Reireiara Mairouia Kaaini Kibeon

1-2. E aera bwa ti kan ataa rongorongoia kaaini Kibeon ae n te Baibara?

BON te ririki 1473 B.C.E. A a moana kataenikaian te Aba ni Berita te natannaomata ae Iteraera. A bon tokanikai n te aro ae kamimi tibun Iteraera i aoni kaawa aika Ieriko ao Ai. Ma e a riki imwina te bae e aki kantaningaaki. A a roko taani mwamwananga ni kawariia ao n taekinna bwa a roko man te aba ae raroanako n ukoukora karekean te raoi ma ana aomata te Atua.

² Taani mwamwananga aikai boni kaaini Kibeon. Bon aei te moantai ae a taekinaki iai taekaia kaaini Kibeon n te Baibara ma e aki toki ikai karakinaia. A bati rongorongo n te Baibara aika kaotia ae e rangi ni kaan reitakia kaaini Kibeon ma tibun Iteraera i nanon tienture ake imwina. A bati reirei aika kakawaki man rongorongo aikai ao e kaotaki naba iai taekan Iehova ae te Atua.

KAOTIOTA TE ONIMAKI AO TE NANORINANO

3. (a) Antai kaaini Kibeon? (b) Bukin tera ngke a ukoukora karekean te raoi ma tibun Iteraera?

³ Ngke a a moana kataenikaian te aba ae Kanaan tibun Iteraera ao a maeka kaaini Kibeon n te kaawa ae nonoaki i Kibeon. Boni kaain te natannaomata ae Iwaite ae teuana mai buakoia natannaomata aika itiua ake kaaini Kanaan aika “kau aomata ma ni korakora riki” nakoia tibun Iteraera. (TuaKau. 7:1) Ngaia are kaaini Kibeon bon taani buaka aika korakora. (Iot. 10:2) Ma a kaokoro ma kaaini Kanaan ake tabeman bwa a ataia ae a bon aki kona ni kaaitaraia tibun Iteraera. A noria ae e boni buaka Iehova ibukia ana aomata ao a ataia ae e a tia ni berita bwa e na angania te aba ae Kanaan. (TeOti. 34:11; Iot. 9:24) Ngaia are imwini kataenikaian Ieriko ao Ai irouia tibun Iteraera ao a kanakoia aia aomataa kaaini Kibeon nakon Iotua i Kirekara bwa a na kakorakoraia ni karekea te raoi.

4. (a) N Iotua 9:8-13, a kangaa kaaini Kibeon ni kamwaneia tibun Iteraera bwa a na karaoa te berita n raoi ma ngaiia? (Nora naba te taamnei.) (b) Tera ae riki ngke e a ataaki keweia?

⁴ Wareka Iotua 9:8-13. A baka n riki kaaini Kibeon bwa te koraki aika mwananga man te aba ae raroanako. A kakoauaa ae e boni buokiia Iehova aia taanga ni buaka Iteraera bwa a na tokanikai i aoia kaain Aikubita ao aia Uea taian Amoraite aika Taion ao Oka. A bwaina te wanawana ngke a aki taekina taekan Ieriko ao Ai ngkai rongorongo akanne a tuai n roko n “te aba ae rangi n raroanako.” A aki moa ongora iroun Iehova aia mataniwi tibun Iteraera ao a boni kakoauai naba aia bwai ni kakoaua kaaini Kibeon ao ni karaoa te berita n raoi ma ngaiia. (Iot. 9:14, 15) E waekoa n ataaki keweia kaaini Kibeon, ma a tiku n aia boraraoi ibukin te raoi ma kaaini Kibeon tibun Iteraera ibukina bwa a tia ni “berita n te taetae n tuea iroun Iehova.” (Iot. 9:16-19) A anganaki te mwakuri ae mangori kaaini Kibeon ae te beku bwa “taan tabeaia ao taan itiran ibukin te botaki n aomata arei, ao ibukin ana baonikarea Iehova.”—Iot. 9:27.

5. A kangaa ni kaota onimakinan Iehova kaaini Kibeon?

⁵ Ngke a ongo aia uea taian Amoraite ake niman ae a karekea te raoi kaaini Kibeon ma tibun Iteraera ao a botaki bwa a na buakana Kibeon. A bubutii buokaia kaaini Kibeon nakon Iotua. (Iot. 10:3-7) E kairiia tibun Iteraera Iotua ni buaka ibukia naakai ao a tokanikai. E kabwakaa Iehova te karau ae te aiti ae korakora i aoia aia taanga ni buaka taian Amoraite ao ni karaoa te kakai ni katea taai ibukin te buaka. (Iot. 10:9-14) Ngke a karaoa te berita n raoi kaaini Kibeon ma tibun Iteraera ao ni bubutiia Iotua buokaia, a kaota iai onimakinan Iehova, a onimakinna ae e na boni kakoroa bukin ana taeka ao ni kamaiuia.

