“Ọ I Yi Mẹn Ọkpa Khian”

IJIẸMHIN ỌSI ENE BIẸ MẸN

Aba mẹn bi inẹn wo mun otuẹ Catholic gba ọbhi uhọnmhọn. Ọkpakinọn, ẹghe nin ele ki rẹ dọ luẹ bhi Baibo ghe, Jehova hi elin nọnsi Osẹnobulua, ele da dọ kiẹn Esali Jehova. Aba mẹn bha yẹ ha kanọ amanzẹ ọsi Jesu. Ọle da re iwẹnna kabita nọnsọle rẹ hẹnhẹn ijanlẹn ọkpa bhi uwa nọnsẹmhan ọi, yẹ re ọle kiẹn Kindọn Họọ. Ọnan hi Kindọn Họọ nin ọhẹnhẹn bhi San Juan del Monte bhi Manila, agbaẹbho ọsi Philippines.

Beji a biẹ mẹn fo bhi ukpe 1952, ene biẹ mẹn da munhẹn ha man mẹn ẹmhọn Jehova, beji ele rẹ ha man ibhio mẹn enẹn nin ikpea bi ibhio mẹn nin ikhuo ea ne diọn mẹn Baibo. Beji mẹn rẹ ha wanre, aba mẹn da taman mẹn nin mẹn dọnmhegbe ha tie uhọnmhọnlẹn ọkpa bhi Baibo ukpẹdẹ-ukpẹdẹ. Sẹyẹ, ọle da ha noo ebe kẹkẹ nesẹmhan rẹ man mẹn Baibo. Ẹgheso, ene biẹ mhan ki taman ọfẹotughe, la ibhio mhan nin Bẹtẹ je re nin ele dọ debhi uwa nọnsẹmhan an. Isẹlobhemhin ọsi ene ibhio mhan nan da wo re azagba-uwa nọnsẹmhan ha ghọnghọn, sẹyẹ ọ da re izebhudu nin mhan. Ọnan bhọ da re mhan mun oga nọnsi Jehova kalo bhi iẹnlẹn.

Mẹn wo miẹn emhin luẹ bhi obọ ene biẹ mẹn. Ele wo ha sun rẹkhan Jehova. Ẹghe nin inẹn mẹn ki rẹ yu fo ranmhude emianmhẹn nin ọle ha khọnmhọn, imẹn bi aba mẹn da munhẹn ha lu iwẹnna ọkanẹfan bhi ukpe 1971. Ọkpakinọn, bhi ukpe 1973 beji mẹn ribhi ikpe 20 fo, aba mẹn da yu. Nin ene biẹ mẹn rẹ yu, ọ da wo dia mẹn bhi egbe ghe ọsẹmhẹn fo, ghe imẹn ọkpa khian. Ọkpakinọn, ikhuaẹloghe nọn ribhi Baibo da wo rẹkpa mẹn rẹ ha ria eria nọnsẹn, beji a ha da miẹn ghe mẹn bha dọ ha ria eria ne gbe ahu. Ọ da yẹ wo rẹkpa mẹn rẹ sikẹ Jehova. (Hib. 6:19) Ọ bha sẹ bue gbe nin aba mẹn yu, mẹn da munhẹn ha lu iwẹnna ọkanẹfan kpataki bhi agbaẹbho natiọle Coron, nin amẹn nẹga bhi obọ ọsi Palawan. Ẹbho i manman nyẹnlẹn bhi enan.

