“Teimatoa Ni Kataenikaia Te Buakaka” N Tiatianakin Unim

“Ngkami aika kam tangiraki, tai irantangaingkami . . . ma teimatoa ni kataenikaia te buakaka n te raoiroi.”​—I-ROM 12:19, 21.

1, 2. Tera aia katoto ae raoiroi ae a kaotiotia taani mwananga tabeman ake taani Kakoaua?

A BOTAKI ni mwananga Ana Tia Kakoaua Iehova aika 34, bwa a na kaea katabuani mwaangan te aobiti n tararua teuana, ike a a aitara naba ma te kangaanga nakon aia wanikiba are e a kabaenikaia kibaia. E kantaningaaki bwa e na tii teuana te aoa maanin bwaanakin te wanikiba n te marae ni wanikiba teuana ae rangi n raroanako, ma e a bitaki nakon 44 te aoa ni mwengabuaka n akean te amwarake ae tau, te ran ke taabo n nako tinaniku. A bati bwatintia ake a un ao n taetae ni kakamaakuia taani mwakuri n te marae. Ma a teimatoa n rau taari aikai.

² Ni bon tokina, a roko taani Kakoaua aikai n aia tabo, ike a ooa iai kabaneani mwakoron te kaetieti ibukin te katabu. E ngae ngke a kua, ma a bon tiku naba imwini bwarana n itamwaomwao ma te kukurei ma taari n te tabo anne. Rimwi riki, a ataia ae e bon noraki aia katoto ni kawakinan te rau ao te taotaonakinnano. E taekinna temanna mai buakoia bwatintia nakon te kambwana ni wanikiba anne bwa “ngke tiaki raoia ni kiba Kristian akana 34, e na boni korakora te mangao n te marae.”

Ti Maeka n te Aonnaba ae Bati te Unun Iai

3, 4. (a) E kanga te un ae tiritiri ni karawawataia aomata ao ai maanra ngkai? (b) E kona Kain n tautaua unna? Kabwarabwaraa.

³ E kona n riki unia aomata mani kangaangan te maiu n te waaki ae buakaka ae ngkai. (Te Minita 7:7) E aki toki te un aei ni kauekea te riribai ao ai bon te tiritiri. A riki buaka i marenaia aaba nako, ao i boni marenaia kaain te aba teuana, ao tabeaiangan te utu e karika te itabarara ni mwenga aika bati. A maan n nonoraki aeka n un ao n tiritiri akanne. Ibukini bakantangini Kain are aia moan nati Atam ma Nei Ewa, e a tiringa iai tarina are karimwina ae Abera. E karaoa te mwakuri ae rangi ni buakaka aei Kain e ngae ngke e a tia ni kaumakaki iroun Iehova bwa e na taotaona unna ao e berita naba bwa e na boni kakabwaiaa ni karaoan anne.​—Wareka Karikani Bwaai 4:6-8.

⁴ E ngae ngke rikiani Kain te aki kororaoi, ma bon iai te bwai ae e kona ni karaoia ibukin aei. E kona n tautaua unna. Ibukin anne, e a boni kaekaa bukinana n ana mwakuri n tiritiri. N aron anne, e kona naba ni kangaanga totokoan te un ke mwakuri n iowawa, ngkai ti aki kororaoi. Ao kangaanga riki aika kakaiaki a kamwaiti riki rawawata n “taai aika okoro aika karuanikai” aikai. (2 Timoteo 3:1) N te katoto, ti kona ni karawawataaki n te kangaanga ibukin te mwane. A taku bureitiman ao botaki n ibuobuoki ibukin te utu bwa iai irekereken te kangaanga n te waaki ni karekemwane ma rikirakeni bwainakin te un ao te mwakuri n iowawa n te mwenga.

5, 6. Tera aroaron te aonnaba ni kaineti ma te un ae ti kona n rotaki iai?

