Kateimatoa Te Ekaretia

“Teimatoa ni kabebetei nanomi i marenami ao ni kateimatoaingkami.”​—1 I-TETARONIKE 5:11.

1. Baikara kakabwaia aika reke n rikim bwa kaain te ekaretia ni Kristian, ma baikara kangaanga aika teimatoa n riiriki?

BON te kakabwaia ae rangi ni kakawaki rikim bwa kaain te ekaretia ni Kristian. Bwa e reke iai am iraorao ae kaan ma Iehova. Ngkana ko onimakina ana Taeka bwa e na kaiririko, ane ko na kamanoaki iai mani mwini baika bubuaka ni maiuakinan te maiu ae aki raoiroi. A bati iai raoraom ni koaua ake a tangiria bwa e na nakoraoi maium. Eng, a bati kakabwaia iai. Ma e ngae n anne, a kabokorakora angiia Kristian ma kangaanga n aekaia nako. Tabeman mai buakoia, tao a kainnanoa buokaia n ota raoi ni baika nano riki n Ana Taeka te Atua. Tabeman riki, a aoraki, a karawawataaki, ke tao a aitarabuaka ma mwin aia motinnano aika aki raraoi, kioina ngkai ti bane ni maeka n te aonnaba ae ianena mairoun te Atua.

2. Tera ae ti riai ni karaoia ngkana a kaaitara ma kangaanga tarira, ao bukin tera?

² Akea mai buakora ae e kan noriia raao ni Kristian bwa a karawawataaki ke a kabokorakora ma aia kangaanga. E kabotaua te ekaretia ma te rabwata te abotoro Bauro ngke e taekinna bwa “ngkana e maraki bwain te rabwata teuana, ao a bane ni maraki ma ngaia bwaina ake tabeua.” (1 I-Korinto 12:12, 26) Ibukini baika riiriki akanne, ti riai ni kakorakoraira ni boutokaiia tarira ma mwaanera. A bati rongorongo n te Baibara ake a taekinaki iai ae a ibuobuoki kaain te ekaretia nakoia ake tabemwaang ni kaaitarai ao n tokanikai i aoni kangaanga. N rinanoan rongorongo akanne ngkai, iangoa arom n ibuobuoki n aaro aika tii te arona ma akana taekinaki. Ko na kanga ni buokiia taari n teimatoa ni beku ibukin Iehova ao ni kateimatoa ana ekaretia?

“A Kairia”

3, 4. E buokaki n te aro raa Aboro irouia Akura ma Beritikira?

³ E a kaman riki Aboro bwa te tia tataekina te euangkerio ae ingainga ngke e maeka i Ebeto. E taekinaki ae kangai ni Mwakuri: “E ingainga nanona n te taamnei, ao e taetae ma n angareirei n taekan Iesu ma te eti. Ma e tii ataa taekan ana bwabetito Ioane.” Ibukin aki ataakin te bwabetito “n aran te Tama, ao te Nati, ao te taamnei ae raoiroi” iroun Aboro, e taraa n ae nanona ngkanne bwa a a tia n uarongorongo nakoina ana reirei Ioane te tia Bwabetito ke taan rimwin Iesu imwaini Bentekota 33 C.E. E ngae ngke e ingainga Aboro, ma iai bwaai tabeua aika kakawaki ake e aki ota iai. E kanga ni buokaki n te bobotaki ma raao n te onimaki?​—Mwakuri 1:4, 5; 18:25; Mataio 28:19.

⁴ A ongora taanga ni Kristian aika Akura ma Beritikira ngke e taetae ma te ninikoria n te tinakoka Aboro, ao a kairia mani kamataataa riki. (Wareka Mwakuri 18:24-26.) Bon te mwakuri n tatangira karaoan aei. Ni koauana, a bae n taetae Akura ao Beritikira ma te akoi nakon Aboro n te aro ae rangi n ibuobuoki, ao n aki karekea namakinan ae e tiribureaki. E bon tii aki ataa rongorongon te ekaretia ni Kristian rimoa. Ao akea te nanououa bwa e kakaitau Aboro nakoia raona aika boou n tibwaakin rongorongo aika kakawaki nakoina. E a “kabatiaa buokaia” tarina i Akaia Aboro, ngke e a taubobonga ataakin te rongorongo aei irouna ao ni karaoi kaotioti aika anainano.​—Mwakuri 18:27, 28.