IMẸN ỌKPA WO HA RIBHI ỌSẸMHẸN BHI ẸGHE NIN MẸN RẸ HA LU IWẸNNA NAN MUN NIN MẸN NỌN BHA LẸKHẸ

Ikpe 21 mẹn ha ye bhi ẹghe nin mẹn rẹ diọbhi Coron. Ranmhude agbaẹbho nọn tan ẹlo a mẹn na vae, ọ da wo han imẹn ilo beji mẹn dọ kere ghe ukpa, amẹn, moto la mẹshin i manman ribhi enan. Arẹmiẹn ibhio mhan eso ribhi enan, mẹn bha ha mhọn ọria nin mhan ko lu iwẹnna ọkanẹfan, sẹyẹ, imẹn ọkpa yo iwẹnna itẹmhọn Osẹnobulua ẹgheso. Bhi uki ọkpa nin mẹn sẹ gbe bhi enan, ẹlo ẹbho bhi azagba-uwa nọnsẹmhẹn bi imọẹ mẹn da wo ha nyan mẹn. Bhi ọsasọn, mẹn ki wo ha ghe ahiẹnhiẹn bhi okhun. Bhi ọne ẹghe nan, amẹn-eviẹ ki wo ha dagbare bhi ẹlo nọnsẹmhẹn. Ọ da wo dia mẹn bhi egbe ghe, nin mẹn zobọ bhi iwẹnna ọkanẹfan nin mẹn lu, yẹ fikie ha khian uwa.

Bhi ọne ẹghe nan nin emhin rẹ mhọn ebi ọ dia mẹn yẹ bhi egbe, mẹn ki ha re ọkhọle rebhe nan erọnmhọn ji Jehova rẹ taman ọlẹn ebi emhin dia mẹn yẹ bhi egbe. Mẹn yẹ wo yere ọta ikoudure nin mẹn tie bhi Baibo bi ebe nesẹmhan. Ọkpa bhi Baibo nọn kẹ wo ha vae bhi ọkhọle nọnsẹmhẹn hi, Psalm 19:14. Enin da rẹkpa mẹn rẹ lẹn ghe Jehova dẹ ha yi “Udo nọnsẹmhẹn bi ọnọn Miẹn Mẹn Fan” sade mẹn ria eria nyan emhin ne yẹẹ ọle, emhin bọsi iwẹnna nesọle bi ikpẹ nesọle. Ebe Ọkhẹughe nọn mhọn uhọnmhọn-ọta nọn yọle “You Are Never Alone”a wo manman rẹkpa mẹn. Mẹn da wo ha tie ọle igba ne bunbun. Ahamiẹn mẹn ribhi ọsẹmhẹn, ọ ki dia mẹn bhi egbe ghe Jehova ribhi eji mẹn ye, bhiriọ, mẹn ki noo ọne ẹghe nan rẹ ha nan erọnmhọn ji ọle, luẹ Baibo, yẹ ria eria nyan ọlẹn.

Ọ bha sẹ bue gbe nin mẹn sẹbhi Coron, a da rẹ mẹn kiẹn ọwanlẹn bhi agbotu. Beji a miẹn imẹn ọkpa hi ọwanlẹn bhi ọne agbotu, imẹn ki ha sun ikolo ọsi iluẹmhin kẹkẹ natiọle, Theocratic Ministry School, Service Meeting, Congregation Book Study, bi iluẹmhin ọsi ebe Ọkhẹughe. Imẹn ọkpa yẹ ha re ọta ogbakha man uzana-uzana. Ranmhude ene ẹsọn nan rebhe nin mẹn ha miẹn, mẹn bha yẹ miẹn ẹghe rẹ ha riale ghe imẹn ọkpa khian!

Iwẹnna itẹmhọn Osẹnobulua nin mẹn ha lu bhi Coron wo manman ha yẹẹ mẹn. Eso bhi ene mẹn ha manlẹn Baibo da mianmẹn. Sokpan, mẹn yẹ wo kuẹlo da ọnọghọ. Ẹgheso, rẹ nabhi ọsewewiẹ rẹ sẹbhi ọsodanmhẹn ọ re mẹn le rẹ khian sẹbhi agọ nin mhan da tẹmhọn Osẹnobulua. Sẹyẹ, mẹn bhọ i da lẹn eji mẹn ha wẹ sade mẹn tẹmhọn Osẹnobulua fo bhi enin. Idunmhun kẹkẹ nin amẹn nẹga yẹ wo ribhi ọne agbaẹbho nin mhan da tẹmhọn Osẹnobulua. Mẹn kẹ wo nabhi okọ diọbhi eji mẹn khian, sẹyẹ, ọne ẹdẹ nin mhan rẹkhan ki wo ha fi-yo-fi-re. Rẹ deba ọnin, mẹn bha lẹn ebi a rẹ gua ẹdẹ yẹ. Bhi ene ọkakale nan rebhe, Jehova da wo ha gbega mẹn, yẹ rẹkpa mẹn. Akizẹbue, mẹn da dọ kere ghe Jehova wo ha mun mẹn egbe khẹ ọkakale nin mẹn ha miẹn bhi iwẹnna nan ha mun nin mẹn bhi ẹghe odalo.

