Mee

Beji Jehova miẹn ẹbho nesọle fan fo bhi igbọn nin ele ha ye bhi otọ Ijipt, ọle da ne ohẹn mundia nin ele ha ga bhi uwa oga ọsi ibọkpọ nọnsọle. Jehova da yẹ gha ẹsọn ebhebhe nin ibhokhan Livai bhi ọne uwa oga. Jehova be ha lu ẹbho ne ha wẹnna bhi ẹkẹ ọne uwa oga, la ẹbho ne nyẹnlẹn sikẹ ọle nọnsẹn gbera ibhokhan Izrẹl nekẹle? Eye! Jehova i lu eku. Isẹhoa ọkpa ibhokhan Izrẹl rebhe ha mhọn rẹ deba Jehova ha mhọn ikolu. Bhi ọsi ijiẹmhin, Jehova da lu ọle beji ibhokhan Izrẹl rebhe ha da sabọ ha daghe ọne ighogho iso, bi ukele eranlẹn nọn ha ribhi okhun ọne uwa oga ọsi ibọkpọ. (Ex. 40:38) Ahamiẹn ọne ighogho iso munhẹn ha diọbhi ije ebhebhe, eria ne nyẹnlẹn bhi eje manman ree bhi eji ọne uwa oga ye sabọ daghe ọle, bhiriọ, ele ki sabọ koko emhin nọnsele, kuọ ibọkpọ nọnsele sotọ, yẹ khian rẹkhan ene ẹbho nekẹle. (Num. 9:​15-23) Iriọ yẹ nọn, eji ọ hi ki rẹ khin nin mhan da nyẹnlẹn bhi ọne otọ nan ẹlẹnan, mhan dẹ sabọ miẹn ugbega bi ugbẹloghe nọnsi Jehova bhi egbe. w24.06 4 ¶10-12

Ọmọn ọsi Devid natiọle Absalọm da muegbe nin ọle rẹ gbe Devid a beji ọle ha da kiẹn ojie. (2 Sam. 15:​12, 13) Ọ da khẹke nin Devid nẹgbe sibhi Jerusalẹm re ẹjẹje. Beji eguọmhandia nesọle ki rẹ ha nẹ khian, Devid da dọ kere ghe, ọkhẹke nin otuọnkpa bhi ẹwẹ ele debhi Jerusalẹm an beji ọle ha da ha taman ọlẹn emhin nin Absalọm mhanmhan. Bhiriọ, ọle da taman Zedọk bi ohẹn ebhebhe nin ele fikie diọbhi Jerusalẹm dọ ha baba Absalọm beji ele ha da sabọ lẹn emhanmhan nesọle. (2 Sam. 15:​27-29) Ọ da khẹke nin ele re ẹwanlẹn ha lu ọnan. Devid da ha mhọn emhanmhan nin Zedọk bi ọmọẹ ọle natiọle Hushai nọn yẹ wo ha sun rẹkhan ọlẹn ha nanlẹn munsẹ. (2 Sam. 15:​32-37) Hushai da dọ man ha lu bọsi ghe ibo ọsi Absalọm ọle ki ye, yẹ dọ ha re adia nanlẹn rẹji ebe ele ha rẹ mun okhọn bu Devid yẹ. Ọne emhanmhan nan dẹ re otọ nin Devid rẹ muegbe ọbhi otọ khẹ ọne okhọn. Hushai ki lu ọnin fo, ọle da tẹmhọn ọne emhanmhan man Zedọk bi Abayata. (2 Sam. 17:​8-16) Bhiriọ, ene ikpea veva nan da je ọne uhọnmhunje bu Devid. (2 Sam. 17:17) Ranmhude urẹkpa nọnsi Jehova, Zedọk bi ene ohẹn nekẹle da sabọ lu emhin kpataki rẹ gbega iẹnlẹn nọnsi Devid.—2 Sam. 17:​21, 22. w24.07 4-5 ¶9-10

Eguọmhandia nesi Jehova eso sẹyẹ wo kpokpo egbe ba ẹmhọn emhin ebe nin ele lu bhi ẹghe nọn gbera. Asabọmiẹn ele lu ọne emhin ebe ọkuẹsẹ ele mianmẹn, la beji ele mianmẹn fo. Ọkpakinọn, ọkhẹke nin mhan yere ghe, oyẹẹ nọn ziẹn nin Jehova mhọn da mhan zẹle nin ọle da je Jesu re nin ọle dọ yu mhan. Bhi ọsi ẹmhọanta, ọle ho nin mhan miẹn ọne ẹsele nan ọbhi egbe. Jehova yọle ghe, ahamiẹn mhan deba ọle ‘talọ ọbhi ẹmhọn nin mhan bi ọle ko mhọnlẹn’ fo, ọle i yẹ da mun mhan mhọn bhi ọne ẹmhọn. Ọ manman wo ti mhan bhọ ghe, Jehova i yẹ ye emhin ebe nin mhan lu bhi ẹghe nọn gbera re! Ọrẹyiriọ, ọle i yele emhin esili nin mhan lu nanlẹn an. (Ps. 103:​9, 12; Hib. 6:10) Ahamiẹn emhin nin uwẹ lu bhi ẹghe nọn gbera yẹ re uwẹ ha kpokpo egbe, dọnmhegbe denọ ẹlo ọbhi emhin nin uwẹ sabọ lu nian, bi ebi uwẹ ha sabọ lu bhi ẹghe odalo. Uwẹ i da sabọ fi emhin nọn sunu bhi ẹghe nọn gbera denọ, ọkpakinọn, uwẹ dẹ sabọ ha re ebi uwẹ lu nian rẹ gẹn Jehova, yẹ ha khuaẹloghe ẹghe odalo nọn mhẹn nin ọle ve ive ọle nin mhan. w24.10 8 ¶8-9

Beji uwẹ ha rẹ ha tie Baibo, asabọmiẹn egbe dẹ lọ uwẹ ẹgheso ranmhude uwẹ dọ kere ghe emhin ne bunbun wo ribhọ nọn khẹke nin uwẹ wẹnna i. Bha ji mhan fẹ ọne ijiẹmhin nan ghe: Nan man yọle ghe bhi ukpẹdẹ nin ọhẹnhẹn bhi iluẹmhin Baibo nọnsẹ, uwẹ da tie ghe ọ bha khẹke nin uwẹ ha lu ẹbho eso nọnsẹn gbera ẹbho nekẹle. (Jem. 2:​1-8) Uwẹ da dọ kere ghe, ọkhẹke nin uwẹ fidenọ bhi uwedẹ nin uwẹ rẹ nin ẹbho eso lu emhin. Bhiriọ uwẹ da mhanmhan ebi uwẹ ha rẹ lu ọle yẹ. Bhi ukpẹdẹ nọn rẹkhan ọlẹn, uwẹ da tie ije ebhebhe bhi Baibo nọn zilo nyan ebezẹle nọn da khẹke nin uwẹ mhọn ẹwan bhi uwedẹ nin uwẹ rẹ talọ. (Jem. 3:​1-12) Uwẹ tobuwẹ lẹnmhin ghe, ẹgheso uwẹ talọ bhi uwedẹ nọn bha gba. Bhiriọ, uwẹ da zẹ nin uwẹ rẹ ha ta ọta nọn mhẹn, bi ọta nọn ha sabọ ha bọn ẹbho okhun. Bhi ukpẹdẹ nọnzi ea, uwẹ da tie ghe, ọ bha khẹke nin uwẹ ha lu emhin bhi uwedẹ nin ẹbho bhi ọne agbọn nan rẹ lu emhin. (Jem. 4:​4-12) Bhiriọ, uwẹ da dọ kere ghe, ọkhẹke nin uwẹ mhọn ẹwan bhi emhin nin uwẹ noo rẹ re egbe re ahoho. Bhi ukpẹdẹ nọnzi enẹn, egbe sabọ rẹ manman lọ uwẹ ranmhude uwẹ dọ kere ghe emhin ne bunbun ribhọ ne khẹke nin uwẹ wẹnna ọ i. Hẹi ji egbe lọ uwẹ. Yere ghe nan rẹ kiẹn “unan ọria ọsọgbọn”, ọ i yi emhin nọn ha wo re osukpa sunu. w24.09 5-6 ¶11-12

