Re Ẹlo Nọn Khẹke Ha Ghe Ọkakale Nin Uwẹ Kuẹlo Da

1-2. Emhin nela ọkhẹke nin mhan lu ne ha rẹkpa mhan rẹ sabọ ha ziengbe ọkakale nin mhan kuẹlo da? (Yẹ fẹ ifoto ghe.)

UWẸ be kuẹlo da ekpokpo bhi obọ azagba-uwa nọnsẹ, la bhi obọ ẹbho ebhebhe ranmhude urẹọbhọ nọnsẹ? La a be lu uwẹ khọlọ? Uwẹ be ne emianmhẹn dan la idọmanlẹn? Uwẹ be lu akhiẹ ranmhude ọria nin uwẹ hoẹmhọnlẹn yu? Asabọmiẹn “ọnọghọ bi akhiẹ” wo vuọn iẹnlẹn nọnsẹ, beji ọ dia rẹji ẹbho ne bunbun ne ga Jehova.—Ps. 90:10.

² Ahamiẹn mhan kuẹlo da ọkakale, ọkhẹke nin mhan ha ghe ọle bhi uwedẹ nin Jehova guanọ nin mhan rẹ ha ghe ọle, beji mhan ha da sabọ ziengbe ọle yẹ lẹn ebi mhan ha lu yẹ. Emhin nọn wo manman khẹke nin mhan lu khọnan. Inian ọ diabe ughegbe nọn ribhi odalo imoto. Ahamiẹn ọne ughegbe gbitọn an, mhan i da sabọ daghe emhin ne ribhi odẹ nọnsẹn, ne ha sabọ si ikuan-gbe ji mhan. Nin mhan rẹ sabọ daghe eji mhan rẹkhan nọnsẹn, ọkhẹke nin mhan gbo ọne ughegbe a nọnsẹn. Bhi one uhọnmhọn-ota nan, mhan dẹ zilo nyan (1) uwedẹ nọn khẹke nin mhan rẹ ha ghe ọkakale nin mhan kuẹlo da, (2) ebe ha sabọ nabhọre sade mhan bha re ẹlo nọn khẹke rẹ ghe ọkakale nin mhan kuelo da, bi (3) emhin kẹkẹ nin mhan ha sabọ lu nọn ha rẹkpa mhan rẹ re ẹlo nọn khẹke ha ghe ọkakale nọn hi ki rẹ khin nin mhan ha sabọ kuẹlo da.

ẸLO NỌN KHẸKE NIN MHAN RẸ HA GHE ỌKAKALE

3. Bezẹle nin mhan da kuẹlo da ọkakale ẹlẹnan?

³ Mhan dẹ wo ha kuẹlo da ọkakale bhi ọne agbọn Esu nan nin mhan da nyẹnlẹn. Beji a miẹn ọ bha gba nin mhan fo, sẹyẹ Esu re ọne agbọn nan khian, imhan rebhe wo ha kuẹlo da ọkakale. Beji a miẹn mhan wo ha bu ọkpẹnlẹn ọsi ọne agbọn nan, mhan dẹ wo ha kuẹlo da ọkakale kẹkẹ. Ọkakale bii otọ nọn munvẹa, okpamẹn, eranlẹn nin ẹbho mun bhi ẹwẹ. Sẹyẹ, ẹbho ne bunbun dẹ wo ha loya ranmhude uwedẹ nin ẹbho rẹ ha lu emhin ebe. (Mat. 24:8; 2 Tim. 3:13) Ahamiẹn ghe Jehova wo ha re ọkpẹnlẹn bhi ọkakale kẹkẹ ne sunu bhi ọne agbọn nan ẹlẹnan, ọ ki diabe ghe ọle wo ha deba Esu re ọne agbọn nan khian. Bhi ọne agbọn nan nin mhan da nyẹnlẹn ẹlẹnan, mhan i da sabọ lu ọle nin mhan hẹi kuẹlo da ọkakale.—Eccl. 9:12.

4. Ọkakale ebhebhe nela Kristiẹn kuẹlo da?