IWẸNNA NIN MẸN LU BHI PAPUA NEW GUINEA

Bhi ukpe 1978, a da je mẹn ha khian Papua New Guinea, bhi obọ ọsi nọt bhi Australia. Udo-udo ọkpa a wo miẹn bhi ọne agbaẹbho nan. Sẹyẹ, khere kẹre nin ọne agbaẹbho bha rẹ kpọnọ sẹbhi agbaẹbho ọsi Spain. Ẹghe nin mẹn rẹ lẹn ghe, urolo ne bun gbera 800, ọle ẹbho ne bun sẹbhi ẹbo ea zẹ bhi ọne agbaẹbho nan, ọ da wo han mẹn ilo. Ọkpakinọn, urolo natiọle Melanesian Pidgin ene bun nẹ bhi ẹwẹ ele zẹ, nin ẹbho lẹn ọbhi Tok Pisin.

A da ka je mẹn ha khian agbotu nọn zẹ urolo ebo bhi Port Moresby. Mẹn bha bue gbe bhi enin. Akizẹbue, mẹn da diọbhi agbotu nọn zẹ urolo Tok Pisin, yẹ munhẹn ha yo klasi nan da luẹ ebi a rẹ zẹ ọne urolo yẹ. Ọne klasi nan da wo rẹkpa mẹn rẹ manman luẹ ọne urolo ẹjẹje. Ọ bha bue gbe, mẹn da munhẹn ha re urolo Tok Pisin rẹ re ọta ogbakha man. Arẹmiẹn ọ bha sẹ sẹbhi ukpe ọkpa nin mẹn vae bhi Papua New Guinea, a da yọle nin mẹn dọ ha lu iwẹnna ọfẹotughe bhi agbotu kẹkẹ nan da zẹ urolo Tok Pisin.

Ranmhude agbotu kẹkẹ nan da zẹ urolo Tok Pisin zagha nẹga ọne agbaẹbho, ọ da wo re mẹn ha mhanmhan usikoko ne bunbun, yẹ khian okhian ne bunbun. Bhi ọsi ọhẹnhẹn, ọ da wo dia mẹn ghe imẹn ọkpa khian, ranmhude ọriọbhe mẹn khin bhi ọne agbaẹbho nan nin mẹn ye. Sẹyẹ, urolo nin ele zẹ bi uwedẹ nin ele rẹ lu emhin wo dikẹ bhi ọsẹmhẹn. Ranmhude udo-udo vuọn ọne agbaẹbho, sẹyẹ odẹ ne ribhọ i mhẹn, mẹn bha sabọ ha rẹkhan odẹ diọbhi ene agbotu kẹkẹ. Ẹghe rebhe mẹn rẹ ha nabhi aroplen diọbhi ene agbotu. Ẹgheso, imẹn ọkpa ki ha ribhi ẹkẹ ọne aroplen nọn i manman mhẹn, nọn yẹ dia khere. Beji ofẹn rẹ mun mẹn sade mẹn nabhi okọ, iriọ ofẹn yẹ wo rẹ ha mun mẹn beji mẹn ribhi ẹkẹ ene aroplen nin mẹn na i.