Jesu lẹnmhin ghe Jehova daghe uwedẹ nin ẹbho rẹ ha lu ọle khọlọ. Ọle rẹọbhọ ghe Jehova dẹ re emhin rebhe ọ i nọnsẹn bhi ẹghe nọn khẹke. Mhan dẹ sabọ re egbe khọkhọ Jesu sade mhan mhọn ẹwan bhi ebi mhan taman ẹbho ne lu mhan khọlọ. Asabọmiẹn emhin eso ne bha gba nin ẹbho lu mhan le bha khọ gbe, bhiriọ mhan sabọ rẹ zẹ nin mhan rẹ re ẹlo gbera ọle a, la mhan sabọ rẹ zẹ nin mhan rẹ yangbe beji a ha da miẹn mhan bha dọ ta emhin nọn ha rẹ ọne ẹmhọn kie mun eranlẹn. (Eccl. 3:7; Jem. 1:​19, 20) Ẹgheso, ọ dẹ khẹke nin mhan talọ sade mhan daghe a wo ha lu ọria khọlọ, la sade mhan ribhi idia nọn da khẹke nin mhan sọsali ọbhi ẹmhọanta nin mhan luẹle. (Iwẹn. 6:​1, 2) Ahamiẹn mhan zẹ nin mhan rẹ talọ, ọkhẹke nin mhan ku egbe ọi, yẹ re ekpẹn-ekpẹn lu ọle. Mhan dẹ yẹ sabọ re egbe khọkhọ Jesu sade mhan zẹ ọne ẹmhọn obọ nin “Osẹnobulua nọn bhuohiẹn nọn gbale.”—1 Pita 2:23. w24.11 5-6 ¶10-12

Ọ manman wo re imhan ghọnghọn sade ọne ọria nọn lu khọ fidenọ! (Luk 15:7) Ene ewanlẹn ne rẹkpa ọne ọria be miẹn ọne ogẹn ọbhi egbe sade ọne ọria fidenọ? Yere ebi Pọl nin odibo tale rẹji eria ne lu ọlukhọ. Ọle da yọle: “Osẹnobulua dẹ rẹkpa ele rẹ fi ọkhọle denọ.” (2 Tim. 2:25) Bhiriọ, Jehova hi ọnọn rẹkpa ọria nọn lu ọlukhọ rẹ sabọ fi ọkhọle denọ, ọ i yi eria. Pọl da yẹ tẹmhọn emhin esili nin ọria miẹn bhọ sade ọle gene fidenọ. Ọne ọria sabọ rẹ kie dọ manman lẹn otọ ẹmhọanta ne ribhi Baibo nọnsẹn, ọle sabọ rẹ kie dọ ha lu emhin ne gbale, yẹ re egbe nẹ bhi ufi ọsi Esu.—2Ti 2:26. Ahamiẹn ọria fidenọ, ene ewanlẹn ki mhanmhanlẹn nin ele rẹ sẹyẹ ha rẹnẹ ji ọle, nin ele rẹ rẹkpa ọle rẹ lẹn ebi ọle ha lu rẹ sabọ ha re egbe nẹ bhi ufi ọsi Esu, yẹ rẹ sabọ ha lu emhin ne mhẹn.—Hib. 12:​12, 13. w24.08 23 ¶14-15

Usun ẹbho nin Jesu re ebale nan, ẹmhọn ebi egbe nọnsele guanọ, bi ebi ele ha rẹ miẹn ebale yẹ rẹtẹ ele. Be mhan rẹ lẹn yẹ? Ele ki sẹbhi eji Jesu da ka re ebale nin ele le bhi ukpẹdẹ nọn rẹkhan ọlẹn, ele da kere ghe Jesu bi ene etuegbe nesọle kpanọ fo. Bhiriọ, ene usun ẹbho da nabhi okọ nọn na bhi Taiberias vae ha khian Kapaniọn nin ele dọ guanọ Jesu. (Jọni 6:​22-24) Nin ele rẹ manman họn ẹmhọn Agbejele nan taman ele be zẹle nin ele da ha guanọ Jesu khian? Eye. Nin Jesu da re ebale nin ele zẹle nin ele da ha guanọ ọle khian. Be mhan rẹ lẹn yẹ? Fẹ ebe sunu bhi ọne ẹghe nin ene ẹbho rẹ miẹn Jesu bhi egbegbe Kapaniọn. Jesu da taman ele ghe, ranmhude ele guanọ ebale zẹle nin ele da guanọ ọle vade. Arẹmiẹn ele le ọne ebale nin sẹbhi ọkhọnlẹn, Jesu da yọle ghe “ebale nọn riia” ọne ebale nin khin. Ọle da taman ele nin ele wẹnna ọbhi “ebale nọn re iẹnlẹn ọsi ighegheghe nin ọria.” (Jọni 6:​26, 27) Jesu da yọle ghe, Aba ọle dẹ sabọ re ebale nọn sẹriọ nin ele. w24.12 5 ¶8-9

Nin uwẹ rẹ sabọ manman ha man emhin nọnsẹn, ọkhẹke nin uwẹ ji iman-emhin nọnsẹ, bi adia nin uwẹ re nin ẹbho diẹn mun ebe ribhi Baibo. Nin uwẹ rẹ sabọ lu ọnan, ọkhẹke nin uwẹ ha tie Baibo bi ebe nesẹmhan. (Prov. 15:28) Beji uwẹ rẹ luẹ emhin, gbẹlokotọ bhi ebi a rẹ gbe otọ Baibo fanọn an yẹ bhi ebe nesẹmhan, beji uwẹ ha da yẹ sabọ lu iriọ sade uwẹ man emhin. Ahamiẹn uwẹ man emhin, dọnmhegbe ha lu ọle nọnsẹn beji ọ ha da ha sẹ ọkhọle ọsi eria ne ka uwẹ ehọ. Uwẹ dẹ sabọ ha lu re alo bhi uwedẹ nin uwẹ rẹ man emhin sade uwẹ dọ guanọ adia bhi obọ ewanlẹn ne fuẹlo ọle, yẹ re obọ rẹkhan ebi ele taman uwẹ. (1 Tim. 5:17) Ọkhẹke nin ene ewanlẹn sabọ ha re izebhudu nin ibhio ele; sẹyẹ ẹgheso, ọ dẹ khẹke nin ene ewanlẹn re adia nin ele. Ọnọn hi ki rẹ khin bhi ẹwẹ ele, ọkhẹke nin ele re ifuẹkẹ rẹ lu ọle. Ahamiẹn uwẹ re oyẹẹ bi ifuẹkẹ man, yẹ ji emhin nin uwẹ man da diẹn mun Ọta nọnsi Osẹnobulua, emhin nin uwẹ man ki ha rẹso ẹbho bhi ọkhọle, ranmhude uwẹ re egbe khọkhọ Jesu nọn yi Ọman-emhin Nọn Khua.—Mat. 11:​28-30; 2 Tim. 2:24. w24.11 24 ¶16

