Bezẹle Nọn Da Khẹke Nan Zọese Nin Mhan?

1-2. Obọ emhin nela mhan guanọ nan da hinmhin mhan? Bezẹle? (Rom 7:​22-24) (Yẹ fe ifoto ghe.)

RIA ẹmhọn ọne idia nan ghe. Uwa ọsi okpea ọkpa shiẹn kua. Arẹmiẹn ọne okpea miuhọnmhọn, ọle bha sabọ dagbare bhi ẹkẹ ọne uwa, ranmhude ene udo-ekẹn nan rẹ bọn ọne uwa siẹn kuọ bhi ijerebhe. Beji a miẹn ọle bha yẹ miẹn eji ọle na dagbare, ọle da ha so, yẹ mhọnlẹn bhi ọkhọle ghe ẹbho dẹ dọ rẹkpa ọle.

² Idia nọn sẹnian, ọle mhan rebhe ye ẹlẹnan. Bhi uwedẹ nela? Ẹghe nin Adam rẹ gbobọrauhi nọnsi Osẹnobulua, ọle da kiẹn ọria olukhọ. Ranmhude imọn nesi Adam mhan khin, mhan rebhe da yẹ kiẹn eria olukhọ. Emhin ebe ki da mun mhan rebhe gba beji ene udo-ekẹn ne shiẹn kua rẹ mun ọne okpea nin mhan tẹmhọnlẹn gba. Bọsi ọne okpea, mhan guanọ ọria nọn ha rẹkpa mhan. Pọl wo tẹmhọn ọne idia nan nin mhan ye bhi ilẹta nin ọle gbẹn ji ibhokhan Rom. (Tie Rom 7:​22-24.) Ọle da bhii nan hinmhin ọlẹn “bhi ọne egbe olukhọ nan nọn ho nọn si uu ji [ọle].” Pọl da wo ha ne ọne emhin ebe nin ọle le bhi uku daan, sẹyẹ, uu ọne emhin ebe sire. (Rom 6:23) Ọne idia nan mhan yẹ wo ye ẹlẹnan. Bhiriọ, mhan guanọ ọria nọn ha miẹn mhan fan!

3. Emhin nela Jehova ha sabọ lu nin mhan ranmhude izọese nọnsi Jesu?

³ Beji Pọl tẹmhọn ọne idia nan nin mhan ye fo, ọle da yẹ tẹmhọn ọnọn re ikhuaẹloghe nin mhan. Beji ọle nọọn fo yọle: “Họ bhọ ha hinmhin mẹn bhi ọne egbe olukhọ nan nọn ho nọn si uu ji mẹn?” Ọle da yẹ tobọle re ewanniẹn ọbhọ yọle: “Osẹnobulua obulu nin ọle rẹ re Jesu Kristi nin Ebeanlẹn mhan rẹ miẹn imẹn fan!” (Rom 7:25) Izọese nọnsi Jesu, ọle Pọl ha tẹmhọnlẹn.a Ranmhude izọes nọnsi Jesu, (1) Jehova dẹ sabọ re emhin ebe nesẹmhan rẹhunmhan mhan, (2) mhan dẹ sabọ ha mhọn ọne ikhuaẹloghe ghe, mhan dẹ kiẹn eria nọn gba nan bhi ẹghe odalo, bi (3) mhan ki dẹ sabọ deba Osẹnobulua ha mhọn ikolu nọn mhẹn. Beji mhan rẹ ha zilo nyan ọdeọde bhi ene emhin nan, oyẹẹ nin mhan mhọn da Jehova nin “Osẹnobulua nọn re ikhuaẹloghe nin ọria,” ki ha ziẹn ọbhọ. (Rom 15:13) Sẹyẹ, ẹmhọn Jesu ki kie manman ha ti mhan bhọ nin Osẹnobulua “noolo rẹ dẹ mhan kiere.”—Kol. 1:14.