Beji a miẹn ẹbho ne bunbun bha ha mhọn ifoni, mẹn da ha gbẹn ilẹta ji ene agbotu. Ẹgheso, imẹn bhọ ka ilẹta nin mẹn gbẹn ji ele sẹbhi ọne agbotu. Mẹn ha ki sẹbhi enin, mẹn ki ha nọọn ẹbho si ele lẹn eji Esali Jehova ye. Mẹn ha miẹn ene ibhio mhan, ele ki wo gbe obokhian nin mẹn, yẹ wo miẹn mẹn ọbhi egbe. Ọnan da wo rẹ mẹn yere ghe ẹsọn nin mẹn miẹn, mẹn bha miẹn ọlẹn kua. Mẹn wo ha miẹn urẹkpa nọnsi Jehova bhi uwedẹ ne bunbun, sẹyẹ mẹn da wo dọ manman sikẹ ọle.

Bhi ikolo ọkpa nin mẹn deba agbotu ọkpa do bhi Bougainville nin agbaẹbho nin amẹn nẹga, okhuo bi ọdọ ọkpa da wo re eghọnghọn bu mẹn re, yẹ nọọn mẹn yọle, “Uwẹ be yẹ ye mhan re?” Mẹn da wo yere ghe, mẹn ka tẹmhọn Osẹnobulua man ọne okhuo bi ọdọ nan bhi ẹghe ọhẹnhẹn nin mẹn rẹ ka vae bhi Port Moresby. Imẹn ka munhẹn ha man ele Baibo ọkuẹsẹ mẹn taman obhio mhan ọkpa nin ọle ha man ele Baibo. Ele ki mianmẹn nian! Ọkpa bhi ẹsele nin mẹn miẹn bhi obọ Jehova khọnan bhi ene ikpe ea nin mẹn gbe bhi Papua New Guinea.

AZAGBA-UWA NỌN WO HA MHỌN ẸSỌN NE BUNBUN BHI OBỌ

Ọkuẹsẹ mẹn kpanọ sibhi Coron re bhi ukpe 1978, mẹn da miẹn obhio mhan nin okhuo ọkpa nọn wo mhọn-ose natiọle Adel. Ọle yẹ wo ha re egbe rebhe rẹ lu iwẹnna oga. Arẹmiẹn ọle gbẹloghe imọn eva nesọle natiọle Samuel bi Shirley, ọle da yẹ ha lu iwẹnna ọkanẹfan ọsi ẹghe rebhe. Sẹyẹ, ọle da yẹ ha gbẹloghe inẹn ọlẹn nọn ki wanre. Bhi Mee 1981, mẹn da fikie diọbhi Philippines dọ re Adel bhi amhẹn. Mhan ki bọ egbe fo, mhan da ko ha lu iwẹnna ọkanẹfan ọsi ẹghe rebhe, yẹ ko ha gbẹloghe azagba-uwa nọnsẹmhan.

Arẹmiẹn mẹn ki mhọn azagba-uwa nin mẹn gbẹloghe, a da kie re mẹn kiẹn ọkanẹfan kpataki, yẹ je mẹn a khian Linapacan Island, bhi obọ ọsi Palawan bhi ukpe 1983. Ọrebhe bhi azagba-uwa nọnsẹmhan da diọbhi ọne agbaẹbho nan nin Esali Jehova i ye. Ọ ki ribhi ukpe ọkpa nin mhan vae bhi enan, inẹn okhuo mẹn da yu. Ọrẹyiriọ, mhan da sẹyẹ wo ha lu re alo bhi iwẹnna itẹmhọn Osẹnobulua nin mhan lu. Ọnan bhọ da mun mhan ziẹn bhi ọne ẹghe rebhe nin mhan rẹ ha lu akhiẹ. Mhan da munhẹn ha man ẹbho ne bunbun Baibo, ne wo ha guanọ nin ele ha yo ikolo nọnsẹmhan. Ọnan ki da rẹ mhan ha ho nin mhan bọn Kindọn Họọ. Bhiriọ, mhan da bọn ọkpa. Ikpe ea ọkpa mhan sẹ gbe bhi enan. Bhi ene ẹghe nan, ọ da wo ti mhan bhọ ghe, itue 110 vae bhi Ayere Ọsi Uyumhin Nọnsi Jesu. Ene bunbun bhi ẹwẹ ele da ha lu re alo bhi iluẹmhin Baibo nọnsele, yẹ mianmẹn beji mhan sibhi enin re fo.