⁵ Irarikin anne, a bati aomata aika ti kaitiboo ma ngaiia aika “taan tangiriia i bon irouia,” “taan nanorieta” ao ai “taan iowawa.” E rangi ni bebete uruan arora n aroaro aika bubuaka aikai ao a kona ni kaunira naba. (2 Timoteo 3:2-5) Ni koauana, a aki toki ni kaotaki n taamnei ke ni kaongora n te TV mwakuri n irantanga bwa baika rine ao te tiritiri bwa te bwai ae bon riiriki ao e riai naba ibukini katokani kangaanga. A kairiraki taani mataku n teini karaki akanne bwa a na ingainga nakon te tai are aongkoa e a anaa iai boon ana mwakuri te tia iowawa anne, ike e a mate iai i nanoni bain te aomata ae ninikoria are n te karaki.

⁶ Aeka ni karaki ni kewe aikai, a kauekei iango aika aki nako mairoun te Atua ma bon “nanon aon te aba” ma te tia tautaekanna ae unun ae Tatan. (1 I-Korinto 2:12; I-Ebeto 2:2; Te Kaotioti 12:12) Anne te nano are e a kauekei baike e tangiri te rabwata ae aki kororaoi, ake baika a kaitaraa raoi te taamnei ae raoiroi mairoun te Atua ao uaana. Ni koauana, e rangi ni kakawaki te reirei ni Kristian ae ko na aki irantanga ngkana ko kaunaki. (Wareka Mataio 5:39, 44, 45.) Ti na kanga ngkanne ni maiuakin raoi ana reirei Iesu?

Katoto Aika Raoiroi ao Aika Bubuaka

7. Tera are riki imwin aki tiatianakin unia Timeon ao Rewi?

⁷ A bati i nanon te Baibara reirei ni kaineti ma tiatianakin te un, ao iai naba katoto aika manena ibukini baika kona n riki ngkana ti tiatiana unra ke ngkana ti aki. Iangoa te baere riki ngke a a irantangaa mwaneia are Nei Rina natin Iakoba aika Timeon ao Rewi ngke e a uruanaki arona iroun Tekem. A “nanomaraki mwaane akekei, ao a bati n un.” (Karikani Bwaai 34:7, BG) Rimwi riki, a buakana ana kaawa Tekem natin Iakoba ake mwaane ake tabeman, a kuribwaia te kaawa ao n anaiia aine ma ataei bwa aia taenikai. A karaoi baikai ni kabane tiaki tii ibukin Nei Rina, ma tao ibukin naba kainikatongaia n rawa n taekanabuaka iai. A namakinna bwa e a tia Tekem ni kabwainrangia ma tamaia are Iakoba. Ma tera ana iango Iakoba n aroia anne?

8. Tera ae kaotaki n rongorongon Timeon ao Rewi ibukin te irantanga?

⁸ E bae n rangi n nanokawaki Iakoba n te kangaanga are e riki nakon Nei Rina, ma e ngae n anne e bon aki kukurei n aroia natina n irantanga. A teimatoa Timeon ao Rewi ni kaota riain aia mwakuri ngke a taku: “E riai ba a na manibuaka manera ba kaanga te kabekau?” (Karikani Bwaai 34:31, BG) Ma tiaki anne tokin te karaki bwa e aki naba kukurei Iehova n aei. Imwin ririki aika bati, e taetae ni burabetinna Iakoba bwa ibukin aia tiritiri ao aia mwakuri n iowawa Timeon ao Rewi, a na maenako kanoaia i buakoia barongan Iteraera. (Wareka Karikani Bwaai 49:5-7.) Eng, ibukin aki tiatianakin unia, a a kabuaa iai akoaia iroun te Atua ao tamaia naba.

9. N ningai are e kuri ni konaaki iai Tawita n unna?

⁹ E kaokoro teutana aei ma aron te Uea are Tawita. E bati ana tai ake a angaraoi nakoina ibukin irantangaana, ma e bon aki. (1 Tamuera 24:3-7) Ma e ngae n anne, iai te tai teuana are e a kuri iai ni konaaki n unna. Iai te mwaane ae kaubwai ae Nabara are e a tatakarua n taetaebuakaia ana aomata Tawita, e ngae ngke a a tia n tararuai ana nanai ma ana tia kawakintiibu. Tao ibukini maneangin Tawita ao moarara riki ibukia ana aomata, e a kairaki iai bwa e na irantanga n te aro ae tiritiri. Ni mwanangan Tawita ma ana aomata bwa a nang tiringa Nabara ma kaain ana auti, e a kaongoaki naba te baere riki buun Nabara ae Abikaira ae te aine ae wanawana iroun temanna te rorobuaka, ao ni kaumakia bwa e na karaoa te bwai teuana. N te tai ae waekoa, e botii bwaintangira aika bati neiei ao ni mwananga ni kauramwaa Tawita. E kananorinanoa ni kabwarabure ibukin ana mwakuri n iowawa Nabara ao ni butiia Tawita bwa e na maaka Iehova. E oki ana iango Tawita ao e taku: “Ko na kabaia, ngkoe ae ko tauai n te bong aei ba N na aki rin n te raraa ni bure iai.”​—1 Tamuera 25:2-35, BG.