RANMHUDE IZỌESE NỌNSI JESU, JEHOVA DẸ SABỌ RẸHUNMHAN MHAN

4-5. Bezẹle nọn da khẹke nan zọese nin mhan rebhe? (Ecclesiastes 7:20)

⁴ Ọ da khẹke nan zọese nin mhan nin Jehova da sabọ re emhin ebe nesẹmhan rẹhunmhan mhan. Ọria nọn i lu emhin ebe bhi ẹwẹ mhan i ribhọ. Mhan rebhe dobọ bhi ọta nin mhan ta bi ebi mhan lu. (Tie Ecclesiastes 7:20.) Ọkpakinọn, emhin ebe eso ribhọ ne khọ ne eso. Bhi ọsi ijiẹmhin, beji ọ ha khin bhi uhi nin Jehova ne obọ Mozis gbe, ahamiẹn ọria dọ gboghẹ la gbugbele, a ki gbe ọne ọria a. (Lev. 20:10; Num. 35:​30, 31) Emhin ebe ribhọ ne bha khọ sẹ bii enin. Ọrẹyiriọ, emhin ebe ele sẹyẹ khin. Bhi ọsi ijiẹmhin, Devid nin ojie da yọle: “Mẹn dẹ re ẹwanlẹn ha khian, nin mẹn hẹi re ukpolanmhẹn nọnsẹmhẹn rẹ ha lu khọlọ.” (Ps. 39:1) Ọnan rẹman ghe, ọta eso nin mhan ta bhọ sabọ rẹ ha yi emhin ebe.—Jem. 3:2.

⁵ Uwẹ sẹ ka ta ọta la lu emhin eso khẹ nọn re uwẹ dọ ha kiẹ egbe beji a ki zẹbue? Edandan i ribhọ ghe ọ sẹ wo ka sunu ji uwẹ khẹ. Baibo yọle ghe “Mhan ha yọle ghe, ‘Mhan imhọn olukhọ bhi egbe,’ egbe mhan mhan gheghe hiẹ, ẹmhọanta iri mhan bhi unun.”—1 Jọni 1:8.

6-7. Emhin nela Jehova lu nọn re otọ nanlẹn rẹ sabọ ha re emhin ebe nesẹmhan rẹhunmhan mhan? (Yẹ fẹ ifoto ghe.)

⁶ Ranmhude osẹ nọn bhuohiẹn bhi uwedẹ nọn gbale Jehova khin, ọ da khẹke nin ọle lu emhin nọn ha re ọto nanlẹn rẹ sabọ re emhin ebe nesẹmhan rehunmhan mhan, izoẹse nọnsi Jesu ọle hi ọne emhin nin ọle lu.(Ẹfẹ. 1:7) Ọkpakinọn, ọnan bha ki rẹman ghe Jehova i zẹwẹ fi eho ọbhi emhin ebe nin mhan lu. Bhi ọsi emhọanta, emhin ebe sọnọn ọlẹn. (Isa. 59:2)

⁷ Beji ọ ha khin bhi uhi nin Jehova na obi Mozis gbe, nin Jehova rẹ sabọ rẹhunmhan ibhokhan Izrẹl bhi emhin ebe nọnsele, ọ da khẹke nin ele ha re elanmhẹn rẹ zọese. (Lev. 4:​27-31; 17:11) Ọne izọese nin ele ha lu da rẹman ghe, eria guanọ izọese nọn mhẹn gbera izọese nan re elanmhẹn lu. Izọese nọnsi Jesu, ọle hi ebe ha sabọ re ẹghe odalo nọn mhẹn bi emhin esili kẹkẹ nin eria. Sẹyẹ, ọne izọese ọle hi ebi ha re otọ nin Jehova rẹ sabọ re emhin ebe nesẹmhan rẹhunmhan mhan. Ilẹta nin Pọl gbẹn ji Kristiẹn ne ribhi Kọrint rẹman ghe, ọle lẹn ebi izọese nọnsi Jesu ghan sẹ yẹ. Beji ọle tẹmhọn emhin kẹkẹ ne i mhẹn nin ele ka rẹ ha lu fo, ọle da yọle: “Osẹnobulua kpe bha khia; ọle re bha kiẹn ene khiale; a tie bha eria ne khiale bhi elin nọnsi Jesu Kristi nin Ebeanlẹn mhan bi bhi ahu ẹlinmhin nọnsi Osẹnobulua.”—1 Kọr. 6:​9-11.