Bhi ukpe 1986, a da je mẹn ha khian Culion, agbaẹbho nin amẹn nẹga. Eria ne khọnmhọn emianmhẹn egbekẹn vuọn ọne agbaẹbho nan. A da yẹ re okhuo mẹn kiẹn ọkanẹfan kpataki. Bhi ọsi ọhẹnhẹn, ofẹn da ha mun mhan rẹ tẹmhọn Osẹnobulua man eria ne khọnmhọn emianmhẹn egbekẹn. Ene ibhio mhan nin mhan kere bhi enin da taman mhan ghe, nin mhan hẹi ji ofẹn mun mhan rẹ tẹmhọn Osẹnobulua man eria ne sẹnian, ghe mhan i da mun ọne emianmhẹn ranmhude a wo ha gbẹloghe ele. Eso bhi ene khọnmhọn ọne emianmhan da ha yo ikolo oga bhi uwa ọsi obhio mhan nin okhuo ọkpa. Ọ bha bue gbe, mhan da sabọ dọ munhẹn ha tẹmhọn ikhuaẹloghe nọn ribhi Baibo man eria ne sẹnian, ne ha riale ghe Osẹnobulua bi eria fikekegbe ele. Ọnan da wo ha yi emhin nọn mhẹn nin mhan rẹ sabọ tẹmhọn Osẹnobulua man ele. Ọ wo manman rẹ mhan ha ghọnghọn rẹ daghe uwedẹ nin ene ẹbho nan rẹ ha ghọnghọn ghe, ẹdọkpa, ele dẹ kie ha mhọn egbe nọn danlẹn.—Luk 5:​12, 13.

Ebi mhan lu rẹ rẹkpa imọn nesẹmhan rẹ sọnyẹnmhẹn bhi Culion. Imẹn bi okhuo mẹn da tie ibhio mhan nin ikhuo eva nin elasẹre ne nyẹnlẹn bhi Coron, nin ele dọ deba mhan bhi enan, beji imọn nesẹmhan ha da ha mhọn imọẹ nin ele deba muobọ. Samuel, Shirley, bi ene ibhio mhan nin ikhuo eva nan, da wo ha sọnyẹnmhẹn bhi iwẹnna itẹmhọn Osẹnobulua nin ele ha lu. Ele da wo ha man ibhokhan Baibo. Bhi obọ nọnkẹle, imẹn bi okhuo mẹn da ha man ene biẹ ene ibhokhan Baibo. Bhi ọsi ẹmhọanta, ọ mhọn ẹghe ọkpa nin mhan rẹ ha man azagba-uwa ne bun sẹbhi 11 Baibo. Ọ bha sẹ bue gbe, mhan da wo ha man ẹbho ne bunbun Baibo. Ele da wo ha lu re alo rẹ sẹbhọ ghe mhan da mun agbotu gbọ!

Bhi ọsi ọhẹnhẹn, imẹn ọkpa hi ọwanlẹn bhi ọne agbaẹbho nan, bhiriọ, Bẹtẹ da yọle nin mẹn deba ibhio mhan elẹnlẹn ne ribhi Culion ha do ikolo uzana-uzana. Ele da yẹ yọle nin mẹn deba ibhio mhan isinlin ne ribhi idunmhun ọbhebhe natiọle Marily ha do ikolo. Uriagogo ea ọ re mhan le rẹ sabọ sẹbhi enin sade mhan nabhi okọ ha khian ọne agbaẹbho. Mhan ha ki do ikolo oga fo, mhan ki gbe oke ha khian eji ẹbho nin mhan man ele Baibo ye bhi Halsey. Uriagogo ne bunbun ọ wo gbe mhan le mhan kuẹ sabọ sẹbhi enin.