Te Aroaro ni Kristian

10. Tera te aroaro ae a riai ni kaotiotia Kristian ibukin te irantanga?

¹⁰ E kaotaki raoi ni baike a riki iroun Timeon ma Rewi ao i marenan Tawita ma Abikaira, bwa e bon aki kukurei Iehova n te un ae e aki kona n taonaki ma karaoani mwakuri n iowawa, ao e kakabwaiai kakorakora nako ibukini karekean te rau. E korea ae kangai te abotoro Bauro: “Karaoa ami kabanea ni kona ni karekea te rau ma aomata ni kabane. Ngkami aika kam tangiraki, tai irantangaingkami ma tataningaa unin te Atua, bwa e koreaki ae kangai: ‘E taku Iehova: Au bwai te irantanga, N na kabooi mwin aia mwakuri aika bubuaka.’ Ma ‘ngkana e baki ane kairiribai nakoim, kaamwarakea, ao ngkana e taka, anganna nimana, bwa ni karaoan aei, ko ikoikotii iai mwaakaro n ai i aon atuna.’ Tai kariaia konaakim n te buakaka, ma teimatoa ni kataenikaia te buakaka n te raoiroi.”​—I-Rom 12:18-21.a

11. E kanga te tari te aine temanna n reiakina arona ae riai ni kaitaraa te un?

¹¹ Ti kona ni maiuakina te reirei ni kairiri anne. N te katoto, e ngurengure te tari te aine temanna nakon te unimwaane n te ekaretia temanna ibukin ana manatia ae boou n ana tabo ni mwakuri. E taekina ana manatia arei bwa te aine ae e inanonano ao e ribuaka. E un iroun te aine aei ao e kani kitana ana mwakuri. E kaumakaki neiei iroun te unimwaane n te ekaretia bwa e na aki waekoa ni karaoa te bwai teuana. E ataia te unimwaane aei bwa unin neiei ibukin aroaron ana manatia ae e aki riai, e a kakorakoraa riki te kangaanga. (Tito 3:1-3) E kamataataa naba te unimwaane aei bwa e ngae ngkana e a reke ana mwakuri teuana, ma e na boni kainnanoa naba bitakin arona ni kaitaraa te mwakuri n ribuaka. E kauringnga naba bwa e riai ni karaoa te baere e tangiria bwa e na karaoaki nakoina nakon ana manatia, n aron are e reiakinira Iesu bwa ti na karaoia. (Wareka Ruka 6:31.) E kukurei te tari te aine aei ni kataa anne. Tera uaana? Imwin tabeua te tai, e bitaki aroaron te manatia aei ao e karabwaa naba neiei ibukin ana mwakuri.