6. Tera reireiara n aroaron Iehova nakoia kaaini Kibeon ngke a kataenikaia te Aba ni Berita I-Iteraera?

⁶ Tera reireiara ibukin Iehova man te rongorongo aei? E bon nanorinano Iehova ao n nanoanga. E tuangia tibun Iteraera mai mwaina bwa a na “kakioianako kaain te aba anne ni kabane,” ae a nanonaki naba iai kaaini Kibeon. (WarIte. 33:51, 52) Ma ibukini boutokaan te berita n raoi are a karaoia Iteraera ao e a nanoangaiia kaaini Kibeon Iehova ao ni kamaiuia. E karaoa aei Iehova e ngae ngke a aki moa reitaki tibun Iteraera ma ngaia imwaini karaoan te berita anne. E buokiia I-Iteraera imwina bwa a na teimatoa n aia boraraoi ao ni kamaiuia kaaini Kibeon n te kakai.—Iot. 9:26; 11:19.

7. Ti na kangaa ni kakairi n aia onimaki ao n nanorinanoia kaaini Kibeon? (Nora naba te taamnei.)

⁷ Ti na kangaa ni kakairi irouia kaaini Kibeon? N arora ni kakorakoraa onimakinan Iehova iroura. Ngkai ti a atai riki baika bati ibukin Iehova nakoia kaaini Kibeon, e bati riki ngkanne bukina ngkai ti riai n onimakina raoi Iehova. (TaiAre. 40:4, 5) Ti kona naba ni kakairi irouia kaaini Kibeon n arora n ingainga ni karaoi mwakuri aika mangori ibukin Iehova. (Iot. 9:23, 27) E aki kona ni mwaninga te tari te mwaane ae ataei ae Luke te tai are e nora iai te tari te mwaane ae e a kara ae kaain te Betaera ni karaoa anne. E ngae ngke iai mwiokoani kaain te Betaera aei ae rangi ni kakawaki ma n taraa n rine, ma e bon anganano naba ibukin teiakinan te Tabo n Taromauri ae tabe ni kateaki. E taku Luke: “I a ataia ae te nanorinano bon tiaki tii te namakin. E kaotiotaki raoi ni baike ti rinei bwa ti na karaoi ao ake ti aki.” Ti bia onimakina Iehova ni katoabong ngkana ti kaaitara ma kangaanga ao ngkana ti nanorinano ni karaoi mwioko n ana botaki n aki ongeia bwa tera.

TATANINGAA IEHOVA IBUKINI KAETAN TE RIBUAKA

8. Tera ana bure te Uea are Tauro irouia kaaini Kibeon?

⁸ A manga taekinaki naba kaaini Kibeon n te Baibara n tienture ake imwina. E buakania kaaini Kibeon ake a maeka i Iteraera te Uea are Tauro. “Ibukin ana tauaninne ae aki riai ibukia tibun Iteraera ao tibun Iuta” ao e a kataia ni kamaunaia kaaini Kibeon.b Ibukin anne ao a bati kaaini Kibeon ake a tiringaki. (2Tam. 21:2, 5, 6) Ai ribuakara te waaki aei! E urua Tauro te berita n raoi ae teimatoa i marenaia I-Iteraera ao kaaini Kibeon.

9. E kaetaki n ningai te mwakuri n ribuaka are karaoaki nakoia kaaini Kibeon?

⁹ E aki waekoa ni kaetaki te mwakuri n ribuaka are karaoaki nakoia kaaini Kibeon. E a tibwa kaeta te kangaanga aei Iehova n ana tai te tia ruamwin Tauro are te Uea are Tawita ngke e rongo te aba i nanon tenua te ririki. Ngke e titiraki Tawita bukin te rongo ao e tuangnga Iehova ae e a tia Tauro ma kaaini batana ni katuturaraa n aroia ni kamateia kaaini Kibeon n ririki ake imwaina.—2Tam. 21:1.

