Jun

Mhan wo ha miẹn elele bhi izọese ọsi Jesu fo. Bhi ọsi ijiẹmhin, ranmhude izọese nọnsi Jesu zẹle nin Jehova da re olukhọ nọnsẹmhan bọ mhan. Arẹmiẹn ọ i yi oko ghe Osẹnobulua dẹ rẹhunmhan mhan, ọle wo muegbe nin ọle rẹ lu iriọ. (Ps. 103:​3, 10-13) Ẹbho eso sabọ rẹ ha riale ghe, ele bha sẹ ọria nin Jehova ha re olukhọ nọnsele rẹhunmhan. Ẹmhọanta nọn ghe, imhan soso bha sẹ ọria nin Jehova ha rẹhunmhan. Pọl nin odibo bhọ da yọle ghe, ọle bha “sẹ ọria nan ha ka ba ene etuegbe.” Ọrẹyiriọ, ọle da yọle: “Ifuẹkẹ nọn khua nin Osẹnobulua mhọn da mẹn, ọle zẹle nin mẹn da yi ebi mẹn khin ẹlẹnan.” (1 Kọr. 15:​9, 10) Mhan ha fidenọ, Jehova ki rẹbọ mhan. Bezẹle? Ranmhude ọle hoẹmhọn mhan, ọ i yi ranmhude mhan sẹ eria nin ọle ha rẹhunmhan. Ahamiẹn ghe ọkhọle nọnsẹ gbe uwẹ asan, ranmhude uwẹ riale ghe Jehova i da sabọ rẹhunmhan olukhọ nọnsẹ, yere ghe ọ i yi ranmhude eria ne khiale zẹle nin Jehova da je Jesu re nọn dọ yu nin mhan. Sokpan, ranmhude eria ne lu emhin ebe zẹle nin ọle da lu iriọ—eria ne kiọya ọbhi olukhọ nọnsele yẹ fidenọ.—Luk 5:32; 1 Tim. 1:15. w25.01 26-27 ¶3-4

Mhan i da sabọ taman ẹbho ebi ele ha rẹ ne mhan lu emhin yẹ, la ne mhan talọ yẹ, ọkpakinọn, mhan dẹ sabọ zẹ ebi mhan ha rẹ ne ele lu emhin yẹ. Emhin nọn mhẹn nẹ nin mhan ha sabọ zẹ rẹ lu hi, nin mhan rẹ rẹhunmhan. Bezẹle? Ranmhude mhan hoẹmhọn Jehova, sẹyẹ, ọle ho nin mhan ha rẹhunmhan. Ahamiẹn mhan wo ha miẹn ohu khian, ghe mhan bha ka rẹhunmhan, ọ dẹ sabọ si ikuan-egbe ji mhan, yẹ rẹ mhan lu emhin bhi uwedẹ nọn bha gba. (Prov. 14:​17, 29, 30) Ahamiẹn mhan re ẹmhọn nọn sunu sibhi ọkhọle re, ọ i da yẹ sabọ dọ ha le mhan kua bhi ẹkẹ egbe. Emhin esili mhan yẹ wo re iriọ lu nin egbe mhan. Mhan i da yẹ dọ ha rẹ ọkhọle muno ọne emhin nọn sunu, sẹyẹ mhan ki sabọ dọ ha ghọnghọn. Be ha rẹkpa ẹ beji a ha da miẹn ghe uwẹ bha yẹ ha khọẹkẹ? Emhin ọkpa nọn ha rẹkpa uwẹ hi, nin uwẹ rẹ ji ẹgheso gbera nin ọkhọle nọnsẹ rẹ lọ re. Beji ọ rẹ re ẹghe ọkuẹsẹ egbe dọ dan ọria nọn manman kuan arẹmiẹn a gbẹloghe ọle fo bhi họspita, asabọmiẹn iriọ ọ ha ye rẹ re ẹghe ọkuẹsẹ ọkhọle nọnsẹmhan dọ lọ re beji mhan ha da sabọ re ọkhọle rebhe rẹhunmhan ọria nọn lu mhan khọ. (Eccl. 3:3; 1 Pita 1:22) Bhii Jehova bhi erọnmhọn nin ọle rẹkpa uwẹ rẹ sabọ ha rẹhunmhan eria ne rahiẹ uwẹ. w25.02 16-17 ¶8-11

Eso bhi ikuẹ-kuẹ iman-emhin hi, urẹọbhọ, imianmẹn, ariọkpanọ bi ẹmhọn ufidenọ. (Hib. 6:​1, 2) Eso bhi iman-emhin nin Kristiẹn rẹọ i khọnan. Ọnan zẹle nin Pita nin odibo da tẹmhọn ele beji ọle ha tẹmhọn Osẹnobulua bhi ẹghe iluemhin ọsi Pẹnticọst. (Iwẹn. 2:​32-35, 38) Ọkhẹke nin mhan rẹọbhi ene iman-emhin nan beji mhan ha da sabọ dọ kiẹn edibo nesi Jesu. Pọl nin odibo da yọle ghe, ahamiẹn ọria bha rẹọbhi ẹmhọn ariọkpanọ, ọle i da sabọ yọle ghe odibo nọnsi Jesu ọle khin. (1 Kọr. 15:​12-14) Ọkpakinọn, ọkhẹke nin mhan luẹ gbera ene ikuẹ-kuẹ iman-emhin nan ne ribhi Baibo. Ene ikuẹ-kuẹ iman-emhin nan wo dikẹ bhi ebale oriọn ne zeze ne ribhi Baibo. Ọ i yi uhi nesi Jehova ọkpa ene ebale oriọn ne zeze tẹmhọnlẹn, sokpan ọ yẹ tẹmhọn ene adia kẹkẹ ne ribhọ, ne rẹkpa mhan rẹ sabọ lẹn otọ ebi Jehova rẹ ria eria. Nin mhan rẹ sabọ miẹn elele bhi ene ebale oriọn ne zeze nan, ọkhẹke nin mhan manman ha luẹ Ọta nọnsi Osẹnobulua, ha ria eria nyan ọlẹn, yẹ dọnmhegbe ha re obọ rẹkhan ebi mhan luẹ. Mhan ha lu iriọ, mhan ki sabọ guẹ rẹ ha zẹ emhin ne ti Jehova bhọ. w24.04 5 ¶12-13