5. Tera te ibuobuoki ae tatangira ae a karaoia nga ma nga taan uarongorongoa te Tautaeka n Uea, ao tera uaana?

⁵ A bati n te ekaretia ni Kristian ngkai aika a rangi ni kaitauia te koraki ake a buokiia bwa a na ota raoi n te Baibara. A rangi ni bati iraorao aika teimatoa i marenaia aika a reirei n te Baibara ma aia tia reirei. N angiin te tai, e kainnanoaki bairean te maroro ae katoatai ma aomata i nanon namwakaina aika bati bwa a aonga ni buokaki n ota raoi n te koaua. Ngaia are a kukurei taan uarongorongoa te Tautaeka n Uea n anga ngaiia nakon te mwakuri anne bwa a ataia ae e irekereke iai te maiu ao te mate. (Ioane 17:3) Ai kakimwareireira noraia aomata aika a ota raoi n te koaua, a maiuakinna, ao a kamanenai maiuia ni karaoa nanon Iehova!

“E Taetaekinaki Timoteo Bwa E Raoiroi”

6, 7. (a) E aera Bauro ngke e rinea Timoteo bwa raona ni mwamwananga? (b) Tera te rikirake are e karekea Timoteo mani buokana?

⁶ N rokon te abotoro Bauro ma Tira i Rutetera n aia kauoua ni mwananga ni mitinare, a a kaitiboo ma te rorobuaka ae Timoteo, ae tao tebwi tabun ke ai tibwa 20 tabun ana ririki. “E taetaekinaki Timoteo bwa e raoiroi irouia taari i Rutetera ao Ikonio.” Boni Kristian aika katabui maiuia tinan Timoteo ae Eunike ao tibuna ae Roiti, ma tiaki kaain te onimaki tamana. (2 Timoteo 1:5) Tao e kinaa raoi te utu aei Bauro ni moan rokona n te tabo anne tabeua te ririki imwaina. Ma ngkai, e a kaota nanona te abotoro aei n tangira Timoteo bwa e taraa n ae moan te tamaroa aroaron te rorobuaka aei. Mangaia are e a riki Timoteo bwa ana tia ibuobuoki Bauro n ana mwakuri ni mitinare imwini kariaiakana n te rabwata n unimwaane n te ekaretia anne.​—Wareka Mwakuri 16:1-3.

⁷ E rangi ni bati ae e na reiakinna Timoteo mairoun raona ni mwakuri are e a ikawai riki nakoina. Ma e rangi ni korakora rikiraken Timoteo ao imwin te tai ae aki maan, e a kakoauaa raoi Bauro bwa e kona ni kanakoa ni kawari ekaretia ao ni mwakuri bwa te tia tei ibukina. I nanon 15 te ririki ke e raka riki, e kukurei Timoteo ni mwakuri ma Bauro. Bon te rorobuaka are e aki mwaatai ni mwakuri ao ni mamaamaa ngkoa Timoteo, ma e a rikirake bwa te mataniwi ae moan te tamaroa.​—I-Biribi 2:19-​22; 1 Timoteo 1:3.

8, 9. Tera ae a kona ni karaoia kaain te ekaretia ibukini kaungaaia rooro n rikirake? Taekina te katoto.

⁸ A bati rooro n rikirake aika mwaane ao aine n te ekaretia ni Kristian ni boong aikai aika bati aia konabwai. Ngkana a kaungaaki rooro n rikirake aikai ao ni wantongaaki irouia raoraoia aika a kaota te katoto ae raoiroi n aia beku ibukin Iehova, a a kona iai n uaiakin tiaia ao ni butimwaei mwioko aika rine riki i buakoia ana aomata Iehova. Taratara nako n am ekaretia! Iai rooro n rikirake aika ko noriia aika a tauraoi n anga ngaiia n aron Timoteo? Tao a kona n riki bwa bwaiania, kaain te utu ni Betaera, mitinare ke mataniwi aika mwamwananga ibukin am ibuobuoki ao am kaungaunga. Tera ae ko kona ni karaoia ibukini buokaia bwa a na uaiakin aekan tiia akanne?

