Kamanenai Booto n Reirei Man te Baibara ni Kataneia Mataniwin Nanom

1-2. (a) Tera te bwaintangira are a anganaki Atam ao Ewa? (b) Tera aroia ae a kona ni kaota iai aia kakaitau ibukin te bwaintangira anne?

A KARAOI aia mwakuri maan ni kaineti ma aroni karikaia. A bati mitiin ni karaobwai aika a kona ni karaoaki bwa a na tii mwakuria te bwai teuana. Ma a kaokoro aomata. Ti karikaki ma te bwaintangira ae okoro ae kakawaki irouia Kristian ni koaua. Te bwaintangira anne bon inaomatara n rinea ae ti na karaoia, ae te konabwai ni karaoi oin ara motinnano ao ara rinerine ni maiura. E taekinaki n te Baibara bwa e karaoaki te moan aomata ae Atam n ai aron te Atua ke ni katotongana. (KBwaai 1:26, 27) E karikiia Atam ao Ewa Iehova ma te konabwai ni karaoa oin aia motinnano.

² E aki angan Atam ao Ewa Iehova tuua aika bati. E tii tuangia bwa a na tararuaa te aonnaba, ni kaonna irouia natiia ao ni karinea riain Iehova n tiatiani baike a kariaiakaki bwa a na karaoia. (KBwaai 1:28; 2:16, 17) Tera ae a riai ni karaoia Atam ao Ewa ni kaota iai aia kakaitau nakon Teuare e angania te bwaintangira ae inaomataia n rinea ae a na karaoia? Ni kaineti ma bwaai ni kabane ake e a tia Iehova n angania, a bon riai ni kairaki bwa a na ongeaba n tuua aika bebete aikai ibukin tangirana irouia ao kani kakukureian nanona.—TaeRab. 23:15.

3. A kangaa Atam ao Ewa ni kamanena te bwaintangira ae inaomataia n rinea ae a na karaoia?

³ E kaotaki n te Baibara bwa a aki kamanena raoi inaomataia n rinea ae a na karaoia Atam ao Ewa. Ma a motinnanoia bwa a na aki ongeaba iroun Iehova. E aki kairaki aia motinnano n tangiran Iehova ao aia kakaitau nakoina ma e kairaki n te bangaomata. (KBwaai 3:1-7) Ti teimatoa n rotakibuaka ni mwin te motinnano anne n ara bong aikai.—IRom 5:12.

4. (a) Tera ae ti riai ni bane ni karaoia n aron ae oti n I-Karatia 6:5? (b) Tera riki te bwaintangira ae ti na maroroakinna n te kaongora aei?

⁴ E a rangi ni kangaanga riki aroni maiura ni boong aikai. Ti riai ni karaoi ara motinnano aika bati ni katoabong. (Wareka I-Karatia 6:5.) Tabeua motinnano a bebete ma tabeua a kangaanga riki. Ti na kangaa ni karaoi ara motinnano aika a na kakukureia Iehova? Ti riai n ataia moa ae ti kainnanoa ana ibuobuoki Iehova. (TaeRab. 16:3; Ier. 10:23) E ngae ngke e kororaoi te mwaane ae Iesu ma e ataia ae e kainnanoa naba ana ibuobuoki te Atua. (Ebera 5:7) Ngkai aomata ngaira aika ti aki kororaoi, ti a rangi ni kainnanoa riki kairirara nakon Iesu. Ti na maroroakina ngkai ana bwaintangira riki te Atua ae e na buokira ni karaoi motinnano aika raoiroi, ae te mataniwinnano.

TERA TE MATANIWINNANO?

