Bukin Tera Ngkai A Kakawaki Booto n Reirei Man te Baibara?

1-2. (a) Bukin tera ngkai e kona n aranaki te Baibara bwa bokin rimoa? (b) Bukin tera bwa e teimatoa ni manena te Baibara ni boong aikai?

TE BAIBARA boni bokin rimoa. E moanaki koreana tao 3,500 tabun te ririki n nako ao e bwanin tao e kaania 2,000 te ririki n nako. Ma e teimatoa ni maiu “ana taeka te Atua” ake i nanona ao ni manena ni boong aikai. (Ebera 4:12; 2Tim. 3:16, 17) A taekinna mirion ma mirion aomata bwa a tia ni buokaki n te Baibara ni kanakoraoi maiuia n te aonnaba aei.

² Ma e kangaa te boki ae e a maan anne n teimatoa ni manena ni boong aikai? Iai bukina aika uoua. Te moan, e roko te rongorongo ae n te Baibara mairoun te “Atua ae maiu,” ae te tia Karikiriki ae wanawana. (1Tim. 4:10; IRom 16:26, 27) Te kauoua, e koreaki te Baibara n te aro ae kaotii iai booto n reirei aika teimatoa. A teimatoa booto n reirei aikai ni manena n aki ongea te tai are e maiu iai temanna ke kangaanga aika e kaaitarai.

3. Baikara titiraki aika a na kaekaaki n te kaongora aei?

³ Tera booto n reirei man te Baibara? Bukin tera ngkai a kakawaki ibukira ni boong aikai? Ti na kangaa n atai booto n reirei ngkana ti wareka te Baibara? A na kaekaaki titiraki aikai n te kaongora aei. Ti na noria naba bwa e kangaa ana angareirei Iesu ni kaotii kakawakini booto n reirei.

TERA BOOTO N REIREI MAN TE BAIBARA?

4. Tera booto n reirei man te Baibara?

⁴ Booto n reirei man te Baibara boni koaua aika aanaki iai ana tua te Atua. N tabetai e kona ni mataata te boto n reirei i nanon te tua. (Mat. 22:37) Ma a kakawaki riki booto n reirei nakon tuua aika mataata. A kona ni kaineti nakoni bwaai tabeua tuua aika mataata. A kona ni kaineti nakon te tai teuana ke te bwai teuana. Ma booto n reirei man te Baibara a kaotii ana iango Iehova, n te aro ae raababa riki. E kona n taekinaki booto n reirei bwa bukini katean te tua. Iai bukina ae kakawaki ni katean nako ana tua Iehova. Ma booto n reirei ake a aanaki iai tuua akanne a kona ni kaineti nakoni baika kakaokoro ao a teimatoa n aki toki. (TaiAre. 119:111) A kona ni bitaki tuua ma a aki kona ni bane taini booto n reirei.—Ita. 40:8.

5. Ti na kangaa ni kabwarabwaraa te kaokoro i marenan tuua ao booto n reirei? (Nori naba taamnei.)

⁵ Ibukini buokara n ataa riki te kaokoro i marenan tuua ao booto n reirei, iangoa te katoto aei. E kona ni kangai te tina nakon natina ae uarereke, ‘Tai ringa te titoobu.’ Anne bon te tua. Ma te boto n reirei ae aana te tua anne: Ko na aki ringa te bwai ae bue bwa mwina ko na bue. E aki tii kaineti te boto n reirei anne nakon te titoobu. E kona ni kaineti nakon te kai ni katira, te bwai ni kaabue, ke bwaai riki tabeua aika kabuebue ae kona ni karekea te ikoaki. E aki tii kaineti te boto n reirei anne i nanon te auti ma e kaineti naba nakon taabo tabeua. Ni koauana, ngkana e a tabe n ikawairake te teei e na bae ni kabongana te titoobu. Ma e na bon teimatoa naba n taratara raoi bwa e na aki ringnga n te aro ae e na karuanikaia iai. Ngaia are e kona ni bitaki te tua, ma e teimatoa n tiku n arona te boto n reirei are iai.

BUKIN TERA NGKAI A KAKAWAKI BOOTO N REIREI MAN TE BAIBARA?

6. (a) Tera ae katauraoia Iehova ibukira n ana Taeka? (b) E kangaa Iehova ni karineira?