⁹ E ururing rikaaki ma te kakaitau Martin ae e kaaina te utu ni Betaera i nanon 20 te ririki, ibukini mwannanoana iroun temanna te mataniwi n te aono ae uarereke 30 te ririki n nako, ngke a kaai ni beku n te mwakuri ni minita. E ingainga n taetae te mataniwi aei ni karakina ana mwakuri n te Betaera ngke e roro n rikirake. E kaungaa Martin bwa e na iangoa te anga are e na tauraoi iai ibukin te mwakuri n ana botaki Iehova n aron are e karaoia. E namakinna Martin bwa e rangi ni korakora rotakin ana rinerine ake e karaoi rimwi riki man te maroro ae aki kona ni mwanuokinna aei. Antai ae e ataa te bwai ae raoiroi ae ko kona ni karaoia ibukia rooro n rikirake ngkana ko taetae ma ngaiia ni kaineti ma te beku ibukin Iehova?

“Taetae ni Kabebeteia Akana Rawawata Nanoia”

10. Tera are e namakinna Ebaberorito, ao bukin tera?

¹⁰ E mwananga Ebaberorito n te kawai ae abwabwaki ao ni kakua mai Biribi nako Rom ni kawara te abotoro Bauro, are e kabureaki ibukin ana onimaki. E riki te tia mwamwananga aei bwa te tia uarongorongo ibukia I-Biribi. E aki tii uotii aia bwaintangira nakon te abotoro ma e baireia naba bwa e na tiku ni buoka Bauro n ana kangaanga aei n aron are e kona. Ma e bwaka n aoraki Ebaberorito n tikuna i Rom, ao e “kuri ni mate.” E rawawata Ebaberorito n namakinani kabwakana ni kakororaoa mwiokoana.​—I-Biribi 2:25-27.

11. (a) E aera ngkai ti aki riai ni mimi ngkana iai tabeman aika a karawawataaki n te ekaretia? (b) Tera are e iangoia Bauro bwa e na karaoaki n te baere riki nakon Ebaberorito?

¹¹ A karawawataaki aomata ni boong aikai ni kangaanga aika kakaokoro. E taekinaki man tauani mwin te ribooti n te World Health Organization bwa 1 mai buakoia 5 aomata, ae e kona ni karawawataaki n taai tabetai ni maiuna. A boni karawawataaki naba ana aomata Iehova. E kona ni karekea namakinan te nanokawaki ana kangaanga temanna ni katauraoani baika kainnanoaki n ana utu, te aoraki, te bwarannano iroun temanna ibukini kabwakana, ke bwaai riki tabeua. Tera are a kona ni karaoia I-Biribi ni buoka Ebaberorito? E korea ae kangai Bauro: “Butimwaeia ma te kimwareirei ae bati n aron ae kakaraoaki irouia ana toro te Uea, ao teimatoa ni karineia taari aika ai aron teuaei, bwa e kurimaraa maiun teuaei ibukin ana mwakuri te Uea ao e kaburea maiuna bwa e aonga ni kakororaoa buokau n te baere kam aki kona ni karaoia ibukiu ngkai akea ngkami ikai.”​—I-Biribi 2:29, 30.