5. (a) Tera te mataniwinnano? (b) Ti kangaa ni buokaki n te mataniwinnano? (I-Rom 2:14, 15)

⁵ Te mataniwinnano bon te namakin i nanora ae tuangira te bae eti ao ae kairua. Iai naba mataniwin nanon te aomata ae aki ataa ana tua te Atua. (2Kor. 4:2) Mataniwin nanora kaanga ai aron te tia moti ae mena i nanora ae kona n tutuangira te bae ti iaiangoia ke te bae ti karaoia bwa e raoiroi ke e buakaka. (Wareka I-Rom 2:14, 15.) E kona ni kauringira mataniwin nanora bwa ti na aki karaoa te bae ti ataia bwa e kairua. (1Tam. 26:8-11) Ke e kona ni kaumakira bwa ti na karaoa ae eti. Ngkai iai te bwaintangira aei iroura, tiaki nanona bwa a bane ni butimwaeaki iroun Iehova ara motinnano aika ti karaoi. E riai mataniwin nanora ni buokira n ataa te kaokoro i marenan te motinnano ae raoiroi ao ae buakaka.

6. Tera te kangaanga ma mataniwin nanora?

⁶ Ma iai te kangaanga ma mataniwin nanora. Ibukina bwa ti aki kororaoi, e aki naba kororaoi mataniwin nanora. E kona n rotakibuaka man aroni kaikawaakira, kateira, ao tangirani baika bure. E taekinaki n te Baibara bwa e kona te mataniwinnano ni “mamaara,” ni “kamwara,” ni “kanikinaeaki . . . n tanen te biti ae kabuebue,” ke ni “buakaka.” (1Kor. 8:12; Tit. 1:15; 1Tim. 4:2; Ebera 10:22) E a aki kona ni kairira raoi te aeka ni mataniwinnano anne. Kaanga ai aron te kai ni katine ae uruaki ae kainnanoa karaoana. Ngaia are e riai ni kateimatoaaki raoi raoiroin te mataniwinnano bwa e aonga n teimatoa ni mwakuri raoi. (1Bet. 3:16) Ti na kangaa ni karaoa anne?

ARORA NI KATANEIA MATANIWIN NANORA

7-8. (a) Tera ae e na buokira ni kataneia mataniwin nanora? (b) A kangaa booto n reirei man te Baibara ni buokira ni kairirira? Taekina te katoto. (Nora naba te taamnei.)

⁷ Ti na kangaa ni kona ni kataneia mataniwin nanora? Ti riai ni katoatai ni wawareka te Baibara ao n reiakina te bwai ae eti ao ae kairua n ana taratara Iehova. Ti na buokaki n reiakinan ana tua te Atua n ota n ana iango. Ma n aron ae taekinaki n te kaongora are mai mwaina, a kona n tii kaineti nakoni bwaai tabeua tuua aika mataata. Anne bukina ae ti riai naba n tarai booto n reirei kioina ngkai e raababa riki iai otara n ana iango Iehova ao n ana namakin.—Ita. 55:9.

⁸ E kona ni kabotauaki maiura aei ma te nakonako i nanon te rereua. Kataamneia te rereua ae akea raoi te kawai iai, ke kanikina i rarikin te kawai. E kona nnen taai ao taian itoi ni kaota te kawai ae ti riai n toua bwa ti aonga n roko ni kawaira. Ma e na rangi n ibuobuoki riki te mwabe ae kaotii kanikinaean taabo aika rangi n ataaki n tain te mwananga. Ti kona ni kakoauaa raoi man te mwabe anne bwa ti nakonako n te kawai ae eti ao e na buokira n ataia ngkana e a bure kawaira. Tiara ni maiura bwa ti na kakukureia Iehova. Te Baibara kaanga ai aron te mwabe ae anganira te kaetieti ae mataata. Booto n reirei kaanga ai aroni kanikinaean taabo aika rangi n ataaki n tain te mwananga. Ti na bon roko raoi n tiara ngkana ti maiuakina ae boraoi ma booto n reirei akanne.

9. Tera riki te bwai n ibuobuoki ae kaotaki n I-Rom 9:1 ae e na buokira ni kataneia mataniwin nanora?

⁹ Ti kainnanoa ana ibuobuoki taamnein te Atua ae raoiroi ngkana ti na kataneia raoi mataniwin nanora. (Wareka I-Rom 9:1.) Ti na buokaki n te taamnei ae raoiroi bwa ti na ota n ana iango te Atua i aoni bwaai. E kona naba ni kaungaira ao ni mwamwakuri i nanora bwa ti na karaoi bwaai n te aro ae boraoi ma nanon Iehova. (IBir. 2:13) Ma ti na kangaa ni kona ni karekea ana ibuobuoki taamnein Iehova ae raoiroi?