8. Be uwẹ ha sabọ ria eria nyan beji uwẹ rẹ muegbe Iluemhin Ọsi Ayere Ọsi Uyumhin Nọnsi Jesu bhi ọne ukpe nan?

⁸ Beji uwẹ rẹ muegbe iluemhin ọsi Ayere Ọsi Uyumhin Nonsi Jesu bhi ọne ukpe nan, re ẹghe ọbhi otọ rẹ ria eria nyan ebi iẹnlẹn nọnsẹ ki rẹ dọ mhẹn an yẹ nin Jehova rẹ rẹhunmhan olukhọ nọnsẹ. Ranmhude izọese nọnsi Jesu, ọ bha yẹ khẹke nin uwẹ dọ ha kpokpo egbe ba ẹmhọn emhin ebe nin uwẹ lu bhi ẹghe nọn gbera. Ọkpakinọn be ọkhẹke nin uwẹ lu yẹ sade ọ nọghọ uwẹ rẹ reọbhọ ghe Jehova rẹhunmhan uwẹ? Asabọmiẹn uwẹ bhọ taman egbe uwẹ yọle, ‘Mẹn lẹnmhin ghe Jehova rẹhunmhan mẹn, sokpan men i da sabọ rẹhunmhan egbe mẹn.’ Ahamiẹn iriọ emhin di uwẹ bhi egbe, ye ọnan rẹ: Jehova hi ọnọn re emhin ebe rẹhunmhan ọria. Rẹ deba ọnin, Jesu ọle mun ọne ẹson nan nọn rẹ ha bhuohiẹn. Jehova bha mun ọne ẹsọn nin uwẹ la ọria ọbhebhe nọn rẹ ha tare ọnọn khẹke nan rẹhunmhan bi ọne a i da rẹhunmhan. Baibo yọle ghe: “Ahamiẹn mhan khian bhi ẹfua beji [Jehova] rẹ ribhi ẹfua, . . . aranlẹn nọnsi Jesu nin Ọmọn nọnsọle ki kpe imhan khia bhi olukhọ.” (1 Jọni 1:​6, 7) Ọkhẹke nin mhan rẹọbhi ọne ẹmhọn nan beji mhan rẹ rẹọbhi ẹmhọn nekẹle ne ribhi Baibo. Jehova bhọ lu ọne emhin fo nọn ha re otọ nanlẹn rẹ sabọ ha rẹhunmhan mhan, sẹyẹ, Ọta nọnsọle yọle ghe ọle “muegbe nin [ọle] rẹ rẹhunmhan.”—Ps. 86:5.

RANMHUDE IZỌESE NỌNSI JESU MHAN MHỌN ỌNE IKHUAẸLOGHE GHE MHAN DẸ KIẸN ERIA NỌN GBA NAN BHI ẸGHE ODALO

9. Ọne ukpọta “olukhọ”, be a re ọle tẹmhọnlẹn bhi Baibo? (Psalm 51:5)