⁶ Ibukin tangirara iroun Iehova e anganira kaetieti aika mataata rinanon tuua bwa ti aonga ni kona n rarawa nakon te kabuanibwai. (Iak. 2:11) Irarikina, e buokira n ota ni booto n reirei ke bukini katean tuua akanne. E katauraoa ana kairiri ibukira rinanon ana Taeka, n iteran nako maiura aika bati ake akea tuua aika mataata iai. Ti buokaki ni booto n reirei man te Baibara ni karaoi motinnano aika raraoi ni maiura ao ni karaoa ae eti. Mani katauraoani booto n reirei aikai, e a karineira iai Iehova ao n anganira inaomatara ni karaoi motinnano aika kaotia bwa ti tangiria ma ana kaetieti.—IKar. 5:13.

7. Ti na kangaa ni kabwarabwaraa kakawakini booto n reirei man te Baibara? (Nora naba te taamnei.)

⁷ Ibukini kabwarabwaraan aroni booto n reirei man te Baibara ni kona ni buokira, iangoi kanikina ibukin te kawai ake a nonori turaiua ni butiia n te kawai n aaba tabeua. A bati mai buakoni kanikina aikai aika a kaotaki iai tuua aika a na karekea te tuuaa nakoia naake a aki iri nanoia. A kona kanikina aikai ni kaota tokin te buti mai eta ke te tai ae e na toki iai te turaiua. Ma a bati kanikina tabeua aika a kauringa te turaiua karuanikai aika kona n riki. N te katoto, a kona kanikina aikai n anga te kauring ae e maranran te kawai, ke a kona maan n toua nanon te kawai. E bwaina te iangoraoi te turaiua ae mwaatai ao e buti ma te taratara raoi ngkana e nori kanikina aika kauringnga baika karuanikai. N te katoto, ngkana e kakarau ke e tino, e riai te turaiua ni kaangaraoa butina n taai aika karuanikai aikai. N aron anne, e ngae ngke a rarawa Kristian nakon aroaro aika a kabuakakaaki n ana Taeka te Atua, ma a rarawa naba nakon iango ke mwakuri aika kona ni kairiia bwa a na urui ana tua te Atua. E kainnanoaki te iaiango raoi ni karaoan anne irouia.

8. N aron ae taekinaki n I-Rom 12:1, 2, tera ae kona ni kataneiaira bwa ti na karaoia man ukerani booto n reirei man te Baibara?

⁸ Ma iai riki kakabwaia tabeua aika reke man ukerani booto n reirei man te Baibara ao maiuakinaia. N te katoto, ti kataneiaaki iai bwa ti na ota n ana iango Iehova i aoni bwaai. Ngkana ti wareki rongorongo n te Baibara ti a ataa arora ni kakaaei reirei aika manena. Ti titirakinira i bon iroura bwa e aera Iehova ngke e karin reirei aikai n ana Taeka ao ti na kangaa ni kakabwaiaaki iai. N te aro aei, ti a ataa iai arora ni kamanena ‘wanawanara’ ni beku iroun Iehova. Ti kakoauaa raoi “bwa tera nanon te Atua ae raoiroi ma n riai ao ni kororaoi.”—Wareka I-Rom 12:1, 2.a

9. Tera riki te kakabwaia ae ti karekea mani maiuakinani booto n reirei man te Baibara? (Ebera 5:13, 14)

⁹ E buokira maiuakinani booto n reirei man te Baibara bwa ti na riki bwa Kristian aika ikawai n te onimaki. Ngkana ti maiuakini booto n reirei man te Baibara e a rikirake riki iai ara iraorao ma Iehova. (Wareka Ebera 5:13, 14.) A kainnanoi tuua aika bati ataei bwa aonga n ataa aroia nakoni baika riki aika kakaokoro. A kona n ongeaba nakon tuua aikai ibukina bwa a maaka ae a na katuuaaeaki. Ma tiaki anne aron Iehova nakoira. E onimakinira bwa ti na karaoi motinnano aika a boraoi ma nanona, ao ngkana ti karaoa anne, e rangi ni kimwareirei iai nanona.​—TaiAre. 147:11; TaeRab. 23:15, 26; 27:11.

TI NA KANGAA N ATAI BOOTO N REIREI MAN TE BAIBARA?

