“Kawakiningkami Man Te Mataai Ni Kanibwaibwai N Aekana Nako”
“Ba tiaki maiun te aomata maitin ana bwai nako.”—RUKA 12:15.
1, 2. (a) Tera ae ko noria ni kaineti ma tiaia ao baika a uaiakini aomata ni boong aikai? (b) Ti na kanga n rotaki n aroaro akanne?
TE MWANE, te kaubwai, te nakoa ae rietata, te mwakuri ae bubura te boo iai, ao te utu boni bwaai tabeua mai buakon bwaai ake a taraia aomata bwa oin te kakukurei ae bati ke kawakinan mweraoia nakon taai aika a na roko. E mataata bwa n aba aika kaubwai ke aika kainnano, kukureia ao tiaia angiia aomata a boto i aon kabatian kaubwaia ae e na rikirake mweraoia iai. N te itera are teuana e a tabe rangi ni kekerikaki ungaia ni kaineti ma bwaai n tamnnei.
2 N aron are e a kaman taekinna te Baibara ni kangai: “Ane a na roko tai aika kamamate ni boong aika kaitira. Ba ane a na riki aomata ba taan tangiriia i bon i rouia, n taani kani manemane . . . taan tangira riki te maie nakon te Atua, taani bakan tangira te Atua, ma a kaakea mwakan tangirana.” (2 Timoteo 3:1-5) E kona n riki te maeka ibuakoia aekan aomata aikai ni katoa bong, bwa te kariri ae korakora nakoia Kristian ni koaua bwa a na katotong aekan iango ke tein te maiu aei. Tera ae e na kona ni buokira ni kaitaraa ana katikitiki te aonnaba are ‘e na kairoroira bwa ti na katotonga arona’?—I-Rom 12:2, The New Testament in Modern English, by J. B. Phillips.
3. Tera te reirei are e katauraoia Iesu ae ti nang rinanona ngkai?
3 Ngkai Iesu “te tia Karika ara onimaki, ao te tia Kakoroa,” e a tia ngkanne ni katauraoi reirei aika kakawaki ni kaineti ma te mataai ni kanibwaibwai. (Ebera 12:2) N te taina, ngke e tabe n taetae ni kawai ma aomata aika bati i aon bwaai ake e na kaotaia iai ni kaineti ma te onimaki. Ao e a kamangaoa naba te karaki ma ana bubutii temanna te mwaane ae kangai: “Te tia Reirei, Ko na tuanga tariu ba e na tibai ana bwai nako tamara ma ngai.” Ni kaekana, e angan te mwaane arei ma uake a ongora te reirei ni kauring Iesu. E taekina te kauring ae matoatoa ni kaineti ma te mataai ni kanibwaibwai ao e kakorakoraki te kauring anne n te kabotau ae kammwakura te iango. Ti karaoa ae riai ngkana ti kanenei ara iango i aon baike e taekin Iesu n te tai arei ao n taraia bwa e na kanga ni kanakoraoa riki maiura ngkana ti maiuakina te kauring anne.—Ruka 12:13-21.
Te Bubuti ae Aki Riai
4. E aera ngkai rokon teuarei ni kamangaoa Iesu e bon aki riai?
4 Imwain tabekan ana bubutii teuarei, ao e taetae ni kawai Iesu ma taan rimwina ao tabeman riki ni kauringia bwa a na kawakinia man te babakanikawai, ao riaia n ninikoria ni kaota tauan bukin aran Natin te aomata, ao aron karekean te i-buobuoki mairoun te tamnnei ae raoiroi. (Ruka 12:1-12) Ni koauana, a rangi ni manena taeka aikai ike a a kainnanoaki iai taan rimwin Kristo bwa a na karin i nanoia. I nanon ana tai Iesu n taekin reirei aika kammwakura te iango aikai, ao e a karina naba ni kaoti te mwaane temanna ao ni butiia Iesu bwa e na taobaraea te kauntaeka are e a riki bwa te itabarara n ana utu ibukin bwaikorakin te maiu aei. Eng, bon iai te reirei ae kakawaki ae ti kona ni karekea man te bwai are e riki arei.