Mhan dẹ sabọ re ebi mhan ta rẹji Jehova rẹ re ogẹn ji ọle. Baibo yọle nin ẹbho nesi Jehova “so illo ji Jehova” rẹ “gẹn elin ọlẹn,” nin ele ha “wewe ọne ọta nọn mhẹn ọsi umiẹnfan nọnsọle,” bi nin ele “ha wewe uyi nọnsọle bhi ẹwẹ ene agbaẹbho.” (Ps. 96:​1-3) Uwedẹ kẹkẹ nin mhan ha rẹ sabọ re ebi mhan ta rẹ gẹn Aba mhan nọn ribhi okhun khọnan. (Iwẹn. 4:29) Mhan dẹ yẹ sabọ re ebi mhan mhọnlẹn rẹ gẹn Jehova. Kristiẹn ọsaje sẹ wo re ọne uwedẹ nan re ogẹn ji Jehova. (Prov. 3:9) Bhi ọsi ijiẹmhin, ibhokhan Izrẹl da re igho bi emhin nin ele mhọnlẹn rẹ rẹkpa bọn uwa oga, yẹ ha re ọle ọi nọnsẹn. (2 Ki. 12:​4, 5; 1 Chron. 29:​3-9) Eso bhi edibo nesi Jesu, da re emhin nin ele mhọnlẹn rẹ rẹkpa Jesu bi etuegbe nesọle. (Luk 8:​1-3) Kristiẹn bhi ore nin ọhẹnhẹn yẹ wo zẹ emhin bhi obọ rẹ rẹkpa ibhio ele. (Iwẹn. 11:​27-29) Ẹlẹnan nian, mhan dẹ yẹ sabọ re ọgẹn ji Jehova sade mhan re ọkhọle rebhe ze emhin bhi obọ rẹ rẹkpa agbotu. w25.01 4 ¶8; 5 ¶11

Be rẹkpa Kọniliọs rẹ sabọ mianmẹn? Mhan tie ọle bhi Baibo ghe “ọne okpea nan bi azagba-uwa nọnsọle wo mun ofẹn Osẹnobulua.” Ọle wo ha nan erọnmhọn ji Osẹnobulua ẹghe-ẹghe. (Iwẹn. 10:2) Ẹghe nin Pita ki rẹ ta ọne ọta nọn mhẹn man Kọniliọs, ọle bi azagba-uwa nọnsọle da wo miẹn Kristi ọbhi egbe yẹ re ẹjẹje mianmẹn. (Iwẹn. 10:​47, 48) Kọniliọs wo muegbe rẹ fi emhin nọn hi ki rẹ khin denọ bhi iẹnlẹn, beji ọle bi azagba-uwa nọnsọle ha da sabọ ga Jehova. (Josh. 24:15; Iwẹn. 10:​24, 33) Kọniliọs bha ji ihe nin ọle ye re ọle miẹn ghe ọle bha kiẹn Kristiẹn. Ọ be khẹke nin uwẹ fi emhin eso denọ bhi iẹnlẹn beji uwẹ ha da sabọ mianmẹn? Ahamiẹn iriọ nọn, Jehova dẹ rẹkpa uwẹ. Ọle dẹ wo nan erọnmhọn nin uwẹ sade uwẹ wo muegbe rẹ ha re obọ rẹkhan uhi nesọle ne ribhi Baibo beji uwẹ ha da sabọ ga ọle. w25.03 5 ¶12-13

Ahamiẹn uwẹ họn ọta nọn bha gba rẹji agbotu nọnsi Jehova, la ibhio mhan ne re agbotu khian, yere ebi eghian nesi Osẹnobulua rẹ nin Jesu bi edibo nesọle lu emhin yẹ bhi ore nin ọhẹnhẹn. Ẹlẹnan nian, a wo gbe ẹbho nesi Jehova, yẹ riia ele elin an beji Baibo ka wo ta ọbhi otọ. (Mat. 5:​11, 12) Ohoghe ne sẹ inian i da sabọ hiẹ mhan sade mhan lẹn eji ele na vae, yẹ re ẹjẹje lu emhin. Be ọkhẹke nin mhan lu? Rẹban ọta ohoghe. Pọl nin odibo wo tẹmhọn ebi ọkhẹke nin mhan lu sade mhan họn ọta ohoghe. Ọle da taman Timoti nin ọle “gbuhi nin ẹbho eso . . . nin ele hẹi yẹ re ehọ bhi okha ohoghe” bi nin ele rẹban “okha ne ire ogẹn ji Osẹnobulua.” (1 Tim. 1:​3, 4) Mhan dọnmhegbe rẹ rẹban ọta ohoghe ranmhude mhan lẹn obọ ọria nọn na vae. Ọkpakinọn, mhan re ehọ ọbhi “iman-emhin esili” ọsi ẹmhọanta.—2 Tim. 1:13. w24.04 11 ¶16; 13 ¶17

Wo deba ẹbho ne wo ha sun rẹkhan Jehova ha ga ọle. Osẹnobulua guanọ nin mhan bi ibhio mhan ko ha ga ọle kugbe. Ọne okugbe nan dẹ wo ha ribhi ẹwẹ mhan sade mhan wo ha re obọ rẹkhan ene ẹmhọanta nin mhan luẹ. Ozughu ọria nọn hi ki rẹ khin nọn bha ka re obọ rẹkhan ene ẹmhọanta nin mhan luẹ sire bhi agbotu. Bhiriọ, Osẹnobulua da sekha nin mhan yọle: “Bha siegbe nin ẹbho ne dia inian.” Mhan bha da lu iriọ, mhan sabọ rẹ dọ ha rẹọbhi ọta ne i yi ẹmhọanta, la de sibhi oga re. (Rom 16:17) Ahamiẹn mhan lẹn ẹmhọanta yẹ mun ọlẹn mhọn nọnsẹn, emhin i ribhọ nọn ha si mhan sibhi ibo nọnsi Jehova re, sẹyẹ urẹọbhọ nọnsẹmhan ki wo deziẹn. (Ẹfẹ. 4:​15, 16) Iman-emhin ohoghe bi ohoghe kẹkẹ nin Esu rẹ khian i da sabọ hiẹ mhan, sẹyẹ Jehova ki wo gbega mhan bhi ẹghe ekpokpo nọn khua. Bha ji mhan wo mun ẹmhọanta nin mhan luẹ mhọn nọnsẹn, bhiriọ, “Osẹnobulua ọsi ọfure ki ne [mhan] dia.”—Fil. 4:​8, 9. w24.07 13 ¶16-17