10. N 2 Tamuera 21:3-6, a kangaa kaaini Kibeon ni kaota karinean ana Tua te Atua n aia taeka nakon Tawita?

¹⁰ Wareka 2 Tamuera 21:3-6. E a maroro Tawita ma kaaini Kibeon ni kataia ni karekea kabwaraan ana bure Tauro. A na kataia ni karekei kaubwaia mairoun Tawita ngkai e aki kamani kanakoraoaki te kangaanga aei? E bon eti aia kaeka kaaini Kibeon ae “akea irekerekena ma te tirewa ke te koora,” bwa n te Tua ao bon akea te kaboomwi ae kona ni butimwaeaki ibukin te tia tiritiri. (WarIte. 35:30, 31) A ataia naba ae a aki kona n tua kamateakin temanna n akean te kariaia mairoun te uea. Ibukin anne, e a tua Tawita kamateakia itiman natin Tauro aika mwaane ake a bae n irekereke ma ana mwakuri n tiritiri Tauro. Imwin anne ao e a moana bwakana te karau, e a toki te rongo ao e a kaetaki te ribuaka n aron are e tangiria Iehova.—2Tam. 21:9, 10, 14.

11. Tera reireiara ibukin Iehova man te rongorongo aei?

¹¹ Tera reireiara ibukin Iehova man te rongorongo aei? E mataata raoi ae Iehova bon te Atua ae kaetitaeka n te riai. (TaiAre. 37:28) E tangiria bwa e na karaoaki ae raoiroi nakoia aomata ni kabane. A nanonaki naba iai naake e karaoaki te mwakuri n iowawa nakoia ibukini kaokoron aia reeti, n aron ae riiriki nakoia ianena ao naake e karako mwaitiia. N taina ae riai ao e na boni kaeta te ribuaka Iehova ae a rinanona taan taromauria. Ti a ataia naba ae kantaningaira Iehova bwa ti na kakakoroa bukin ara berita n aron ae kantaningaiia tibun Iteraera bwa a na kakoroa bukin aia berita n raoi ma kaaini Kibeon.—Kabotaua ma Amota 1:9.

12. Ti na kangaa ni kakairi irouia kaaini Kibeon ngkana e karaoaki ae ribuaka nakoira?

¹² Ti na kangaa ni kakairi irouia kaaini Kibeon? E ngae ngkana a ribuaka nakoira tarira n te onimaki ma ti bon riai n tataningaa Iehova ma te taotaonakinnano. Ni karaoan anne ti a kaotia iai ae ti onimakina Iehova bwa e na boni kaeta te kangaanga n taina ae riai. Iangoa ana katoto te tari te aine ae Laura French. E moana ana beku n te Betaera i Kanata n 1926. Tao tebwina te ririki imwina ao e a karaoaki ae ribuaka nakoina. E a bukinaki bwa iai irekerekena ma aia kurubu teuana taan tannako man te koaua ao e a kaotinakoaki man te Betaera. Tera ae karaoia neiei? E ngae ngke e rawawata iai ma e aki ngurengure. E kabanea aua te ririki imwina ni beku bwa te bwaiania. Ma e rangi ni kukurei bwa n 1940 ao e a manga kaokaki nakon te Betaera, ike e a kakaonimaki ni beku iai i nanon 50 tabun te ririki ni karokoa tokini maiuna i aon te aba. N aron Sister French, ti kona naba n tokanikai i aon te ribuaka man arora n teimatoa ni karaoa ae eti ao n tataningaa Iehova bwa e na boni kaetii bwaai n taina ae riai.—Ita. 26:3, 4.

KAKAONIMAKI NI KOAUA NI BOUTOKAA TE TAROMAURI AE KOAUA

13. Antai “taian Netinim” ao tera ae a karaoia imwin te taenikai i Baburon?

¹³ Tao 500 te ririki imwin ana tai te Uea ae Tawita, ao e a manga kaoti naba taekaia kaaini Kibeon n te Baibara. E toki te taenikai i Baburon are 70 te ririki maanna n 537 B.C.E ao a okira Ierutarem te moani koraki aika taenikai ake I-Iutaia ma te Kowana ae Terubabera. (Etira 2:1, 2, 58) N 468 B.C.E. ao a manga oki riki te korakina ma Etira are te tia kaewewe. (Etira 7:1-7) A boni karako mwaitiia taenikai ake a oki ma Etira ao Terubabera ao raoia naba aia utu “taian Netinim.” (Nora te kabwarabwara mai nano n Etira 2:58; ao 7:7.) Antai taian Netinim? Bon “tooro ke tabonibai n te tembora aika tiaki tibun Iteraera,” ao tao angiina mai buakoia boni kanoaia I-Kibeon.—Nora Nanon Taeka, “Netinim.”