Osẹnobulua da taman Jona ghe, ene Ibhokhan Nenivẹ bha lẹn ikẹkẹ bhi emhin nọn mhẹn bi emhin nọn i mhẹn. (Jonah 1:​1, 2; 3:10; 4:​9-11) Akizẹbue, Jesu da noo ọne ijiẹmhin nan rẹ tẹmhọn ebi Jehova rẹ mhọn itohan yẹ, bi ebi ọle rẹ lu emhin bhi uwedẹ nọn gbale yẹ. Be bhọ a re ọle ta nin ibhokhan Nenivẹ rẹ “riọkpanọ bhi ukpẹdẹ ibhuohiẹn”? Jesu yọle ghe, ẹbho dẹ riokpanọ bhi ẹghe odalo dọ miẹn ibhuohiẹn. (Jọn. 5:29) Ẹghe Ikpe Ulin nin ọle ha rẹ gbẹloghe ọle ha talọ je, ẹghe nan ha rẹ “riọ ene khiale bi ene bha khia kpanọ bhi uu.” (Iwẹn. 24:15) Rẹji ẹbho ne bha khia, ariọkpanọ nọnsele ki ha yi ariọkpanọ ọsi “ibhuohiẹn.” Ebi ọnan mundia nan hi, a ha riọ ele kpanọ fo, Jehova bi Jesu ki gbẹlokotọ bhi egbe ele, nin ele rẹ fẹghe si ele re obọ rẹkhan emhin nan man ele le. Ahamiẹn obhokhan Nenivẹ nan riọkpanọ bha lu rẹkhan uwedẹ nin Jehova guanọ nan rẹ ha ga ọle, ibhuohiẹn nọnsọle ki ha yi nan rẹ gbe ọle khuelo sẹsẹsẹ. (Isa. 65:20) Ọkpakinọn, ẹbho ne muegbe nin ele rẹ ha ga Jehova bhi uwedẹ nin ọle guanọ ki miẹn ibhuohiẹn esili bhi egbe. Ele ki miẹn ọne isẹhoa rẹ nyẹnlẹn rẹ sẹbhi ighegheghe!—Dan. 12:2. w24.05 5 ¶13-14

Jesu da wo re egbe khọkhọ Aba ọle bhi uwedẹ nin ọle rẹ re itohan man. (Jọni 14:9) Ọle da re ọta nin ọle ha ta bi emhin nin ọle ha lu rẹ rẹman ghe, Aba ọle nọn mhọn itohan bi ẹkẹ-ẹjẹjẹ wo hoẹmhọn ẹbho, sẹyẹ, ọle ho nin ọle rẹkpa ele rẹ khọn emhin ebe. Jesu wo rẹkpa eria olukhọ rẹ sabọ fidenọ, yẹ ha rẹkhan ọlẹn. (Luk 5:​27, 28) Jesu lẹnmhin ghe ọle dẹ re iẹnlẹn nọnsọle rẹ zọese nin eria. Ọ gbera osukpa nin ọle taman edibo nesọle ghe ọkpa bhi ẹwẹ ele dẹ khiẹn ọlẹn, sẹyẹ a dẹ khan ọlẹn ọbhi eran. (Mat. 17:22; 20:​18, 19) Ọle lẹnmhin ghe izọese nọnsọle dẹ re emhin ebe ọsi ọne agbọn nan kie. Jesu da yẹ yọle ghe, ọle ha re iẹnlẹn nọnsọle rẹ zọese fo, ọle dẹ “si unan ẹbho kẹkẹ” sikẹ egbe. (Jọni 12:32) Eria olukhọ ne mhọn urẹọbhọ da Jesu, yẹ ha hẹnmhọn nanlẹn ki dẹ sabọ ha lu ebe ti Osẹnobulua bhọ. Ele ha lu iriọ, ele ki sabọ dọ “miẹn [umiẹnfan] bhi obọ olukhọ.” (Rom 6:​14, 18, 22; Jọni 8:32) Bhiriọ, Jesu wo muegbe nin ọle rẹ yu ọne uyumhin oya nan beji ọle ha da sabọ miẹn mhan fan bhi obọ uu.—Jọni 10:​17, 18. w24.08 5 ¶11-12

Re ọkhọ ria ẹmhọn ọlẹn ebi egbe dia uwẹ yẹ bhi ẹghe ọhẹnhẹn nin uwẹ họn ọta nọn mhẹn ne ribhi Baibo. Uwẹ da dọ kere ghe, Aba ẹ nọn ribhi okhun hoẹmhọn ẹn, ghe ọle guanọ nin uwẹ dọ deba azagba-uwa nọnsọle ne ga ọle. Uwẹ da yẹ luẹ ghe, ọle dẹ re ọkpẹnlẹn ọbhi ọbalọ bi iloya, ghe uwẹ dẹ kie miẹn eria nesẹ ne yu bhi agbọn ọsọgbọn, bi erọnmhọn ebhebhe ne bunbun. (Mak 10:​29, 30; Jọni 5:​28, 29; Rom 8:​38, 39; Arẹm. 21:​3, 4) Ene ẹmhọanta nan da wo re uwẹ ha ghọnghọn. (Luk 24:32) Uwẹ da wo manman hoẹmhọn ebi uwẹ luẹ rẹ sẹbhọ ghe, ọ da ha ghọn uwẹ rẹ tẹmhọn ọlẹn man ẹbho ebhebhe! (Yẹ fẹ Jeremiah 20:9 ghe.) Ahamiẹn mhan gene hoẹmhọn ẹmhọanta nin mhan luẹ bhi Baibo, ọ dẹ ha ghọn mhan rẹ ha tẹmhọn ọlẹn man ẹbho. (Luk 6:45) Egbe ki dọ dia mhan beji ọ dia edibo nesi Jesu le bhi ore nin ọhẹnhẹn. Ele da yọle: “Mhan ida sabọ miẹn ghe, mhan bha yẹ ta ebi mhan daghe bi ebi mhan họnlẹn.” (Iwẹn. 4:20) Mhan wo manman hoẹmhọn ẹmhọanta nin mhan luẹle rẹ sẹbhọ ghe, mhan muegbe rẹ taman eka ẹbho nin mhan ha sabọ taman. w24.05 15 ¶5; 16 ¶7

Mhan tẹmhọn Osẹnobulua man ẹbho ranmhude mhan hoẹmhọn Aba mhan nọn ribhi okhun, sẹyẹ, mhan ho nin mhan rẹkpa idiake nesẹmhan rẹ dọ lẹn ọlẹn. Ọkpakinọn, eso i sọnyẹnmhẹn bhi iwẹnna itẹmhọn Osẹnobulua. Bezẹle? Ẹkhọ sabọ rẹ ha lo eso, la ha riale ghe ele i guẹ rẹ man emhin nọnsẹn. Ọ nọghọ eso rẹ wo bu ẹbho bhi uwa dọ ha tẹmhọn Osẹnobulua man ele. Eso sabọ rẹ ha mun ofẹn ghe ẹbho dẹ fi bhi ẹlo mun ele. Asabọmiẹn, ranmhude uwedẹ nan rẹ bẹẹ eso bhi ẹwẹ mhan wanre, ele i zẹwẹ ho nin ele bi ẹbho ko miẹn ẹmhọn. Ọ nọghọ ele rẹ bu ọria nin ele bha ka lẹn khẹ wo dọ nin ọle ha zilo. Ene emhin nan be re ọle nọghọ uwẹ rẹ ha sọnyẹnmhẹn bhi iwẹnna itẹmhọn Osẹnobulua ẹgheso? Ọ ha yi riọ, hei ji egbe lọ uwẹ. Nin uwẹ rẹ ha riale ghe uwẹ bha guẹ sẹ rẹman ghe uwẹ mhọn idegbere, sẹyẹ uwẹ bha ho nin uwẹ ha tie bhi egbe. Sẹyẹ, ọ rẹman ghe uwẹ bha guanọ nin uwẹ nin ẹbho ha gbugan. Ọria i ribhọ nọn ghọnghọn bhọ sade a bha miẹn ọlẹn bhi egbe, manman nọn sade urẹkpa ọle ho nin ọle rẹkpa. Aba ẹ nọn ribhi okhun wo lẹn ene ọnọghọ nin uwẹ kuẹlo da, sẹyẹ, ọle muegbe nin ọle rẹ re urẹkpa nin uwẹ guanọ nin uwẹ.—Isa. 41:13. w24.04 14 ¶1-2

