Bwaai Aika Ko Riai N Ataia Ibukin Te Tabunea

E KANGAANGA aron kabwarabwaran te tabunea ae waakinaki n te aonnaba ni boong aikai. E a riki aei ibukina bwa e kakaokoro nako aron waakinana irouia taan tabunea. Akea te botaki teuana ae mwaaka i aoia ni kabaneia, ke te reirei ke te boki ae tabu teuana ae e katiiteuanaia i aan te koaua teuana. A kaokoro naba aia katei, aia babaire, taiani kawai, ao aia iango, ni kaineti ma atua ra aika a na karineia. E taekina ae kangai te tia koroboki temanna: “Aia waaki taan tabunea e ‘kauki iango aika mwaiti’ nakoia aomata, ake a kona n rinei.” E taku temanna: “E kuri ni kauntaba aia iango angiia Beekan Aika Boou i aon bwaai ni kabane.”

Irouia aomata aika mwaiti, bon akea te kangaanga ni kauntaba aikai. E kangai te boki teuana ae koreaki ibukia aomata aika a kan riki bwa ibonga n tabunea: “Ngkana ko kaitaraki ma rongorongo aika a tara ni kauntaba, ko na neneri moa rongorongo aikai, ao ngkanne, ko na motika oin nanom bwa e ngaa ae ko na ira nanona. Kakairi n oin am namakin. Ke n taeka tabeua, ko inaaomata ni karaoa am rinerine mai buakon waaki ao kawai aika a ataaki ke a boreetiaki ni booki aika kabwarabwara taiani kawai, ni kakaea ae ko namakinna bwa e riai ibukim.”

Irouia aomata aika a ataa tein te koaua, e kangaanga butimwaean kauntaba aikai. Te koaua bon te bwai ae kakoauaki, ke te oi ni bwai. E aki koaua te bwai teuana tii ibukina bwa te aomata temanna e namakina ke e kakoaua bwa e koaua. N aron anne, ngkoa, taokita a kakoaua bwa a kona ni katoka te aoraki ae te niumonia ngkana a bwenaua rabwatan te moa ae maiu, ma ni kawenea iteran rabwatana aika uoua i aon bwabwan te aoraki. Tao a mwaiti aoraki aika a kakoaua bwa a na toki aorakiia n te bwainaoraki aei. Ma aia koaua ao aia kaantaninga aikai a aki botau ma te oi ni koaua—ae te waaki anne e aki kona ni katoka te aoraki ae te niumonia. A aki kona ni kariki oi ni koaua aomata; a tii kona ni kekeiaki ni karekea otaia iai.

Te Baibara e taku bwa iai inanona te koaua ibukin bwaai n taamnei. Ngke e mena i aon te aonnaba, Iesu Kristo e tataro ni kangai nakon Tamana: “Am taeka te koaua.” (Ioane 17:17) E korea ae kangai te abotoro Bauro: “E anganaki te aba te Baibara ni kabanea iroun Tamnein te Atua.” (2 Timoteo 3:16) A mwaiti taan tabunea aika a aki nano iai. Ma a kakaea kairakiia man karaki nikawai aika oteaki, mairouia Aaro ake rimoa, ao man karaki aika a oteaki ibukin rabakaun te aonnaba ae boou. Ma e ngae n anne, tiaki te koaua bwa e riai naba iangoan ae taekinaki n te Baibara? Bwa n te koaua ni koaua, boni ngaia te boki ae e kuri n taabangaki kinaakina bwa te boki ae tabu. Bon teuana mai buakoia booki n Aaro aika maan riki, ake a kawakinaki ni karokoa te tai aei. E a waakinaki korean te Baibara rimoa, inanon te maan ae 1,600 te ririki, ma e ngae n anne, akea te kauntaba n ana reirei nako. Ti na kabotaua ngkai, ana reirei te Baibara ma koaua tabeua ake a taekinaki irouia aomata aika a boutokoa te tabunea.