⁴ Ọnọghọ ebhebhe yẹ ribhọ nin Kristiẹn kuẹlo da. Ẹghe-ẹghe Jesu wo rẹ ha taman edibo nesọle ghe, a dẹ kpokpo ele ranmhude urẹọbhọ nọnsele. (Mat. 24:9; Jọni 16:2) Mhan ha lẹn sẹbhọ ghe emhin ne sẹnian dẹ sabọ sunu ji mhan, ọ ki rẹkpa mhan beji a ha da miẹn ghe urẹọbhọ nọnsẹmhan bha wẹghẹ a sade mhan kuẹlo da ekpokpo. (1 Tẹsẹ. 3:​3, 4) Ahamiẹn mhan ziengbe ekpokpo ranmhude urẹọbhọ nin mhan mhọnlẹn, mhan dẹ sabọ ha mhọnlẹn bhi ọkhọle ghe, emhin nọn gbale mhan lu, sẹyẹ ghe, Jehova bi Jesu dẹ re iẹnlẹn ọsi ghegheghe rẹ re ihaosa nin mhan. Rẹ deba ọnin, mhan ki rẹman si ibo nọnsi Jehova mhan ye la ọsi Esu. Esu yọle ghe, ranmhude emhin nin ẹbho miẹn bhi obọ Osẹnobulua zẹle nin ele da ga ọle, ghe ọ i yi ọkhọle rebhe ele rẹ ga ọle. Ọnan zẹlẹ nin ọle da manman ha kpokpo ẹbho nesi Jehova, nin ọle rẹ rẹman ghe, ele i da sabọ ga Jehova sade ele ribhi ekpokpo. (Job 1:​9-11) Ahamiẹn mhan ranmhude oyẹẹ nin mhan mhọn da Jehova ha ziengbe ekpokpo nin mhan kuẹlo da, mhan ki re Jehova ha ghọnghọn.—Prov. 27:11.

5. Be mhan miẹn luẹ bhi Ecclesiastes 7:​13, 14? (Yẹ fẹ ene ifoto ghe.)

⁵ Jehova re otọ nin ọkakale eso rẹ sunu. Jehova i lu emhin ebe la re emhin ebe dọnmhẹn mhan. (Jem. 1:13) Ahamiẹn iriọ nọn, bẹzẹle nin solomọn nin Ojie ki da gbẹn yọle, “ukpẹdẹ nin emhin ha rẹ kaka mun [ọria]” deba bhi “iwẹnna obọ ọsi Osẹnobulua ọsi ẹmhọanta?” (Tie Ecclesiastes 7:​13, 14.) Solomọn bha yọle ghe Jehova hi ọnọn si ọkakale. Ebi ọle tẹmhọnlẹn hi, Jehova re otọ nin ọkakale rẹ sunu. Ebi solomọn tale dẹ sabọ rẹkpa mhan rẹ ha re ẹlo nọn khẹke ghe ọkakale nin mhan kuẹlo da. Ọkhẹke nin mhan ha mhọnlẹn bhi ọkhọle ghe, mhan dẹ kuẹlo da ọkakale bhi ọne agbọn Esu nan. Ẹdẹ eso dẹ ha mhẹn, eso i da ha mhẹn. Ahamiẹn emhin mhẹn nin mhan bhi ukpẹdẹ, ọkhẹke nin mhan ha kuẹnmhẹn Jehova yẹ ghe ọne ukpẹdẹ nin bii ẹsele nọn obọ Jehova vae. Solomọn yẹ ji mhan lẹn ghe, mhan “i da sabọ lẹn ebe ha sunu ji [mhan].” Mhan i da sabọ lẹn si ukpẹdẹ dẹ mhẹn nin mhan la si mhan dẹ kuẹlo da ọkakale bhi ọne ukpẹdẹ nin. Ọnan rẹman ghe, ọkakale dẹ sabọ sunu ji eria esili bi eria ebe bhi iguaguako.