Beji uwẹ ha rẹ ha tie Baibo, hẹi ha guanọ nin uwẹ wo re osukpa re obọ rẹkhan emhin rebhe nin uwẹ luẹ, uwẹ sabọ rẹ zẹ nin uwẹ rẹ re ọkpa la eva rẹ munhẹn. Uwẹ sabọ rẹ dọnmhẹn ọnan fẹghe: Gbẹn ene emhin nin uwẹ ho nin uwẹ wẹnna ọ i bhi ebe, uwẹ ha lu ọnin fo, uwẹ sabọ rẹ zẹ ọkpa la eva bhọ nin uwẹ ho nin uwẹ ka wẹnna ọ i, uwẹ ha wẹnna ọbhi enekẹle bhi ẹghe ọbhebhe. Ọnela ọkhẹke nin uwẹ ka wẹnna ọ i? Uwẹ sabọ rẹ re ọne uwẹ lẹn sẹ ghe ọ bha nọghọ gbe rẹ munhẹn. La uwẹ sabọ rẹ re ọne uwẹ lẹn sẹ ghe ọ manman lu uhọnmhọn-emhin rẹji uwẹ rẹ munhẹn. Uwẹ da lẹn ọne ọkhẹke nin uwẹ rẹ munhẹn fo, uwẹ sabọ rẹ dọ gua otọle fẹghe bhi ebe nesẹmhan. Tẹmhọn ọlẹn man Jehova bhi erọnmhọn, uwẹ ha yẹ taman ọlẹn nin ọle re ọne “ọhubhudu bi ahu nin [uwẹ] rẹ ha lu ọle.” (Fil. 2:13) Dọnmhegbe rẹ re obọ rẹkhan ebi uwẹ luẹle. Uwẹ ha sabọ re inian wẹnna bhi ọne ọhẹnhẹn fo, ọ dẹ re ọne ọhubhudu nin uwẹ rẹ dọ wẹnna ọbhi ọbhebhe. Bhi ọsi ẹmhọanta, ahamiẹn uwẹ sabọ lu re alo bhi ọkpa bhi ene uwedẹ nọn khẹke nin Kristiẹn rẹ ha nyẹnlẹn, asabọmiẹn ọ dẹ lẹkhẹ nin uwẹ rẹ wẹnna ọbhi ebhebhe. w24.09 6 ¶13-14

Emhin nin uwẹ lu bhi ẹghe nọn gbera nọn si ọbalọ ji ẹbho ebhebhe sabọ yẹ rẹ ha ba uwẹ bhi egbe. Be ha rẹkpa uwẹ bhi idia nọn sẹnian? Dọnmhegbe lu eka nin uwẹ ha sabọ lu rẹ re ọle i nọnsẹn, sẹyẹ uwẹ sabọ re dọ bhii ọne ọria nin uwẹ lu khọ. Bhii Jehova nọn rẹkpa ẹria nin emhin nin uwẹ lu si ọbalọ je. Ọle dẹ sabọ rẹkpa uwẹ bi eria nin uwẹ si ọbalọ je rẹ sabọ ziẹngbe, yẹ rẹ kie sabọ ha mhọn ọfure. Luẹ emhin bhi idobọ nesẹ, uwẹ ha yẹ re otọ nin Jehova rẹ noo uwẹ bhi uwedẹ nọn hi ki rẹ khin nọn ghọn ọlẹn. Bha ji mhan fẹ ijiẹmhin ọsi Jona nin akhasẹ ghe. Nin ọle rẹ ha khian agbaẹbho ọsi Nenivẹ nin Osẹnobulua je ọle le, ọle da diọbhi ije ebhebhe. Jehova da re obọ mun Jona, sẹyẹ ọle da luẹ emhin bhi idobọ nọnsọle. (Jonah 1:​1-4, 15-17; 2:​7-10) Ọkpakinọn, Jehova bha zobọ bhọ rẹ ha noo Jona. Osẹnobulua da re isẹhoa nanlẹn rẹ kie diọbhi Nenivẹ. Bhi ọne ẹghe nan Jona da wo jẹje lu ebi Osẹnobulua taman ọlẹn. Arẹmiẹn emhin nin ọle lu wo ba ọle bhi egbe, ọle bha ji ọnin re ọle miẹn ghe, ọle bha yẹ ha miẹnsọn nin Jehova mun nanlẹn.—Jonah 3:​1-3. w24.10 8-9 ¶10-11

Jehova i wo gheghe gbo osa la olukhọ nin mhan lu ọle le a, sokpan ọle kpe ọle kua sẹsẹsẹ. Nin mhan rẹ re ijiẹmhin ọbhọ, ahamiẹn mhan mhọn ọria osa, nin ọne ọria da ho nin ọle gbo ọle a bhi ebe nin ọle gbẹn ọlẹn i, ọle ki viẹn udede ughu nyan ọlẹn. Ọrẹyiriọ, a dẹ yẹ sabọ ha daghe emhin eso nin ọle gbẹn ọbhi ọne ebe nin ọne ughu bha gue nọnsẹn. Ọkpakinọn nan rẹ kpe emhin kua wo dikẹ bhi ọnan. Nin mhan rẹ sabọ lẹn otọ ọne arẹkhọkhọ nan, ọkhẹke nin mhan yere ghe, ebi a kẹ wo sabọ re amẹn kpe kua, ọle a noo rẹ gbẹn ebe bhi ẹghe ẹdẹlẹ. Ọria dẹ sabọ re amẹn ọbhi ihiẹn rẹ kpe ebi a gbẹn ọbhi ebe kua. Bhiriọ, ahamiẹn a kpe osa nan gbẹn ọbhi ebe kua, a i yẹ daghe ọle hiehie. Ọria i da yẹ sabọ daghe ọne osa nan rẹ ka gbẹn ọbhi otọ, ọ ki dọ diabe ghe a bha ka lu ọne osa khẹ hiehie. Ọ manman wo re mhan ghọnghọn rẹ lẹn ghe Jehova i wo gheghe gbe olukhọ nesẹmhan kua, sokpan ọle kpe ele kua sẹsẹsẹ!—Ps. 51:9. w25.02 10 ¶11