Antai Aika A Mena n te Aba n Taamnei?

Te boto n titiraki ae riai ni kaekaki moa imwain karekean te ota i aon bwaai n taamnei, bon Antai aika a mena n te aba n taamnei? E ngae ngkai angiia ibonga n tabunea n taai aikai a bwaina te onimaki ae reitaki ma tangiran te aonnaba ma bwaina, ao taromaurian atua aika mwaiti, ma tabeman ibuakoia a taromauria te atua ae te-tina-ae-kakannato, ae iangoaki bwa iai arona aika tenua aika a kaota anuan te maiu, ae te ataeinaine, te tina, ao te aine ae te karatingotingo. Bon iai ana kinano neierei ae te atua temanna ae iai korona. Ibonga n tabunea tabeman a taromauria te atua te mwaane ma te atua te aine. E taekina ae kangai te tia koroboki temanna: “Te Atua te Aine ao te Atua te Mwaane, a taekinaki bwa a kaotii aron bwain te aonnaba aika iai irouia te aro n aine ao te aro ni mwaane. A kaokoro aroia ni kauoman, ma ngkana a booti aroaroia aikai, ao e a nakoraoi aron karikan te maiu.” E korea ae kangai te tia rabakau temanna: “Te bwai teuana ae kakawaki riki ae riai n rineaki n te rabakau n Tabunea, bon rineaia atua (Atua-mwaane ao Atua-aine) aika ko na mwamwakuri ma ngaiia. . . . Te Rabakau aei e anganiko te inaaomata n rinea ao ni karinea Atua aika ko tangiri.”

E aki boutokoi iango aikai te Baibara. Iesu Kristo e kabanea ana mwakuri ni minita n reireinia aomata taekan Iehova, “ae ti temanna ae koaua.” (Ioane 17:3) E kangai te Baibara: “E kakanato Iehova, ao E na bati ni kamoamoaki: Ao E na makaki riki nakoia anti ni kabaneia. Ba boni boua aika akea bongaia antiia botanaomata ni kabaneia.”​—1 Rongorongo 16:25, 26.

Tera aron te Riaboro? Te Webster’s Ninth New Collegiate Dictionary e kabwarabwara te tabunea bwa “te itoman ma te riaboro.” E kangaanga n taai aikai kunean te tia tabunea ae e na nano n te kabwarabwara aei, bwa a mwaiti naba ibuakoia aika a aki kakoaua bwa bon iai Tatan te Riaboro. Te atei aine temanna are e taekinaki n te nuutibeeba ae te The Irish Times bwa “te ibonga n tabunea ae kakannato ae e atuna aia botaki taan tabunea ae tanoata taekana i aon Ireland,” e taekina ae kangai: “Kakoauan te Riaboro e nanona naba butimwaean te Aro ni Kristian . . . [Te Riaboro] e aki kona ni mena n te iuniweeti are akea te Atua iai.”

Te Baibara e kakoaua bwa bon iai te Riaboro, ao e bukinna ibukin angiin te maraki ao te mangaongao ae noraki i aon te aonnaba. (Te Kaotioti 12:12) Iesu e aki tii reirei bwa bon iai te Riaboro, ma e kaotia naba bwa aomata a kona ni karaoa nanon te Riaboro n aki ataia. N aron anne, mataniwi n Aro n te moan tienture aika a kani karaoiroia ibon irouia, a taekinna bwa kaanga, natin te Atua ngaiia, ao a kakoaua bwa a kakaraoa nanon te Atua. Ma Iesu, are e kona naba n ataa nanoia, e ataia bwa tiaki ngaia anne. E kamatoa n taekinna nakoia bwa: “Mairoun tamami are te Riaboro ngkami, ao kam kani karaoi baike a tangiraki iroun tamami.” (Ioane 8:44) Irarikin anne, bokin te Baibara ae Te Kaotioti e taekinna bwa e a tabe ngkai te Riaboro ni “mamanaiia kaain aonaba ni kabane.”​—Te Kaotioti 12:9.