10. Ti na kangaa n atai booto n reirei man te Baibara?

¹⁰ Ngkana ti ukeri reireiara n te Baibara, ti a kunei iai booto n reirei aika buokira n ota n aron Iehova n iaiango ao ana namakin i aoni bwaai. Ti kona naba n atai booto n reirei ngkana ti kakaaei bukini katean tuua tabeua. Ngkana ti a ota riki ni bukini katean tuua ti a ota riki iai iroun Iehova. Ma ngkana ti kan ota n ana iango te Atua, ti riai n tataro nakoina ibukin ana ibuobuoki ao ti riai ni karikirakea ara konabwai n iaiango raoi. (TaeRab. 2:10-12) Ti kona n titirakinira i bon iroura titiraki aikai: ‘Bukin tera ngke e anga te tua aei te Atua? Ngkana e aki kukurei Iehova n te aroaro aei e na tera ana namakin ni kaineti ma te aroaro ae aekakin anne? Tera reireiau man te rongorongo n te Baibara aei, ao N na kangaa ni maiuakinna?’ N te tai are ti a ataa iai bukini katean te tua anne ao reireiara mai iai ao man rongorongo aika n te Baibara, ti a kona ngkanne ni karaoi motinnano aika raoiroi ni maiura, aika boraoi ma nanon Iehova.

11. E kangaa Iesu ni kaota nakoira arora n atai booto n reirei man te Baibara n ana Kabwarabwara i aon te Maunga? (Nori naba taamnei.)

¹¹ N ana Kabwarabwara Iesu i aon te Maunga ao e kaota nakoira arora ni kona n atai booto n reirei man te Baibara. Ti na neneri katoto aika tenua. E taekina moa te tua Iesu. Imwina e kaota ana iango Iehova iai ke te boto n reirei ae aana te tua anne. Ngkana ti kananoa ara iango i aon te baere e kaotia Iesu, ti na noria bwa a na kangaa booto n reirei aikai ni kona ni maiuakinaki n ara bong aikai. Ao ti na atai naba kakabwaiaara man reirei aikai.

12. Tera te boto n reirei teuana man te tua are ni Mataio 5:21, 22? (Nora naba te taamnei.)

¹² Wareka Mataio 5:21, 22. “Ko na tai tiriaomata.” Tera te boto n reirei teuana n te tua aei? E aki tangirira Iehova bwa ti na riribaiia tabemwaang, n ara mwakuri, n ara taeka, ke n ara iango naba. E taekinna Iesu bwa e ngae ngke e aki karaoa te mwakuri n tiritiri te aomata temanna ma e teimatoa ni kona n urua bukini katean te tua anne ngkana e riribaa tarina. Ngkana iai temanna ae e “teimatoa n un iroun tarina” ke n taetae n aki akaka ibukina ao e na “uotaki taekana.” Ni koauana, aikai aroaro ao mwakuri aika kairiri nakon te tiritiri.—1Ioa. 3:15.

13. Ti na kangaa ni maiuakina te boto n reirei are ni Mataio 5:21, 22? (Nori naba taamnei.)

¹³ E na kangaa ni maiuakinaki te boto n reirei are ni Mataio 5:21, 22 ni boong aikai? Ti riai n rarawa nakon te un ke kaikoan te un. (NakIbo. 19:18; Iobi 36:13) Bukin tera? Ibukina bwa a kona namakin aikai ni kauekea te riribai i nanora, ae e kona ni kairiri nakon taetae ke mwakuri aika kammaraki. (TaeRab. 10:12) E nanonaki naba iai te winnanti ao te uarao ae kona ni kabuakakaa taekaia tabemwaang. (TaeRab. 20:19; 25:23) Ngaia are imwain rokoni bwaai n reitaki n te intanete, te kaombiuta ke te tareboon ao Iesu e katauraoa te boto n reirei ae e na kona ni kauringia Kristian aika ikawai n te onimaki, kangaanga aika kona n reke mani kamanenaani bwaai akanne. N aron ae ti aki kona n tiritiri, ti aki naba tangiria bwa ti na taekina te bwai teuana ae e na kona n aki kaota karinean temanna.

14. Tera te boto n reirei man te tua are ni Mataio 5:27, 28? (Nora naba te taamnei.)

¹⁴ Wareka Mataio 5:27, 28. “Ko na tai wene ni kimoa.” Tera te boto n reirei man te tua aei? E aki tii ribaa Iehova te wene ni bure ma e ribai naba iango aika a kona ni kairiri nakon aroaro aika kammaira. E kabwarabwaraa Iesu ae ngkana e teimatoa te buu te mwaane n tarataraa temanna te aine (ae tiaki buuna) n te aro are e a reke nanona irouna, ao e a tia ni bure iai. Ngaia are ti bon riai n rarawa nakon iango aika kammaira, e ngae naba ngkana e kainnanoaki te kakorakora iai. (Mat. 5:29, 30) E kaineti naba te boto n reirei aei nakoia Kristian aika akea buuia.

