kwondũ wa ala matũvĩngaa. Kwasũanĩa ngelekanyʼo ya César, ũla wĩkalaa Venezuela. Ĩthe wake nĩwamũvĩngaa mũno e na inyia wake na ala masyaanĩwʼe nũndũ wa kwĩthĩwa me Ngũsĩ sya Yeova. César aĩtye atĩĩ: “Mami aĩ kĩveti kĩseo na inyia mũseo. O na kau avĩtasya maũndũ ma Ũsumbĩ mbee, ndalekeleelasya Tata. Nĩwamanyĩisye nĩ na syana ila ingĩ tũsyaanĩwʼe kũnenga ĩthe witũ ndaĩa. O na atũmanyĩisye kana twaĩle kũmwĩwʼaa mavinda onthe ate o yĩla watũkũlya twĩke ũndũ ũtosanĩte na kwenda kwa Ngai.” Ĩtina wa myaka kauta, ĩthe wake nĩwoololoisye ngoo yake. César aendeee kwasya atĩĩ: “Mũthenya ũmwe ĩtina wa kũvoya kuma ngoonĩ, nĩnakũlilye Tata ethĩwa naĩ ndonya kwambĩĩa kwĩmanyĩsya Mbivilia nake. Mwa o na nditonya kũelesya ũndũ neewie yĩla weetĩkĩlile.” Ĩtina wa ĩvinda, ĩthe wa César nĩwavatisiwe. Ti andũ onthe ala matũvĩngaa matonya kwĩka moalyũku ta asu, ĩndĩ amwe nĩmololoasya ngoo syoo ĩtina wa kwĩwʼa ndeto sitũ nzeo na kwona mwĩkalĩle witũ mũseo. Mwa tũtanaa ta kĩ yĩla meeka ũu! Tweteele na mea mũno kwona ũndũ “Mũsili wa nthĩ yonthe” wĩ tei, Yeova, ũkũendeea kũtetheesya andũ ta asu memanyĩsye ũwʼo ĩũlũ wake.—Mwa. 18:25.

6. Kwosana na Maliko 13:​13, nĩ ũndũ ũngĩ wĩva ũtumaa tũmenwa?

⁶ Tũmenawa nũndũ nĩtũkwataa Yesũ mbau. Yesũ aisye kana Aklĩsto ma wʼo makamenwa nĩ andũ onthe ‘kwondũ wa ĩsyĩtwa yake.’ (Soma Maliko 13:13.) “Ĩsyĩtwa” ya Yesũ yĩthĩawa yĩũngamĩe kyaũ? Yĩũngamĩe nguma syake na ũkũmũ ũla wĩthĩawa nawʼo e Mũsumbĩ wa Ũsumbĩ wa Ngai. Andũ ala matũmenaa methĩawa mekwatĩtye atongoi ma nthĩ vandũ va kwĩkwatya ũla Yeova ũnyuvĩte asumbĩke nthĩ yonthe, nake nĩ Yesũ Klĩsto. We ethĩĩtwe e Mũsumbĩ wa Ũsumbĩ ũsu kuma mwaka wa 1914. Na o mĩtũkĩ, nũkũvetanga silikalĩ ila ingĩ syonthe.

7-8. Nĩkĩ athũkũmi amwe ma Yeova mamenawa? (Yoana 15:​18-20) (O na ĩngĩ, sisya visa.)

⁷ Tũmenawa nũndũ nĩtũleanaa na nthĩ ĩno ya Satani. Yesũ nĩwawetie kana aatĩĩi make makamenwa nũndũ mo ‘ti ma nthĩ.’ (Soma Yoana 15:​18-20.) O ta Aklĩsto ma mbee, nĩtũleanaa na mawoni, mĩkalĩle, na ũneeni wa nthĩ ĩno. Na nũndũ wa ũu, ana-a-asa na eĩtu-a asa aingĩ nĩmakuawa naĩ me wĩanĩ kana sukulu. (1 Vetelo 4:​3, 4) Ĩndĩ o na vailye ũu, nĩtũtanaa mũno yĩla twoona amwe matũvĩngaa maivĩndũa woni woo na mayambĩĩa kũtũnenga ndaĩa.

