Það sem steralyf gera notendum sínum
ÞEGAR minnst er á steralyf detta mönnum gjarnan í hug Ólympíuleikarnir sem haldnir voru í Seúl í Kóreu árið 1988. Alþjóðaólympíunefndin lýsti allmarga, vonglaða íþróttamenn óhæfa til keppni vegna meintrar notkunar þessara lyfja. Spretthlauparinn og gullverðlaunahafinn í 100 metra hlaupinu baðaði sig um stund í frægðarljósinu — en ekki lengi. Lyfjapróf eftir hlaupið leiddi í ljós að hann hafði neytt steralyfja. Hann var sviptur gullverðlaununum og heimsmetinu.
Atvik af þessu tagi eru þó alls ekki óalgeng í heimi íþróttanna. Á vetrarólympíuleikunum árið 1988 í Calgary í Kanada var íþróttamanni vísað frá keppni eftir að í ljós kom við lyfjapróf að hann hafði neytt steralyfja. Þegar haldið var hið virta frjálsíþróttamót fremstu íþróttamanna heims í Zürich í Sviss árið 1987 lét helmingur þeirra 28 íþróttamanna, sem boðið var að taka þátt í kúluvarpi, sleggjukasti, spjótkasti og kringlukasti, ekki sjá sig þegar fréttist að þátttakendur yrðu að gangast undir lyfjapróf.
Á Ameríkuleikjunum í Caracas í Venesúela árið 1983 var 15 íþróttamönnum vísað frá keppni vegna notkunar steralyfja. Á ólympíuleikunum 1984 voru nokkrir verðlaunahafar sviptir verðlaunum vegna lyfjanotkunar.
Nánast allar íþróttagreinar hafa haft sín steralyfjahneyksli, meðal annars frjálsíþróttir, kraftlyftingar, knattspyrna og vaxtarrækt. Yfir 20 fótboltaköppum í Bandaríkjunum úr fjölmörgum háskólaliðum var bannað að taka þátt í keppnislotu vegna steralyfjanotkunar. Þekktur kappi í amerískum fótbolta sagði um ástandið meðal atvinnumanna í þeirri grein: „Í sumum liðum nota milli 75 og 90 af hundraði allra íþróttamanna steralyf.“ Tímaritið Psychology Today segir: „Margir aðspurðra . . . telja alla sem keppa í vaxtarrækt nota steralyf.“
En misnotkun steralyfja er hvergi nærri einskorðuð við íþróttamenn í fremstu röð. Steralyf eru mikil notuð á öllum sviðum vaxtarræktar og íþrótta, jafnvel meðal pilta sem enn eru ekki komnir á táningaaldur.
Dr. William N. Taylor, meðlimur í lyfjanefnd bandarísku ólympíunefndarinnar, varar við því að slík notkun þessara lyfja sé orðin „faraldur.“ Hann segir að það séu ekki aðeins íþróttamenn sem misnoti steralyf, heldur allt frá skrifstofumönnum til prófessora og ófaglærðum verkamönnum til lögreglumanna. „Vandamálið er ekki lengur takmarkað við heim íþróttanna,“ segir hann. „Þetta er þjóðfélagsvandamál, og þeir sem misnota lyfin eru að leika sér að sprengiefni.“
Þessi umræddu steralyf, oft nefnd anabólísk steralyf, eru afbrigði karlhormónsins testósteróns og eru framleidd með efnatengingu. Steralyf hafa um árabil verið notuð sem læknislyf undir nákvæmri umsjón lækna, svo sem til að framkalla kynþroska þegar hann dregst úr hömlu, til að byggja upp vöðva sem hafa visnað vegna sjúkdóms eða skurðaðgerðar og til að vernda blóðfrumur við geislameðferð eða efnalækningar. Þegar steralyf eru notuð með þessum hætti hafa þau reynst læknum öflug verkfæri og komið að góðu gagni.
Á sjötta áratugnum fengu sovéskir læknar og vísindamenn þá hugmynd að með því að gefa íþróttamönnum karlhormónið testósterón í stórum skömmtum mætti byggja upp vöðvastyrk þeirra með skjótum hætti og auka íþróttaafrekin. Markmið þeirra var að láta sína íþróttamenn skara fram úr á öllum sviðum kraftíþrótta — hlaupa hraðar, stökkva hærra, kasta lengra og lyfta meiru. Árangurinn varð sá að sovéskir íþróttamenn náðu verulega betri árangri en keppinautar þeirra frá öðrum þjóðum og voru í fremstu röð á íþróttamótum á þeim tíma.
Nú rak þjóðernishyggjan fram ófrýnilega ásjónu sína. Bandarískur læknir ákvað að nú yrðu aðrir að vinna upp það forskot, sem Sovétmenn hefðu náð, og kom hann þá fram með anabólískt steralyf framleitt með efnatengingu — lyf sem var skylt testósterón, auðveldara og ódýrara í framleiðslu og hægt að taka það inn annaðhvort sem töflur eða sprauta því. Uppfinning læknisins reyndist ótrúlega áhrifarík. Nú var hægt að byggja upp mannslíkamann og bæta íþróttaafrekin með hjálp efnafræðinnar. Stríðið um efstu sætin var í algleymingi!