6. Bezẹle nin Jehova ha da sabọ re otọ nin ọkakale rẹ sunu ji mhan? (Hibru 12:​7, 11)

⁶ Ahamiẹn mhan kuẹlo da ọkakale, Jehova dẹ sabọ re ọle man mhan emhin, beji a ha da miẹn mhan ki ha mun udu nyan ọlẹn, ọ i yi egbe mhan. Jehova wo daghe ọkakale kẹkẹ nin mhan kuẹlo da, sẹyẹ, ẹmhọn mhan rẹtẹ ọle. Arẹmien ghe ọle ji mhan da “khian na bhi iyala nọn manman so ebiuki a,” ọle yẹ wo dia mhan yẹ re ọne ahu nin mhan rẹ sabọ ha ziengbe. Rẹ deba ọnin, ole wo rẹkpa mhan rẹ lẹn ghe ọle họẹmhọn mhan. (Ps. 23:4) Ọkakale kẹkẹ nin mhan kuẹlo da dẹ sabọ rẹkpa mhan rẹ daghe eji mhan da wẹghẹ. Mhan ha lẹn eji mhan da wẹghe, Jehova ki rẹkpa mhan rẹ sabọ wenna bhọ. (Tie Hibru 12:​7, 11.) Ji mhan fẹ ijiẹmhin ọsi Jobu ghe. Ẹghe ọkpa, ọle bha yẹ manman ha mhọn idegbere. Bhiriọ, ọ da khẹke nin ọle wẹnna bhọ. Ọ i yi Jehova si ọkakale nin Jobu ha ye, ọle re otọ nin ọne ọkakale rẹ sunu, yẹ re ọle man Jobu emhin kpataki. (Job 42:​1-6) Mhan lẹnmhin ghe, ahamiẹn Jehova re otọ nin ọkakale nọn hi ki rẹ khin rẹ sunu ji mhan, ọle dẹ sabọ rẹkpa mhan rẹ sẹyẹ ha sun rẹkhan ọlẹn. Ọle ki yẹ re ihaosa nin mhan. Mhan ha sabọ ziengbe ọkakale nọn hi ki rẹ khin nin mhan kuẹlo da, yẹ ha sun rẹkhan Jehova, mhan ki sabọ khọn ọlẹn miotọ.—Rom 8:​35-39.

7. Bezẹle nin mhan ha da sabọ ha ghọnghọn aharẹmiẹn a kpokpo mhan ranmhude urẹọbhọ nọnsẹmhan?

⁷ Mhan dẹ sabọ ha ghọnghọn bhi ẹghe ekpokpo. Ahamiẹn uwẹ kuẹlo da ekpokpo ranmhude urẹọbhọ nọnsẹ, hẹi ha riale Jehova bha yẹ hoẹmhọn uwẹ zẹle nin ọ da ha sunu ji uwẹ. Bhi ọsi ẹmhọanta, ọne ekpokpo nin uwẹ kuẹlo da rẹman ghe Jehova re ẹlo esili ghe uwẹ. (Mat. 5:​10-12) Ahamiẹn uwẹ re ẹlo nọn khẹke ghe ekpokpo nin uwẹ ye, uwẹ dẹ sabọ ha ghọnghọn, yẹ ghe ọle bii udede ekpẹn nan rẹ ha kpokpo uwẹ ranmhude Kristiẹn uwẹ khin, beji ọ dia rẹji edibo nesi Jesu. (Iwẹn. 5:​40-42) Rẹ deba ọnin, ijiẹmhin esili nọnsẹ dẹ sabọ rẹkpa ọria nọn i ga Jehova rẹ dọ luẹ ẹmhọn ọlẹn yẹ ha re ogẹn ji ọle. (1 Pita 2:12) Bọsi Josẹf, Jehova dẹ sabọ rẹkpa uwẹ bhi ẹghe ọkakale bi sade ọne ọkakale gbera.—Gen. 39:​3, 23.