5. Tera ae kateretereaki raoi ibukin te mwaane arei man ana bubutii?
5 E taekinaki irouia tabeman bwa “anuan maiun te aomata e kaotaki n taai aika mwaiti man baike e aki toki n iaiangoi ngkana e ongora te kaungaunga i aon bwaai n taamnei ni baika a riai.” Inanon ana tai Iesu n taekin bwaai n taamnei aika kakawaki, e iangoia te aomata arei bwa e na tera te bwai ae kona ni karaoia bwa e aonga ni kona ni karekea kanakoraoan kaubwaina. E aki kaotaki bwa iai raoi bukin ngurengurena ni kaineti ma kaubwaina mairoun tamana ke akea. Tao e iangoia bwa e na angaraoi butiian Iesu bwa iai mwaakana ke taekana ae te tia kaetitaeka ae wanawana n aia waaki aomata. (Itaia 11:3, 4; Mataio 22:16) N aki ongeia bwa tera raoi ae kaira te mwaane arei bwa e na titiraki, ma e kaotaki n ana titiraki bwa butimwaean bwaai n taamnei irouna e rangi ni karako, bon anne ana kanganga ae rangi ni karuanikai. Tiaki aio raoi bukina ae kakawaki bwa ti riai n tuoi arora i bon iroura? N te katoto, ni bobotaki ni Kristian, e rangi ni bebete bwa ti na kariaia bwa e na tiotio nako ara iango ke n iangoi baike ti na karaoi rimwi. N onean mwin anne, ti riai ni mutiakin baike a a tia n taekinaki ao n iaiangoi anga tabeua ake ti na kabonganai iai reirei aikai ni maiura bwa ti aonga ni kona iai ni karikirakea ara itoman ma Tamara are i karawa ae Iehova te Atua, ma raora ni Kristian.—Taian Areru 22:22; Mareko 4:24.
6. E aera ngke e kerikaki Iesu man karaoa nanon ana bubuti teuarei?
6 N aki ongeia bwa tera are e kaira te mwaane arei bwa e na bubutii, ao e totokoa ana bubuti Iesu. Ma e taku Iesu nakoina: “Teuaei, antai ae karaoai ba te tia motiki taekami?” (Ruka 12:14) N taekinan anne, e katereterea Iesu te bwai teuana ae a taneiai iai aomata, ae irekereke ma te Tua Rinanon Mote, bwa iai taani moti i nanoni kaawa ake a rineaki i aon baika ai aron are e bubutii iai teuarei. (Te Tua-Kaua 16:18-20; 21:15-17; Ruta 4:1, 2) Ni kaokoroana ma taani moti aikai, e iangoa te bwai ae kakawaki riki Iesu ae uarongorongoan ana Tautaeka n Uea te Atua ao reireinaia aomata ana kaantaninga te Atua. (Ioane 18:37) N touan mwin ana katoto Iesu, ti riai ni kabonganai raoi ara tai ao ni kakorakoraira n tibwaa te rongorongo ae raoiroi ao “ni kakiritiania botanaomata ni kabaneia,” nakon ae ti na raraoma ni kanganga aika kanoan te maiu aio.—Mataio 24:14; 28:19.
Tarataraiko Man te Mataai ni Kanibwaibwai
7. Tera ana taeka Iesu ni katereterea oin te kanganga?
7 Aron Iesu ni kona n tuoi raoi baika a mena i nanon te aomata, e ataia bwa iai te bwai ae rangi ni karuanikai are e irekereke ma ana bubutii teuarei are e a kaeta ana kanganga. Onean mwin are e na katinanikua te bubutii Iesu, e kaota ataakin raoi bukin te bubuti arei ao e taku: “Tarataraingkami, ao kawakiningkami man te mataai ni kanibwaibwai ni bane: ba tiaki maiun te aomata maitin ana bwai nako.”—Ruka 12:15.
8. Tera te mataai ni kanibwaibwai, ao e na kairiko nakon tera?
8 E korakora riki ae nanonaki n te mataai ni kanibwaibwai nakon tangiran te mwane ke bwaai riki tabeua aika iai bonganaia ao bukin karekeaia. Nanona boni “kabatian mataiakinan te kaubwai ke mataiakinan ana bwai temanna.” E kona naba n irekereke ma te mwangainrang, te mataai ae kairiko nakon karekean baika bati, aika tao bon aia bwai tabeman, tii ibukin kan karekeaia iroum n akea raoi riaina, ao n aki tabeakin rotakia tabeman ake a kainnanoi. E kariaia te tia mataai ni kanibwaibwai ana iango ni mataai bwa e na taona nako ana iango ma ana mwakuri ao n riki bwa atuana. Uringa are e taku te abotoro Bauro ngke e kabotaua te aomata ae mataai ni kanibwaibwai ma te tia taromauri boua, are e aki kona n ababa n Uean te Atua.—I-Ebeto 5:5; I-Korote 3:5.