10. Ti na kangaa ni kona ni karekea ana ibuobuoki te taamnei ae raoiroi? (Ruka 11:10, 13)

¹⁰ Tataroa te taamnei ae raoiroi. (Wareka Ruka 11:10, 13.) Ti kona ni kakoauaa ae e tituaraoi Iehova n anganira taamneina ae raoiroi. (Ioa. 3:34) E tituaraoi n anga nakoia naake a karaoa ae boraoi ma ana kaetieti. (TaeRab. 1:23; Iak. 1:5) Ma tera riki ae e na buokira ni kataneia mataniwin nanora?

11. (a) Tera raoi tiara ni maiura? (b) Bukin tera ngkai ti riai n taraia raoi bwa e kataneiaaki ao ni mwakuri raoi mataniwin nanora?

¹¹ Teimatoa n ukera akoam iroun Iehova. (TaeRab. 8:34, 35) E riai n riki anne bwa tiara ae moan te kakawaki ni maiura. Ngkana ti ururinga tiara anne i nanoni maiura n taai nako, ti na kona ni buokaki iai ni kataneia mataniwin nanora. Te mataniwinnano ae kataneiaaki raoi e reke man te iango ae boraoi ma ana iango Iehova ao te nano ae tabeakina aron ana namakin Iehova. Ngkana ti iaiangoa aroni kangaangan te maiu aei ni boong aikai, ti ataa iai kakawakin te mataniwinnano ae kataneiaaki raoi. Ti aki toki ni kaaitara ma bwaai aika aki rangi ni kamatataaki taekaia n te Baibara. E kona n irekereke bwaai aikai ma ara kaakibotu, ara mwakuri, ara reirei, ke ara iraorao ma tabeman. Ngaia are ti na kangaa ni kakoauaa ae e kukurei Iehova n ara motinnano aika ti karaoi i aoni baikai?—2Kor. 1:12.

12. Tera ae e na buokira n ataia ae e a kairira mataniwin nanora nakon te kawai ae eti? (I-Ebeto 5:10)

¹² Kananoa am iango i aon te bae ko warekia n Ana Taeka te Atua. (TaiAre. 49:3) Ngkana ko wareka te Baibara, kakaaei booto n reirei aika a na buokiko n ota n ana iango Iehova. (Wareka I-Ebeto 5:10.) Ngkana ti rinanoni kangaanga aika rawawata ni maiura, ti riai ni kakaaei booto n reirei man te Baibara aika a na buokira n ataia bwa e buokira mataniwin nanora ni karaoi motinnano aika raraoi ke e aki. (TaeRab. 2:4-9, 11-13) Ti kona ni buokaki ni booto n reirei aikai bwa ti na kaeta mataniwin nanora bwa ti aonga n ataia bwa ti karaoa nanon Iehova.—Ebera 5:14.

13. Tera ae ti riai n rarawa ni karaoia? Taekina te katoto.

¹³ Tai karaoa am motinnano ao imwina ko kakaaei booto n reirei ni boutokaia iai. Ti aki kani katotongia tibun Iteraera ake a teimatoa n tiku n te aba ae Iuta imwini kamaunaan Ierutarem n 607 B.C.E. A taku nakon Ieremia: “Ke e tuangira Iehova ae Atuam te kawai ae ti riai n toua ao te bwai ae ti riai ni karaoia.” (Ier. 42:3-6) Ma a a kamani motinnanoa te bae a na karaoia. Ngke a aki kukurei n ana kaetieti Iehova, a a tiku naba n aia motinnano are mai mwaina. Ao e kairiia aei nakon te kangaanga. (Ier. 42:19-22; 43:1, 2, 4) Ngaia are imwaini karaoan ara motinnano, ti riai ni kakaaei booto n reirei man te Baibara aika kaotii ana iango Iehova ao imwina ti a maiuakinna naba.