⁹ Bhi Baibo, ọne ukpọta “olukhọ” ọ i yi emhin ne i mhẹn nin mhan lu ọkpa a re ọle tẹmhọnlẹn. A yẹ re ọle tẹmhọn olukhọ nan bie mhan bi ọle. (Tie Psalm 51:5) Ọne emhin ebe nin mhan le bhi ukhu rẹ mhan dọ ha ria eria ne bha gba yẹ lu emhin ne i mhẹn. Sẹyẹ, ranmhude ọne emhin ebe nan, egbe nọnsẹmhan i yẹ wẹnna bhi uwedẹ nin Jehova rẹ manlẹn tee. Ọnan bhọ zẹle nin mhan da khọnmhọn, dọmanlẹn, yẹ yu. Ọnan rẹkpa mhan rẹ lẹn ebezẹle nin imọn nan la biẹ ne bha sẹ lẹn ọkpa lẹn eva da khọnmhọn yẹ yu, bi ebezẹle nin eria ne mhẹn bi eria ne i mhẹn da loya yẹ yu. Ọne idia nan mhan rebhe ki ye ẹlẹnan ranmhude emhin ebe nin Adam lu.

10. Be egbe dia Adam bi Ivi yẹ beji ele lu olukhọ fo?

¹⁰ Ria ẹmhọn ebi egbe dia Adam bi Ivi yẹ beji ele lu olukhọ da Jehova fo. Ọne emhin ebe nin ele lu da re ele ha ha-yo-ha-re, sẹyẹ, ọkhọle da munhẹn ha kpokpo ele. (Rom 2:15) Ele tobele bhọ da lẹn sẹbhọ ghe emhin fidenọ bhi ẹkẹ ọkhọle nọnsele. Ele da tobele dọ ha guanọ ebi ele ha rẹ gue ijanlẹn eso bhi egbe nọnsele, yẹ dọ ha nẹko bọsi oyi nin Osẹnobulua hẹi daghe ele. (Gen. 3:​7, 8) Bhi ọsi ọhẹnhẹn bhi iẹnlẹn ọsi Adam bi Ivi, ọkhọle da ha kpokpo ele, ẹkhọle da ha lo ele, sẹyẹ, ele da ha kpokpegbe. Ele dẹ wo ne ene emhin nan ha daan khian rẹ dọ sẹbhi ukpẹdẹ uu nọnsele.—Gen. 3:​16-19.

11. Be idia nin mhan da ke egbe mhan re ẹlẹnan rẹ rẹso mhan yẹ?

¹¹ Beji emhin ebe nin Adam bi Ivi lu rẹ re okhọle ha gbe ele asan, re ele ha lu akhiẹ yẹ kpokpo egbe, iriọ emhin ebe yẹ rẹ mhan lu ẹlẹnan. Olukhọ nin mhan le bhi ukhu si ọbalọ bi ọkakale nin mhan ye ẹlẹnan. Ebi mhan hi ki rẹ dọnmhẹn egbe sẹ yẹ rẹ re egbe nẹ nin ọkakale, emhin eso dẹ yẹ wo zegbere nin mhan i da sabọ rẹ ọi nọnsẹn. Bezẹle? Ranmhude Baibo yọle ghe, eria dẹ wo ha kuẹlo da ọkakale ranmhude emhin ebe nin Adam lu. (Rom 8:20) Ẹmhọanta ọnan wo khin bhi idia nọnsẹmhan bi idia ọsi ẹbho rebhe bhi ọne agbọn nan. Bhi ọsi ijiẹmhin, ekhẹn gọvamẹnt sẹ wo dọnmhegbe nin ele rẹ re ọne otọ nan ọ i nọnsẹn, re ọkpẹnlẹn ọbhi ugbele, rẹkpa ọrebhe rẹ ha mhọn ebi ele guanọ, yẹ re ọkpẹnlẹn ọbhi okhọnlẹn. Ọrẹyiriọ, ele bha sabọ re ọkpẹnlẹn ọbhi ene ọkakale nan. Be izọese nọnsi Jesu ha rẹ sabọ hinmhin mhan yẹ bhi ọne idia nan nin olukhọ si mhan ọi?