Ahamiẹn a bhu mhan ohiẹn eku, la lu mhan khọlọ, mhan ha mhọnlẹn bhi ọkhọle ghe Jehova daghe ebe sunu. Ọne izebhudu nan dẹ rẹkpa mhan rẹ sabọ ziẹngbe ranmhude mhan lẹnmhin ghe Jehova dẹ re emhin rebhe ne sunu ọi nọnsẹn. Mhan ha zẹ ọne ẹmhọn obọ nin Jehova, ọ ki rẹkpa mhan rẹ rẹban ohu, yẹ re ọne ẹmhọn sibhi ọkhọle re. Ahamiẹn mhan bha re ọne ẹmhọn sibhi ọkhọle re, ọ dẹ sabọ re mhan lu emhin nọn bha gba, ọ dẹ yẹ sabọ re mhan miẹn ghe mhan bha yẹ ha ghọnghọn, yẹ riia ikolu nin mhan bi Jehova ko mhọnlẹn an. Bhi ọsi ẹmhọanta, mhan i da gene wo sabọ re egbe khọkhọ Jesu sẹsẹsẹ. Ẹgheso mhan sabọ rẹ ta ọta, la lu emhin nin mhan ha da dọ ha kiẹgbe. (Jem. 3:2) Ẹgheso, emhin nọn bha gba eso nin ẹbho lu mhan le sabọ rẹ si ọbalọ bi ikuan-egbe ji mhan, nin mhan da wo ha ne dan khian bhi ọne agbọn nan. Ahamiẹn ọne idia nan uwẹ ye, lẹn sẹbhọ ghe Jehova lẹn ebe emhin dia uwẹ yẹ. Jesu nan yẹ wo re inian lu khọ, yẹ wo lẹn ebe emhin dia uwẹ yẹ bhi egbe. (Hib. 4:​15, 16) Ọ manman wo ti mhan bhọ ghe, Jehova yẹ wo re adia nọn gbale nin mhan bhi Baibo nọn ha sabọ rẹkpa mhan rẹ ziẹngbe sade a bha lu mhan nọnsẹn. w24.11 6 ¶12-13

Ọkhẹke nin ele ha mhọn urẹọbhọ da Jesu nin Osẹnobulua je re, beji ele ha da sabọ ha “mhọn iẹnlẹn ọsi ighegheghe.” (Jọni 3:​16-18, 36; 17:3) Ene ibhokhan Ju nan bha rẹọbhọ ghe ọkhẹke nin ele ha mhọn urẹọbhọ da Jesu. Ele da nọọn Jesu yọle: “Emhin ọhan-ilo nela uwẹ ha lu, beji mhan ha da daghe ọle yẹ mhọn urẹọbhọ da uwẹ?” (Jọni 6:30) Ele da yọle ghe bhi ẹghe nọnsi Mozis, a da re uwedẹ ọhan-ilo rẹ re mana nin ẹbho le, nọn ha yi ebale nọnsele ukpẹdẹ-ukpẹdẹ. (Neh. 9:15; Ps. 78:​24, 25) Ọ wo khia bhi ẹlo a ghe, ebi ele ha rẹ miẹn ebale khọnkhan ha le yẹ wo ha ri ele bhi ọkhọle. Ẹghe nin Jesu ki rẹ tẹmhọn “ibrẹd ọsaje” nọn na bhi okhun vae, nọn ha sabọ re iẹnlẹn ọsi ghegheghe nin ele, nọn wo dikẹ bhi mana, ele bha zẹwẹ nọọn ọlẹn ebi ọle re ọle ta. (Jọni 6:32) Ẹmhọn ebale nin ele ha le da wo manman rẹtẹ ele rẹ sẹbhọ ghe, ele bha ha kaehọ ebi Jesu ha man ele le rẹji ebi ele ha rẹ miẹn iẹnlẹn ọsi ighegheghe yẹ. w24.12 5-6 ¶10-11

Bhi isiku, ọmọn nọnsẹ dẹ sabọ yẹ luẹ ebi emhin kẹkẹ ebhebhe nan manlẹn diayẹ bhi egbe. Bhi ọsi ijiẹmhin, eran ne bunbun ribhọ nin uwedẹ nin ikpabọ nọnsele rẹ van obọ khọ egbe. Ọne eran ha wanre, ọ ki jẹ ikpabọ, ọne ikpabọ ki yẹ jẹ ikpabọ nọn diabe ele, iriọ ọ ha rẹ jẹnẹ ikpabọ ne khọ egbe rẹ dọ sẹbhi ukpunun ọlẹn. Mhan wo daghe ebe dia inian bhi egbe emhin ne bunbun nan manlẹn. Họla man ene emhin nan bhi uwedẹ nin ele rẹ mhọn-ose a? Beji ọmọn nọnsẹ ha rẹ ha ria eria nyan ọne inọnta nan, asabọmiẹn ọle ki manman dọ rẹọbhọ ghe Osẹnobulua hi ọnọn man emhin rebhe. Ẹgheso, uwẹ sabọ rẹ nọọn ọmọn nọnsẹ yọle, “Ahamiẹn Osẹnobulua man mhan, uwẹ bha be riale ghe ọle hi ọnọn khẹke nọn taman mhan uwedẹ nọn khẹke nin mhan rẹ ha nyẹnlẹn, beji mhan ha da ha ghọnghọn?” Bhiriọ uwẹ ki taman ọlẹn ghe, Jehova mun Baibo nin mhan nọn ha dia mhan, beji mhan ha da sabọ ha ghọnghọn bhi iẹnlẹn. w24.12 16 ¶8

Jehova da noo Pọl nin odibo rẹ gbẹn ilẹta ji ọne agbotu rẹ taman ele ghe, nin ele re ọria nọn bha ka fidenọ sibhi agbotu re. (1 Kọr. 5:13) Be ọkhẹke nin ene ibhio mhan rẹ ha nin ọle lu emhin yẹ? Pọl da taman ele ghe, nin ele hẹi yẹ deba ọle ha muobọ. Be Pọl re ọnan ta? Ọle da ji ele lẹn ghe, ọkpa bhi ebi ọnan mundia nan hi, nin ele ‘hẹi yẹ deba ọria nọn sẹ iriọ le ebale.’ (1 Kọr. 5:11) Uwẹ bi ọria da ko ha le ebale, ọ dẹ re otọ nin ibha rẹ ko ha ne egbe zilo, sẹyẹ, ọnan dẹ sabọ re ibha munhẹn ko manman ha gbe ẹghe kugbe. Bhiriọ, ebi Pọl ha tẹmhọnlẹn hi, nin ọria soso bhi agbotu hẹi yẹ deba ọne ọria nan ha gbẹghe. Ele bha da deba ọle ha gbẹghe, ele i da dọ ha re egbe khọkhọ ọle bhi emhin nọn i mhẹn nin ọle lu. (1 Kọr. 5:​5-7) Sẹyẹ, ọnan dẹ rẹkpa ọne okpea rẹ lẹn ebi emhin nin ọle lu ba Jehova bhi egbe sẹ yẹ, ọ dẹ yẹ re ọle kiọya bhi emhin ebe nin ọle lu, yẹ fidenọ. w24.08 15 ¶4-5

Ọ da khẹke nin ibhokhan Izrẹl re ukpẹdẹ ọkpa yi bhi ukpe nin ele ha rẹ ha zọese ọbhi emhin ebe nọnsele. Bhi ọne ukpẹdẹ nin, ọne ojohẹn ki re aranlẹn ọsi elanmhẹn rẹ zọese ọbhi olukhọ ọsi ene ẹbho. Bhi ọsi ẹmhọanta, aranlẹn ọsi elanmhẹn i da sabọ gbe olukhọ ọsi eria kua sẹsẹsẹ, ranmhude eria ghan nẹ elanmhẹn. Ọkpakinọn, ahamiẹn ibhokhan Izrẹl wo ha lu ọne izọese nan, Jehova ki wo ha rẹhunmhan ele. (Hib. 10:​1-4) Ọne izọese nin ele ha lu ẹghe rebhe da ye ele re ghe eria olukhọ ele khin. Ọkpakinọn, Jehova da ha mhọn emhanmhan bhi ọkhọle nin ọle ha rẹ sabọ re emhin ebe ọsi eria rẹhunmhan ele sẹsẹsẹ. Ọle da mhanmhanlẹn nin Ọmọn nọnsọle rẹ “yu ọbhi olukhọ ọsi ẹbho ne bunbun osukpa ọkpa.” (Hib. 9:28) Jesu da re “iẹnlẹn nọnsọle zọese, nin ọle rẹ dẹ ẹbho ne bunbun kiere.”—Mat. 20:28. w25.02 4 ¶9-10