⁸ Kwasũanĩa ngewa ya Ignacio, ũla wĩkalaa Central America. Sukulu ĩla wasomeaa, ve mwalimũ watindĩaa kũmumanyʼa nũndũ wa kũatĩĩa myolooto ya Ngai ya mwĩkalĩle. Ĩndĩ Ignacio angĩe kũmina sukulu, mwalimũ ũsu nĩwamũkũlilye kĩla kyamũtetheeisye aendeea kũatĩĩa myolooto ĩsu o na kau andũ aingĩ nĩmamũvũthasya nũndũ wa kwĩka ũu. Ignacio nĩwamũeleisye kana we oonaa kũatĩĩa mĩao ya Ngai kwĩ ũsũvĩo. O na nĩwasyokie athokya mwalimũ ũsu maũmbanonĩ ma kĩkundi. Ignacio nĩwasengʼie mũno yĩla wookie. Mwalimũ ũsu nĩwakiitiwe ngoo mũno nĩ wendo ũla wooniwʼe nginya atwʼa kũendeea kũendaa maũmbanonĩ. Ĩtina, o nake nĩwambĩĩie kũvĩngwa nũndũ wa kwĩmanyĩsya Mbivilia. Ĩndĩ o na vailye ũu, nĩwaendeeie kwĩka maendeeo ma kĩ-veva nginya esa kũvatiswa.

9-10. (a) Nĩ ũndũ ũngĩ wĩva ũtumaa Aklĩsto methĩwa me kĩvathũkanyʼo na nthĩ ĩno ya Satani? (b) Ngelekanyʼo ya mũtũmwa Vaũlo ĩtonya kũtũmanyĩsya kyaũ?

⁹ O na ĩngĩ, twĩthĩawa twĩ kĩvathũkanyʼo na nthĩ ĩno ya Satani nũndũ tũikwataa mbau maũndũ ma siasa kana kaũ. (Yoa. 18:36) Na kwosana na ũtao ũla wĩ nthĩnĩ wa Alomi 13:​1, nĩtũtataa kwĩthĩwa twĩ laiaa maatĩĩaa mĩao ya silikalĩ. Ĩndĩ nũndũ twĩ Aklĩsto, tũyĩlikasya ngusanĩsyonĩ sya kĩ-siasa, na kwoou tũyĩtasya kĩvĩla kya kĩ-siasa kana kũkũnĩa kula atongoi ma kĩ-siasa. Nĩkĩ? Nũndũ twĩthĩawa tũtwʼĩte vyũ kũlũmanyʼa na Yeova na Ũsumbĩ wake, ũla wĩ ungu wa Klĩsto. Ngũsĩ mbingĩ sya Yeova nĩsyovetwe nũndũ wa mũĩkĩĩo wasyo wa Kĩklĩsto. Ĩndĩ o na vailye ũu, ana-a-asa na eĩtu-a-asa ala me yela nĩmaendeeaa kũtavanyʼa. Yĩla meeka ũu, methĩawa maiatĩĩa ngelekanyʼo ya mũtũmwa Vaũlo, ũla wekalile myaka mingĩ e kyovonĩ kya nyũmba na e yela. (Meko 24:27; 28:​16, 30) Nĩwaendeeie kũtavya ũvoo mũseo onthe ala maĩ matonya kũmwĩthukĩĩsya, na asu nĩ vamwe na asungi ma yela, maovisa ma koti, makavana, asumbĩ, na o na nĩvatonyeka akethĩwa atavisye athũkũmi ma Nilo, mũsumbĩ wa Lomi.—Meko 9:15.