Jesu da wo manman ha rẹkpa eria nin ọkhọle ha gbe ele asan ranmhude emhin ebe nọnsele, ọle da yẹ tie ele nin ele dọ ha yi edibo nesọle. Ọle lẹnmhin ghe olukhọ hi emhin nọn si iloya ji eria. Bhiriọ, ọle da ha rẹkpa eria nan lẹn ọbhi emhin ebe. Ọle da noo arẹkhọkhọ rẹ re otọ ọnan man. Ọle da yọle: “Eria nin egbe bha daan, ele guanọ idọkitọ, ọ iyi eria nin egbe daanlẹn.” Ọle da yẹ yọle: “Eria olukhọ mẹn dọ tie, ọ iyi ene khiale.” (Mat. 9:​12, 13) Ọnan hi emhin nin Jesu gene wo lu. Ọle da rẹhunmhan olukhọ ọsi ọne okhuo nọn ha viẹ ọle bhi oẹ. (Luk 7:​37-50) Ẹghe nin ọne okhuo nọn na bhi Sameria vae rẹ dọ sa amẹn bhi omin, Jesu da man ọlẹn ẹmhọanta kpataki arẹmiẹn ọle lẹnmhin ghe ọne okhuo nyẹn iẹnlẹn esankan. (Jọni 4:​7, 17-19, 25, 26) Ẹmhọanta nọn ghe uu emhin ebe sire, ọkpakinọn, Osẹnobulua da re ọne ahu nin Jesu rẹ riọ ẹbho kpanọ bhi uu.—Mat. 11:5. w24.08 4 ¶9-10

Be Jehova ha rẹ re uyi nin egbọle yẹ bhi ẹghe odalo? Bhi ẹghe nin ọle ha rẹ bhu ọne agbọn nan ohiẹn ọle ha rẹ lu ọnan. Bhi ẹghe nọn bha yẹ ree gbe nian, ọle ki fuẹn Babilọn Nọn Khua a ranmhude nọn rẹ re itọn sin elin nọn khiale nọnsọle. (Arẹm. 17:​5, 16; 19:​1, 2) Asabọmiẹn ẹbho eso dẹ dọ deba mhan ha ga Jehova sade ele daghe ebi a rẹ fuẹn Babilọn Nọn Khua a yẹ. Sẹyẹ, bhi okhọn Amagẹdọn, Jehova ki fuẹn ọne agbọn Esu nan an. Ọle ki fuẹn ẹbho a ne nanlẹn ha suan, ne yẹ re ohoghe riia ọle elin an. Ọkpakinọn, ọle ki re umiẹnfan nin ẹbho ne hoẹmhọn ọlẹn, ne hẹnmhọn nanlẹn, ne yẹ ha re ogẹn bi uyi ji elin nọnsọle. (Mak 8:38; 2 Tẹsẹ. 1:​6-10) Jehova dẹ kpe elin nọnsọle khia fo sẹsẹsẹ bhi ẹghe nin edọnmhẹn nọn kike ha rẹ gbera, sade Jesu gbẹloghe fo bhi ikpe uli. (Arẹm. 20:​7-10) Bhi ọne ẹghe nin, “ilẹnmhin ọsi uyi nọnsi Jehova dẹ gba ọne otọ nan rebhe beji amẹn rẹ gba okpẹdẹ.” (Hab. 2:14) Ọ dẹ wo manman mhẹn an, bhi ẹghe nin ọrebhe ne nyẹnlẹn bhi ọne otọ nan ha rẹ ha re uyi bi ogẹn nọn khẹke elin nọnsi Jehova nanlẹn! w25.01 7 ¶15-16

Be ha rẹkpa ene Kristiẹn rẹ sabọ ziẹngbe ekpokpo nin ele kuẹlo da? Pọl nin odibo da ha ho nin ọle rẹkpa ele rẹ sabọ ha re ẹlo nọn khẹke rẹ ghe ọkakale nin ele kuẹlo da. Bhiriọ, ọle da ji ele lẹn ghe Osẹnobulua dẹ sabọ re otọ nin eria ne ga ọle rẹ kuẹlo da ọkakale beji ele ha da sabọ dọ kiẹn Kristiẹn ne deziẹn. Ele ha sabọ ziẹngbe bhi ẹkẹ ọkakale nọn sẹ iriọ, ọ ki rẹkpa ele rẹ sabọ ha mhọn ikpẹ ne ti Jehova bhọ, la rẹ sabọ manman ha re ọle man. Ọ dẹ lẹkhẹ nin ene Kristiẹn rẹ ziẹngbe sade ele denọ ẹlo ọbhi emhin esili ne ha sabọ na bhi ekpokpo re. (Hib. 12:11) Pọl da taman ene Kristiẹn nin ele manman wo rẹtẹ ha ziẹngbe ekpokpo. Ọle dẹ wo gene sabọ re adia nin ele bhi ọne ẹmhọn nan, ranmhude ọkuẹsẹ ọle dọ kiẹn Kristiẹn ọle ka wo manman ha kpokpo ele. Sẹyẹ, ọle lẹn ebi ene ẹbho rẹ re obọ oya mun ene Kristiẹn yẹ. Rẹ deba ọnan, ọle lẹn ebi a rẹ ziẹngbe ekpokpo yẹ. Bhi ọsi ẹmhọanta, ọle wo kuẹlo da ekpokpo kẹkẹ beji ọle dọ kiẹn Kristiẹn fo.—2 Kọr. 11:​23-25. w24.09 12-13 ¶16-17

Beji ẹdẹ rẹ ha gbera, iriọ iwẹnna itẹmhọn Osẹnobulua nin mhan lu rẹ kie manman ha lu uhọnmhọn emhin ọbhọ. Bezẹle? Ranmhude ẹghe i yẹ ribhọ. Fẹ ebi Jesu ta bhi ebe ọsi Mak 13:10 rẹji iwẹnna itẹmhọn Osẹnobulua nin mhan lu bhi ọne ẹghe ọkike nan. Beji ebe ọsi Matiu rẹman, Jesu da yọle ghe, a dẹ wewe ọne ọta nọn mhẹn na bhi ọne otọ nan rebhe ọkuẹsẹ “ọkpẹnlẹn” vae. (Mat. 24:14) Ẹghe nan ha rẹ fuẹn ọne agbọn Esu nan sẹsẹsẹ, ọle a rẹ ọne ẹmhọn nan ha talọ je. Jehova bhọ re ọne ‘ukpẹdẹ bi ọne uriagogo’ yi, nin ọle ha rẹ lu ọnan. (Mat. 24:36; Iwẹn. 1:7) Beji ẹdẹ rẹ gbera, iriọ mhan rẹ sikẹ ọne ẹghe nin ọle rẹ yi. (Rom 13:11) Ọkuẹsẹ ọne ẹghe nin, mhan dẹ wo ha tẹmhọn Osẹnobulua khian. Ọkhẹke nin mhan ria eria nyan ene inọnta nan beji mhan rẹ lu iwẹnna itẹmhọn Osẹnobulua: Bezẹle nin mhan da tẹmhọn Osẹnobulua man ẹbho? Oyẹẹ re mhan lu ọle. Mhan da ha tẹmhọn Osẹnobulua, mhan rẹman ghe, mhan hoẹmhọn ọne ọta nọn mhẹn, sẹyẹ, mhan hoẹmhọn ẹbho. Ọnọn ke okhun nẹ hi, mhan hoẹmhọn Jehova bi elin nọnsọle. Bha ji mhan zilo nyan ọdeọde bhi ene emhin nan. w24.05 14-15 ¶2-3