8. Emhin ọbhebhe nela ha sabọ rẹkpa mhan rẹ sẹyẹ ha sun rẹkhan Jehova aharẹmiẹn mhan kuẹlo da ekpokpo?

⁸ Ọkakale nin mhan ye dẹ fo ẹdọkpa. Ijiẹmhin nọnsi Jobu rẹman ghe, ọkakale nin mhan ye dẹ fo ẹdọkpa. Bhi ọsi ẹmhọanta “Jẹhova da wo nan erọnmhọn nin Jobu bhi ẹghe nọn kike bhi iẹnlẹn nọnsọle.” (Job 42:12) Iriọ yẹ nọn, Jehova dẹ nan erọnmhọn nin mhan bhi uwedẹ nin mhan bha re ẹlo ọi bhi Agbọn Ọsọgbọn. Iẹnlẹn nin mhan nyẹnlẹn nian, nin ọkakale vuọnlẹn, mhan i da sabọ re ọle khọkhọ iẹnlẹn ighegheghe nin mhan ha nyẹnlẹn bhi ẹghe odalo. Mhan ho nin mhan daghe ẹghe nin ive rebhe nin Jehova vele rẹji ẹghe odalo ha rẹ munsẹ. Bhiriọ, bha ji mhan wo ha ziengbe ọkakale nọn ki rẹ khin nin mhan kuẹlo da nian!—Mat. 24:13.

EBE HA SABỌ NABHỌRE SADE MHAN BHA RE ẸLO NỌN KHẸKE GHE ỌKAKALE NIN MHAN KUẸLO DA

9. Ahamiẹn mhan bha re ẹlo nọn khẹke ghe ọkakale nin mhan kuẹlo da, be ọ ha rẹ sabọ rẹso mhan yẹ?

⁹ Ahamiẹn mhan bha re ẹlo nọn khẹke ghe ọkakale nin mhan ye, ọnan dẹ sabọ re idia nin mhan ye ha khọ bhọ. Bhi ọsi ijiẹmhin, mhan sabọ rẹ dọ ha riale ghe, Jehova hi ọnọn si ọne ọkakale nin mhan ye. Ọnan hi ebe sunu ji Jobu. Ẹghe ọkpa, Jobu da ha riale ghe Jehova hi ọnọn si ene ọkakale kẹkẹ nin ọle kuẹlo da. Ranmhude ọnan, ọle da ha “dọnmhegbe rẹ rẹman ghe ọle mhẹnmhin, ghe Osẹnobulua i mhẹn.” (Job 32:2) Ọnan hi ebe yẹ sunu ji Naomi. Bhi ẹghe ọkpa, Naomi da ha riale ghe Jehova si ọkakale nin ọle ye. (Ruth 1:​13, 20, 21) Sade Jobu bi Naomi wo re iriọ ha ria eria khian nọn, ọ ha rẹ wo rẹso ikolu nin ele bi Jehova ko mhọnlẹn. (Prov. 19:3) Jehova da rẹkpa ele rẹ sabọ ha re ẹlo nọn khẹke ghe ọkakale nin ele kuẹlo da. Ọle da yẹ nan erọnmhọn nin ele, nin ele rẹ sun rẹkhan ọlẹn.

10. Be bhọ mhan ha sabọ ha ria ẹmhọnlẹn sade mhan kuẹlo da ọkakale?

¹⁰ Aharẹmiẹn mhan rẹọbhọ ghe ọ i yi Jehova si ọkakale nin mhan kuẹlo da, mhan dẹ yẹ sabọ dọ ha riale si ọle yẹ gene hoẹmhọn mhan. Iria-eria nọn sẹnian dẹ sabọ re egbe lọ mhan, yẹ re ọle nọghọ mhan rẹ sabọ ha lu ebe ti Jehova bhọ. (Prov. 24:10) Devid nin Ojie bi Habakọk nin akhasẹ yẹ wo kuẹlo da ọnọghọ. Ẹgheso ribhọ nin ele rẹ ha mhọn edandan si Jehova yẹ họn erọnmhọn nọnsele. (Ps. 10:1; Hab. 1:2) Ọrẹyiriọ, ele bha zobọ bhọ rẹ ha nan erọnmhọn ji Jehova. Jehova da wanniẹn erọnmhọn nọnsele yẹ rẹkpa ele. Ọle dẹ yẹ lu iriọ nin mhan.—Ps. 10:17.