¹⁰ O ta ũu, ana-a-asa maitũ ala movetwe nĩmatavasya ũvoo mũseo onthe ala mamethukĩĩasya, na asu nĩ vamwe na asili, athũkũmi ma silikalĩ, o vamwe na asungi ma yela. Mwana-a-asa ũmwe ũla wekalile yela kwa ĩvinda ya mbee wa myaka thanthatũ nũndũ wa kũlea kũkwata mbau maũndũ ma siasa aisye kana we ndoonaa kwĩkala yela ta kyovo, ĩndĩ akwonaa ta kĩanda Yeova wamũnengete kya kũmantha ala me na ngoo nzeo. Mwa tũtanaa ta kĩ kwona Yeova atũnengete kĩanda kya kũtavya andũ ta asu ũvoo mũseo! (Aks. 4:3) Ekai tũneenee itumi ingĩ twĩthĩawa nasyo sya kwĩthĩwa twĩ atanu o na yĩla twamenwa nũndũ wa kũmũthũkũma Yeova.

NĨKĨ TŨTONYA KWĨTHĨWA TWĨ ATANU O NA TWAMENWA

11. Kũthĩnwʼa kũtonya ata kũlũlũmĩĩlya mũĩkĩĩo witũ? Nengane ngelekanyʼo.

¹¹ Nĩtwĩsĩ kana yĩla twoona tũimenwa nĩ nthĩ, kĩu kĩthĩawa kĩianĩasya wathani wa Mbivilia. Nthĩnĩ wa wathani wa mbee vyũ ũla ũandĩkĩtwe Mbivilianĩ, Yeova athanie kana Satani vamwe na ũsyao wake wa ngelekanyʼo makamena ala mamwendete na mamũthũkũmaa. (Mwa. 3:15) Yesũ nĩwakothaa kũĩkĩĩthya ũwʼo wa ndeto isu sya wathani, o tondũ aandĩki ma Mavuku ma Ũvoo Mũseo onthe me ana monanĩtye. (Mt. 10:22; Mlko. 13:​9-12; Lũka 6:​22, 23; Yoa. 15:20) O na aandĩki angĩ ma Mbivilia nĩmaĩkĩĩthisye ũwʼo wa ndeto isu. (2 Tim. 3:12; Yak. 1:2; 1 Vet. 4:​12-14; Yuta 3, 17-19) Kwoou tũisengʼaa yĩla twathĩnwʼa. Vandũ va ũu, twĩkaa kũtana nũndũ wathani wa Mbivilia wĩthĩawa ũendeee kwĩanĩa. Na kĩu kĩtũĩkĩĩthasya kana tũthũkũmaa Ngai ũla wa wʼo. Mwĩĩtu-a-asa wĩkalaa nthĩ wĩa witũ ũsiĩĩtwe aĩtye atĩĩ: “Yĩla neeyumisye nĩmũthũkũme Yeova, nĩneesĩ kana ndikalea kũthĩnwʼa. Kwoou ndyaatelema kana ngasengʼa yĩla nambĩĩie kũkwatwa nĩ matatwa.” Mũũme wake aĩ ũmwe katĩ wa ala mamũvĩngaa. Nĩwamũkuaa naĩ o na nĩwavĩvisye Mbivilia na mavuku make. Ĩndĩ mwĩĩtu-a-asa witũ ndaalikwa nĩ wia. Vandũ va ũu, mũĩkĩĩo wake weekie kũlũlũmĩĩla. (Evl. 10:39) Aĩtye atĩĩ: “Nĩneesĩ kana Mbivilia nĩyathanĩte ĩũlũ wa kũthĩnwʼa, na kwoou nĩneesĩ ndilea kũthĩnwʼa. Nũndũ wa ũu, yĩla nesie kũthĩnwʼa, nĩnaĩkĩĩie vyũ kana naĩ ndĩninĩ ĩla ya wʼo.”