12. Ikhuaẹloghe nela mhan mhọnlẹn ranmhude izọese nọnsi Jesu?

¹² Ranmhude izọese nọnsi Jesu mhan mhọn ọne ikhuaẹloghe ghe, “a dẹ miẹn ọne agbọn nan fan, bhi obọ olukhọ bi uu.” (Rom 8:21) Ọnan rẹman ghe bhi agbọn ọsọgbọn, mhan i da yẹ ha khọnmhọn, emhin i da yẹ ha ribhọ nọn ha re egbe iẹnlẹn ha lọ mhan, ọkhọle i da yẹ ha gbe mhan asan, mhan i yẹ da ha lu akhiẹ la kpokpo egbe, ranmhude mhan ki dẹ kiẹn eria nọn gba nan. Rẹ deba ọnin, emhin nọn hi ki rẹ khin nin mhan lu nin mhan rẹ sabọ re ọne otọ nan ọi nọnsẹn, yẹ rẹ sabọ deba ibo mhan ha nyẹnlẹn bhi ọfure, ki kiẹn ọlen nin mhan. Ranmhude Jesu Kristi nin ọmiẹnmhan fan nọn yi “Ọnọn Gbẹloghe bhi Ọfure,” ki da ha gbẹloghe ẹghenin.—Isa. 9:​6, 7.

13. Emhin ọbhebhe nela uwẹ ha sabọ ria eria nyan beji uwẹ rẹ muegbe Ayere ọsi Jesu ọsi ọne ukpe nan?

¹³ Ria eria nyan ebi iẹnlẹn nọnsẹmhan ha diayẹ bhi ẹghe nin mhan ha rẹ dọ kiẹn eria nọn gba nan. Ukpẹde-ukpẹdẹ nọn hi ki rẹ khin nin mhan rẹ riọre, egbe ki wo fu mhan re, ije soso i da ha ba mhan. Mhan i da yẹ dọ ha kpokpo egbe si eria nesẹmhan dẹ miẹn ebale ukpẹdẹ le. Ofẹn i da yẹ ha mun mhan ghe si ele dẹ ha khọnmhọn, la si emhin ọhanabẹ nọn ha sabọ si uu ji ele dẹ sunu. Bhi ejayenan nian, uwẹ dẹ sabọ ha mhọn ọkhọle nọn lọre sade uwẹ re ẹghe ọbhi otọ rẹ ha ria eria nyan ikhuaẹloghe nin mhan mhọn rẹji ẹghe odalo. (Hib. 6:​18, 19) Beji emhin nan fi ba bhi otọ ẹdẹ rẹ mun okọ mhọnlẹn, ikhuaẹloghe nin uwẹ mhon rẹji ẹghe odalo dẹ sabọ ziẹn uwẹ urẹọbhọ, yẹ rẹkpa uwẹ rẹ ziẹngbe ọkakale nọn hi ki rẹ khin nin uwẹ kuẹlo da nian. Bhi ọsi ẹmhọanta, uwẹ dẹ sabọ rẹọbhọ ghe Jehova dẹ “re ihaosa nin ọrebhe ne gene ho ne ga ọle.” (Hib. 11:6) Izọese nọnsi Jesu zẹle nin uwẹ da sabọ ha mhọn ọne ọkhọle nọn lọre nin uwẹ mhọnlẹn nian, bi ọne ikhuaẹloghe nin uwẹ mhọn rẹji ẹghe odalo.