“Ẹmhọanta nọn ghe ibha rẹ wo muegbe nin ibha rẹ lu emhin nọn mhẹn, ọkpakinọn, efun nọnsẹbha wẹghẹ a.” (Mat. 26:41b) Ene ẹmhọn nan nin Jesu noo rẹman ghe, ọle lẹn sẹ ghe ọ bha gba nin mhan, sẹyẹ mhan dẹ sabọ dobọ. Ọkpakinọn, ọle yẹ re ene ẹmhọn nan sekha nin mhan. Ọne isekha hi, nin mhan rẹ rẹban ọne iria-eria ghe mhan i da sabọ dere. Uria-agogo eso ọkuẹsẹ Jesu ta ene ẹmhọn nan, edibo nesọle da ve ghe, ẹghe i ribhọ nin ele ha rẹ fikekegbe ọle. (Mat. 26:35) Emhin nọn mhẹn khọnan nin ele ho nin ele lu. Ọrẹyiriọ, ele bha lẹn ghe ọkakale ha zegbere, ọ i da lẹkhẹ nin ele rẹ lu emhin nọn mhẹn. Ọnan zẹle nin Jesu da re ọta nọn mun ebe ukpẹdẹ nan mhọn rẹ sekha nin ele. Ọ ba bhi egbe a ghe, ene edibo bha wo ha babegbe. Ẹghe nan rẹ mun Jesu, ele be sun rẹkhan ọlẹn, la ele be ranmhude ofẹn nẹgbe? Ranmhude ene edibo bha ha babegbe, ele da lu ọne emhin nin ele rẹ yọle ghe ele i da lu. Ele da fikekegbe Jesu.—Mat. 26:56. w24.07 14 ¶1-2

Adam bi Ivi da mun ọne isẹhoa nin ele mhọn rẹ deba Jehova nin Aba ele ha mhọn ikolu fia. Ọkuẹsẹ ele lu olukhọ, azagba-uwa nọnsi Osẹnobulua ele ha ye. (Luk 3:38) Ọkpakinọn, ẹghe nin ele ki rẹ mhọn akan-ehọ da Jehova, ọle da khu ele sibhi azagba-uwa nọnsọle re. Ele bha sẹ ha mhọn imọn bhi ọne ẹghe nan. (Gen. 3:​23, 24; 4:1) Ọ da khẹke nin mhan nin imọn nesele kie deba Jehova ha mhọn ikolu. (Rom 5:​10, 11) Ọnin hi, nin mhan bi ọle rẹ ko ha yi imọẹ. Beji ebe ọkpa re otọle man, ọne ukpọta Grik nan noo bhi enan nan zedu ọle diọbhi nan rẹ “kie deba Jehova ha mhọn ikolu” mundia nin “nan rẹ re oghian kiẹn ọmọẹ.” Bhi ọsi ẹmhọanta, Jehova hi ọnọn lu emhin nọn ha sabọ re ọnan sunu. Be ọle lu? Izọese nin ibhokhan Izrẹl ha lu bhi ẹghe ẹdẹlẹ, ọle hi emhanmhan nin Jehova re ọbhi otọ nin eria olukhọ rẹ kie sabọ deba ọle ha mhọn ikolu nọn mhẹn. Ebi a re izọese ta hi, emhin nan noo rẹ haosa emhin nan riia, la emhin nọn yulua. Emhin nan ha noo re haosa dẹ ghan sẹ bii ọne emhin nọn yulua la nọn riia. w25.02 3-4 ¶7-8

Pọl nin odibo da yọle ghe “adia nin ene bunbun bhi ẹwẹ bha re nin ọne ọria sẹriọ.” (2 Kọr. 2:​5-8) Ebi ọle ha re ọnan ta hi, ọne adia nan re nin ọne okpea nọn ka rẹ ha ne okhuo aba ọle nowẹ wo gene wẹnna bhi egbe ọle. (1 Kọr. 5:1) Bezẹle nan da re ọne adia nanlẹn? Ọle hi, nan rẹ rẹkpa ọle rẹ sabọ fidenọ. (Hib. 12:11) Beji a miẹn ọne okpea fidenọ, Pọl da taman ene ewanlẹn nin ele re ọle fikiere bhi agbotu. Ọle da yẹ taman ele ghe, “bha rẹhunmhan ọlẹn, bha yẹ ko ọle udu re,” sẹyẹ, bha “hoẹmhọn ọlẹn.” Pọl da ha guanọ nin ene ibhio mhan re ọta nin ele ta bi emhin nin ele lu rẹ rẹman ọne okpea ghe ele gene rẹhunmhan ọlẹn, sẹyẹ ele hoẹmhọn ọlẹn. Ele ha lu iriọ, ọ ki rẹman ghe, ọ ti ele bhọ nin ọne okpea rẹ fikiere agbotu. w24.08 15 ¶4; 16-17 ¶6-8

Pọl nin odibo dẹ wo sabọ tẹmhọn ebi a rẹ ziẹngbe yẹ. Ọle da je Kristiẹn lẹn ghe, ahamiẹn ele kuẹlo da ekpokpo, nin ele mun udu nyan Jehova, ọ i yi ahu nọnsele. Ọnan zẹle nin Pọl da re izebhudu yọle: “Jehova hi ọnọn rẹkpa mẹn, ofẹn ida mun mẹn.” (Hib. 13:6) Eso bhi ibhio mhan nin mhan ko ga wo kuẹlo da ekpokpo ẹlẹnan. Uwedẹ ọkpa nin mhan ha rẹ sabọ rẹkpa ele hi, nin mhan rẹ ha nan erọnmhọn ji ele, yẹ re urẹkpa nin ele guanọ nin ele. Baibo wo re otọle man ghe, “ọrebhe ne muegbe ne rẹ ga Osẹnobulua bọsi edibo nesi Jesu Kristi dẹ miẹn ekpokpo bhi egbe.” (2 Tim. 3:12) Ranmhude ọnan, ọkhẹke nin mhan rebhe ha muegbe ọbhi otọ khẹ ọkakale nọn da zegbere bhi ẹghe odalo. Bha ji mhan rebhe wo manman ha mun udu nyan Jehova, yẹ ha mhọnlẹn bhi ọkhọle ghe ọle dẹ rẹkpa mhan rẹ ziẹngbe ọkakale nọn hi ki rẹ khin nin mhan ha miẹn. Ẹghe nin ọle rẹyi ha sẹ, ọle dẹ re umiẹnfan nin ọrebhe ne sun rẹkhan ọlẹn.—2 Tẹsẹ. 1:​7, 8. w24.09 13 ¶17-18