12. Nĩ kyaũ kyatetheeisye mwana-a-asa ũmwe kũmĩĩsya kũthĩnwʼa?

¹² O na kau nĩtwĩthĩawa twĩsĩ kana tũilea kũthĩnwʼa, mavinda amwe no twĩwʼe ve vinya kũmĩĩsya. Mwana-a-asa ũmwe aielesya ĩvinda yĩla waĩ yela aandĩkie atĩĩ, “Mavinda amwe, neewʼaa ngwʼĩte ngoo mũno kana nĩ na wia, na kĩla neekaa no kũĩa.” Nĩ kyaũ kyatetheeisye mwana-a-asa ũsu kũmĩĩsya? Aĩtye: “Nĩnavoyaa kĩla ĩvinda. Naamũka kwakya ũndũ wa mbee ũla neekaa waĩ kũvoya. Na yĩla vaumĩla ũndũ mũmũ mũthenya, nĩnavoyaa. Eka ũu, yĩla nathata nũndũ wa kũkuwa naĩ, nĩneevingĩaa mbavu na ndivoya.” O na ĩngĩ, mwana-a-asa ũsu nĩwavindĩĩasya ngelekanyʼo sya ĩvindanĩ ya tene na sya ĩvindanĩ yĩĩ sya ala maendeeie kũlũmanyʼa na wĩanĩu woo. Kĩu nĩkyamũtetheeisye kũmĩĩsya na kwĩthĩwa na mũuo ũla Yesũ wathie aatĩĩi make.—Yoa. 14:27; 16:33.

13. Nĩ kyaũ kĩtonya kũtũtetheesya kũkĩlya vinya kĩmena?

¹³ Kwĩthĩwa tũmwendete Yeova na twendanĩte ene kwa ene nĩkũtũtetheeasya kũmĩĩsya. Yesũ aendeeie kũmwenda Ĩthe wake na ngoo yonthe nginya kĩkwʼũ. O na ĩngĩ, Yesũ nĩwendete anyanyae. (Yoa. 13:1; 15:13) Yĩla twenda Yeova na ana-a-asa na eĩtu-a-asa maitũ kuma ngoonĩ, o naitũ tũkeethĩawa tũtonya kũkĩlya vinya kĩmena. Ũu ũtonyeka ata? Nĩ kana tũkwate ũsũngĩo, ekai tũneenee ngelekanyʼo ya mũtũmwa Vaũlo.

14. Nĩ kyaũ kyatetheeisye Vaũlo aendeea kũmĩĩsya motato maito o na yĩla wakilyĩ kũawa?

¹⁴ Kavinda kakuvĩ Vaũlo atanamba kũawa, aandĩkĩie mũnyanyae Timotheo atĩĩ: “Ngai ndaatũnenga veva wa wia ĩndĩ atũnengie veva wa vinya [na] wa wendo.” (2 Tim. 1:7) We Vaũlo oonanasya ata? Oonanasya kana kũmwenda Yeova mũno no kũtume Mũklĩsto ethĩwa eyũmbanĩtye kũmĩĩsya motato maito mũno. (2 Tim. 1:8) Vate nzika, nũndũ Vaũlo nĩwamwendete Yeova kuma ngoonĩ, kĩu nĩkyamũtetheeisye ethĩwa na ũkũmbaũ wa kũendeea kwĩkala e mũĩkĩĩku o na yĩla wakilyĩ kũawa.—Meko 20:​22-24.

15. Ũmũnthĩ, ana-a-asa na eĩtu-a-asa monanasya ata kana nĩmendanĩte vyũ? (O na ĩngĩ, sisya visa.)