Akizẹbue, ẹbho ne bunbun da dọ luẹ ẹmhọanta bhi Marily bi Halsey rẹ sẹbhọ ghe, mhan da bọn Kindọn Họọ bhi ene agbaẹbho nan veva. Beji ọ ka dia bhi Linapacan, ene ibhio mhan bi ẹbho nan manlẹn Baibo ne emhin ne bunbun re nan rẹ bọn ene Kindọn Họọ nan veva. Ele da yẹ manman miẹn ẹsọn ọbhọ. Họọ nọn ribhi Marily dẹ sabọ gua ẹbho ne bun sẹbhi 200. Ranmhude uwedẹ nan rẹ bọn ọlẹn, mhan sabọ yẹ noo ọle rẹ do usikoko nesẹmhan.

ẸGHE AKHIẸ BI ẸGHE NIN MẸN RẸ KIE HA GHỌNGHỌN

Bhi ukpe 1993 , beji imọn nesẹmhan wanre fo, imẹn bi okhuo mẹn da dọ ha lu iwẹnna ọfẹotughe bhi Philippines. Bhi ukpe 2000, mẹn da yo isiku natiọle Ministerial Training School, nin mẹn dọ luẹ ebi a rẹ man ene vae bhi ọne isiku emhin yẹ. Mẹn da ha riale ghe mẹn bha sẹ ọria nọn ha lu ọne iwẹnna nan. Ọkpakinọn, ẹghe-ẹghe okhuo mẹn rẹ wo ha re izebhudu nin mẹn. Ọle da wo ha ye mẹn re ghe, Jehova dẹ re ahu nin mẹn rẹ miẹn ọne ẹsọn ọgbọn nan. (Fil. 4:13) Okhuo mẹn lẹnmhin ghe Jehova dẹ gene rẹkpa mẹn, ranmhude Jehova wo ha rẹkpa ọle rẹ ha miẹn ẹsọn nọnsọle arẹmiẹn ọle ne emianmhẹn dan.

Bhi ukpe 2006, beji mẹn munhẹn ha miẹn ọne ẹsọn nan mun nin mẹn, okhuo mẹn da munhẹn ha khọnmhọn emianmhẹn natiọle Parkinson. Ọnan da wo re egbe lọ mhan. Ẹghe nin mẹn ki rẹ taman okhuo mẹn ghe mẹn dẹ zobọ bhi iwẹnna nin mẹn lu beji mẹn ha da miẹn ẹghe rẹ gbẹloghe ọle, ọle da yọle, “Huẹan, guanọ idọkitọ nin mẹn nọn ha gbẹloghe mẹn, ranmhude mẹn lẹnmhin ghe Jehova dẹ wo ha rẹkpa mhan rẹ ha miẹn ẹsọn nọnsọle.” Rẹ nabhi ọne ẹghe nan rẹ dọ sẹbhi ikpe ehan, okhuo mẹn da sẹyẹ wo ha ga Jehova, ọle bha ha zaka-zuyọn. Ẹghe nan ki rẹ miẹn ghe ọle bha yẹ sabọ ha khian, aga nin akhun dotua ọi ọle ki ha dotua i rẹ tẹmhọn Osẹnobulua. Ẹghe nan ki rẹ miẹn ọle bha yẹ ha talọ nọnsẹn, ukpọta ọkpa la eva ọle ki ha ta rẹ re ewanniẹn ọbhi inọnta bhi ikolo oga. Ẹghe-ẹghe ibhio mhan rẹ wo ha gbẹn ebe ji okhuo mẹn rẹ yọle obulu bhi iziẹngbe nọnsọle rẹ dọ sẹbhi ẹdẹ nin ọle yu bhi ukpe 2013. Ọ gbera ikpe 30 nin mẹn deba okhuo mẹn gbe, ọle wo ha sun rẹkhan mẹn, yẹ hoẹmhọn mẹn. Ọkpakinọn, beji ọle ki yu fi mẹn ya, mẹn da gbo kie ha lu akhiẹ, ahiẹ da gbo kie hiẹ mun mẹn.