RANMHUDE IZỌESE NỌNSI JESU, MHAN DẸ KIE SABỌ DEBA OSẸNOBULUA HA MHỌN IKOLU

14. Beji Adam bi Ivi sọtẹ da Jehova fo, be sunu ji ikolu nin mhan bi Jehova ko mhọnlẹn? Bezẹle nọn da yi iriọ?

¹⁴ Rẹ nabhi ẹghe nin Adam bi Ivi rẹ sọtẹ da Osẹnobulua, eria bha yẹ sabọ deba Osẹnobulua ha mhọn ikolu. Baibo bhọ da yọle ghe, eghian Osẹnobulua ọrebhe bhi ọne agbọn nan ki ha khin. (Rom 8:​7, 8; Kol. 1:21) Bezẹle? Ranmhude Osẹ nọn gbale Jehova khin, sẹyẹ, ọle i re otọ nin emhin ebe. Rẹji Jehova Baibo da yọle: “Ranmhude ẹlo nọnsẹ manman khia, uwẹ isabọ kuẹlo ọbhi emhin ọbe. Uwẹ ida sabọ gbesẹa nin emhin ọbe.” (Hab. 1:13) Ikolu nin eria bi Jehova ko mhọnlẹn da ria a rẹ na bhi ẹghe nin eria rẹ kiẹn eria olukhọ. Ọria i ribhọ nọn ha sabọ kiẹn ọmọẹ Jehova sade a bha hẹnhẹn ọne ikolu nọn ria a nin mhan rẹ ka deba Jehova ha mhọnlẹn. Izọese nọnsi Jesu, ọle hi emhin nan rẹ hẹnhẹn ọne ikolu nọn ria a.

15. Be izọese nọnsi Jesu rẹ tujie ọne uwedẹ a yẹ nin eria rẹ kie sabọ deba Osẹnobulua ha mhọn ikolu?

¹⁵ Baibo bhọ da yọle ghe, Jesu hi “ọnọn zọese bhi olukhọ nọnsẹmhan.” (1 Jọni 2:2) Be izọese nọnsi Jesu rẹ sabọ lu ọnan yẹ? Uyumhin nọnsi Jesu ọle hi emhin nọn re otọ nin Osẹnobulua nọn lu emhin bhi uwedẹ nọn gbale rẹ kie sabọ deba eria ha ribhi ọfure. (Rom 3:​23-26) Jehova bhọ da ha ghe eria ne ga ọle bhi ẹghe nọn gbera bii eria ne khiale arẹmiẹn jesu bha sẹ yu. (Gen. 15:​1, 6) Bezẹle nin Jehova da sabọ re inian ha ghe ele? Ranmhude Jehova wo lẹn sẹbhọ ghe, ọmọn nọnsọle dẹ re iẹnlẹn nọnsọle rẹ zọese nin mhan bhi ẹghe odalo. (Isa. 46:10) Ọne izọese tujie ọne uwedẹ a nin mhan rẹ kie sabọ deba Osẹnobulua ha mhọn ikolu.

16. Be uwẹ ha gbo kie ria eria nyan beji uwẹ rẹ muegbe Ayere Ọsi Uyumhin Nọnsi Jesu ọsi ọne ukpe nan? (Yẹ fẹ ifoto ghe.)

¹⁶ Ria ẹmhọn ebi iẹnlẹn nọnsẹ ki dọ diayẹ nian nin uwẹ rẹ kie sabọ deba Osẹnobulua ha mhọn ikolu nọn mhẹn. Bhi ọsi ijiẹmhin, ọnan re otọ nin uwẹ rẹ ha tie Jehova “Aba” beji Jesu man mhan le. (Mat. 6:9) Asabọmiẹn uwẹ tie ọle “Ọmọẹ” ẹgheso. Ẹghe-ẹghe nọn hi ki rẹ khin nin mhan rẹ tie Jehova “Aba” la “Ọmọẹ,” ọkhẹke nin mhan re ekpẹn bi idegbere ha tie ọle. Bezẹle? Ranmhude eria olukhọ mhan khin, sẹyẹ, bhi ọsi obọ mhan, ọ i da fo mhan rẹ sikẹ Osẹnobulua. Izọese nọnsi Jesu, ọle ọkpa hi emhin nọn zẹle nin mhan ha da sabọ deba Osẹnobulua ha mhọn ikolu. Izọese nọnsi Jesu, ọle Jehova “rẹ kie si emhin rebhe kẹ egbe. Ọle da re aranlẹn nin Jesu jiẹn kua bhi okhun oran rẹ lu ọle.” (Kol. 1:​19, 20) Ọnan zẹle nin mhan da sabọ deba Jehova ha mhọn ikolu nọn mhẹn nian arẹmiẹn eria nọn bha gba nan mhan sẹyẹ khin.