¹⁵ Vate nzika, nĩtwendete ana-a-asa na eĩtu-a-asa maitũ ala maendeeaa kwĩkala me aĩkĩĩku yĩla meũthĩnwʼa. Ũmũnthĩ, amwe nĩmalikasya mathayũ moo mũisyonĩ na ngenda kwondũ wa ana-a-asa na eĩtu-a-asa moo, o tondũ Akwila na Vilisila meekie kwondũ wa Vaũlo. (Alo. 16:​3, 4) Kwa ngelekanyʼo, ana-a-asa na eĩtu-a-asa aingĩ nthĩ ya Russia nĩmaendaa kwĩkĩa vinya ala makwatĩtwe yĩla mekwĩtĩka ĩkoani yoo kotinĩ. Ĩvinda yĩmwe, mwĩĩtu-a-asa ũmwe wakwatĩtwe nĩwoonie ana-a-asa na eĩtu-a-asa aingĩ mokĩte kotinĩ kwondũ wake, na kĩu nĩkyatumie atana mũno nginya weethĩa kwa kavinda ndatonya kũneena. Wendo mwingĩ wa ana-a-asa na eĩtu-a-asa asu nĩwamũlũlũmĩĩilye mũno ĩvindanĩ yĩu. Mwa tũtanaa ta kĩ nũndũ nĩtũmwendete Yeova na nĩtwendanĩte ene kwa ene!

16. Nĩkĩ mũtũmwa Vetelo waisye kana ala mathĩnawʼa nũndũ wa kũmũthũkũma Ngai me na kĩtumi kya kũtana? (1 Vetelo 4:14)

¹⁶ Nĩtwĩsĩ kana yĩla twoomĩĩsya kũmenwa, kĩu nĩkĩtumaa Ngai atwĩtĩkĩla. (Soma 1 Vetelo 4:14.) Mũtũmwa Vetelo aisye kana ala momĩĩasya kũthĩnwʼa nũndũ wa kũmũthũkũma Ngai me na kĩtumi kya kũtana. Ũu ũtonyeka ata? Kũthĩnwʼa kwĩthĩawa kwĩ ũĩkĩĩthyo wa kana veva wa Ngai “wĩ ĩũlũ [witũ].” Vetelo nĩweesĩ ũndũ mũndũ wĩwʼaa nũndũ wa kwĩtĩkĩlwa nĩ Ngai na kũmĩĩsya kũthĩnwʼa. Kavinda kakuvĩ ĩtina wa Vendekosito ya 33 ĩtina wa Klĩsto, asikalĩ ma ĩkalũ ya Ayuti nĩmatũmiwe makakwate Vetelo vamwe na atũmwa angĩ nũndũ wa kũtavanyʼa. Ĩndĩ Vetelo nĩwateteie mũĩkĩĩo wake e na ũkũmbaũ. (Meko 5:​24-29) O na ĩtina wa kũvũwa, we na atũmwa ala angĩ mayaaeka kũtavanyʼa. Vandũ va ũu, meekie kũtana nũndũ “nĩmatalilwe kwĩthĩwa maĩlĩte kũvũthwʼa kwondũ wa ĩsyĩtwa [ya Yesũ].” O naitũ no tũtane yĩla tũendeee kũmĩĩsya motato.—Meko 5:​40-42.

17. Yesũ atavisye amanyĩwʼa make kyaũ ũtukũ wa mũthya atanoawa?

¹⁷ Ũtukũ wa mũthya Yesũ atanoawa, eeie amanyĩwʼa make atĩĩ: “Mũndũ o na wĩva ũla ũmbendete akendwa nĩ Asa wakwa, nakwa ngamwenda.” (Yoa. 14:21) Mwa tweteele na mea mũno ĩvinda yĩla tũkethĩwa twendetwe nũndũ wa kũmũthũkũma Yeova, vandũ va kũmenwa! (2 Ath. 1:​6-8) Ĩndĩ ĩvinda yĩu yĩikaavika, ekai tũendeee kũkwata ũkiakisyo na vinya nũndũ wa itumi mbingĩ ila twĩ nasyo sya kwĩthĩwa twĩ atanu yĩla twamenwa.