Enebiọmọn, bha rẹkpa ọmọn nọnsebha rẹ ria eria nyan ebi Jehova manlẹn. Ahamiẹn uwẹ bi ọmọn nọnsẹ ko khian bhi ogba nọn mhọn-ose la wẹnna bhi ugbo, rẹkpa ọmọn nọnsẹ rẹ daghe ebi emhin kẹkẹ nan manlẹn diayẹ bhi egbe. Rẹkpa ọle rẹ lẹn ghe, ọria nọn mhọn ẹwanlẹn re iriọ man ele. Bhi ọsi ijiẹmhin, rẹ nabhi ikpe ne bunbun ha vade, ekhẹn azemhinre sẹ wo luẹ ẹmhọn uwedẹ nin emhin eso rẹ mhọn egbe nọn khi nẹga. Okpea ọkpa natiọle Nicola Fameli, nin ọkpa bhi ekhẹn azemhinre da yọle ghe, uwẹ ha ka eka igba nin emhin eso nan manlẹn khi nẹga bhi egbe, uwẹ ki dọ kere ghe, abọkpa ukhimhin nọnsele bi ọsi emhin ebhebhe ne yẹ khi nẹga bhi egbe khin. Uwedẹ nan rẹ ka ebi ele rẹ khi nẹga bhi egbe yẹ, ọle ebo tie ọle Fibonachi sikuẹns (Fibonacci sequence). Mhan dẹ sabọ daghe ọne ukhimhin nan bhi egbe emhin bọsi, ẹkpa ahiẹnhiẹn eso, egbe ọsi ure, ebe ọsi eran bi aroro. w24.12 16 ¶7

Ẹghe nin Mozis, Devid, bi Jọni rẹ nyẹnlẹn wo dikẹ bhi ọsẹmhan, iriọ idia nin ele ha ye rẹ dikẹ bhi ọsẹmhan. Ọrẹyiriọ, emhin eso ribhọ nin ele lu nin mhan yẹ lu ẹlẹnan. Osẹnobulua ọsi ẹmhọanta nin ele ga, ọle mhan yẹ ga. Beji ele lu, mhan yẹ wo nan erọnmhọn ji Jehova, mun udu nyan ọlẹn, yẹ guanọ adia bhi obọ ọle. Sẹyẹ, bọsi ene ikpea nan, mhan yẹ wo mhọn ọne izebhudu ghe, Jehova dẹ manman nan erọnmhọn nin ẹbho ne hẹnmhọn nanlẹn. Bhiriọ, bha ji mhan wo ha re obọ rẹkhan adia ọsi ene ikpea nan, yẹ ha re obọ rẹkhan uhi nesi Jehova. Mhan ha lu iriọ, emhin rebhe nin mhan lu ki kiọnlẹn nin mhan. Mhan ki miẹn ọne isẹhoa rẹ nyẹnlẹn rẹ dọ sẹbhi ighegheghe. Sẹyẹ, mhan ki miẹn eghọnghọn nọn nabhọre sade mhan lu emhin nọn ti Aba mhan nọn ribhi okhun bhọ, nọn ha re ihaosa nin mhan gbera beji mhan mhọn bhi ọkhọle.—Ẹfẹ. 3:20. w24.11 13 ¶20-21

Bhi ore nin ọhẹnhẹn, a da zẹ eria eso ne ha ga bhi ihe ọsi ene zẹ sikẹ ene ewanlẹn. (1 Tim. 3:8) Ọ diabe ghe, ele hi ene ha wẹnna rẹ “re iyobọ nin ẹbho” nin Pọl nin odibo tẹmhọn ọlẹn. Bhiriọ, ọ diabe ghe, ene zẹ sikẹ ene ewanlẹn nan wo ha miẹnsọn kpataki kẹkẹ beji ene ewanlẹn ha da miotọ rẹ wo ha man emhin, yẹ ha re izebhudu nin ibhio ele. Bhi ọsi ijiẹmhin, asabọmiẹn ene zẹ sikẹ ene ewanlẹn nan wo ha rẹkpa gbẹn Ebenọnkhiale dagbare, la rẹkpa dẹ emhin nan ha rẹ ha gbẹn ọlẹn diọbhi ebe ọbhebhe. Ria ẹmhọn iwẹnna kpataki eso nin ene zẹ sikẹ ene ewanlẹn miẹn bhi agbotu nin uwẹ ye. (1 Pita 4:10) Ele rẹkpa koko igho nan re ọbhi ẹkpẹti bhi ikolo oga, ele rẹkpa agbotu je ebe, yẹ gha ọle nin ibhio mhan. Ele rẹkpa khue illo bi ividio bhi ikolo oga, man ẹbho eji ele ha da dotua, rẹkpa re Kindọn Họọ i nọnsẹn, bi ẹsọn ebhebhe ne dia inian. Ene iwẹnna nan nin ele lu rẹkpa mhan rẹ ha sọnyẹnmhẹn bhi ikolo oga, bi iwẹnna itẹmhọn Osẹnobulua.—1 Kọr. 14:40. w24.10 19 ¶4-5

Mhan dẹ sabọ ziẹngbe ọkakale nọn hi ki rẹ khin sade mhan yere ghe Jehova ribhọ, sẹyẹ, ọle muegbe nin ọle rẹ rẹkpa mhan. Bhi ọsi ẹmhọanta, ọle dẹ sabọ rẹkpa mhan bhi ọkakale nọn hi ki rẹ khin, ranmhude ọkakale i ribhọ nọn na ọle ahu. Ọle hi ọnọn mhọn ahu nẹ, sẹyẹ, ọle dẹ sabọ re ahu nin mhan rẹ ziẹngbe. Nin mhan rẹ lẹn ọnan, mhan dẹ sabọ kuẹlo da ọkakale nọn hi ki rẹ khin. Uwedẹ nin Jehova rẹ rẹkpa mhan sade mhan kuẹlo da ọnọghọ ne bha manman kaka, rẹkpa mhan rẹ lẹn ghe ọle dẹ yẹ rẹkpa mhan sade mhan kuẹlo da ene manman kaka. Mhan fẹ emhin eva ghe ne sunu bhi iẹnlẹn nọnsi Devid ne rẹkpa ọle rẹ manman ha mun udu nyan Jehova. Bhi ẹghe nin ọle rẹ ha sun ihuan nesi aba ọle beji ọle ribhi obhokhan, elanmhẹn natiọle bear bi oduma da muno ihuan nin ọle ha gbẹloghe. Bhi ene ẹghe veva nan, Devid da re izebhudu rẹ khu rẹkhan ene elanmhẹn, yẹ hinmhin ene ihuan nin ele muno. Ọrẹyiriọ, Devid bha ha riale ghe ahu nọnsọle ọle rẹ lu ọnan. Ọle lẹnmhin ghe, Jehova hi ọnọn re ahu nanlẹn rẹ lu ọle. (1 Sam. 17:​34-37) Nin Devid rẹ ha ria eria nyan ele, ọle da dọ manman ha mhọn ọne izebhudu ghe, Osẹnobulua nọn nyẹnlẹn dẹ yẹ re ahu nanlẹn bhi ẹghe odalo. w24.06 21 ¶5-6