12. Tera ae kona n riki bwa nibwan te kabebetenano nakoia akana rawawata?

¹² Ti riai naba ni kaungaia taari ake a bwara nanoia ke ni karawawataaki. Akea te nanououa bwa iai baika raraoi ake ti kona n taekin n aia beku ibukin Iehova. Tao a a tia ni karaoi bitaki aika korakora ni maiuia bwa a aonga n riki bwa Kristian ke ni beku ni kabwanina aia tai n uarongorongo. Ti nori kakawakin aia kakorakora akanne, ao ti kona ni kakoauaa raoi nakoia bwa e bon nori naba Iehova. Ngkana a tukaki tabeman aika kakaonimaki mani karaoani bwaai ni kabane ake a kakaraoi ngkoa, ibukin te aoraki ke rikirakeia ni kara, ngkanne a bon tau ni karineaki iroura ibukini maanin aia tai ni beku. N aki ongeia bwa tera ae riki, ma Iehova e reireinia ana toro nako aika kakaonimaki ni kangai: “Taetae ni kabebeteia akana rawawata nanoia, ni boutokaiia akana mamaara, ao ni bwaina te taotaonakinnano nakoia aomata nako.”​—1 I-Tetaronike 5:14.

“Tituaraoi ni Kabwaraa Ana Bure Ngkai, ao Kabebetea”

13, 14. (a) Tera te kaetieti ae matoatoa are e karaoia te ekaretia are i Korinto, ao bukin tera? (b) Tera mwini kabanean te aomata man te ekaretia?

¹³ E aitara te ekaretia i Korinto n te moan tienture ma karaoan te wene ni bure iroun temanna te mwaane are e rawa n raraoma iai. E karekea te kangaanga nakon itiakin te ekaretia aroaron teuaei ao e karawawataia naba aika tiaki kaain te onimaki. Ngaia are iai riaini Bauro n tua kabaneakin teuanne man te ekaretia.​—1 I-Korinto 5:1, 7, 11-13.

¹⁴ Iai uaan te reirei ni kaetieti anne ae raoiroi. E a kamanoaki te ekaretia bwa e na aki rotakibuaka n te aroaro ni maiu ae buakaka, ao e oki naba iai ana iango te tia bure ao e raraoma ma nanona ni koaua. E tua Bauro n ana kauoua n reta nakon te ekaretia anne bwa e a riai ni kaokaki te aomata anne ibukin noran ana rairannano n ana mwakuri . Ma e ngae n anne, tiaki tii aikai baika kainnanoaki. E tua naba Bauro bwa e riai te ekaretia n “tituaraoi ni kabwaraa ana bure ngkai, ao [ni] kabebetea [te tia bure ae raira nanona], bwa e aonga n aki taonakinako teuaei n nanokawakina.”​—Wareka 2 I-Korinto 2:5-8.

15. Tera arora ae riai n iangoiia taani bure ake a raraoma ake a a kaokaki nakon te ekaretia?

¹⁵ Tera reireiara man te rongorongo aei? Ti bon nanokawaki ngkana iai ae kabaneaki man te ekaretia. Tao a a tia ni kamatauningaa aran te Atua ao ni kabuakakaa te ekaretia. Tao a a tia naba ni bure nakoira. Ma ngkana unimwaane ake a rineaki ibukin neneran te kangaanga anne, a baireia bwa e kona ni kaokaki nakon te ekaretia te tia bure are e a tia n raraoma n aron ae boraoi ma ana kaetieti Iehova, e oti iai bwa e a kabwaraaki ana bure iroun Iehova. (Mataio 18:17-20) Ti aki riai ngkanne ni kakairi iroun Iehova? Ni koauana, ngkana ti iowawa ao n aki kabwarai buure, nanona ngkanne ti boni karitei nakon Iehova. Ngkana ti na boutokaa te rau ao te katiteuanaaki n ana ekaretia te Atua ao ni karekea akoakira iroun Iehova, ti aki riai ngkanne ni ‘kaota koauan ara tangira’ ibukia taani bure ake a raraoma ni koaua ao ni kaokaki nakon te ekaretia?​—Mataio 6:14, 15; Ruka 15:7.