Okhuo mẹn da wo ha guanọ nin mẹn sẹyẹ ha miẹn ẹsọn nin mẹn miẹn bhi ẹkẹ agbotu. Iriọ mẹn wo gene ha lu arẹmiẹn ọle yu. Mẹn da wo ha miẹn ẹsọn ne bunbun bhi ẹkẹ agbotu, ọnan da rẹkpa mẹn rẹ fẹkẹ ha rẹban ọne iria-eria ghe imẹn ọkpa khian. Bhi ukpe 2014 rẹ sẹbhi 2017, agbotu nan da zẹ urolo Tagalog bhi agbaẹbho kẹkẹ mẹn ha rẹnẹ je. A mun idobolo ọbhi iwẹnna ọsi Esali Jehova bhi ene agbaẹbho nan bhi ọne ẹghenin. Ọnan ki gbera, mẹn da rẹnẹ ji agbotu kẹkẹ ne zẹ urolo Tagalog bhi Taiwan, United States, bi Canada. Bhi ukpe 2019, mẹn da sun Isiku Ọsi Ene Tẹmhọn Agbejele bhi urolo ebo bhi agbaẹbho ọsi India bi Thailand. Mẹn wo manman sọnyẹnmhẹn bhi ene ẹsọn kẹkẹ nin mẹn miẹn. Ọ wo manman rẹ mẹn ghọnghọn sade mẹn re egbe rebhe miẹn ẹsọn bhi agbotu nọnsi Jehova.

MHAN WO MIẸN URẸKPA NIN MHAN GUANỌ

Eji ọ hi ki rẹ khin nan je mẹn ha khian, mẹn manman wo hoẹmhọn ibhio mhan ne ribhi enin. Bhiriọ, ọ i lẹkhẹ nin mẹn rẹ fi ele ya. Bhi ene ẹghe nan rebhe, mẹn da luẹ rẹ ha re ọkhọle rebhe mun udu nyan Jehova. Ẹghe-ẹghe mẹn rẹ wo ha miẹn urẹkpa nọnsọle. Ọnan da rẹkpa mẹn rẹ re ọkhọle rebhe rẹ ha miẹn iwẹnna nan mun nin mẹn ọbhi egbe. Ẹlẹnan nian, ọkanẹfan kpataki mẹn ki khin bhi agbaẹbho ọsi Philippines. Mẹn wo sọnyẹnmhẹn bhi agbotu ọsọgbọn nin mẹn ki ye nian. Ele wo ha rẹkpa mẹn, yẹ gbẹloghe mẹn. Inian ele diabe azagba-uwa rẹji mẹn. Ọ wo re mẹn hio rẹ daghe ọle ghe, Samuel bi Shirley re egbe khọkhọ inẹn ele bhi uwedẹ nin ọle rẹ ha mhọn urẹọbhọ.—3 Jọn. 4.

Bhi ọsi ẹmhọanta, mẹn wo manman kuẹlo da ọkakale kẹkẹ bhi iẹnlẹn, sẹyẹ, mẹn yẹ wo daghe ebi okhuo mẹn nin hoẹmhọnlẹn rẹ khọnmhọn emianmhẹn ọbe yẹ, yẹ yu bhi ẹlo mẹn. Mẹn yẹ wo dọnmhegbe rẹ sabọ lu eka nin mẹn ha sabọ lu rẹ ziẹngbe bhi idia nọn hi ki rẹ khin nin mẹn da ka egbe mẹn re. Bhi ọsi ẹmhọanta, mẹn dọ kere ghe Jehova “bha ree bhi eji ọdeọde bhi ẹwẹ mhan ye.” (Iwẹn. 17:27) Ọ i da nọghọ Jehova rẹ rẹkpa eguọmhandia nesọle, yẹ re ahu nin ele, aharẹmiẹn eji ẹbho i da manman nyẹnlẹn ele ye. (Isa. 59:1) Jehova nin Udo nọnsẹmhẹn wo ha ne mẹn dia rẹ dọ sẹbhi ẹlẹnan. Mẹn wo khuẹnmhẹn ọlẹn bhi ebi ọle lu nin mẹn. Bhi ọsi ẹmhọanta, ẹghe bha ha ribhọ nin Jehova rẹ zẹ mẹn obọ.