15. E na kangaa ni maiuakinaki te boto n reirei are ni Mataio 5:27, 28 ni boong aikai? (Nori naba taamnei.)

¹⁵ E na kangaa ni maiuakinaki te boto n reirei are ni Mataio 5:27, 28 ni boong aikai? Ti riai n rarawa n iaiangoi baika kammaira. (2Tam. 11:2-4; Iobi 31:1-3) Ni koauana, te Kristian ae ikawai n te onimaki e rarawa nakon aekan nako te bwaitingako. E aki iangoia bwa e tii mataku n te wene ni bure ngaia are e aki karaoa te bwai ae kairua. E aki kataia ni karekea angana bwa e tii mataku n te bwaitingako ae aki nang riao ae a iangoia tabeman bwa e aki rangi ni buakaka riki nakon aeka ni bwaitingako ake tabeua. N ana tai Iesu ao akea taian tareboon, tablet, viteo, ke taamnei. Ma e ngae n anne, e anganira Iesu te boto n reirei ae reireinira ana namakin Iehova ibukini baika kona ni kaotaki i aoni baikanne. E buokira aei n ota ae e aki kukurei Iehova ni mwakuri aika kanakoan taamnei aika kammaira n te tareboon ke ni karaoani mwakuri aika katotonga te wene ni bure. Maiuakinan te boto n reirei aei e buoka te aomata ae e a tia ni mare bwa e na aki babakanikawai nakoni buuna ni mare. (Maraki 2:15) E buokiia naba Kristian ni kabane ake a tia ni mare ao ake a tuai bwa a na rarawa nakoni baika a kona ni kairiia nakon te wene ni bure.—TaeRab. 5:3-14.

16. Tera te boto n reirei man te tua are ni Mataio 5:43, 44? (Nora naba te taamnei.)

¹⁶ Wareka Mataio 5:​43, 44. “Ko riai n tangira raom n aomata.” Tera te boto n reirei n te tua aei? E tangiria Iehova bwa ti na tangiriia aomata ni kabane. E kananokawaki bwa I-Iutaia ake n ana tai Iesu a aki mataata raoi n te kaetieti aei ao a iangoia bwa a kona n ribaia taani kairiribai nakoia. Ma e ataia Iesu ae tiaki aei bukini katean te tua aei. E ataia ae e kantaningaia Tamana ae tatangira are i karawa bwa ti na tangiriia raora n aomata nako n aki ongea aia reeti ke abaia.—Mat. 5:45-48.

17. Tera te kakabwaia mani maiuakinan te boto n reirei are ni Mataio 5:43, 44? (Nori naba taamnei.)

¹⁷ Ti na kangaa ni maiuakina te boto n reirei are ni Mataio 5:43, 44 ni boong aikai? Ti na kairaki n tangiraia raora n aomata bwa ti na rawa n irekereke ma te buaka n te aonnaba aei ao te itabarara. (Ita. 2:4; Mika 4:3) E na buokira naba ni kaota te akoi nakoia naake a kaokoro aia reeti, abaia ke aia Aaro. (Mwa. 10:34, 35) E na buokira naba ni kabwarai aia bure tabemwaang ake a kammarakira ke a kammarakia naake ti tangiriia.—Mat. 18:21, 22; Mareko 11:25; Ruka 17:3, 4.

MOTINNANOIA BWA KO NA MAIUAKINI BOOTO N REIREI MAN TE BAIBARA

18. (a) Tera ae ti riai ni motinnanoia bwa ti na karaoia? (b) Tera ae ti na maroroakinna n te kaongora are imwina?

¹⁸ Ai kakaitaura ngaira ngkai e tauraoi Iehova ni kairira bwa ikawai ao tiaki ataei aika uarereke! E tangirira bwa ti na maiuakini booto n reirei man te Baibara aika a na buokira n ara motinnano aika ti kakaraoi. (1Kor. 14:20) Ngkana ti karaoi motinnano akanne, ti bia motinnanoia bwa ti na “teimatoa n ataa nanon Iehova.” (IEbe. 5:17) E na buokira tangiran Iehova iroura bwa ti na karaoi motinnano aika boraoi ma nanona, ao tiaki ibukina bwa ti maaka te katuuaaeaki. Ma iai riki te bwaintangira ae e na buokira ni kakorakoraira. Boni mataniwin nanora. Anne ae ti na maroroakinna n te kaongora are imwina.