9. N anga raa, aika e kona ni kaotiotaki iai te mataai ni kanibwaibwai? Taekin katoto tabeua.
9 E kakaongora bwa e anga te kauring Iesu ni kaineti ma te “mataai ni kanibwaibwai ni bane.” E kona n oti te mataai ni kanibwaibwai n anga aika bati. A kangai tabeua mai buakon Tuua Ake Tebwina: “Tai mataiakina ana auti raom, ko na tai mataiakina bun raom, ao ana toro te mwane, ao ana toro te aine, ao ana kao, ao ana aati, ao te bwai teuana ae ana bwai raom.” (Te Otinako 20:17) A mwaiti i nanon te Baibara aia katoto aomata ake a tia naba ni bwaka ni buure aika rawawata ake a irekereke ma te mataai ni kanibwaibwai n aekana nako. Tatan boni ngaia te moan aomata are e mataiakina te bwai ae tiaki ana bwai ae te kakannato, te karineaki ao te mwaaka ake ana bwai Iehova n tii ngaia. (Te Kaotioti 4:11) E mataiakina inaomatana n tautaekanna i bon irouna Ewa, ao man mwamwanakina anne are e a karika te bure ao te mate nakoia aomata ni kabaneia. (Karikani Bwaai 3:4-7) Taimonio bon anera ake aki rau nanoia n “aroia n uea ake moan aroia ma a kitan oini mwengaia” ibukin bwaai ake aki riai n reke nakoia. (Iuta 6; Karikani Bwaai 6:2) Iangoa naba, Baraam, Akan, Keati, ao Iuta [Itekariota]. Ibukin aki raun nanoia n aroia ni maiu, a kariaia kabatian mataiakinan bwaikorakin te maiu aei bwa a na kabongana buaka iai mwiokoaia, ao kainakoaia n te tiringaki ao te kamateaki.
10. Ti na kanga n ‘taratara raoi’ ni kaineti ma are e kauring iai Iesu?
10 Ai rokoraoira aron Iesu n taekina te kauring ni kaineti ma te mataai ni kanibwaibwai n taeka aikai, “tarataraingkami”! Bukin tera? Ibukina bwa e rangi ni bebete irouia tabeman noran temanna bwa e mwangainrang ke te tia mataai ma e burenibwai irouia iangoan ae boni ngaia naba taani karaoa anne. Ma, e kamataata te abotoro Bauro ni kangai: “Ba wakaani baika bubuaka ni kabane tangiran te mane.” (1 Timoteo 6:9, 10) E kabwarabwaraa te tia rimwin Iesu are Iakobo bwa te kaibwabwaru “ngkana e bikoukou, ao e bungia te bure.” (Iakobo 1:15) N irekereke ma ana kaungaunga Iesu, ti riai n teimatoa n ‘taratara raoi’ ao ti na aki taraia tabeman ao ni motiki taekaia bwa a mataai ni kanibwaibwai, ma ti riai n tuoi raoi nanora i bon iroura n noria bwa baikara aika ti kaatuui i nanora bwa n te aro anne “ti kawakinira man te mataai ni kanibwaibwai ni bane.”
Te Maiu ni Kaubwai
11, 12. (a) Tera te kauring are e anga Iesu ni kaineti ma te mataai ni kanibwaibwai? (b) Bukin tera bwa ti kainnanoa iaiangoan raoi ana kauring Iesu aei?
11 Iai bukina riki teuana ae ti riai ni kawakinira iai man te mataai ni kanibwaibwai. Iangoa te bwai ae taekinna Iesu imwina: “Ba tiaki maiun te aomata ana bwai nako.” (Ruka 12:15) A riai n neneraki raoi taeka aikai iroura n taai aika e bati te kanibwaibwai iai, ngkai aomata a kabotaua te kaubwai ao te maiuraoi ma te kukurei ao nakoraoin te maiu. Man taeka akanne, e katerea iai Iesu nakoira bwa e aki boboto te maiu ae manena ao ae kakawaki i aoni bwaikorakin te maiu aio e ngae ngke e boni mwaiti.