Be rẹkpa ibhokhan Kọrint rẹ sabọ mianmẹn? (2 Kọr. 10:​4, 5) Ọta nọnsi Osẹnobulua bi ahu ẹlinmhin nọn khiale nọnsọle manman rẹkpa ele rẹ sabọ fi emhin denọ bhi iẹnlẹn. (Hib. 4:12) Ene ibhokhan Kọrint ne miẹn ọne ọta nọn mhẹn rẹji Kristi ọbhi egbe, da sabọ rẹban ene emhin kẹkẹ ne i mhẹn nin ele rẹ ha lu. Emhin bii, nan rẹ ha da anyọn gbe egbe, nan rẹ ha ra, nin okpea rẹ ha ne okpea nowẹ, la nin okhuo rẹ ha ne okhuo nowẹ. (1 Kọr. 6:​9-11) Arẹmiẹn eso bhi ibhokhan Kọrint manman dijiẹ bhi emhin ebe nin ele ha lu, ele bha ha riale ghe ele i da sabọ fidenọ dọ kiẹn Kristiẹn. Ele da manman wẹnna kaka beji ele ha da sabọ ha ribhi ọne odẹ nọn dia kekeke nọn ha re ele miẹn iẹnlẹn ọsi ighegheghe. (Mat. 7:​13, 14) Ọ be nọghọ uwẹ rẹ fi emhin nọn i mhẹn nin uwẹ lu denọ beji uwẹ ha da sabọ mianmẹn? Hẹi ji egbe lọ uwẹ rẹ ha dọnmhegbe rẹ fidenọ! Bhii Jehova nin ọle re ahu ẹlinmhin nọn khiale nọnsọle rẹkpa uwẹ, beji uwẹ ha da sabọ rẹban ọne ọkhọle nan rẹ lu emhin ebe. w25.03 6 ¶15-17

Jehova ve ghe ọle dẹ re ẹwanlẹn nin mhan rẹ lẹn ebi mhan ha zẹ rẹ lu nọn ha ti ọle bhọ. Bhi ọsi ẹmhọanta, ọle wo re ọne ẹwanlẹn nin mhan, “ranmhude ọle manman zẹ emhin bhi obọ, ọle igbe ọria okan.” Ahamiẹn uwẹ bhii Jehova fo nin ọle re ẹwanlẹn nin uwẹ rẹ lẹn ebi uwẹ ha lu yẹ, dọnmhegbe rẹ lẹn ebi ọle ho nin uwẹ lu. Fẹ ọne ijiẹmhin nan ghe. Ahamiẹn uwẹ bibi odẹ beji uwẹ rẹ khian okhian, uwẹ dẹ nọọn ọria nin uwẹ miẹn nọn man uwẹ odẹ. Ọkpakinọn, uwẹ dẹ be kpanọ zẹ ọle obọ ọkuẹsẹ ọle re ewanniẹn nin uwẹ? Eye, uwẹ dẹ mundia ka ọle ehọ beji uwẹ ha da sabọ lẹn eji uwẹ ha rẹkhan. Iriọ yẹ nọn, ahamiẹn uwẹ bhii Jehova fo nin ọle re ẹwanlẹn nin uwẹ rẹ lẹn ebi uwẹ ha lu, dọnmhegbe rẹ lẹn ewanniẹn nin ọle ha re nin uwẹ. Nin uwẹ rẹ sabọ lu iriọ, dọ guanọ uhi bi adia bhi Baibo ne rẹtẹ ọne ẹmhọn. Bhi ọsi ijiẹmhin, ahamiẹn uwẹ riale si uwẹ dẹ yo iluemhin nan da tie uwẹ, ọ dẹ ha mhẹn nin uwẹ rẹ dọ fẹ ebi Baibo tale rẹji idujie ọsi ẹbibi bi ikolu ne i mhẹn. Ọ dẹ yẹ ha mhẹn nin uwẹ rẹ dọ luẹ ẹmhọn ebezẹle nọn da khẹke nin uwẹ mun ẹmhọn Agbejele kalo bhi iẹnlẹn nọnsẹ, gbera emhin nọn hi ki rẹ khin.—Mat. 6:33; Rom 13:13; 1 Kọr. 15:33. w25.01 16 ¶6-7

Ọta akhasẹ nin Ẹzaya gbẹn tẹmhọn ikẹkẹ nọn ribhi ẹwẹ ẹbho ne ribhi ọne otọ ọfubhegbe ọsi oriọn bi ẹbho ne i ribhọ. Jehova wo ne emhin nọn ha rẹkpa ẹbho ne ga ọle rẹ sabọ ha sikẹ ọle nin ele. Ọle re ẹlinmhin nọn khiale nọnsọle nin mhan, Baibo nin ọta nọnsọle, bi ebe kẹkẹ nin agbotu zẹ ele egbe dagbare, beji mhan ha da sabọ “le ebale . . . wọn amẹn, . . . [yẹ] ha ghọnghọn.” (Yẹ fẹ Arẹman 22:17 ghe.) Ọkpakinọn, ọ i yi inian emhin dia rẹji ẹbho ne i ribhi ọne otọ ọfugbegbe ọsi oriọn. ‘Ohanmhẹn gbe ele . . . , ohanmhẹn amẹn gbe ele, . . . , sẹyẹ ẹkhọle lo ele a.’ Ele i deba Osẹnobulua mhọn ikolu. (Amos 8:11) Jehova ne emhin nin ẹbho nesọle, rẹ dọ sẹbhi ebale oriọn. (Joel 2:​21-24) Baibo, ebe kẹkẹ nin agbotu zẹ ele egbe dagbare, wẹbsaiti nọnsẹmhan, ikolo oga, bi usikoko kẹkẹ nesẹmhan Jehova noo rẹ re ebale oriọn nin mhan. Bhiriọ, mhan wo miẹn ebale oriọn le ukpẹdẹ-ukpẹdẹ. Ranmhude ọnan, egbe wo de mhan bhọ, sẹyẹ egbe fu mhan re. w24.04 21 ¶5-6