Bon Iai Waaki n Tabunea Aika Raraoi?

E a kaman reitaki te tabunea ma bwaai nikawai.a A mwaiti aomata rimoa ao ngkai naba aika a kakoaua bwa te tabunea ae karaoaki irouia ibonga n tabunea, e a waakinaki ibukin karekean kaiia aomata tabemwaang iai. E taekinaki bwa iai irouia ibonga n tabunea te mwaaka ni kona ni kammarakiia ke ni kamateia aomata rinanon aia tabunea. E taneiai te aba ni bukiniia ibonga n tabunea ibukin kabuanibwai aika mwaiti aika a riki, n aron te aoraki, te mate, ao aki nakoraoin te ununiki.

A kakorakoraia ni kakewei bukibuki aikai ibonga n tabunea aika ngkai. E ngae ngkai a kariaia bwa bon iai tabeman taan tabunea aika a waakina ae buakaka, ma angiia a taku bwa a tatabunea ibukin karekean taiani kakabwaia, ao tiaki taiani kabuanibwai. Taiani Wiccan a taekinna bwa mwiin ana tabunea te tia tabunea e na okiria ni kamwaitaki tenua te tai, ao a taekinna bwa boni ngaia te bwai ae korakora riki ae tukiia taan tabunea bwa a na aki karereantiia aomata. Katoto aika kaota te aeka n tabunea ae aongkoa e raoiroi, bon tabunea aika a na kamanoko mani bwaai aika buakaka, a na kaitiaka am auti mani mwaaka aika buakaka aika a tiku imwiia aomata ake a mena iai ngkoa, aika a na kabaea nanon te aomata temanna bwa e na tangiriko, aika a na kamaiui aoraki, ae e na kamanoko man kakerikakakim man am mwakuri, ao ae e na kabatiaa riki am mwane. Kioina ngkai e taekinaki bwa iai mwaakan te tabunea ni karaoi bwaai aikai ni kabane, ao tiaki te bwai ae kamimi ngkai e a rikirake n tangiraki irouia aomata aika mwaiti.

Ma te Baibara e aki kaotia bwa iai te kaokoro imarenan te tabunea ae raoiroi ao te tabunea ae buakaka. E kamataata ana kaantaninga iai te Atua n te Tua are e anganaki Mote. E kangai iai: “Kam na tai tatabunea.” (Nakoaia Ibonga 19:26) Ti wareka naba ae kangai: “E na aki reke i rarikim temanna ae . . . kakaiwa, ke te tia tarai naang, ke te tia winonginong, ke te tia tabunea ke te tia kabaea te nano ke te tia titirakinia aanti.”—Te Tua-Kaua 18:10, 11.

Bukin tera te Atua ngke e taekina anne? Tiaki ibukina bwa e tangiria n tautiira man te bwai ae na karika te kakabwaia nakoira. Iehova e katei tua aikai nakoia ana aomata ibukina bwa e tangiriia, ao e aki tangiria bwa a na tautoronaki i aan te maaku ao maakakia aanti. Ma e kaoia ana toro bwa a na boni kawaria, ni bubutii bwaai aika a kainnanoi mairouna. Boni ngaia te tia Anga “te karea nako ae moan te raoiroi, ao te baintangira nako ae e kororaoi.” (Iakobo 1:17, Baibara ni Katorika) Te abotoro Ioane e karaui nanoia raoraona n onimaki ni kangai: “E anganira baika ti butiia [te Atua], ba ti kawakin ana tua ma ni karaoi baika e kukurei iai.”​—1 Ioane 3:22, BK.

A Kanga Taamnei Aika Buakaka?