“E Bongana Irou”

16. E aera ngke e bwara nanoni Bauro irouni Mareko?

¹⁶ E kaotaki n te kibu riki teuana bwa ti aki riai ni kaikoi aki raun nanora nakoia ake a kabwarai nanora. N te katoto, e rangi ni bwara nanon te abotoro Bauro iroun Ioane are arana teuana Mareko. N te aro raa? Ni moani mwanangaia ni mitinare Bauro ao Barenaba, e iriia Mareko ni buokiia. Ma ni mwanangaia anne, e a kitania raona Mareko n okira abana ibukin te bae riki ae aki taekinaki. E rangi ni bwara nanoni Bauro ngaia are ni bairean te kauoua ni mwananga, e aki butimwaea ana iango Barenaba are e na iriia Mareko. Ibukin te baere riki ni moani mwanangaia, e aki kukurei Bauro bwa e na mwananga Mareko ma ngaiia.​—Wareka Mwakuri 13:1-5, 13; 15:37, 38.

17, 18. Ti kanga n ataia bwa e raoiakinaki aki nakoraoia Bauro ao Mareko, ao tera reireiara iai?

¹⁷ E teretere bwa e aki kariaia Mareko bwa e na rangi ni bwara nanona ngke e aki kukurei Bauro irouna, ao e teimatoa n ana mwakuri ni mitinare n te aono teuana ma Barenaba. (Mwakuri 15:39) E kakoauaaki n te baere e koreia Bauro ibukina tabeua te ririki imwina bwa e kakaonimaki ao n onimakinaki. E a kabureaki ngkai Bauro i Rom ao e a kawaekoaa Timoteo n te reta. E taku naba Bauro n te reta anne: “Wetea Mareko ao airi ma ngaia, bwa e bongana irou n te mwakuri ni minita.” (2 Timoteo 4:11) Eng, e a kakoauaa ngkai Bauro bwa e a korakora rikirakeni Mareko.

¹⁸ Iai reireiara man aei. E karikirakei aroaron te mitinare ae raoiroi Mareko. E aki kerikaaki ngke e aki kukurei Bauro irouna n te moantai. E kaai ni korakora ana onimaki ma Bauro, ao e aki teimaan te aki nakoraoi i marenaia. Ibukin anne, e a kinaaki Mareko irouni Bauro rimwi riki bwa te rao ni mwakuri ae rangi n ibuobuoki. Ngaia are ngkana a tokanikai taari i aon aia kangaanga, te bwai ae a riai ni karaoia, a a riai ni waakinako n aki kariaia te bwai teuana bwa e na tukiia ao a na teimatoa ni buokiia aomata bwa a na rikirake n te onimaki. E karikirakea te ekaretia iaiangoan raoiroin aroaroia taari.

Te Ekaretia ao Ngkoe

19. Tera te ibuobuoki ae a kona ni bane ni karaoia kaain te ekaretia ni Kristian i marenaia?

¹⁹ N taai aika “okoro aika karuanikai” aikai, ko kainnanoa buokam mairouia tarim ao mwaanem n te ekaretia, ao a kainnanoa naba am ibuobuoki. (2 Timoteo 3:1) Tao a aki kona Kristian n tatabemania nako n ataa ae a riai ni karaoia bwa a aonga n tokanikai i aoni baike a kaaitarai, ma e bon ataia Iehova. Ao e kona ni kabonganaia kaain te ekaretia aika kakaokoro n ikotaki ma ngkoe bwa a na buokiia aomata nako bwa a na toua te kawai ae riai. (Itaia 30:20, 21; 32:1, 2) Mangaia are kaboraoi maiumi ma ana kaungaunga te abotoro Bauro! Teimatoa ni “kabebetei nanomi i marenami ao ni kateimatoaingkami, n aron ae kam boni kakaraoia.”​—1 I-Tetaronike 5:11.

Ko na Kanga ni Kaeka?

• E aera bwa e kainnanoaki kateimatoaaia aomata nako n te ekaretia ni Kristian?

• Baikara kangaanga ake ko kona ni buokiia iai tabemwaang bwa a na tokanikai i aoia?

• E aera ngkai ti kainnanoa aia ibuobuoki tabemwaang n ara ekaretia?

[Taamnei n iteraniba 15]

Ti kona ni boutokaa raora ni Kristian ae e kabokorakora ma ana kangaanga

[Taamnei n iteraniba 16]

A bati rooro n rikirake aika mwaane ma aine n te ekaretia ni Kristian ngkai aika bati aia konabwai