Ahamiẹn uwẹ ho nin uwẹ zẹ ọria bhi ọshọ, uwẹ sabọ rẹ mhanmhanlẹn nin uwẹ rẹ nin ọne ọria talọ bhi ogbakha la bhi ifoni. Wo ji ọne ọria lẹn ebe ri uwẹ bhi ọkhọle tee. (1 Kọr. 14:9) Ahamiẹn ọkhẹke, re ẹghe nin ọne ọria rẹ ria eria nyan ebi uwẹ taman ọlẹn, bi ebi ọle riale yẹ. (Prov. 15:28) Ahamiẹn ọ i ri ọne ọria bhi ọkhọle nin bha rẹ ko zẹ egbe bhi ọshọ, hẹi ji ẹkẹ ọle ha khọ uwẹ. A ha ki miẹn ọria dọ taman uwẹ ghe ọle hoẹmhọn uwẹ kii? Asabọmiẹn ọ bha lẹkhẹ nanlẹn rẹ bu uwẹ re dọ taman ẹn ebe ri ọle bhi ọkhọle. Bhiriọ, re ifuẹkẹ bi ekpẹn rẹ nanlẹn lu emhin. Ahamiẹn uwẹ guanọ nin ọle re ẹghe nin uwẹ rẹ ria eria nyan ebi ọle taman ẹn, fẹkẹ wo taman ọlẹn. Ọkpakinọn, hẹi ji ọ bue gbe ọkuẹsẹ uwẹ re ewanniẹn nanlẹn. (Prov. 13:12) Ahamiẹn ọ i ri uwẹ bhi ọkhọle, fẹkẹ re ekpẹn-ekpẹn rẹ ji ọle lẹn, yẹ wo gbotọle fanọn an nọnsẹn. Ahamiẹn ọ ri uwẹ bhi ọkhọle rẹ zẹ ọne ọria bhi ọshọ, ji ọle lẹn, uwẹ ha yẹ taman ọlẹn ebi uwẹ mhọn bhi ọkhọle rẹji ọne ikolu, bi ebi bha ha rẹ re ọle khian yẹ. Uwedẹ nin bha guanọ nin bha rẹ re ọne ikolu khian sabọ rẹ dikikẹ. w24.05 23-24 ¶12-13

Ẹghe nin Devid rẹ dọ fẹ ibhio ọle ghe bhi agọ nin ibhokhan Izrẹl da ha khọnlẹn, asabọmiẹn ọle bha sẹ sẹbhi ikpe 20 ẹghenin. Ọle da kere ghe ofẹn mun eyokhọnlẹn ọsi ibhokhan Izrẹl ranmhude eguanlan ọkpa ọsi ibhokhan Filistia natiọle Golayat dagbare dọ ha “sọ eyokhọnlẹn nọnsi ibhokhan Izrẹl ọdan.” (1 Sam. 17:​10, 11) Ofẹn da ha mun ene eyokhọnlẹn ranmhude nin ele rẹ denọ ẹlo ọbhi ebi Golayat kpọnọ sẹ yẹ, bi ọta ne ha si ọle bhi unun re. (1 Sam. 17:​24, 25) Ọkpakinọn, uwedẹ ọbhebhe Devid rẹ ghe ọne ẹmhọn. Devid lẹnmhin ghe, ẹghe nin Golayat rẹ ha re unun je eyokhọnlẹn ọsi Izrẹl, Jehova nin Osẹnobulua nọn nyẹnlẹn ọle ha re unun je. (1 Sam. 17:26) Ẹmhọn Jehova Devid wo ha ria bhi ọkhọle. Devid rẹọbhọ ghe Osẹnobulua nọn rẹkpa ọle bhi ẹghe nin ọle rẹ ha gbẹloghe ihuan ọsi aba ọle, dẹ yẹ rẹkpa ọle bhi ọne idia nan. Ranmhude ọle lẹnmhin ghe Osẹnobulua ri ọle bhi ikeke, ọle da sọ Golayat odan, gene-gene ọle da khọn miotọ!—1 Sam. 17:​45-51. w24.06 21 ¶7

Mhan sabọ rẹ re ebi iẹnlẹn nọnsẹmhan dia yẹ nian rẹ khọkhọ ebi ọ ha rẹ dia yẹ sade mhan bha ha ga Jehova nọn. Mhan da ha lu iriọ, ọ dẹ rẹkpa mhan rẹ wo ha sun rẹkhan Jehova khian. Bọsi ọne ọria nọn gbẹn Psalm 73, mhan ki yẹ sabọ yọle: “Bhi ọsẹmhẹn, nan rẹ ha sikẹ Jehova mhẹn mẹn bhi egbe.” (Ps. 73:28) Mhan dẹ sabọ kuẹlo da ọkakale nọn hi ki rẹ khin nin mhan ha miẹn bhi ọne ẹghe ọkike nan, ranmhude “Osẹnobulua nọn nyẹnlẹn, nọn yi Osẹ ọsi ẹmhọanta” mhan ga. (1 Tẹsẹ. 1:9) Ẹmhọn mhan wo rẹtẹ Osẹnobulua, sẹyẹ ọle dẹ wo ha rẹkpa mhan. Ọle wo rẹkpa eguọmhandia nesọle bhi ẹghe nọn gbera, ọle yẹ wo rẹkpa mhan ẹlẹnan nian. Mhan dẹ kẹ kuẹlo da ekpokpo nọn khua nọn bha sẹ ka sunu khẹ bhi ọne otọ nan, ọkpakinọn, Jehova i da zẹ mhan obọ bhi ọne ẹghe nin. Mhan rebhe “dẹ sabọ gbe obọ bhi udu yọle: ‘Jehova hi ọnọn rẹkpa mẹn, ofẹn ida mun mẹn.’”—Hib. 13:​5, 6. w24.06 25 ¶17-18

Baibo tẹmhọn ijie ne bun gbera itue 40 ne gbẹloghe bhi otọ Izrẹl. Ọ sẹyẹ wo tẹmhọn emhin nin eso bhi ẹwẹ ele lu. Bhi ọsi ijiẹmhin, eso bhi ẹwẹ ele ne gbẹloghe nọnsẹn yẹ wo lu emhin ebe. Bha ji mhan fẹ ijiẹmhin ọsi Devid ghe nọn ha yi ojie nọn mhẹn. Rẹji ọle, Jehova da yọle: ‘Devid nin ọguọmhandia nọnsẹmhẹn . . . wo re ọkhọle rebhe khian rẹkhan mẹn, sẹyẹ, emhin ne mhẹn ọkpa ọle wo ha lu bhi ẹlo nọnsẹmhẹn.’ (1 Ki. 14:8) Ọrẹyiriọ, Devid da nin okhuo ọria nowẹ yẹ mhanmhanlẹn nan rẹ gbe ọdọ ọne okhuo a bhi okhọn. (2 Sam. 11:​4, 14, 15) Bhi obọ nọnkẹle, ijie eso ne bha zẹwẹ ha mhẹn ne gbẹloghe bhi otọ Izrẹl yẹ lu emhin esili eso. Bha ji mhan fẹ ijiẹmhin ọsi Rehoboam ghe. Bhi ẹlo nọnsi Jehova, ọle wo lu “emhin ne i mhẹn.” (2 Chron. 12:14) Ọrẹyiriọ, ọle wo hẹnmhọn nin Osẹnobulua bhi ẹghe nin ọle rẹ taman ọlẹn nin ọle re otọ nin ulin-uwa igbe ọsi Izrẹl rẹ tobele zẹ ojie nọnsele. Ọle wo rẹkpa agbaẹbho nin ọle ha gbẹloghe rẹ ha mhọn ugbega, beji a ha da miẹn ghe eghian ele bha sabọ mun okhọn bu ele. (1 Ki. 12:​21-24; 2 Chron. 11:​5-12) Bha ji mhan fẹ inọnta kpataki nọn zegbere ghe. Beji a miẹn ijie ne gbẹloghe bhi otọ Izrẹl lu emhin ne mhẹn, sẹyẹ ele lu emhin ebe, emhin nela Jehova noo rẹ fẹghe si ojie mhẹn la si ọle i mhẹn? Emhin nin Jehova gbẹlokotọ fẹghe hi, si ọne ojie re ọkhọle rebhe rẹ ha ga Jehova, si ọle re ọkhọle rebhe fidenọ sade ọle lu emhin ebe, bi si ọle wo ha ga Jehova bhi uwedẹ nin ọle guanọ. w24.07 20 ¶1-3