14. Bukin tera bwa ti riai ni maiuakini booto n reirei man te Baibara ngkana ti karaoi ara motinnano?

¹⁴ Karaoi motinnano aika aanaki ni booto n reirei man te Baibara. (Mat. 7:24-29; Iak. 1:23-25) Ngkana ti karaoi ara motinnano aika aanaki ni booto n reirei man te Baibara ti a kaai iai ni mwakuri ma te taamnei ae raoiroi. Ibukin anne, e teimatoa Iehova n anganganira taamneina. (Mwa. 5:32) Ma ngkana ti rawa nakon ana kairiri taamnein Iehova, ti a kona iai ni “karawawataa” ke ni kaitaraa te taamnei ae raoiroi. (IEbe. 4:30; Ita. 63:10; Mwa. 7:51) E kona naba Iehova n taua taamneina ae raoiroi mairoura. (TaiAre. 51:11; 1Tet. 5:19) E na karuanikai anne ibukina bwa ti kainnanoa te mwaaka ao te korakora ae reke man te taamnei ae raoiroi.—IEbe. 3:16.

ARORA NI KAKAAEI BOOTO N REIREI AIKA A NA BUOKIRA

15-16. (a) Ti na kangaa ni kakaaei booto n reirei man te Baibara aika a na buokira? (b) Baikara booto n reirei man te Baibara aika a kona ni buoka ae reirei n te Baibara bwa e na kakorakoraa ni kaaka te moko?

¹⁵ Kamanenai bwaai ni mwakuri ibukin te ukeuke. Imwain ae ti maiuakini booto n reirei man te Baibara ti riai n atai nneia n te Baibara. N te katoto, tera arom ngkana e tabwarabwara am reirei n te Baibara ni kaaka te moko? E kona ni kangai: ‘Akea taekan te moko n te Baibara. Ngaia are ti kangaa n ataia bwa e kairua te moko?’ Ko na kangaa ni kakaaei booto n reirei man te Baibara aika e na buokia ao ni mataata iai? Te bwai ni mwakuri teuana ae manena bon te Research Guide for Jehovah’s Witnesses. Ko kona ni kaira am reirei nakon te atu n reirei iai ae “Tobacco and Smoking.” I aan te atu anne, ane e na nora te rongorongo n te kaongora ae “Tera Ana Iango te Atua Ibukin te Moko?” (Nora Te Taua-n-Tantani, Tun 1, 2014.) Ngkana e wareka te kaongora anne, baikara kiibu ao booto n reirei aika e na kunei?

¹⁶ Iangoi booto n reirei aika nimaua aika taekinaki n te kaongora anne. (1) Ti aki riai n riki bwa te toro nakon te bwai ae kairiri nakon te mate. (IRom 6:16) (2) Ti riai n rarawa nakoni baika a na karuanikaia rabwatara. (2Kor. 7:1) (3) E tangirira Iehova bwa ti na beku irouna ma maiura ni kabane. (Mat. 22:37) (4) Ti aki riai ni karuanikaia tabemwaang n ara mwakuri. (Mat. 22:39; 1Kor. 10:24) (5) E kona Iehova n anganira te korakora ni karaoa te bwai ae eti. (IBir. 4:13) Ngaia are e ngae ngke e aki taekinaki raoi te moko n te Baibara, ma a kona booto n reirei ake iai ni buoka ae ko reirei ma ngaia bwa e na ataa ana iango Iehova iai.

17. A na kangaa taani Kakoaua aika bairea aia bong ni mare ni kakaaei booto n reirei man te Baibara aika a na buokaki iai?