12. E aera bwa e kona n rangi ni kammaraki riki rekeni kangaanga i marenaia Kristian?

¹² Tao ti aki kona ni mimi ngkana a riki aeka ni kangaanga akanne i marenara ma aika tiaki kaain te ekaretia ni Kristian. Ti ataia bwa n angin te tai, e aki nakoraoi te maiu n ana waaki Tatan ao ibukin anne ti riai ni kabokorakora bwa ti na aki kakaiun irouia taani kakaraoa ae buakaka. (Taian Areru 37:1-11; Te Minita 8:12, 13; 12:13, 14) Ma e ngae n anne, e kona ni kakaiaki riki marakira ngkana a riki kangaanga i marenara ma tarira ke mwaanera n te ekaretia. E ururing n taku temanna te tia Kakoaua: “Au kangaanga ae te kabanea ni bubura ni moan riniu n te koaua, boni butimwaean ae a aki kororaoi ana aomata Iehova.” Imwini kitanan te waaki n te aonnaba ae akea te tangira ao te mwamwannano iai, ti kantaningaia ae a na bane kaain te ekaretia ni bwaina te akoi ni Kristian i marenaia. Ngaia are ti kona ni maraki iai ao n un ngkana raora ni Kristian, ai moarara riki ane iai mwiokoana n te ekaretia, e karaoa te mwakuri n aki iangoraoi ke tao e aki kaotiota anuan te Kristian. Ti kona n titiraki ni kangai: ‘A kanga n riki baikai i buakoia ana aomata Iehova?’ Ni koauana, a riki naba baikai i marenaia Kristian aika kabiraki n aia bong abotoro. (I-Karatia 2:11-14; 5:15; Iakobo 3:14, 15) Tera arora ae riai ngkana ti rotaki iai?

13. Bukin tera bwa ti riai n tokanikai i aoni kangaanga ao n te aro raa?

¹³ E taku te tari te aine are e a tibwa tia n taekinaki: “I reiakinai te tataro ibukin ane e kammarakai. Ao e rangi n ibuobuoki n taai nako.” N aron ae ti a tia ni warekia, e reireinira Iesu te tataro ibukia akana bwainikirinira. (Mataio 5:44) Ai batira riki ngkanne riaira n tataro ibukia tarira ao mwaanera n te onimaki! E tangiriia ana toro aika i aon te aba Iehova bwa a na nakoraoi i marenaia, n ai aron te tama ae tangiriia natina bwa a na itangitangiri. Ti a ingainga nakon te tai are ti na uaia ni maeka iai n rau ao ni kukurei n aki toki, ao anne ae e reiakinira karaoana ngkai Iehova. E tangiria bwa ti na boonnano ni karaoan ana mwakuri ae kakawaki. Ngaia are ti bia waekoa ni kaetii kangaanga ke ni boni ‘mwanuoka’ te bure ao n teimatoa ni katiteuanaaki. (Wareka Taeka N Rabakau 19:11, BG.) N oneani mwin ae ti na buutakinako mai buakoia tarira n rikini kangaanga, ti riai n ibuobuoki i marenara bwa ti aonga n teimatoa i buakoia ana aomata te Atua, ao ni kamanoaki raoi i aani ‘bain Iehova aika akea tokia.’​—Te Tua-Kaua 33:27, BG.

Bwainan te Nimamannei Nakoia Aomata Nako E Karekei Uaa Aika Raraoi

14. Ti na kanga ni kaitaraa ana waaki Tatan ni karika te iraraure?

¹⁴ A kakorakoraia Tatan ma ana taimonio n urui utu ao ekaretia aika kukukurei, bwa a aonga n tukira mani kabutanakoan te rongorongo ae raoiroi. A kataia ni karekea te iraraure n ataakin ae e karika te kangaanga ae kakaiaki te iraraure i marenaia aomata. (Mataio 12:25) Ni kaitaraan aia kariri ae buakaka anne, ti karaoa ae riai n toua mwin ana reirei ni kairiri Bauro ae kangai: “E aki riai ni kauntaeka ana toro te Uea ma e riai n nimamannei nakoia aomata nako.” (2 Timoteo 2:24) Uringnga bwa ti aki buaka ‘ma te iriko ao te raraa ma ti buaka ma taanga n taamnei aika buakaka.’ Ngkana ti na tokanikai n te buaka aei, ti riai ni karini bwaai ni buaka n taamnei n ikotaki naba ma “te tauraoi n tataekina te rongorongo ae raoiroi ae taekan te rau.”​—I-Ebeto 6:12-18.

15. Tera arora ae riai ni kaaitarakira irouia aika tiaki kaain te ekaretia?

¹⁵ A karaoi mwakuri n iowawa taan ribaa Iehova aika tiaki kaain te ekaretia, nakoia ana aomata aika rau. Tabeman mai buakoia taani kairiribai aikai a boni kaikoakiia Ana Tia Kakoaua Iehova. Temwangina a uaraoira rinanon taabo ni karekerongorongo ke n taabo ni boowi. E tuangia taan rimwina Iesu bwa a na kantaningai rikini baikai. (Mataio 5:11, 12) Tera arora iai? Ti riai n aki “kabooa ana buakaka te aomata n te buakaka” ni baika ti taekin ke ni karaoi.​—I-Rom 12:17; wareka 1 Betero 3:16.