11. Be ha sabọ sunu sade mhan bha ha re ẹlo nọn khẹke ghe ọkakale?

¹¹ Mhan ha riale ghe ọkakale i da sẹ mhan bhi egbe, ọ sabọ rẹ han mhan ilo sade ọ sunu ji mhan. Mhan bhọ sabọ rẹ ha riale ghe, ọ i yi mhan ọ ha rẹ sunu je. (1 Pita 4:12) Ọ wo ha nọghọ edibo nesi Jesu rẹ rẹọbhọ ghe, Jesu tobọle dẹ kuẹlo da ekpokpo nọn kakale. (Luk 18:​33, 34) Arẹmiẹn Jesu wo taman ele ebe ha sunu ji ọle bhi ẹghe odalo, Pita nin odibo da taman Jesu yọle emhin ne sẹriọ i da sunu ji ọle. Jesu lẹnmhin ghe, iria-eria nọn sẹriọ dẹ sabọ de ọle idobolo rẹ lu iho nọnsi Jehova. Bhiriọ, ọle da gbuhi nin Pita. (Mak 8:​31-33) Jesu bhọ rẹ yu fo, ọ da sẹyẹ ha nọghọ edibo nesọle rẹ lẹn ebezẹle nan da gbe ọle a. Ọrẹyiriọ, Jesu bha ji egbele lọ ọle. Ọle ki riọ kpanọ bhi uu, ọle da ne ele zilo. Ọle da rẹkpa ele rẹ lẹn ebezẹle nin ọle da re iriọ loya beji ọle ha “re otọ Ebenọnkhiale man [ele].” (Luk 24:​25-27, 32, 44-48) Ahamiẹn ele wo ha ria-eria nyan ebi Jesu man ele le, ọ dẹ rẹkpa ele rẹ muegbe ọbhi otọ khẹ ekpokpo nin ele ha kuẹlo da ranmhude nin ele rẹ ha rẹkhan Jesu. Mhan dẹ yẹ sabọ ria ẹmhọn ebi Baibo tale rẹji ọnọghọ nin mhan ha sabọ kuẹlo da, beji mhan ha da sabọ muegbe ọbhi otọ khẹ ele.

12. Be emhin ha sabọ dia mhan bhi egbe yẹ sade mhan bha re ẹlo nọn khẹke ghe idia nin mhan ye?

¹² Ahamiẹn mhan bha re ẹlo nọn khẹke ghe idia nin mhan ye, ọ bhọ sabọ rẹ ha khọ bhi ẹlo nọnsẹmhan gbera beji ọ gene dia. Jesu da rẹman ebi ọnan ha rẹ sabọ sunu yẹ bhi arẹkhọkhọ ọsi ẹbho ne dọ wẹnna bhi ugbo nin ọle tẹmhọnlẹn. Eso bhi ene ẹbho ne dọ wẹnna bhi ọne ugbo bha ha ghọnghọn, ranmhude nin ele rẹ ha riale ghe, a bha ha ele osa nọnsẹn. Ọkpakinọn, ọnọn nyan ọne ugbo da taman ọkpa bhi ẹwẹ ele yọle: “Ọmọẹ, imẹn bha lu uwẹ khọlọ.” (Mat. 20:​10-13) Bhi ọsi ẹmhọanta, ọnọn nyan ọne ugbo bha lu ele khọlọ. Sokpan, ebi ele rẹ ha ria bhi ọkhọle nọn bha sẹ ele obọ zẹle nin ele bha da ha ghọnghọn. Kristiẹn eso sabọ yẹ rẹ re inian ha ria eria ẹlẹnan. Bhi ọsi ijiẹmhin, asabọmiẹn ihe ribhọ nin ele rẹ rẹ ẹlo oi nọn bha sẹ ele obọ, la ihe ribhọ nin ele rẹ da ha ga nin ele ki da zobọ. Ranmhude ọnan, ele sabọ rẹ ha riale ghe a bha lu ele nọnsẹn. Emhin eso nela mhan ha sabọ lu nin mhan da sabọ ha re ẹlo nọn khẹke ghe idia nin mhan ye?