¹⁷ A na kangaa taani Kakoaua aika a bairea aia bong ni mare ni kakaaei booto n reirei man te Baibara aika a na buokiia ni karaoi motinnano aika raraoi? E kona n ibuobuoki te Research Guide. I aan te atu ae “Weddings and Receptions,” ao iai kaongora aika bati aika kaotii booto n reirei man te Baibara aika mataata. Iangoi booto n reirei aika onoua aika a kona n iaiangoi taanga. (1) A riai babaire ni kabane n neboa Iehova. (1Kor. 10:31, 32) (2) Ti riai ni katamaroaira ni kunnikai aika tau, n te aro ae riai ao tiaki n te aro ae riao. (1Tim. 2:9; 1Bet. 3:3, 4) (3) Ti riai n rarawa nakon te kainikatonga n aroia aomata n ana aonnaba Tatan. (Ioa. 17:14; Iak. 1:27; 1Ioa. 2:15, 16) (4) E riai ni baireaki raoi bwaai ni kabane. (1Kor. 14:40) (5) E aki riai n riki te botaki n te mare bwa te botaki ae akea te taubaang iai ao te koro ni manging. (IKar. 5:21) (6) E riai n iai temanna ae e na tararuaa te botaki.​—Ioa. 2:8, 9.

18-19. (a) Tera riki te bwai ni mwakuri ae e kona ni buokira? (b) Baikara booto n reirei aika ko kona ni kakaaei ni kamanenaan te bwai ni mwakuri aei, ae kona ni buokiko n am motinnano ni kaineti ma bukamaru? (Nora te bwaoki ae “Ko Kona n Atai Booto n Reirei?”)

¹⁸ Te bwai ni mwakuri teuana ae a noria aika bati bwa e manena bon te boki ae te Scriptures for Christian Living. A karinanaki kiibu aika bati n te boki aei i aan atu n reirei aika kakaokoro. Ngkana ko rinea te reirei teuana, ko na nori titiraki aika karinanaki ma kiibu aika kona ni buokiko n atai booto n reirei man te Baibara. N te katoto, e kona n raraoma te Kristian temanna bwa e riai n ira te botaki ni bukamaru teuana ke e aki. Ngkana e nakon “Celebrations,” ao e na kona n nora te atu n reirei ae “Celebrations that Christians avoid.”

¹⁹ Iangoi tabeua baika a kaotaki i aan te mwakoro anne: “Bukin tera ngkai e kairua irani bukamaru aika a irekereke ma Aaro aika kewe? (1Kor. 10:21; 2Kor. 6:14-18; IEbe. 5:10, 11).” A kaotaki katoto ni bukamaru akanne. I aan te atu n reirei ae “Nationalistic celebrations,” ao a karinanaki kiibu aika oti iai booto n reirei ake e kona ni maiuakin te Kristian ae iaiangoia bwa e riai n irii ke e aki ana bukamaru te tautaeka, kauringaan taiani buaka n te aba, ke n uataboi botaki ibukini karineaia aomata aika kakannato, ae te aeka ni karinerine ae tau n tii anganaki Iehova. Ai kakaitaura ngaira n ana botaki Iehova ngkai e anganira bwaai ni mwakuri akanne ni buokira ni kataneia mataniwin nanora!

KAOTIA AE E KATANEIAAKI RAOI MATANIWIN NANOM

20. Ti na kangaa ni kaotia ae ti a tia ni kataneia raoi mataniwin nanora?

²⁰ Ti kakaitau n te bwaintangira ae inaomatara n rinea ae ti na karaoia. Ma ti ataia naba ae ti riai ni kataneia mataniwin nanora bwa ti aonga ni kona ni kamanena raoi inaomatara anne. E na buokira mataniwin nanora ae kataneiaaki raoi ni karaoi motinnano aika a karekea neboan Iehova ao a boraoi ma nanona. Ni karaoan aei, ti kainnanoa ana ibuobuoki taamnein Iehova ae raoiroi. Ngaia are ti riai n teimatoa ni bubutiia taamneina ae raoiroi ao ni kaai ni mwakuri ma te taamnei ae raoiroi. Ti buokaki naba ni booto n reirei man te Baibara ni kairira mataniwin nanora. Ti bia kamanenai raoi bwaintangira aikai ao n nora mwaakan Ana Taeka te Atua ni maiura.—2Tim. 3:16, 17; Ebera 4:12.