Bhi ọsi ijiẹmhin, nan man yọle ghe ọria tie uwẹ bhi iluemhin ọkpa. Ọkuẹsẹ uwẹ zẹ si uwẹ dẹ yo, ọkhẹke nin uwẹ lẹn emhin eso rẹji ọne iluemhin. Ahamiẹn uwẹ bi ọne ọria bha re iriọ sikẹ egbe, la uwẹ bha lẹn ebi a ha rẹ lu emhin yẹ bhi enin, ọ dẹ ha mhẹn nin uwẹ rẹ nọọn ọlẹn inọnta eso ne dia inian: “Ẹghela a ha rẹ lu ọne iluemhin? Ijela a ha da lu ọle? Ẹbho dẹ be manman ha bun? Họla ha re emhin khian bhi enin? Hela vade? Emhin nela a ha lu bhi enin? A dẹ be gha anyọn nọn mun bhi enin?” Ewanniẹn nin ọle ha re nin uwẹ dẹ rẹkpa uwẹ rẹ zẹ emhin nọn mhẹn rẹ lu. Ọnọn ki sẹ ọle bhi egbe hi, nin uwẹ rẹ ria eria nyan ewanniẹn nan re nin uwẹ. Bhi ọsi ijiẹmhin, be uwẹ ha lu yẹ sade uwẹ kere ghe ẹbho eso ne vade ọne iluemhin i re obọ rẹkhan adia ne ribhi Baibo? Be uwẹ ha lu yẹ sade uwẹ lẹn sẹbhọ ghe, anyọn nọn mun dẹ wo manman ha ribhọ, sẹyẹ ọdeọde ha tobọle da beji ọ rẹ ghọn ọlẹn? Uwẹ ha riale nọnsẹn, uwẹ ki kere ghe ọne iluemhin dẹ sabọ dọ kiẹn idujie ọsi ẹbibi. (1 Pita 4:3) Ahamiẹn uwẹ ria eria nyan ene inọnta nan fo, ọ dẹ rẹkpa uwẹ rẹ lẹn ebi uwẹ ha zẹ rẹ lu nọn ha ti Jehova bhọ. w25.01 15 ¶4-5

Jehova da noo arẹkhọkhọ rẹ rẹkpa mhan rẹ lẹn ebi ọle rẹ noo izọese nọnsi Jesu rẹ gbo olukhọ ọsi eria ne fidenọ a yẹ. Ahamiẹn emhin nọn gian lo ọbhi ukpọn, ọ i zẹwẹ lẹkhẹ nan rẹ re sibhọre. Ọrẹyiriọ, Jehova da noo ọne arẹkhọkhọ nan rẹ rẹman ghe, ọle dẹ sabọ kpe emhin ebe nesẹmhan kua rẹ sẹbhọ ghe a bhọ i yẹ da ha daghe ọle. A da re emhin ebe rẹ khọkhọ osa. (Mat. 18:​32-35) Bhiriọ, ẹghe nọn hi ki rẹ khin nin mhan rẹ lu emhin ebe, inian ọ diabe ghe mhan wo kie manman de ọbhi osa. Osa nin mhan mhọn Jehova le i ye obhiọ khere! Ọkpakinọn, ahamiẹn Jehova rẹhunmhan mhan, ọ ki diabe ghe ọle gbe ọne osa nọn rẹ khẹke nin mhan ha ọle le kua. Ọle i yẹ yọle nin mhan dọ haosa olukhọ nin ọle rẹhunmhan fo. Beji mhan rẹ ghọnghọn sade ọria gbe osa nin mhan mhọn ọle le kua, iriọ mhan yẹ rẹ ghọnghọn sade Jehova gbe olukhọ nesẹmhan kua. w25.02 9-10 ¶9-10

Enebiọmọn dẹ ha guanọ igho la emhin ebhebhe nin ele rẹ gbẹloghe egbe sade ele ki dọmanlẹn. Imọn ne bunbun manman wo ghọnghọn rẹ rẹkpa ene biẹ ele bhi ọne uwedẹ nan. (1 Tim. 5:4) Ọkpakinọn, ene ga Jehova lẹnmhin ghe ele ha bẹẹ imọn nọnsele wanre dọ ha ga Jehova, ọle ha re eghọnghọn nin ele gbera nin ele rẹ bẹẹ ele wanre dọ ha khu ọbhi igho, beji ene imọn ha da sabọ gbẹloghe ele bhi ẹghe odalo sade ele ki dọmanlẹn. (3 Jọni 4) Re ijiẹmhin nọnsẹ rẹ rẹkpa imọn nesẹ rẹ lẹn ghe, uwẹ mun udu nyan Jehova sade uwẹ rẹkpa ele rẹ lẹn ebi ele ha rẹ ha gbẹloghe egbe ele yẹ bhi ẹghe odalo. Beji ele sẹ yẹ ribhi usẹn, rẹkpa ele rẹ lẹn ebi ọ lu uhọnmhọn-emhin sẹ yẹ nan rẹ ha wẹnna kaka. (Prov. 29:21; Ẹfẹ. 4:28) Rẹkpa ele rẹ sabọ mun ẹlo ọbhi ebi ele luẹ bhi isiku beji ele rẹ wanre. Ọkhẹke nin enebiọmọn dọ guanọ adia bhi ebe nesẹmhan nọn ha rẹkpa imọn nesele rẹ sabọ lẹn eji ele ha yo isiku sẹ. Ọkhẹke nin enebiọmọn rẹkpa imọn nọnsele beji ele ha da sabọ ha gbẹloghe egbe ele, yẹ miẹn ẹghe rẹ manman ha lu iwẹnna itẹmhọn Osẹnobulua la iwẹnna ọkanẹfan. w25.03 30-31 ¶15-16

Isaiah uhọnmhọnlẹn 65 da tẹmhọn ebi iẹnlẹn ha diayẹ nin ẹbho ne nyẹnlẹn bhi ọne otọ ọfubhegbe ọsi oriọn. Ene ẹmhọn nan wo ka munsẹ bhi ukpe 537 B.C.E. Bhi ọne ẹghe nan, a da fan ibhokhan Ju ne fidenọ fia bhi imun nin ele ha ye bhi otọ Babilọn, yẹ re otọ nin ele rẹ fikie vae bhi agbaẹbho nọnsele. Jehova da nan erọnmhọn nin ẹbho nesọle. Ọle da rẹkpa ele rẹ re Jerusalẹm nan rẹ ka dunmhun an kiẹn otọ nọn mhọn-ose a, yẹ kie re uwa oga nọn ribhọ kiẹn eji ọrebhe bhi otọ Izrẹl da ha ga Jehova. (Isa. 51:11; Zech. 8:3) Ukpe 1919 C.E., ọle obọle nọnzi eva ọsi ọne ọta akhasẹ nan munhẹn ha munsẹ. Ọne ẹghe nan ẹbho ne ga Jehova ẹlẹnan rẹ sibhi imun nin ele ha ye bhi Babilọn Nọn Khua re. Sẹyẹ, ọne ẹghe nan otọ ọfubhegbe ọsi oriọn rẹ fẹkẹ munhẹn ha tuẹn okhun bhi ọne otọ nan. Ẹbho nesi Osẹnobulua ne wo re ọyaya ha tẹmhọn ọlẹn da mun agbotu ne bunbun gbọ, yẹ wo ha re ikpẹ ne khẹke Kristiẹn man. Ikpea bi ikhuo ne rẹ ka ha khọn okhọn-okhọn yẹ nyẹn iẹnlẹn esakan, da ‘mun akpa ọsọgbọn yọ, ọnin hi, nin ele rẹ ha lu emhin beji Osẹnobulua guanọ nin ele rẹ ha lu emhin.’ w24.04 20-21 ¶3-4