12 A kona ni bobuaka n iango ma anne tabeman. A na kona ni bukinna bwa bwaikorakin te maiu aei, a kona ni kanakoraoa ao ni kakukureia riki te maiu, ao ni manena. N te aro are a kabanei korakoraia ni karaoi oin aia waaki ake a na kona ni karekei iai bwaikorakin te maiu ae bati ao aia bwai ni kaakaki botu ake a tangiri. Aio, are a iangoia bwa e na karekea te kukurei ni koaua. Ma n iangoan anne, a kabwaka n nori reirei ake e taekin Iesu.
13. Tera te iango ae riai ni kaineti ma te maiu ao te kaubwai?
13 N onean mwin raraomaeakinan ae e riai ke aki kabatian te kaubwai, e katereterea Iesu bwa tiaki maiun te aomata “ana bwai nako,” ma ae kakawaki, tii ana bwai ake iai irouna. Ni kaineti ma aei, ti a ataia bwa ngkana ti kani maiu, ke ni kateimatoaa aei iroura, e aki kainnanoaki baika bati. E tii kainnanoa te amwarake ae tau, oneam tabeua, ao te tabo ae tau naba ibukim ni motirawa. Te koraki aika kaubwai a rangi ni mwaiti bwaai aikai irouia, ma aika bakuraewa a rangi ni korakai ibukin karekean baikai. Ma tera te kaokoro, ngkai ti bane n tii te arona n tokin te maiu bwa a riki n akea bwaai ni kabane. (Te Minita 9:5, 6) Ibukin karekean te maiu ae e na uaana ma ni kakawaki, e aki kona ao e aki riai n tii kaonaki ni baika a kona n reke iroura. E kona n ota raoi te iango aei ngkana ti neneria bwa te maiu raa are e taekinna Iesu.
14. Tera reireiara man te taeka ae “maiu” ae kuneaki n te rongorongo ae n te Baibara?
14 Ngke e kangai Iesu, bwa “tiaki maiun te aomata ana bwai nako” te taeka ae kabonganaki ikai ibukin “maiu” n ana Euangkerio Ruka (Erene, zo·eʹ) e aki nanona iai aron ke tein te maiu ma e bon kaineti raoi ma te maiu ae iroura.a E nanonna Iesu bwa e ngae ngke ti kaubwai ke ti bakuraewa, ke ti maiu raoi ke ti kainnano, ma ti bon aki kona n taua taekan abwakin maiura bwa tao ti na ooa te ingabong ke ti na aki. E mwanewea ae kangai Iesu n ana kabwarabwara i aon te maunga: “Antai iroumi ae e kona ni kaanaua teutana maiuna ngkana e tatabeaianga iai?” (Mataio 6:27, BK) E kamataata raoi te Baibara bwa bon ti Iehova ae “kakoburakean te maiu” ao bon ti ngaia ae kona n angania aika kakaonimaki “te maiu ni koaua” ke “te maiu are aki toki” ae te maiu ae akea tokina i karawa ke i aon te aonnaba.—Taian Areru 36:9; 1 Timoteo 6:12, 19.
15. Bukin tera ngkai a mwaiti aomata aika onimakini bwaikorakin te maiu aei?
15 E katereterea n ana taeka Iesu bwa a rangi ni kai burebureaki ao ni mwamwanaki aomata n taraan te maiu. E ngae ngke ti kaubwai ke ti bakuraewa, ma a bane n aki kororaoi aomata ao titeboo tokiia ni kabaneia. E taekina ae kangai Mote ngkoa: “Maitin ara ririki itibui, ke tao wanibui ngkana ti marurung, ma boni iriaia te kainnano ma te rawawata, a kai bane ao ti a taon nako.” (Taian Areru 90:10, BK; Iobi 14:1, 2; 1 Betero 1:24) Ibukin anne, a aki toki te koraki ake aki karikirakea aia iraorao ma te Atua n anaaki nanoia bwa a na bwaina te iango ae kangai, “ti na amarake ma ni moi; ba ti mate ningabong” ae te aroaro ae taekinaki iroun te abotoro Bauro. (1 I-Korinto 15:32) Tabeman ake a namakinna ae te maiu aei e rangi ni kimototo ao akea manena, a a kataia ni kakaae kamanoaia ao kanakoraoan maiuia ni bwaikorakin te maiu aei. Tao a namakinna bwa karekean bwaikorakin te maiu ae a kona n nori a na kona riki ni kanakoraoa maiuia ao mweeraoia. Mangaia are, a bon aki toki ni mwakuri korakora ibukin karekean te kaubwai ao bwaikorakin te maiu aei, ni bwainan te iango ae kairua are a na kona baikai ni karekea te mweeraoi ao te kakukurei.—Taian Areru 49:6, 11, 12.