14. A kangaa kaaini Kibeon ni kakaonimaki ni koaua nakon Iehova? (1 Rongorongo 9:2 ao te kabwarabwara mai nano)

¹⁴ Wareka 1 Rongorongo 9:2 ao te kabwarabwara mai nano. “Tooro n te tembora” bon raoia naba taenikai ake a moan okira Iteraera. E kakaongora aei bwa a aki bane n oki I-Iutaia ni kabane ake taenikai. A bae ni bati I-Iutaia ake a maiuraoi i Baburon ao a aikoa kani kitan aia bwai ao ni buoka manga katean aia kaawa are e a urubekebeke. Ma a ingainga taenikai aika kakaonimaki ao tabeman ake tao kanoaia I-Kibeon ni kan nora manga kaokan te taromauri ae itiaki n te tembora i Ierutarem, ao a kabanea aia konaa bwa a na oki. Bon akea abaia kanoaia I-Kibeon i Iteraera tiaki n aroia I-Iutaia. Ma a bon oki ibukin tabeia n te tembora ao ni buoka manga katean oon Ierutarem.—Neem. 3:26.

15. Tera reireiara ibukin Iehova man rongorongoia kaaini Kibeon?

¹⁵ Tera reireiara ibukin Iehova man te rongorongo aei? Ti reiakinna ae a rangi ni kakawaki iroun Atuara taan taromauria aika kakaonimaki ni koaua ao e tabeakinia n taai nako. Imwin te taenikai i Baburon, ao e a kaani koro 1,000 te ririki imwini kamaiuaia kaaini Kibeon iroun Iehova ngke a kataenikaia te Aba ni Berita I-Iteraera. Ma e bon teimatoa naba ni kakabwaiaia. A kamanoaki kanoaia I-Kibeon ngke e kamaunaaki Iuta ao Ierutarem n 607 B.C.E. A teimatoa naba ni boutokaa te taromauri ae koaua imwin te taenikai, n aroia ni buokiia tibun Rewi n te tembora. E taraa n ae tabeman i buakoia a maeka n uakaan ma te tembora. (Etira 2:70; Neem. 11:21) Ao a aki kabaeaki bwa a na kabwakaa te taekiti, te angabwai, ao te kantoka ngkai a beku n te tembora.—Etira 7:24.

16. Ti na kangaa ni kakairi irouia kaaini Kibeon ni baika irekereke ma ara taromauri?

¹⁶ Ti na kangaa ni kakairi irouia kaaini Kibeon? Ti kani kabanea naba ara konaa ni boutokaa te taromauri ae koaua. Ti kukurei ni kakeaira ibukin ara beku iroun Iehova ibukina bwa ti tangiria ao ti kani kakukureia. Anne raoi ae riki iroun te tari te mwaane mai Biribin ae Alwin. E bubura boona n ana mwakuri n te kambwana n oera teuana. Ma e kani karaoa ae bati riki ibukin Iehova. Ngkana e kawaraki ana ekaretia iroun te mataniwi n te aono ao e anaa ana motirawa Alwin bwa e na boutokaa te mwakuri ni minita ao e kukurei iai. Rimwi riki imwin ana tataro ae bati e a motinnanoia Alwin bwa e nang kitana ana mwakuri arei ao ni kakaaea ae e na kona iai ni beku bwa te bwaiania ae katoatai. Karaoan anne e a uarereke iai ana karekemwane. Ma e bon roko naba n tiana. E raonna buuna n te beku ni bwaiania ao a a uaia ni kona ni buokiia aomata aika 21 bwa a na reiakina te koaua. Akea te nanououa bwa e rangi ni kakawaki iroun Iehova aia kakorakora taanga aikai. Ti kona naba ni kakoauaa bwa e boni kakawaki iroun Iehova arora ni kakeaira ao ni beku irouna, ao e na boni karekei n taai nako baike ti kainnanoi.—Mat. 6:33.

17. Tera ae ti a tia n reiakinna man rinanoan rongorongoia kaaini Kibeon ae n te Baibara?

¹⁷ Ti kona n atai aroaron Iehova aika anainano man rongorongoia kaaini Kibeon ae n te Baibara. E bon nanorinano, e nanoanga, e kaetitaeka n te riai, ao ni kakaonimaki ni koaua. E kakarekei kaniwangaia taan taromauria aika kakaonimaki ni koaua. A bati naba reirei aika manena man te rongorongo ae n te Baibara aei. N aroia kaaini Kibeon ti kani kakorakoraa naba onimakinan Iehova ao n onimakinna n taai ake ti kaaitara iai ma kangaanga aika kakaiaki. Te onimaki anne e kairira bwa ti na butimwaea te mwioko n ana botaki Iehova ae ti anganaki n aki ongeia bwa tera. Ti tangiria n tataningaa Iehova ma te taotaonakinnano ao ni kakoauaa bwa e na boni kaeta te ribuaka. Ti boutokaa te taromauri ae itiaki ma te ingaingannano ao te kakaonimaki ni koaua. Ni karaoan anne, ti a kaotia iai ae a bati reireiara aika kakawaki aika ti karekei mairouia kaaini Kibeon.