EMHIN NIN MHAN HA SABỌ LU SADE ỌKAKALE ZEGBERE

13. Be ha sabọ sunu ji mhan sade imhan tobọmhan kuẹlo da ọkakale?

¹³ Asabọmiẹn uwẹ lẹn ebi Baibo tale rẹji ebezẹle nin iloya da ribhọ. Asabọmiẹn uwẹ sẹ ka noo ọle rẹ rẹkpa ọria rẹ sabọ ziengbe ọkakale nin ọle kuẹlo da. Ọkpakinọn, ahamiẹn uwẹ tobuwẹ kuẹlo da ọkakale, ọ sabọ rẹ ha nọghọ uwẹ rẹ ziengbe. Bhi ọsi ijiẹmhin, uwẹ sabọ ha riale ghe Jehova re ene ọkakale rẹ ha re oya nin uwẹ la ghe, ọle i yẹ kaehọ erọnmhọn nesẹ. Be uwẹ ha lu nọn ha rẹkpa uwẹ rẹ sabọ re ẹlo nọn khẹke ha ghe ọkakale nin uwẹ ye?

14. Be uwẹ ha sabọ bhii Jehova le sade uwẹ kuẹlo da ọkakale? (Filipai 4:13)

¹⁴ Bhii Jehova nin ọle rẹkpa uwẹ. Taman Jehova ọkakale nin uwẹ kuẹlo da bi ebi ọ dia uwẹ yẹ bhi egbe. Uwẹ sabọ taman Jehova emhin nin uwẹ guanọ nin ọle lu nin uwẹ tee. Bhii ọle nin ọle re ẹwanlẹn, ahu bi ẹlimhin nọn khiale nọnsọle nin uwẹ rẹ sabọ ziengbe. Yere ghe, Jehova dẹ sabọ re ewanniẹn ọbhi erọnmhọn nọnsẹ bhi uwedẹ nin uwẹ bha rẹ mun ọkhọle ọi. (Ẹfẹ. 3:20) Ọle dẹ sabọ noo ibhio uwẹ nin ibha ko ga bi ene ẹhi rẹ rẹkpa uwẹ. (Ps. 34:7) Bhiriọ, dọnmhegbe miẹn urẹkpa nọnsi Jehova ọbhi egbe bhi uwedẹ nọn hi ki rẹ khin nin ọle rẹ rẹkpa uwẹ. Ọle wo re ẹlinmhin nọn khiale nọnsọle nin ọria. Ọne ẹlinmhin nọn khiale dẹ sabọ rẹkpa uwẹ rẹ sabọ ziengbe ọkakale nọn hi ki rẹ khin nin uwẹ kuẹlo da.—Tie Filipai 4:13.

15. Be ha rẹkpa uwẹ rẹ sabọ ha ziengbe ọkakale nin uwẹ kuẹlo da? (Yẹ fẹ ifoto ghe.)

¹⁵ Wo ha lu emhin kẹkẹ nin uwẹ lu ne rẹkpa uwẹ rẹ sabọ ha ga Jehova. Ahamiẹn uwẹ kuẹlo da ọkakale, ọ sabọ rẹ ha nọghọ uwẹ rẹ ha lu emhin kẹkẹ nin uwẹ ka ha lu rẹ ga Jehova. Ọkpakinọn, ọne ẹghe ọkakale nan ọkhẹke nin uwẹ rẹ manman ha ria eria bhi uwedẹ nin Jehova rẹ ria eria gbera ọnikhẹ. Bhiriọ, dọnmhegbe ha lu emhin kẹkẹ nin uwẹ ka ha lu khẹ rẹ ga Jehova, ne ha rẹkpa uwẹ rẹ ha ria eria bhi uwedẹ nin ọle rẹ ria eria. (Ps. 119:143) Wo ha tie Baibo ukpẹdẹ-ukpẹdẹ, ha ria eria nyan ebi uwẹ tie, uwẹ ha yẹ dọnmhegbe gua otọ eji uwẹ tie dinmhin. Sẹyẹ, dọnmhegbe ha lu eka nin uwẹ ha sabọ lu bhi iwẹnna itẹmhọn Osẹnobulua, wo ha yo ikolo oga, uwẹ ha yẹ ha re ewanniẹn ọbhi inọnta. Donmhegbe ha deba ibhio ẹ nin bha ko ga gbẹghe, hẹi ha siegbe kie bhi eji ibhio ẹ ye.—Prov. 18:1.