Ibhokhan ne mianmẹn ne bha sẹ sẹbhi ikpe 18 ne lu emhin ebe nọn kaka kii? Ene ewanlẹn ki zẹ ewanlẹn eva nin ele dọ miẹn ọne obhokhan bi ene biẹ ọle. Ene ewanlẹn ki fẹghe ebi ene biẹ ọne obhokhan sẹ lu rẹ rẹkpa ọle rẹ sabọ fidenọ. Ahamiẹn ọne obhokhan re ehọ ọbhi adia nin ene biẹ ọle re nanlẹn, yẹ dọnmhegbe rẹ fidenọ, ene ewanlẹn sabọ rẹ zẹ nin ele zẹ ọne ẹmhọn obọ bhi iriọ. Beji mhan lẹn, ẹsọn ọsi enebiọmọn nọn nin ele rẹ ha re adia nin imọn nesele. (Deut. 6:​6, 7; Prov. 6:20; 22:6; Ẹfẹ. 6:​2-4) Ọrẹyiriọ, ene ewanlẹn dẹ sẹyẹ ha fẹghe si ene biẹ ọne ọmọn gene ha rẹkpa ọle bhi uwedẹ nọn khẹke. Ọkpakinọn, be ene ewanlẹn ha lu yẹ sade ele kere ghe obhokhan nọn mianmẹn bha ho nin ọle fidenọ bhi emhin ebe nin ọle lu? Bhi idia nọn sẹnian, ewanlẹn ea ki bu ọne obhokhan bi ene biẹ ọle. w24.08 24 ¶18

Mhan tobọmhan lẹnmhin ghe mhan miẹn eghọnghọn bhọ sade a lu ẹsele nin mhan. Ọrẹyiriọ, mhan ha lu ẹsele, ọle mhan da ghọnghọn nẹ. Ọne uwedẹ nan nin Jehova rẹ man mhan, dẹ re otọ nin mhan rẹ sabọ tobọmhan ha tuẹn eghọnghọn nọnsẹmhan okhun. Mhan dẹ sabọ lu ọnan sade mhan guanọ isẹhoa kẹkẹ nin mhan ha rẹ ha lu ẹsele nin ẹbho. Emhin nọn mhẹn nọn nin Jehova rẹ re inian man mhan (Ps. 139:14) Baibo yọle ghe eghọnghọn nabhọre sade a zẹ emhin bhi obọ. Bhiriọ, ọ bha zẹwẹ han mhan ilo ghe Baibo tie Jehova “Osẹnobulua ọsi eghọnghọn.” (1 Tim. 1:11) Jehova hi ọnọn sẹ zẹ emhin bhi obọ nẹ. Beji Pọl nin odibo rẹman, ranmhude Jehova zẹle nin “mhan da ribhi agbọn, nin mhan da nyẹnlẹn, yẹ khian nẹga.” (Iwẹn. 17:28) Bhi ọsi ẹmhọanta, obọ Jehova “emhin esili rebhe bi ẹsele ne mhẹn rebhe” na vae. (Jem. 1:17) Mhan rebhe wo guanọ nin mhan manman miẹn eghọnghọn nọn nabhọre sade a zẹ emhin bhi obọ. Mhan dẹ sabọ ha mhọn ọne eghọnghọn nan sade mhan re egbe khọkhọ Jehova bhi uwedẹ nin ọle rẹ zẹ emhin bhi obọ.—Ẹfẹ. 5:1. w24.09 26 ¶1-4

Beji mhan ki zilo nyan ene ikpẹ nọn khẹke nin ọria ha mhọn rẹ sabọ ha ga bhi ihe ọsi ọwanlẹn, eso bhi ene zẹ sikẹ ene ewanlẹn sabọ rẹ ha riale ghe ọne ihe nan i da sẹ ele bhi obọ ghẹdẹ. Ọkpakinọn, yere ghe Jehova la agbotu nọnsọle bha re ẹlo ọbhọ ghe, uwẹ dẹ wo sabọ ha re ene ikpẹ nan rebhe man sẹsẹsẹ. (1 Pita 2:21) Ẹlinmhin nọn khiale nọnsi Jehova ha sabọ rẹkpa uwẹ rẹ ha mhọn ene ikpẹ nan. (Fil. 2:13) Ọkpa be ribhi ene ikpẹ nin uwẹ ho nin uwẹ manman wẹnna i? Ọ ha yi iriọ, bhii Jehova nin ọle rẹkpa uwẹ. Dọ gua otọ ẹmhọn ọne ikpẹ, uwẹ ha yẹ taman ọkpa bhi ene ewanlẹn nọn rẹkpa uwẹ rẹ lẹn ebi uwẹ ha rẹ sabọ manman ha re ọne ikpẹ man yẹ. Ha lu re alo rẹ sabọ dọ kiẹn ọkpa bhi ene ewanlẹn! Bhii Jehova nọn man uwẹ emhin beji uwẹ ha da sabọ manman ha ga ọle, yẹ manman ha rẹkpa ibhio mhan bhi agbotu. (Isa. 64:8) Mhan bhii nin Jehova nan erọnmhọn nin uwẹ beji uwẹ rẹ dọnmhegbe rẹ ha re ene ikpẹ nan man, ne ha re uwẹ sẹ ọria nọn ha ga bhi ihe ọsi ọwanlẹn. w24.11 25 ¶17-18

Aharẹmiẹn ọ ki bue nin mhan mọn da ga Jehova, ọ bha khẹke nin mhan ha riale ghe emhin nọn khẹke nọn nin Jehova rẹ ha re itohan nọnsọle man mhan. Ọnan bha rẹman ghe uwedẹ kẹkẹ nin mhan sẹ rẹ ga Jehova i ti ọle bhọ. Ẹseọhẹ, ọle izọese ọsi Ọmọn nọnsọle khin. Ọ i yi ihaosa nin ọle re nin mhan bhi ẹsọn nin mhan miẹn nanlẹn. Ọ bha khẹke nin mhan ha riale ghe, ranmhude ẹsọn nin mhan miẹn nin Jehova, ọle zẹle nin ọle da mhọn itohan da mhan. Ahamiẹn mhan riale iriọ, ọ ki diabe ghe, Jesu wo gheghe yu fia. (Yẹ fẹ Galesha 2:21.) Pọl nin odibo lẹnmhin ghe, ọ i yi ẹsọn nin ọle miẹn ha re Jehova mhọn itohan da ọle. Bhiriọ, be ki zẹ nin ọle da sẹyẹ ha wẹnna kaka bhi oga nọnsi Jehova? Ranmhude, ọle guanọ nin ọle rẹman ghe, itohan bi ifuẹkẹ nin Jehova mhọn da ọle ti ọle bhọ. (Ẹfẹ. 3:7) Bọsi Pọl, mhan i ga Jehova ranmhude ghe mhan guanọ nin ọle re itohan man mhan. Sokpan, mhan lu iriọ nin mhan rẹ rẹman ghe, itohan nin ọle mhọn da mhan ti mhan bhọ. w25.01 27 ¶5-6