Bhi agbaẹbho eso, enebiọmọn, la ọria ọbhebhe nọn wanre, ele rẹkpa ọria bhi azagba-uwa nọnsele rẹ guanọ ọdọ la amhẹn. Bhi agbaẹbho ebhebhe, imọẹ, la ẹbho bhi azagba-uwa nin ọne ọria na vae nanlẹn guanọ ọdọ la amhẹn. Sẹyẹ ele ki mhanmhanlẹn nin ọne okpea bi ọne okhuo rẹ ko miẹn egbe nin ele rẹ lẹn si ele dẹ sabọ bọ egbe. Ahamiẹn a yọle nin uwẹ ne ọria guanọ amhẹn, gbẹlokotọ bhi emhin nin ọne okpea guanọ. Ahamiẹn uwẹ miẹn ọria nin ẹmhọn ọlẹn ti uwẹ bhọ, dọnmhegbe rẹ gbẹlokotọ bhi unan ọria nin ọle khin, bi ikpẹ nin ọle mhọn. Ọnọn ke okhun nẹ hi, nin uwẹ rẹ gbẹlokotọ bhi ebi ọne ọria hoẹmhọn Jehova sẹ yẹ. Ikolu nọn ziẹnlẹn nin ọria deba Jehova mhọn lu uhọnmhọn emhin gbera igho, isiku bi nan rẹ hẹn usi bhi ọne agbọn nan. Ọkpakinọn, yere ghe ele ha tobele zẹ si ele dẹ bọ egbe. w24.05 23 ¶11

Mhan dẹ sabọ re ọta nin mhan ta rẹ re iyobo nin ibhio mhan ne ribhi ikolu. Ẹgheso, ọ dẹ khẹke nin mhan mun egbe ọbhi ibẹẹ nin mhan rẹ sabọ lu ọnan. (Prov. 12:18) Bhi ọsi ijiẹmhin, ọ sabọ rẹ ha ghọn mhan rẹ taman ẹbho ghe ibhio mhan eva ko zẹ egbe bhi ọshọ. Ọkpakinọn, yere ghe, obọ ene ibhio mhan ọ ye nin ele rẹ tobele taman ẹbho. Ọ bha khẹke nin mhan dọ ha ta ọta ikeke ele bhi egbe, la ha re unun riia ele a ranmhude emhin nin ele zẹ rẹ lu. (Prov. 20:19; Rom 14:10; 1 Tẹsẹ. 4:11) Rẹ deba ọnin, rẹban inọnta eso, la ọta eso nọn ha sabọ re ele ha ho nin ele jẹje bọ egbe aharẹmiẹn ele bha sẹ rẹ muegbe. A ha ki miẹn ibhio mhan zẹ nin ele rẹ zobọ bhi ọne ikolu kii? Ọ bha khẹke nin mhan dọ ha nọọn ele inọnta eso ne bha rẹtẹ mhan, la ha yọle ghe ọkpa bhi ẹwẹ ele bhọ zẹ ele ze egbe obọ. (1 Pita 4:15) Ahamiẹn ibhio mhan ne zẹ egbe bhi ọshọ zobọ bhi ikolu nin ele ye, ọnin bha rẹman ghe ọne ikolu bha kiọnlẹn, ọkpakinọn, ọne ikolu wo gene lu iwẹnna nọnsọle. Ọ rẹkpa ele rẹ zẹ emhin nọn mhẹn rẹ lu. Ọrẹyiriọ, ọne emhin nan nin ele zẹ sabọ rẹ re ele ha lu akhiẹ. Bhiriọ, ọkhẹke nin mhan guanọ uwedẹ nin mhan ha rẹ sabọ rẹkpa ele. w24.05 31 ¶15-16

Ọnọghọ ọkpa nọn manman kaka nin mhan ha sabọ kuẹlo da hi, sade ọria bhi azagba-uwa nọnsẹmhan la ọmọẹ mhan nọn manman sikẹ mhan zẹ Jehova obọ. (Ps. 78:40) Ahamiẹn uwẹ manman hoẹmhọn ọne ọria, ọ i da zẹwẹ lẹkhẹ nin uwẹ rẹ ziẹngbe bhi ọne idia nan. Ahamiẹn uwẹ sẹ ka ke egbe ẹ re bhi idia nọn sẹ inian khẹ, uwedẹ nin Zedọk rẹ re asun-rẹkhan man dẹ rẹkpa uwẹ rẹ ziẹngbe. Ọle da zẹ nin ọle rẹ sun rẹkhan Jehova arẹmiẹn ọmọẹ ọle nọn manman sikẹ ọle nin Abayata zẹ nin ọle rẹ fikekegbe Jehova. Beji ugbẹloghe nọnsi Devid ha bu ọkpẹnlẹn ọnan sunu. Ẹghe nin Devid ki rẹ manman dọmanlẹn, sẹyẹ uu sikẹ ọle, Adonaija nin ọmọn nọnsọle da ha ho nin ọle re egbe ọle kiẹn ojie, arẹmiẹn Solomọn Jehova yọle ghe ọ dẹ gbẹloghe. (1 Chron. 22:​9, 10) Abayata da zẹ nin ọle rẹ deba Adonaija. (1 Ki. 1:​5-8) Ọ i yi Devid bi Zedọk ọkpa Abayata bha yẹ ha sun rẹkhan bhi ọne emhin nan nin ọle lu, sokpan, ọle bha yẹ ha sun rẹkhan Jehova. Ria ẹmhọn ebi ọnan ha rẹ ba Zedọk bhi egbe yẹ, bi ebi ọ ha rẹ re ọle udu ha yẹ. Ọ gbera ikpe ẹgbọ-eva nin Zedọk bi Abayata mọn da ko ga kugbe bii ohẹn.—2 Sam. 8:17; 15:29; 19:​11-14. w24.07 6 ¶14-15