A mwaiti ibonga n tabunea aika a boraoi nanoia ma ana taeka te Baibara n te bwai aei: Bon iai taamnei aika buakaka. N te koroboki teuana, te tia boutokoa te tabunea e reirei ni kangai: “Bon iai taian Nuu: Bon iai bwaai aika a maiu, n te aba teuana ae aki nonoraki ae memena irarikira. . . . A bon eti taeka aika ‘Te Anti,’ ‘Te Taamnei ae Buakaka,’ ao ‘Te Taimonio.’ A rangi n aintoa. . . . Akana a wanawana riki mai buakoia . . . a kona (ngkana te aomata e ibuobuoki ma ngaiia ni kauka te kawai nakoiia) n rin naba nakon waakin ara aonnaba. . . . A kona n rin inanon rabwatam . . . , ao n taua naba arom. Eng, te rongorongo aei bon ai aron naba rongorongon rimoa ae taekan taniakia aomata irouia Taimonio.”

N taai ake a karakinaki n te Baibara, e kakaokoro aron rootakia aomata ake a taniaki irouia taimonio. Tabeman mai buakoia a rootaki n te aki kona n tataetae, tabeman a kamatakiaki, tabeman kaanga a rangirang, ao tabeman a riki n aintoa iai. (Mataio 9:32; 12:22; 17:15, 18; Mareko 5:2-5; Ruka 8:29; 9:42; 11:14; Mwakuri 19:16) N taai tabetai aomata aika a kammarakaki, a karawawataki riki ngke a taniaki irouia taimonio aika mwaiti, n tii teuana te tai. (Ruka 8:2, 30) Te koaua ngkanne ae iai bukina ae riai ae Iehova e reireinia aomata bwa a na kararoaia man te tabunea ao bwaai nikawai ni kabane.

Te Aro ae Aanaki n te Koaua

N taai aikai, a mwaiti aomata aika a anaaki nanoia n te tabunea, bwa irouia, bon te bwai ae tara n aki karuanikai, ae ibuobuoki, ao ae e reitaki ma te Aro ae tatangira te aonnaba ma bwaina. E a kariaiakaki n taabo tabeua. E aki maakaki. Ao n taabo aika mwaiti e a tia n iangoaki bwa te bwai ae aki kaokoro. Te iango ae a riai ni butimwaeiaki Aaro nako, e kairia aomata aika mwaiti ngkai bwa a na butimwaei naba bwaai aika a rangi ni kaokoro, ao ngkanne e a rikirake iai ni kariaiakaki naba te tabunea.

Te koaua bwa te waaki n Aro n te aonnaba aei e a tia n riki ngkai bwa kaanga te taabo ni boobwai, ae aomata a inaaomata iai n rinea te Aro ae boraoi ma ae a kainnanoia, n aron naba te aomata ae na kaboa ana kau ae tau ibukina. Ni kaitara ma anne, Iesu e tii taekin bwaai aika uoua aika a kona n rineaki. E kangai: “Kam na rin n te mataroa are wariki: ba e warebwe te mataroa, ao e rababa te kawai are nako n te mate, ao a uanao akana rin iai. Ba e wariki te mataroa, ao e irariki te kawai are nako n te maiu, ao a karako akana kunea.” (Mataio 7:13, 14) Ti bon inaaomata n rinea te kawai ae ti na toua. Ma moan te kakawaki te bwai ae ti rineia, kioina ngkai te rinerine aei e a irekereke ma kakabwaiara n aki toki. Ibukin karekean te ota n te aro n taamnei, ti riai n toua kawain te koaua—ae te kawai ae e tii kuneaki n ana Taeka te Atua ae te Baibara.

[Kabwarabwara ae nano]

[Taamnei n iteraniba 5]

A mwaiti aomata n taai aikai aika a taku bwa te tabunea bon te Aro teuana ae reitaki ma tangiran te aonnaba ma bwaina ao e aki karekei kangaanga

[Taamnei n iteraniba 6]

N taai nako te tabunea e a reitaki ma bwaai nikawai

[Taamnei n iteraniba 6]

A kakaraoa nanon te Riaboro n aki ataia, taan tabunea?

[Taamnei n iteraniba 7]

Te Baibara e kaota kawain te koaua