Te Mweeraoi n te Tai ae na Roko
16. E aki boto i aon tera, te maiu ae manena ni koaua?
16 E kona ni koaua ae te maiu ni kaubwai ae kabatian te amwarake, kunnikai, te auti, ao bwaikorakin riki te maiu aei a kona ni buoka karekean te maiu ae nakoraoi riki ke tao ibukin karekean bwainnaoraki ao kaananauan riki maiun te aomata. Ma ni koauana, e na manena ao ni kamwengaraoi riki te aeka ni maiu aei? E aki boto te maiu ae manena ni koaua i aon mwaitin ana ririki ni maiu temanna ke tao ni mwaitin kaubwaina ibukin kukureina. E katereterea te abotoro Bauro karuanikain kabatian kaikoan te kaubwai ae bati. E koroboki nakon Timoteo ni kangai: “Ko na tuangia akana kaubwai i aon te aba, ba a na tai kainikatonga, ao a na tai onimakina te kaubwai ae aki teimatoa, ma a na onimakina te Atua, ae kabane bwaai n anganira ba ti na kabatia te kukurei iai”—1 Timoteo 6:17.
17, 18. (a) Baikara katoto aika rianako aroia ni kaineti ma kani kabatian te kanibwaibwai, aika ti riai ni kakairi iai? (b) Baikara ana kabotau Iesu ake a na rinanoaki n te kaongora ae imwin aei?
17 Ni kabotoan ara kaantaninga i aon te kaubwai ae bati bon te aki wanawana ibukina bwa a ‘aki onimakinaki.’ E bon rangi ni kaubwai naba te baatua are Iobi, ma ngke e karina ni boo ma te kabuanibwai, a aki kona ni buokia kaubwaina ni kabane, bwa a mauna nako n te tai ae waekoa. Bon ana itoman ae korakora ma te Atua are e a kateimatoaa Iobi ribuakon kataakina ao karawawatakina. (Iobi 1:1, 3, 20-22) E aki kariaia Aberaam mwaitin kaubwaina nako bwa e na totokoia man butimwaean mwiokoana ae kangaanga ake mairoun Iehova, ao e a kakabwaiaki ngke e a riki bwa “tamaia botannaomata aika bati.” (Karikani Bwaai 12:1, 4; 17:4-6) A rangi ni manena katoto aikai ao tabeua riki bwa bwaai ni kakairi nakoira. Ngaira ni bane aika ataei ke kaara, ti kaumakaki bwa ti na tuoi arora n taraia bwa tera ae bongana ni koaua ni maiura ao tera boton raoi ara kaantaninga.—I-Ebeto 5:10; I-Biribi1:10.
18 A bon rangi ni kakawaki ao ni manena taeka tabeua aikai ake e taekin Iesu i aon te mataai ni kanibwaibwai ao te iango ae riai ibukin te maiu n te aro ae riai. Irarikin anne, ao iai baika e kan taekin Iesu, ao e a manga reitia nako riki ma ana kaikonaki ae kammwakura te iango are taekan te aomata ae kaubwai ma e ro nanona. N te aro raa, ae e na rangi ni manena iai te kaikonaki anne nakon maiura ni boong aikai, ao tera ae ti kona n reiakinna mai iai? E na ibuobuoki ni kaekan anne te kaongora ae imwin aei.
[Kabwarabwara ae nano]
a Te taeka n Erene teuana riki ae rairaki bwa “maiu” bon biʹ·os are a reke mai iai taeka n Ingiriti aika “biography” ao “biology.” Ni kaineti ma te rikitinare ae te Vine’s Expository Dictionary of Old and New Testment Words, nanon biʹ·os “tain ke anaun te maiu,” “aron te maiu” ao “baika kateimatoaa te maiu.”
Tera Am Kaeka?
• Tera ae ti kona n reiakinna man aron Iesu n totokoa ana bubutii teuarei i buakoia aomata?
• Bukin tera ngkai ti riai tarataraira man te mataai ni kanibwaibwai, ao ti na kanga ni karaoa anne?
• Bukin tera ngkai e aki boto te maiu i aon bwaikorakin te maiu aei?
• Tera ae kona ni karika te maiu bwa e na bongana ao ni kamwengaraoi?