IZỌESE NỌNSI JESU RẸMAN GHE JEHOVA MANMAN MHỌN ITOHAN

17. Be izọese nọnsi Jesu rẹ rẹman yẹ ghe Jehova manman mhọn itohan? (Ẹfẹsọs 2:​4, 5)

¹⁷ Izọese nọnsi Jesu rẹman ghe Jehova manman mhọn itohan. Jehova “da re iẹnlẹn nin mhan . . . arẹmiẹn ghe mhan rẹ ka yu ọbhi ẹkẹ olukhọ.” (Tie Ẹfẹsọs 2:​4, 5.) Eria ne “muegbe nin ele rẹ miẹn iẹnlẹn ọsi ighegheghe” wo ha bhii nan rẹkpa ele ranmhude emhin ebe mun ele gba beji ọne uwa nọn siẹn kua rẹ mun ọne okpea gba nin mhan ka tẹmhọnlẹn bhi uduọle nin ọhẹnhẹn. (Iwẹn. 13:48) Ẹmhọn Agbejele nọnsi Osẹnobulua nin mhan wewe, ọle Jehova rẹ rẹkpa ene ẹbho nan ne guanọ urẹkpa beji ele ha da sabọ dọ lẹn ọlẹn bi Ọmọn nọnsọle nin Jesu. (Jọni 17:3) Ahamiẹn Esu rẹ riale ghe Osẹnobulua i yẹ da sabọ mun iho nọnsọle sẹ bhi ẹghe nin Adam bi Ivi rẹ sọtẹ da Osẹnobulua, ọle bha zẹwẹ lẹn ebi ọle lu bhi obọ.

18. Be ọkhẹke nin mhan ha mhọn bhi ọkhọle beji mhan rẹ ria eria nyan elele nin mhan miẹn bhi izọese nọnsi Jesu?

¹⁸ Beji mhan rẹ ria eria nyan elele kẹkẹ nin mhan miẹn ranmhude izọese nọnsi Jesu, ọkhẹke nin mhan yere ọne emhin kpataki nọn zẹle nin Jehova da je Jesu re nọn dọ yu nin mhan. Ọ i yi nin Jehova rẹ hinmhin mhan ọkpa zẹle nin ọle da ji Jesu re nọn dọ yu nin mhan. Ọne izọese Jehova yẹ noo rẹ re emhọn kpataki nin Esu zẹ ọle egbe dagbare bhi ọne ogba ọsi Idẹn ọi nọnsẹ. (Gen. 3:​1-5, 15) Ọle Jehova noo rẹ kpe elin nọnsọle khia bhi ohoghe rebhe nin Esu bha ọle le. Ọle Jehova yẹ noo rẹ hinmhin mhan bhi obọ emhin ebe bi uu. Ọle da re ọnan rẹman ghe Osẹ ọsi oyẹẹ ọle khin. Arẹmiẹn eria olukhọ mhan khin, Jehova da mhọn itohan da mhan. Ọle da re ọne isẹhoa nin mhan rẹ deba ọle rẹman ghe ohoghe ene emhin rebhe nin Esu tale rẹji ọle khin. (Prov. 27:11) Be uwẹ ha rẹman yẹ ghe izọese nọnsi Jesu ti uwẹ bhọ? Mhan dẹ re ewanniẹn ọbhi ọne inọnta nan bhi uhọnmhọn-ota nọn ki sẹ ọle bhi egbe.