16, 17. Tera te kangaanga are a kaaitara ma ngaia kaain te ekaretia teuana?

¹⁶ N aki ongei baike e kariki nakoira te Riaboro, ma ti kona ni kaotiota te rongorongo ae raoiroi n arora ni “kataenikaia te buakaka n te raoiroi.” N te katoto, e kabaea te auti ae bubura ibukini karaoan te Kauring te ekaretia teuana n aban te Betebeke. N ataakin aei irouia mataniwi n te Aro teuana, a tuangia aia aomata bwa a na botaki n te tabo arei n te tai are ti baireia ibukin ara botaki. E tua te mataniwi ni bureitiman nakoia mataniwi n te Aro aei bwa a na kamwawaa te tabo aei ibukia Taani Kakoaua n te tai anne. Ma ngke e a roko te tai anne, e a onrake te tabo aei irouia kaain te Aro aei ao a moana aia taromauri.

¹⁷ Ngke a a katauraoia bureitiman bwa a nang kakionakoia man te tabo aei, ao e a roko naba te beretitenti n te Aro aei n titirakina temanna ara unimwaane n te ekaretia: “Iai ami babaire ae okoro ibukin te tairiki aei?” E taekina taekan te Kauring te tari aei nakoina ao e a kaeka naba teuaei ni kangai: “Akae, I aki ataia!” Ma e a kangai naba te bureitiman temanna: “Ma ti bon tuangko n te moaningabong aei!” E tanrikaaki n taraa unimwaanen te ekaretia mataniwin te Aro aei ni wingare n taku: “Tera ae ko na karaoia ngkanne? E a kebo te tabo aei irouia ara aomata. Ko nang tuangia bureitiman bwa a na kakionakoira?” E a kaman tia ni karaoi ana babaire n te aro ae rabakau bwa a aonga n taraaki taani Kakoaua bwa taani kamangao! Tera ae a na karaoia tarira n aei?

18. Tera aroia taari ngke a kaunaki, ao tera uaana?

¹⁸ A kariaia taani Kakoaua bwa a na booa moa aia taromauri kaain te Aro aei i nanon te itera n aoa, ao a a waakina aia Kauring imwia. E bwakanako aia tai n taromauri are a riai ni bwara iai kaain te Aro aei, ma a boni kitana te tabo aei imwina, ike e a waaki naba te Kauring. A kawaekoaaki n te bong are imwina irouia kaain te tautaeka, te komete ibukin te kakaae. Imwin rinanoani baika a riki, a tua kaain te komete ni kakaae nakoia kaain te Aro arei bwa a riai ni katanoataa ae tiaki taani Kakoaua aika karika te kangaanga ma bon te beretitenti n aia Aro. A karabwaia naba Ana Tia Kakoaua Iehova kaain te komete ni kakaae aei ibukin aroia n taotaonakinnano n rikin te kangaanga aei. A boni karikii uaa aika raraoi aia kakorakora taani Kakoaua “ni karekea te rau ma aomata ni kabane.”

19. Tera riki ae kona ni karika te reitaki ae rau?

¹⁹ Te bwai riki ae kakawaki ibukini kateimatoaan te rau n reitakira ma aomata, boni man ara taetaenikawai ma te atataiaomata. E na maroroakinaki n te kaongora ae imwina bwa tera te taetaenikawai ma te atataiaomata ao ti na kanga ni karikirakea ao ni kamanena.

[Kabwarabwara ae nano]

Ko Kona ni Kabwarabwaraa?

• E aera bwa a rangi n unun aomata n te aonnaba aei?

• Baikara katoto n te Baibara aika kaotii mwin tiatianakin ke aki tiatianakin te un?

• Tera arora nakon raora ni Kristian ae e kammarakira?

• Tera arora ni kaaitarakira irouia aika tiaki kaain te ekaretia?

[Taamnei n iteraniba 20]

A karairaki Timeon ma Rewi ma ai imwini konaakia n te un

[Taamnei n iteraniba 22]

E kona ni kamaraua nanoia aomata kaotiotan te akoi