En sumir nota steralyf í öðrum tilgangi. „Stórir vöðvar eru í tísku,“ segir embættismaður hjá bandaríska matvæla- og lyfjaeftirlitinu. „Piltarnir vilja líta vel út þegar þeir eru á baðströndinni. Skólastrákar halda að með steralyfjum geti þeir gengið í augun á stúlkunni sem þeir eru skotnir í, fengið styrk til háskólanáms eða orðið atvinnumenn í íþróttum.“ Tímaritið The Wall Street Journal sagði þann 4. október 1988: „Hundruð þúsundir bandarískra unglinga neyta steralyfja, annaðhvort í töfluformi eða með innspýtingu, til að ná betri árangri í íþróttum eða einfaldlega líta betur út.“
Framadraumar
Marga unglinga dreymir um að verða íþróttastjörnur. Bæði þeir, þjálfarar þeirra og ef til vill einnig foreldrar vita að eilítið stæltari vöðvar á réttum stöðum geta skilið á milli frægðar og meðalmennsku. Það getur verið freistandi fyrir ungan íþróttamann að neyta steralyfja, með tilliti til hárra tekna atvinnuíþróttamanna í fremstu röð, og þess frægðarljóma sem það kastar á íþróttafélagið, einstaklinginn og foreldra hans.
Dr. Taylor segir í tímaritinu Psychology Today: „Ég hef fengið tugi símtala frá feðrum sem vilja að ég geri hraust og heilbrigð börn þeirra stærri og sterkari með aðferðum efnafræðinnar. Mér hafa verið boðnar tugþúsundir dollara fyrir vikið.“ Kunnur sérfræðingur í íþróttakennslu heldur því fram að fjöldi ungra íþróttamanna neyti steralyfja með vitund og vilja bæði foreldra sinna og þjálfara.
Neytendur steralyfja viðurkenna að lyfin hrífa — þau gera einstaklinginn vöðvastæltari og sterkari. Fyrrum atvinnumaður í glímu segir: „Ég tók inn steratöflur, 15 milligrömm dag. Á 30 dögum fór ég úr 315 pundum upp í 390 pund í bekkpressu. Undir eðlilegum kringumstæðum kostar það sex mánaða þjálfun.“ Lyftingamenn segjast geta þjálfað sig lengur í senn og notað þyngri lóð ef þeir neyti steralyfja, og geta stytt hvíldartíma milli æfinga verulega.
Vaxtarrækt er vaxandi tískufyrirbæri víða um heim. Tímaritið Women’s Sports & Fitness sagði til dæmis í ágúst 1987 að áhugi á líkamsrækt færi „eins og eldur í sinu“ um Kína. „Í öllum stærri borgum Kína er nú hægt að kaupa tímarit um vaxtarrækt.“
Fjarri Kína, í Austur-Þýskalandi, gegna steralyf stóru hlutverki í lífi íþróttamanna. The Wall Street Journal sagði þar um: „‚Austur-þýsk steralyf er talin þau bestu,‘ segir lögreglumaður í Kaliforníu. ‚Íþróttamenn þar í landi hafa orð fyrir að vera betri, stærri og sterkari en aðrir.‘“
Skuggahliðarnar
„Fólk heldur að kókaínneysla sé mikið vandamál,“ segir sérfræðingur í endurhæfingu íþróttamanna. „En hún er ekki eins umfangsmikil og misnotkun steralyfja. Neysla steralyfja er hreinn faraldur meðal unglinga.“ Ungt fólk um allan heim hrífst með og leikur sér að heilbrigði sínu, til þess eins að verða sterkara og stæltara. En það getur orðið því dýrkeypt síðar meir.
„Ofsóknarkennd, skynvillur, mikilmennskubrjálæði og ofbeldishneigð eru alltaf ógnvekjandi eiginleikar, hvenær sem þeir birtast,“ segir í Psychology Today. „Langtímarannsóknir við McLean Hospital í Belmont í Massachusetts sýna að vaxtarræktarmönnum, sem nota steralyf, hættir til slíkra geðtruflana og brjálsemiseinkenna.“
Við þessar aukaverkanir má hjá karlmönnum bæta við visnun eistna, ófrjósemi, getuleysi og brjóstastækkun, stundum svo mikilli að hún kallar á skurðaðgerð. Þá er einnig hætta á æxlum í lifur, nýrnaskaða, slagi, hjartasjúkdómum og persónuleikabreytingum sem geta leitt til ofbeldis- eða sjálfsmorðshneigðar.
Hjá konum geta steralyf valdið varanlegum karleinkennum — hárvexti á andliti og líkama, dýpri rödd, brjóstarýrnun og óreglulegum tíðum.
Þegar við leiðum hugann að þeim skaðlegu aukaverkunum sem neytendur steralyfja hætta á, í þeim tilgangi að verða sterkari og vöðvastæltari og skara fram úr, hljótum við að spyrja hvað verði um þetta fólk þegar sigurvíman er runnin af því og fagnaðarlæti áhorfenda hljóðnuð. Mun það ekki horfa um öxl til unglingsáranna með skelfingu og eftirsjá og viðurkenna fyrir sjálfu sér að það hafi keypt frægð eða hégómlega sjálfsdýrkun ægidýru verði? Skynsöm ungmenni munu viðurkenna að það er eftirsókn eftir vindi að stofna lífi sínu og heilbrigði í voða til að kaupa sér skammlífa upphefð og aðdáun þeirra sem þessum heimi tilheyra.