Mhan dẹ sabọ ha mhọn ọlen bhi ọkhọle ghe, ọ dẹ mhẹn mhan bhi egbe sade mhan dọnmhegbe rẹ wo ha re egbe nẹ bhi edọnmhẹn. A i da sabọ re “ọlẹnlẹnbhegbe ọsi obhi ẹghe khere” nin ọria miẹn bhi emhin ebe rẹ khọkhọ eghọnghọn ọsaje nin ọria miẹn bhọ sade ọle re obọ rẹkhan uhi nesi Jehova. (Hib. 11:25; Ps. 19:8) Mhan dẹ sabọ ha rẹ obọ rẹkhan uhi nesi Jehova, ranmhude Jehova man mhan bhi uwedẹ nin mhan ha rẹ sabọ ha lu iriọ. (Gen. 1:27) Mhan ha lu iriọ, mhan ki sabọ ha mhọn ọkhọle-umuria nọn khiale, sẹyẹ mhan ki ha mhọn ọne isẹhoa rẹ nyẹnlẹn bhi ighegheghe. (1 Tim. 6:12; 2 Tim. 1:3; Jud 20, 21) Bhi ọsi ẹmhọanta, beji Jesu ta, “efun [nọnsẹmhan] wẹghẹ a.” (Mat. 26:41) Ọkpakinọn, ọnan bha rẹman ghe mhan i da sabọ khọn eji mhan da wẹghẹ. Jehova muegbe nin ọle rẹ re ahu nọn khẹke nin mhan. (2 Kọr. 4:7) Ọkpakinọn, lẹn sẹbhọ ghe, ahu nọn khua Osẹnobulua re nin mhan. Sokpan, ọkuẹsẹ mhan miẹn ọne ahu nan, ọkhẹke nin mhan tobọmhan dọnmhegbe rẹ lu eka nin mhan ha sabọ lu rẹ ha khọn edọnmhẹn ukpẹdẹ-ukpẹdẹ. Mhan ha lu iriọ, mhan dẹ sabọ ha mhọn ọne izebhudu ghe, Jehova dẹ họn erọnmhọn nọnsẹmhan sade mhan bhii ọle nin ọle re ọne ahu nọn khua nin mhan. (1 Kọr. 10:13) Gene-gene, bhi ahu nọnsi Jehova, mhan dẹ sabọ wo ha babegbe beji a ha da miẹn mhan bha de ọbhi edọnmhẹn. w24.07 19 ¶19-21

Timoti nọn yẹ yi ọwanlẹn bii Pọl nin odibo, ọle Pọl nin odibo gbẹn ene ẹmhọn nan nọn mun uhọnmhọn-ọta ọsi ebe ukpẹdẹ ọsi ẹlẹnan je, rẹ taman ọlẹn ebi a ha rẹ ha re ẹmhọn ọsi ẹbho ne lu emhin ebe khian yẹ. Be Pọl re ene ẹmhọn nan ta? Ọ i yi ẹbho rebhe bhi agbotu Pọl re ene ọta “ẹbho rebhe” ha talọ je, sokpan ikpeta ẹbho nan ha sabọ miẹn ghe ele lẹn ẹmhọn ọne emhin nọn sunu ọle ha talọ je. Ele sabọ rẹ ha yi ibhio mhan nin ọne emhin sunu bhi isira ele, la ibhio mhan nin ọne ọria tẹmhọn ebi ọle lu man. Ene ewanlẹn ki fẹkẹ rẹ ẹwan-ẹwan rẹ ji enan lẹn ghe, a re ọne ẹmhọn ọ i nọnsẹn, sẹyẹ a re adia nin ọne ọria nọn lu ọne emhin ebe. Bhi idia eso, ẹbho ne bunbun bhi agbotu sabọ rẹ lẹn ẹmhọn emhin nọn i mhẹn nin ọne ọria lu, la asabọmiẹn ene bunbun dẹ lẹn beji ẹghe ha rẹ ha khian. Bhi idia nọn sẹnian, ọrebhe bhi agbotu ki ha yi “ẹbho rebhe” nin Pọl ha tẹmhọn ọlẹn. Bhiriọ, ene ewanlẹn ki ji ọrebhe bhi agbotu lẹn ghe, a da ọne obhio mhan obọ i. Bezẹle nin ele ha da lu ọnan? Pọl da yọle: “Beji a ha da miẹn, ofẹn ki yẹ ha mun ene ẹbho rẹ ha lu emhin ebe.” w24.08 23-24 ¶16-17

Ọkhẹke nin mhan wo ha miẹnsọn bhi oga nọnsi Jehova rẹ dọ sẹbhi ọkpẹnlẹn. Ọkhẹke nin enanzẹle wo ha babegbe beji Jesu ha da ne ele nabhi Agbejele nọnsọle. (Mat. 24:40) Ele wo khuaẹloghe “ẹghe nan ha rẹ ne [ele]” deba Jesu bhi okhun. A ha ki khọn okhọn Amagẹdọn fo, ele ki dọ kiẹn obhiaha ọsi Jesu bhi ibọdọ bi ireokhuo ọsi ọne Ohuan. (2 Tẹsẹ. 2:1) Arẹmiẹn ẹghe ibhuohiẹn manman wo sire, ọ bha khẹke nin mhan ji ofẹn ha mun mhan. Ahamiẹn mhan bha zobọ bhọ rẹ ha sun rẹkhan Jehova, ọle ki re “ahu nọn khua nin mhan” beji mhan ha da “miuhọnmhọn . . . yẹ sabọ mundia bhi odalo Ọmọn nọnsi okpea.” (2 Kọr. 4:7; Luk 21:36) Aharẹmiẹn ọne otọ nan la okhun mhan ha da nyẹnlẹn, mhan dẹ sabọ ha lu ebe ti Aba mhan bhọ sade mhan re obọ rẹkhan ene emhin nin mhan luẹ bhi ene arẹkhọkhọ nin Jesu noo. Jehova ki ranmhude ifuẹkẹ nin ọle mhọn da mhan gbẹn elin nọnsẹmhan ọbhi ebe ọsi iẹnlẹn.—Dan. 12:1; Arẹm. 3:5. w24.09 24-25 ¶19-20

Baibo dẹ sabọ rẹkpa uwẹ ha mhọn ọkhọle nọn lọre. Be ọ rẹ yi iriọ yẹ? Ria ẹmhọn ene erọnmhọn kẹkẹ nin uwẹ miẹn bhi obọ Jehova nian, bi ene uwẹ ha miẹn bhi ẹghe odalo. Sẹyẹ, re ele khọkhọ ẹghe odalo ọsi eria nan miẹn ghe, emhin nin ọne agbọn nan ha re nin ele ọkpa hi, emhin nọn ha sẹ ele obọ. Rẹji ẹbho ne i ga Jehova, ẹmhọn ẹfe bi nan rẹ kiẹn okpọria bhi ọne agbọn nan, ọle hi emhin nọn manman lu uhọnmhọn emhin rẹji ele, ranmhude ele i mhọn ikhuaẹloghe. Ọkpakinọn, rẹji uwẹ, ẹmhọn ive nesi Jehova manman lu uhọnmhọn emhin gbera emhin nọn hi ki rẹ khin nin uwẹ ha sabọ ha mhọn nian. (Ps. 145:16) Rẹ deba ọnin, ria ẹmhọn nan ghe: Mhan dẹ be gene lẹn ebi iẹnlẹn nọnsẹmhan ha rẹ dia yẹ sade emhin ọbhebhe mhan zẹ rẹ lu nọn? Emhin ọkpa nin mhan lẹn khọnan: Ẹghe i ribhọ nin emhin esili ha rẹ yulu eria ne ji oyẹẹ nin ele mhọn da Jehova bi idiake nesele da rẹso emhin nin ele zẹ rẹ lu bhi iẹnlẹn. w24.10 27 ¶12-13