16. Edandan nela uwẹ ha sabọ ha mhọnlẹn? Be uwẹ ha rẹ sabọ khọn ọlẹn yẹ? (2 Arẹman 10:​4, 5)

¹⁶ Hẹi ha mhọn edandan. Ahamiẹn uwẹ kuẹlo da ọkakale, ọ dẹ khẹke nin uwẹ rẹban edandan nọn hi ki rẹ khin nin uwẹ ha sabọ ha mhọn bhi ọkhọle rẹji egbe uwẹ la rẹji Jehova. (Tie 2 Kọrint 10:​4, 5.) Baibo bi ebe nesẹmhan dẹ sabọ rẹkpa uwẹ rẹ rẹban edandan ne sẹriọ. Bhi ọsi ijiẹmhin, uwẹ be mhọn edandan si Jehova yẹ hoẹmhọn uwẹ? Ijiẹmhin nọnsi Pọl nin odibo dẹ sabọ rẹkpa uwẹ. Bhi ẹghe nin Pọl rẹ ha lu iwẹnna itẹmhọn Osẹnobulua, ọle wo miẹn ọkakale kẹkẹ bhi egbe. Ọrẹyiriọ, ọle bha ha mhọn edandan si Jehova yẹ hoẹmhọn ọlẹn, sokpan, ọne ọkakale kẹkẹ nin ọle miẹn da wo manman rẹkpa ọle rẹ rẹọbhọ ghe Jehova bi Jesu wo manman hoẹmhọn ọlẹn. (2 Kọr. 11:​23-27) Uwẹ be mhọn edandan si Jehova be gene rẹhunmhan uwẹ bhi emhin ebe nin uwẹ lu bhi ẹghe nọn gbera? Ahamiẹn iriọ emhin dia uwẹ bhi egbe, gbẹn ulọnlẹn kẹkẹ bhi Baibo ọbhi otọ ne rẹman ghe, Jehova rẹhunmhan emhin ebe. (Isa. 43:25) Uwẹ ha gbẹn ele fo, tie ene ulọnlẹn, uwẹ ha yẹ ria eria nyan ele. (Ps. 119:97) Uwẹ be sẹ ka kuẹlo da ọkakale khẹ nọn re uwẹ ha mhọn edandan si Jehova dẹ gene gbega eguọmhandia nesọle ne sun rẹkhan ọlẹn? Ọ ha yi iriọ, dọ gua otọ uhọnmhọn-ọta kẹkẹ ne rẹman ebezẹle nin Jehova da ji iloya da ha ribhọ, bi ebi Jehova rẹ gbega mhan yẹ bhi ọkakale nọn hi ki rẹ khin nin mhan kuẹlo da. (Ps. 91:​9-12) Yẹ dọ tie okha ọsi ibhio mhan nin ikpia bi ikhuo ne sabọ ziengbe ọkakale nin ele kuẹlo da.a

17. Be ọkhẹke nin mhan lu sade ọkakale zegbere?

¹⁷ Asabọmiẹn uwẹ i sẹ manman mhọn ọnọghọ nọn kakale nin uwẹ ne dan nian. Ahamiẹn iriọ nọn, wo ha khuẹnmhẹn Jehova, uwẹ ha yẹ ha re ogẹn ji ọle bhi emhin esili kẹkẹ nin ọle lu nin uwẹ. (Eccl. 7:14) Ọkpakinọn, ahamiẹn ọkakale zegbere, re ẹlo nọn khẹke ha ghe ọle, uwẹ ha yẹ mun udu nyan Jehova ghe ọle dẹ rẹkpa uwẹ rẹ sabọ ziengbe ọle. Uwẹ ha lu iriọ, Jehova “ki rẹkpa [uwẹ] rẹ sabọ ziẹngbe ọle.” (1 Kọr. 10:13) Ọkpakinọn, ibhio mhan nin ikpia bi ikhuo kii? Be mhan ha rẹ sabọ rẹkpa ele yẹ sade ele kuẹlo da ọkakale? Mhan dẹ zilo nyan ọnan bhi uhọnmhọn-ọta nọn ki sẹ ọle bhi egbe.